Astma a zapalenie płuc

Astma a zapalenie płuc

Archiwum

Źródło: Kurier Medyczny/KL

Autor: Monika Stelmach |Data: 18.09.2020

– Pacjenci z astmą nie muszą chorować na COVID-19 częściej niż osoby zdrowe, pod warunkiem że są właściwie leczeni i stosują się do zaleceń lekarzy – mówi dr n. med. Piotr Dąbrowiecki, alergolog z WIM w Warszawie, przewodniczący Polskiej Federacji Stowarzyszeń Chorych na Astmę, Alergię i POChP.

Czy astma i alergia predysponują do cięższego przebiegu COVID-19? – Analizując patomechanizm alergii i astmy, można domniemywać, że stan zapalny w obrębie dolnych czy górnych dróg oddechowych predysponuje do wnikania koronawirusa przez zapalnie zmienioną śluzówkę, łatwiejszego zapadania na infekcję oraz cięższego przebiegu COVID-19. Wcześniejsze wyniki badań naukowych dotyczących osób chorych na SARS czy MERS wykazały obecność koronawirusów w błonie śluzowej nosa u pacjentów z zaostrzeniem astmy czy alergicznego nieżytu nosa. To przekładało się na cięższy przebieg infekcji. Jednocześnie wiemy, że chorzy przyjmujący obecnie leki na astmę lub alergiczny nieżyt nosa chorują podobnie jak osoby bez choroby towarzyszącej.

Szereg chorób współistniejących predysponuje do ciężkiego przebiegu COVID-19, szczególnie w obrębie dróg oddechowych.

– Oczywiście, np. przewlekła obturacyjna choroba płuc (POChP) jest czynnikiem predysponującym do ciężkiego przebiegu COVID-19. Statystyki pokazują pewną nadreprezentację pacjentów z POChP w grupie zakażonych koronawirusem i rzeczywiście wydaje się, że w tym przypadku możemy mieć do czynienia z wpływem na cięższy przebieg COVID-19. Połowa chorych na POChP pali tytoń, a to, jak wiemy, istotnie zwiększa ryzyko zakażenia wirusem SARS-CoV-2 i powikłań płucnych w trakcie COVID-19. Podobny związek obserwuje się u pacjentów z chorobami przewlekłymi, np. cukrzycą czy nadciśnieniem tętniczym.

Niektóre badania pokazują, że alergiczny nieżyt nosa może sprzyjać przenikaniu wirusa do organizmu.

– Alergiczny nieżyt nosa wiąże się z szeregiem objawów, takich jak kichanie, łzawienie oczu, świąd spojówek i nosa. To powoduje, że pacjenci mają potrzebę dotykania tych miejsc, co może być sposobem przenoszenia koronawirusa z rąk na śluzówkę. W tym sensie nieleczony alergiczny nieżyt nosa i niewykryta astma mogą sprzyjać przenikaniu i rozwijaniu się wirusa. Nie ma jednak jednoznacznych badań, które rozstrzygałyby, czy faktycznie jest ścisły związek między alergicznym nieżytem nosa a częstszymi zakażeniami SARS-CoV-2. To infekcja wyjątkowo trudna do analizowania, ponieważ ponad 80 proc. przypadków jest bezobjawowych albo skąpoobjawowych. Tym samym zdecydowana większość z nich umyka statystykom i badaniom. Potrzebujemy znacznie więcej czasu.

Powiedział pan, że dobrze leczona astma nie zwiększa ryzyka ciężkiego przebiegu COVID-19. W Polsce tylko połowa chorych ma postawioną diagnozę, a ok. 2 mln osób nie wie o swojej chorobie.

– Niestety taki stan rzeczy mamy od lat i okazuje się, że bardzo trudno poprawić statystyki wykrywalności astmy. Być może z tego powodu, że ponad 50 proc. pacjentów choruje na astmę łagodną lub epizodyczną, w której objawy występują rzadko i nie dokuczają chorym na stałe. Badanie ACCESS, które zostało przedstawione na ubiegłorocznym zjeździe Europejskiego Towarzystwa Oddechowego (European Respiratory Society – ERS), pokazało, że średnio na rozpoznanie astmy w Polsce pacjent czeka 7 lat. Podobnie jest w Irlandii czy Hiszpanii. Średnia europejska oczekiwania na rozpoznanie to 3,5 roku. Możemy domniemywać, że część tych przypadków zostanie ujawniona podczas diagnostyki COVID-19. W tej sytuacji priorytetem jest możliwie szybka diagnoza astmy lub POChP.

Odmrażanie ochrony zdrowia dla innych chorób niż COVID-19 odbywa się powoli, co nie poprawi sytuacji.

– Podczas epidemii w najtrudniejszej sytuacji są chorzy, którzy wymagają diagnozy i badania spirometrycznego. Tylko rozpoznana astma może być prawidłowo leczona. W innym przypadku wpadamy w błędne koło terapii, kiedy astmę leczymy jako infekcje, zapalenie oskrzeli czy zapalenie płuc. Pacjent bierze kolejny antybiotyk, który nie działa. Osoby z już rozpoznaną astmą są najczęściej dobrze prowadzone. Kontynuacja leczenia może się odbywać sprawnie poprzez teleporady, pacjenci zdalnie otrzymają przedłużenie recepty. Telemedycyna usprawni funkcjonowanie ochrony zdrowia w czasie epidemii, ale z pewnością nie zastąpi wszystkich procedur, w przypadku których wymagany jest kontakt pacjenta z lekarzem. Dlatego dzisiaj trzeba wracać do przyjmowania pacjentów, wprowadzając odpowiednie środki bezpieczeństwa. Jeśli lekarz stosuje się do zaleceń, takich jak noszenie maski FPP3, rękawiczek, jednorazowego fartucha, wietrzenie pomieszczeń, dezynfekcja, to ryzyko zakażenia jest małe. Większe jest w środkach komunikacji miejskiej czy sklepach niż w dobrze zabezpieczonej przychodni.

Astma i COVID-19 mają podobne objawy, np. kaszel czy duszność. Jak różnicować te choroby?

– Wbrew pozorom ich różnicowanie nie jest aż takie trudne pomimo podobieństwa części objawów. Jeśli pacjent ma alergię, uczucie duszności, suchy kaszel i świszczący oddech, a nie ma temperatury, to powinna być prowadzona diagnostyka w kierunku astmy. Jeśli natomiast osoba, która miała kontakt z zakażonym koronawirusem, poza kaszlem i dusznościami ma ogólnie złe samopoczucie i gorączkę, to nie możemy wykluczyć COVID-19. Dlatego tak ważny jest wywiad lekarski. Pamiętajmy też, że astma i COVID-19 mogą wystąpić u tego samego chorego. W tym przypadku wymaz z nosa i gardła na obecność SARS-CoV-2 może pomóc podjąć decyzję w zakresie diagnozy i terapii. Kiedy po zdiagnozowaniu i wyleczeniu infekcji wirusowej nadal pozostanie napadowa duszność czy suchy, męczący kaszel, a testy nie potwierdzają replikacji wirusa, w badaniu RTG nie postępują zmiany w miąższu płucnym, nie rośnie CRP, to pewnie rozpoznamy astmę. GINA mówi jasno, że podstawowymi objawami astmy są problemy z oddychaniem, duszności, napadowy kaszel i świsty przy oddychaniu. Jeśli dwa z tych objawów występują razem, należy przeprowadzić diagnostykę w kierunku astmy.

Jednym z podstawowych badań w diagnostyce astmy jest spirometria, której stosowanie w czasie epidemii zostało ograniczone do niezbędnych przypadków. Kiedy zlecać to badanie, a kiedy zrezygnować i jakie środki bezpieczeństwa należy stosować?

– Europejskie Towarzystwo Oddechowe wydało zalecenie dla lekarzy opiekujących się pacjentami z chorobami obturacyjnymi dotyczące wykonywania spirometrii w czasie epidemii. Wytyczne ERS mówią jasno: wykonaj spirometrię wtedy, kiedy jest niezbędna. Poszczególni lekarze mogą nieco inaczej interpretować słowo „niezbędny”. Zakładam jednak, że chodzi o sytuację, kiedy spirometria potrzebna jest do rozpoznania POChP lub oceny stopnia klinicznego astmy. O ile astmę możemy zdiagnozować na podstawie objawów klinicznych, to do rozpoznania POChP konieczna jest spirometria, ponieważ tylko w ten sposób można sprawdzić, czy występuje nieodwracalna obturacja. ERS opisuje też, jakie środki ochrony powinny być zastosowane w trakcie badania. Należy przeprowadzić je w gabinecie, gdzie nie ma innych pacjentów. Personel powinien być zabezpieczony maską FPP2 lub FPP3 i przyłbicą, konieczne są rękawiczki i jednorazowy fartuch. Pacjent natomiast powinien wykonać to badanie przez jednorazowy filtr przeciwbakteryjny i przeciwwirusowy, żeby drobnoustroje z jego dróg oddechowych były zdeponowane w filtrze i nie wydostawały się poza obręb spirometru. Następnie należy zdezynfekować spirometr i wywietrzyć pomieszczenie, a najlepiej poddać dezynfekcji, np. przez tzw. zamgławianie. Jak widać, obostrzeń jest sporo, co znacznie zmniejsza nasze możliwości wykonywania badań spirometrycznych. Inną metodą pozwalającą ocenić stopień drożności układu oddechowego jest badanie natężonego wydechu, tzw. PEF, poprzez zastosowanie pikflometru – narzędzia, które chory może obsługiwać samodzielnie. To dobra propozycja, ale tylko dla astmatyków. W POChP to urządzenie jest nieprzydatne. Można też wyposażyć chorego w domowy spirometr. Od kilku miesięcy na polskim rynku jest dostępny system AioCare. Firma przesyła spirometr do domu pacjenta, który łączy się z operatorem i jest instruowany, jak przeprowadzić badanie. Po wykonaniu dobrego technicznie badania odsyła spirometr, a operator zdalnie odczytuje wyniki. Następnie spirometr jest dezynfekowany i może służyć kolejnemu pacjentowi. Podczas Dni Spirometrii 2020 będziemy promować tę metodę.

Pojawiły się doniesienia o szkodliwości stosowania steroidów ze względu na ich negatywny wpływ na tzw. odporność organizmu. Jak leczyć astmę w czasie epidemii?

– Na początku epidemii specjaliści byli zdezorientowani. Pojawiały się doniesienia, że steroidy mogą mieć związek z cięższym przebiegiem choroby. Ale już pod koniec marca Polskie Towarzystwo Alergologiczne (PTA) wydało zalecenia dla lekarzy, które bazowały na opinii Europejskiej Akademii Alergologii i Immunologii Klinicznej. Mówiły one wprost, że podawanie steroidów wziewnych, czyli leczenie astmy, powinno być kontynuowane w pełnym zakresie i zgodnie ze standardami GINA. Polskie Towarzystwo Alergologiczne promuje te rekomendacje – leczmy chorych na astmę i alergię optymalnie i skutecznie.

Kolejne badania pokazały, że steroidy mogą nawet zmniejszać stan zapalny w przebiegu COVID-19. Czy to możliwe?

– W kilku badaniach naukowych wykazano, że niektóre leki, np. formoterol, indakaterol i steroidy wziewne, hamują namnażanie się wirusa w ludzkich komórkach w warunkach in vitro. Poruszenie w środowisku lekarskim wywołały doniesienia na temat deksametazonu. Zespół badawczy z Oxford University stwierdził, że ten powszechnie dostępny lek może być skuteczny w ciężkich postaciach COVID-19. To steroid często podawany w małych dawkach jako środek przeciwzapalny. Jest szeroko stosowany w przypadku ciężkiego przebiegu astmy, alergii, ale też w bólu stawów oraz w chorobach autoimmunologicznych, takich jak toczeń rumieniowaty układowy i reumatoidalne zapalenie stawów. To właśnie hamowanie procesów zapalnych sprawia, że lek może być przydatny w walce z najgorszymi skutkami COVID-19. Zobaczymy, co przyniosą kolejne badania. Niemniej leki z tej grupy pomagają w dwójnasób – z jednej strony stabilizują pacjenta z astmą, a z drugiej zmniejszają ryzyko ciężkiego przebiegu choroby w przypadku zakażenia. Paradoksalnie pacjenci w czasie epidemii, bojąc się zakażenia, lepiej przestrzegają zaleceń lekarza.

You might be interested:  Zakola u kobiet i młodych dziewcząt – jakie są przyczyny i jak się ich pozbyć?

Wiele kontrowersji budzi noszenie maseczek przez chorych na astmę. Co pan zaleca swoim pacjentom?

– Nie ma istotnych rozbieżności w opiniach specjalistów na ten temat. Zalecenia towarzystw naukowych mówią, że każda osoba w przestrzeni publicznej, która ma kontakt z innymi ludźmi, a nie ma możliwości zachowania dystansu społecznego, powinna nosić maskę. Jeśli są zalecenia ogólne, żeby nosić maseczki albo stosować inne środki ochrony osobistej, to chorzy na astmę nie są z tego obowiązku wyłączeni. Za ułomność ustawodawcy uznaję to, że wpisał astmę jako chorobę, która zwalnia z tego obowiązku. Astmatycy częściej kaszlą, w związku z czym więcej aerozolu z dróg oddechowych wydostaje się na zewnątrz. Biorąc pod uwagę, że wiele osób przechodzi infekcję bezobjawowo, mogą oni stanowić źródło zakażeń nawet w większym stopniu niż inne osoby. Maska nie powoduje problemów z oddychaniem u chorych z dobrze kontrolowaną astmą, a chroni przed zakażeniem inne osoby. Jeśli pacjent ma intensywną duszność, która powoduje, że nie może założyć maski, to znaczy, że powinien pójść do lekarza, żeby zdiagnozować źródło tej duszności i wszcząć terapię. Swoim pacjentom nie wystawiam zaświadczeń, że mogą chodzić bez maseczki – staram się ich leczyć w taki sposób, aby duszność nie uniemożliwiała im aktywności.

Tekst opublikowano w „Kurierze Medycznym” 5/2020. Czasopismo można zamówić na stronie: www.termedia.pl/km/prenumerata.

Zalecenia dietetyczne w leczeniu astmy i przewlekłej obturacyjnej choroby płuc (POChP)

W roku 2014 zespół ekspertów Światowej Inicjatywy na Rzecz Astmy (GINA, the Global Initiative for Asthma) podał nową definicję tej choroby.

Ich zdaniem, astma jest heterogenną chorobą, zwykle charakteryzującą się przewlekłym zapaleniem dróg oddechowych i występowaniem takich objawów, jak świszczący oddech, duszność, uczucie ściskania w klatce piersiowej i kaszel, o zmiennej częstości i nasileniu, związanych z rożnego stopnia utrudnieniem wydechowego przepływu powietrza przez drogi oddechowe.

Do najczęstszych problemów zdrowotnych występujących u chorych na astmę należą: przewlekłe zapalenie błony śluzowej nosa i zatok przynosowych, otyłość, choroba refluksową przełyku – czy zaburzenia psychiczne.

Dlatego chorzy z ciężką lub trudną do leczenia astmą powinni być dodatkowo konsultowani przez specjalistów w celu weryfikacji rozpoznania, ustalenia właściwego leczenia astmy i chorób współtowarzyszących w tym właściwej dietoterapii.

Astma bywa mylona z POCHP

Badania statystyczne wskazują, że 12–50% pacjentów ma postawioną niewłaściwą diagnozę. Najczęściej jest ona mylona z przewlekłą obturacyjną chorobą płuc (POChP). O ile w przypadku astmy objawy mogą rozwinąć się zarówno u dorosłych, jak i u dzieci, to POChP występuje najczęściej u osób powyżej 40. roku życia.

W POChP występuje zwężenie oskrzeli, powodujące nie tylko – jak w przypadku astmy – utrudniony przepływ powietrza w trakcie wydechu, lecz także wdechu.

Obie choroby możemy także rozróżnić na podstawie tego, że tylko w przebiegu astmy występują świsty, natomiast dla POChP typowa jest przewlekła produkcja plwociny.

Chorzy zmagają się z okresowymi zaostrzeniami, a nasilenie duszności jest większe niż w przypadku astmy.

Astma możne mieć podłoże alergiczne (astma atopowa) lub niealergiczne (nieatopowa astma). W odmianie atopowej jest spowodowana uczuleniem na jeden z alergenów np. kurz, pyłki roślin, sierść czy pierze. Powoduje powstawanie w organizmie przeciwciał dla tego alergenu.

Astmę nieatopową wywołuje zakażenie bakteryjne lub wirusowe, nietolerancja leków niesteroidowych takich jak np. aspiryna. Organizm nie produkuje przeciwciał, wywołujących astmę, ale blokuje układ oddechowy, powodując nieżyty nosa i polipy oraz częste zakażenia układu oddechowego.

Dieta i aktywność fizyczna wspomagają leczenie astmy

Eksperci GINA zalecają podjęcie interwencji niefarmakologicznych w leczeniu astmy, polegające m.

in na wykonywaniu regularnej aktywności fizycznej, stosowaniu zdrowej diety, bogatej w warzywa i owoce oraz normalizacji masy ciała, jak również zmniejszaniu ekspozycji na alergeny wewnątrzdomowe np. roztocza.

 Ich zdaniem, nie ma wskazań do stosowania specjalnych diet, z wyjątkiem chorych uczulonych na określone składniki pokarmowe.

Do czynników ryzyka astmy zaliczono: wdychanie dymu tytoniowego, zanieczyszczenia powietrza pyłkami zawieszonymi oraz dwutlenkiem węgla, alergeny – takie jak pyłki drzew i traw, a także zarodniki pleśni, alergeny pochodzące od domowych zwierząt oraz roztocza kurzu.

Inne czynniki ryzyka to wpływ zimnego powietrza, zbyt intensywny, długotrwały trening fizyczny, stosowanie niektórych leków – zwłaszcza aspiryny oraz beta-blokerów. Czynnikiem ryzyka jest również niewłaściwa, prozapalna dieta bogata w produkty instant i fast food, utwardzane tłuszcze roślinne, słodycze, słodkie napoje, a także czerwone mięso.

Dieta w astmie powinna zawierać  produkty bogate w kwasy omega 3 (tłuste ryby oraz siemię lniane) i magnez (zielone warzywa, orzechy, kasze i płatki zbożowe), a do potraw zaleca się dodawać tzw. naturalne antybiotyki (czosnek i cebulę). Poza tym należy spożywać produkty świeże i w miarę nieprzetworzone.

Dieta w POCHP: należy dostosować kaloryczność do masy ciała

POChP jest częstą chorobą, której można zapobiegać i którą można skutecznie leczyć.

Charakteryzuje się trwałym ograniczeniem przepływu powietrza przez drogi oddechowe, które zwykle postępuje i wiąże się z nasiloną przewlekłą odpowiedzią zapalną dróg oddechowych i płuc na szkodliwe cząstki lub gazy. Typowymi objawami u pacjentów z POChP są duszność, przewlekły kaszel i przewlekłe odkrztuszanie plwociny.

Najczęściej występującymi czynnikami ryzyka POChP są palenie tytoniu oraz zanieczyszczenie powietrza atmosferycznego, a także zanieczyszczenia powierza związane z pracą zawodową oraz powietrza w pomieszczeniach zamkniętych.

Także u chorych na POChP często współistnieją inne choroby, takie jak: choroby sercowo-naczyniowe, osteoporoza, zaburzenia depresyjne i lękowe, dysfunkcja mięśni szkieletowych, zespół metaboliczny i rak płuca.

Choroby współistniejące wpływają na ryzyko zgonu i hospitalizacji, dlatego  należy odpowiednio je leczyć.

Dieta chorych z POChP powinna zawierać urozmaicone posiłki, o kaloryczności dostosowanej do masy ciała. Otyłość może nasilać objawy POChP, natomiast u ciężko chorych problemem może być niedobór masy ciała i zmniejszenie  masy mięśniowej.

Nieuzasadnione zmniejszenie masy ciała o 10% w ostatnich sześciu miesiącach lub o 5%, gdy brany jest pod uwagę ostatni miesiąc, wskazuje na występowanie niedożywienia. Stan odżywienia chorego ocenić można za pomocą wskaźnika BMI (Body Mass Index) oraz analizując wahania masy ciała pacjenta w ostatnim czasie.

O niedożywieniu świadczy wartość BMI poniżej 21 kg/m2. Interwencja dietetyczna daje najlepsze rezultaty w początkowym stadium niedożywienia, dlatego wczesne rozpoznanie niedożywienia u pacjentów jest kluczowym działaniem w leczeniu żywieniowym POCHP.

Właściwa dieta nie wyleczy, ale wraz z odpowiednią rehabilitacją – może podnieść jakość życia chorych

Zły stan odżywienia pacjenta związany jest ze specyfiką schorzenia. Zaburzenie uczucia sytości pojawia się u ok. połowy chorych i najprawdopodobniej związane jest z nadmiernym rozdęciem płuc, które powoduje uciskanie przepony na żołądek i tym samym zmniejsza jego objętość, co w konsekwencji powoduje pojawienie się uczucia sytości.

Brak apetytu może być związany z procesem zapalnym w organizmie.

Wysiłek włożony w przygotowanie posiłków, zmiany w oddychaniu, trudność skoordynowania oddychania i przełykania to tylko kilka możliwych powodów występowania duszności podczas spożywania posiłków, zaś wspomniana wcześniej suchość ust wiąże się najprawdopodobniej ze stosowanymi w leczeniu inhalacjami leków i używaniem tlenu.

Przy POCHP zaleca się małe i często podawane porcje jedzenia

Chorym na POChP zaleca się równomierne rozłożenie posiłków w ciągu dnia i stosowanie małych, ale często podawanych porcji. Zmniejszenie masy ciała i tkanki tłuszczowej jest efektem niedostatecznej podaży energii, podczas gdy ubytek masy mięśniowej jest spowodowany zaburzoną gospodarką białkową w organizmie.

W celu poprawy stanu odżywienia i uzyskania przyrostu masy ciała, zaleca się w pierwszej kolejności zwiększenie wartości energetycznej i odżywczej posiłków.

Początkowo działania te powinny opierać się na niewielkich zmianach, bez zaburzania dotychczasowych nawyków pacjenta, np. poprzez zamianę mleka 2% na mleko pełnotłuste, serów chudych na tłuste, etc.

W celu podniesienia wartości energetycznej diety, unikając jednocześnie zwiększania jej objętości, można dodać niewielką ilość oleju roślinnego lub masła na surowo, do gotowych już potraw.

Jeżeli podawana jest zupa lub mięso w sosie, zabielenie ich jogurtem lub mlekiem w proszku podniesie dodatkowo zawartość białka w posiłku. W daniach takich jak pulpety, naleśniki, omlety, to samo uzyskać można poprzez dodanie białka jaja kurzego lub całego jaja.

Ważne jest również spożywanie odpowiedniej ilości mięsa.

Należy też zadbać o włączenie do diety warzyw i owoców, szczególnie papryki czerwonej i zielonej), pomidorów, cytrusów, owoców jagodowych, bananów, śliwek i suszonych owoców, szczególnie ze względu na zawarte w nich w witaminę C i potas. Warzyw kapustnych oraz suchych nasion roślin strączkowych należy unikać wówczas jeśli działają wzdymająco,  co może powodować trudności w oddychaniu.

You might be interested:  Przerost gruczołów łojowych – objawy, leczenie, usuwanie, zabiegi

Produktami szczególnie polecanymi są: mleko i przetwory mleczne, koktajle mleczno-owocowe, soki, chleb pszenny, bułki, masło/margaryny, ser twarogowy, pasty serowe z dodatkami, chude wędliny, zupy zaprawiane mąką i mlekiem, mąką i śmietanką lub mąką utartą na zimno z masłem, krupnik, rosół, ryż, kasza jęczmienna, makarony, chuda cielęcina, kurczak, indyk, dorsz, sandacz, mintaj, pulpety, jaja kurze, potrawki, leniwe pierogi, risotto, masło, oleje roślinne, oliwa z oliwek, papryka (czerwona i zielona), pomidory, buraki, pietruszka, szparagi, szpinak, sałata zielona, drobno starte surówki, gotowane, pieczone ziemniaki, cytrusy, owoce jagodowe, banany, śliwki, jabłka, jabłka pieczone, musy, przeciery owocowe.

Kolejnym etapem może być uzupełnienie diety wysokokalorycznymi lub wysokokaloryczno-wysokobiałkowymi preparatami.

Ich właściwa podaż – małe, częste porcje w ciągu dnia – zapobiega utracie apetytu i wystąpieniu niepożądanych efektów metabolizmu i wzmożonego wysiłku oddechowego, związanego z dużą wartością energetyczną preparatu.

Istnieją badania sygnalizujące korzystne działanie wzbogacania diety aminokwasami, szczególnie leucyną oraz nienasyconymi kwasami tłuszczowymi (PUFA).

Podsumowanie

Podejmując leczenie żywieniowe należy mieć na uwadze indywidualne potrzeby chorego i objawy choroby, występujące w każdym przypadku z nieco innym natężeniem.

Ze względu na możliwość występowania chorób towarzyszących, skład jakościowy i ilościowy diety powinien być – po konsultacji z lekarzem i dietetykiem – dostosowany indywidualnie dla każdego chorego.

Należy również pamiętać, że najlepsze efekty można uzyskać stosując równocześnie rehabilitację (marsz, ćwiczenia oddechowe, itp.).

W leczeniu dietetycznym zaleca się urozmaicenie jadłospisów  poprzez wprowadzanie produktów z każdej z grup: nabiał, produkty zbożowe, mięso, warzywa i owoce. Poleca się jadać mniejsze posiłki, ale częściej powinny być spożywane i równomiernie rozłożone w ciągu dnia (np. 5-6 mniejszych posiłków zamiast 3 dużych).

Zaleca się spożywanie tłuszczów roślinnych (olej słonecznikowy, rzepakowy i sojowy), unikanie produktów wzdymających, takich jak warzywa kapustne i suche nasiona roślin strączkowych.

Ważne też jest aby potrawy były nieskomplikowane, w przypadku gdy chory gotuje sam, lub wspólnie z pozostałymi domownikami, w celu zmniejszenia zmęczenia oraz posiłki powinny być spożywane powoli, w spokojnej atmosferze.

Czytaj więcej:

Astma a ruch. Czy dziecko z astmą może uprawiać sport? – dr Monika Łopuszańska-Dawid

Literatura

  1. Raport Global Strategy for Asthma Management and Prevention – Revised 2014 www.ginasthma.org,
  2. Kupryś-Lipińska I, Kuna P. Zmiany najnowszych Wytycznych Leczenia i Prewencji Astmy —GINA 2014. Na co powinniśmy zwrócić uwagę? Pneumonol. Alergol. Pol. 2014; 82: 393–401,
  3. Ciborowska H., Rudnicka A., (2000). Dietetyka. Żywienie zdrowego i chorego,
  4. Śliwiński P. i wsp. Zalecenia Polskiego Towarzystwa Chorób Płuc dotyczące rozpoznawania i leczenia przewlekłej obturacyjnej choroby płuc. Pneumonologia i Alergologia Polska 2014, tom 82, nr 3, strony 227–263.

Czym jest astma (astma)

Astma to przewlekły stan zapalny i podrażnienie dróg oddechowych. Powoduje to nadwrażliwość dróg oddechowych, która może prowadzić do powtarzających się epizodów kaszlu, duszności w klatce piersiowej, ciężkiego oddechu lub rzężenia, zwłaszcza w nocy lub wcześnie rano.

Czym jest astma? (Hva er astma?)

Astma to przewlekły stan zapalny i podrażnienie dróg oddechowych. Powoduje to nadwrażliwość dróg oddechowych, która może prowadzić do powtarzających się epizodów kaszlu, duszności w klatce piersiowej, ciężkiego oddechu lub rzężenia, zwłaszcza w nocy lub wcześnie rano. Między epizodami pogorszenia oddech może być normalny.

  • Dlaczego pojawiają się duszności?
  • Ataki astmy wyzwalane są przez co najmniej jeden z poniższych czynników: substancje wywołujące alergię, takie jak pyłki, pleśnie i roztocza, dym papierosowy, pył, zanieczyszczenia, mgła, zimno, różne gazy, silne zapachy, stres, leki, aktywność fizyczna, infekcje wirusowe i niektóre środki lecznicze.
  • Co dzieje się w drogach oddechowych?
  • Istnieją w szczególności trzy czynniki, z których każdy z osobna powoduje napad:
  • Skurcz w mięśniach wokół dróg oddechowych.

Podrażnienie/zapalenie śluzówek w drogach oddechowych, które nie jest spowodowane przez infekcję. Zapalenie to powoduje opuchnięcie błony śluzowej, obkurczenie dróg oddechowych, zaciśnięcie ich i trudności z oddychaniem.

Zbieranie się śluzu w drogach oddechowych.

Kto choruje na astmę?

Rozwój astmy jest złożony i skomplikowany, a wpływają na niego czynniki zarówno dziedziczne, jak i środowiskowe. Dziedziczna astma występuje często razem z egzemą i alergią. Czynnikiem ryzyka może być otyłość. W przypadku chłopców ryzyko astmy w dzieciństwie jest większe.

Astma, która nie jest dziedziczna, może powstawać w wyniku powikłań po infekcjach dróg oddechowych, występowania różnych substancji w środowisku pracy (astma zawodowa – patrz osobna karta informacyjna), zanieczyszczenia w środowisku wewnętrznym i zewnętrznym, różne aspekty diety oraz dym tytoniowy u ludzi, którzy mają predyspozycje (czynniki dziedziczne) do rozwinięcia się astmy.

  1. Leczenie astmy
  2. Celem leczenia astmy, zgodnie z międzynarodowymi wytycznymi (GINA) to:
  3. Jak najlepsza kontrola nad dziennymi i nocnymi dolegliwościami
  4. Jak najmniejsze użycie leków stosowanych przy atakach
  5. Brak ograniczeń w codziennych czynnościach
  6. Niemal normalne funkcjonowanie płuc
  7. Unikanie poważnych ataków astmy

Najważniejsza zasada to indywidualnie dopasowane leczenie astmy, które zapewnia jak najmniej dolegliwości i ograniczeń w życiu codziennym. Wszyscy chorzy powinni uzyskać od swojego lekarza indywidualny plan leczenia, który opisuje to, jakie leki należy przyjmować, jak często oraz jak zmieniać leki w okresach, w których astma zmienia się.

Leki używane przy atakach (krótko działający antagonista beta 2). Używa się w przypadku duszności i ciężkiego oddechu. Działa w ciągu 1-5 minut. Utrzymuje skuteczność przez 2-4 godziny.

Leki przeciwdziałające atakom (długo działający antagonista beta 2). Działanie utrzymuje się przez co najmniej 12 godzin.

Profilaktyczne leki przeciwastmatyczne. Kortyzon do inhalacji przyjmuje się codziennie. Podawany w tej formie kortyzon nie ma tych niepożądanych skutków ubocznych, które wiąże się z kortyzonem w formie tabletek.

Inne profilaktyczne leki przeciwastmatyczne. Antagonista leukotrienów występuje w formie tabletek lub granulatu, które przyjmuje się raz na dobę. Leku tego używa się także przy katarze siennym (alergicznym nieżycie nosa). Preparaty teofiliny występują w formie tabletek.

Preparaty łączone to mieszanina leków profilaktycznych i zapobiegających atakom w jednym inhalatorze.

W przypadku osób z poważną astmą konieczne może być przyjmowanie kortyzonu w tabletkach. Podaje się je w formie kuracji trwającej 2-4 tygodnie lub rzadziej jako leczenie podtrzymujące w przypadku szczególnie poważnej astmy. Leczenie takie bardzo silnie oddziałuje na zapalenie w drogach oddechowych.

Testy kontroli astmy

Wcześniej zazwyczaj klasyfikowano astmę odpowiednio do stopnia intensywności (np. łagodna, umiarkowana lub poważna). Jako że klasyfikacja nasilenia objawów astmy obejmuje także to, w jaki sposób choroba reaguje na leczenie, a także ze względu na to, że nasilenie też nie jest czynnikiem stabilnym, taka klasyfikacja astmy stała się skomplikowana, a przez to jest rzadko używana.

Pełna kontrola, dobra kontrola lub brak kontroli nad astmą

W ostatnich latach często stosuje się test kontroli astmy. Poprzez zadanie kilku prostych pytań można uzyskać odpowiednie informacje dotyczące tego, na ile dobrze kontrolowana jest choroba.

Przejdź test kontroli astmy i zarejestruj się w programie MinAstma >>

Występowanie

Wyniki szeroko zakrojonego badania środowiska i astmy wśród dzieci, przeprowadzonego przez Szpital Uniwersytecki Ullevål (1992-2004), w którym przez długi okres badano niemal 4 tysiące dzieci z Oslo od wieku 2 lat, wykazało, że 20% dzieci ma lub miało astmę przed ukończeniem wieku 10 lat. Badanie przeprowadzone w okręgu Nordland, w którym udział wzięło sześć tysięcy uczniów z klas od 2 do 8, wykazało taką samą częstość występowania astmy (1995-2009).

W ciągu ostatnich 40 lat częstość występowania tej choroby równomiernie rośnie.

Wyniki zgadzają się z badaniami przeprowadzonymi w kilku innych krajach europejskich. Wśród tych krajów najgorzej jest w Wielkiej Brytanii, gdzie choruje lub chorowało ponad 24% dzieci w wieku 13-14 lat.

  • Częstość występowania astmy u dorosłych wynosi około 8%.
  • Az 80% wszystkich osób chorych na astmę może mieć dodatkowo katar sienny, a wiele osób cierpiących na katar sienny może mieć niezdiagnozowaną astmę.
  • Przyczyny i zapobieganie

Rozwijanie się astmy może mieć różne przyczyny. Ważnym czynnikiem jest alergia, a zdecydowana większość dzieci z astmą ma jednocześnie alergię. Może to być związane z czynnikami dziedzicznymi. Astma, która pojawia się we wczesnym dzieciństwie, często różni się od astmy pojawiającej się w wieku dorosłym.

Badacze nie wiedzą dostatecznie dużo o tym, dlaczego astma zdarza się coraz częściej. Może to być spowodowane zarówno przez czynniki środowiskowe, jak i przez styl życia.

U ludzi prowadzących prymitywne życie astma i alergia to dolegliwości rzadkie. Częstość ich występowania rośnie wraz ze wzrostem standardu życia. Środowisko i styl życia muszą więc mieć tu znaczenie.

Nie wiadomo jednak dokładnie które czynniki środowiskowe odgrywają tu rolę i które są najważniejsze.

W ostatnich latach wiele mówi się o tak zwanej hipotezie higieny. Pierwotna hipoteza higieny mówi, że infekcje chronią przed astmą i alergią. Odeszła ona już niemal w zapomnienie. Nowa hipoteza higieny mówi w uproszczeniu, że bakterie i grzyby są zdrowe, o ile nie wywołują infekcji.

You might be interested:  Nietolerancja laktozy u dzieci

Ważną poradą jeśli chodzi o zapobieganie pojawiania się alergii i później astmy u dzieci jest chronienie ich przed biernym paleniem.

W przypadku dzieci żyjących w tak zwanych rodzinach wysokiego ryzyka, gdzie dziedziczność wydaje się odgrywać ważną rolę w pojawianiu się astmy i alergii, zaleca się unikanie alergenów (dymu, zwierząt, pleśni rozwijających się z powodu wilgoci, roztoczy itp.) w środowisku domowym.

Materiały informacyjne na temat astmy

Norweskie Stowarzyszenie Astmy i Alergii (Norges Astma- og Allergiforbund, NAAF), przejęło materiały szkoleniowe z Narodowego Planu dla Szkół Astmy – NPAS. Materiały dla personelu służby zdrowia, użytkowników i mniejszości narodowych, dotyczące astmy u dorosłych i dzieci, można przeczytać, pobrać lub kupić na naszym portalu szkoleniowym: Opplæringsportal.

NAAF aktywnie aktualizuje i poszerza zakres tego typu materiałów.

Instytucje, w których leczy się astmę

Szpital dziecięcy Geilomo to oferta NAAF dotycząca leczenia i rehabilitacji dzieci w wieku od 6 do 15 lat, pochodzących z całego kraju, cierpiących na astmę lub inne przewlekłe choroby płuc i/lub egzemy i alergię, a także dla dzieci z chorobami serca. Wniosek składa się poprzez lekarza specjalistę.

Statens behandlingsreiser oferuje leczenie dla 170 dzieci z astmą/egzemą rocznie. Formularz wniosku (IK 1167 i IK 1167 b) otrzymać można w biurach Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (trygdekontoret). Wniosek składany jest za pośrednictwem specjalisty.

Oddział pediatryczny sengepost 1  to specjalny oddział sekcji chorób serca, płuc i alergii kliniki dziecięcej (Barneklinikkens Hjerte-, lunge og allergiseksjon), który bada i leczy dzieci i młodzież w wieku od 0 do 18 lat z poważną alergią, astmą i innymi przewlekłymi chorobami płuc, egzemą i reakcjami na pokarm. Wymagane jest skierowanie od specjalisty, na przykład pediatry, pulmonologa lub dermatologa.

Det Norske Helsesenter, Valle Marina na wyspie Gran Canaria to placówka, którą posiada i prowadzi NAAF. Wycieczki do Valle Marina zamawia się tutaj: > 

Istnieją także inne instytucje zajmujące się badaniem, leczeniem i rehabilitacją dorosłych osób z przewlekłymi chorobami dróg oddechowych: Selli, Granheim, Glittreklinikken, Valnesfjord, Røros i in. Aby uzyskać więcej informacji, należy skontaktować się z lokalnym biurem NAAF.

Fakty na temat astmy opracowano we współpracy ze specjalistą pulmonologiem, doktorem Frode Gallefossem, ordynatorem, sekcja pulmonologiczna szpitala Sørlandet Sykehus. 

Polska Federacja Stowarzyszeń Chorych na Astmę i Choroby Alergiczne i POChP – Polska Federacja Stowarzyszeń Chorych na Astmę i Choroby Alergiczne i POChP

Sezon alergiczny w pełni. Osoby z alergią i astmą uczulone na pyłki mogą w tym okresie odczuwać nasilenie dolegliwości. Jak odróżnić alergię od infekcji koronawirusem. Poniżej znajda Państwo odpowiedź.

Osoby z potwierdzonym zakażeniem koronawirusem i chorobą COVID-19 mają objawy zakażenia układu oddechowego, takie jak: kaszel (z reguły suchy), gorączka (temperatura powyżej 38 stopni), uczucie duszności.

Czasami występują  bóle mięśniowe,  ból głowy, ból gardła, produktywny kaszel lub biegunka. Objawy zwykle pojawiają się między 2. a 14. dniem po zakażeniu – najczęściej w 6-7 dobie.

Początkowo objawy mogą być łagodne, ale u niektórych chorych pojawiają się objawy zapalenia płuc.

 Z kolei objawy astmy to duszność (ale najczęściej napadowa) z towarzyszącym kaszlem lub świszczącym oddechem. Jeśli mamy astmę a jesteśmy uczuleni na pyłki   to w sezonie pylenia możemy spodziewać się zaostrzenia objawów.

Będzie to najczęściej kaszel, świsty do duszności włącznie ale w przeważającej większości przypadków bez gorączki, bólów mięśniowych, produktywnego kaszlu lub krwioplucia.

Szybka poprawa po podaniu leków przeciwastmatycznych będzie wskazywała że u podstawy dolegliwości stoi astma a nie Covid19.

Chorzy na przewlekłe choroby układu oddechowego w tym astmę są w grupie ryzyka cięższego przebiegu Covid19. Astmatycy maja w swoich oskrzelach stan zapalny (szczególnie ci którzy nie stosują leków lub ogóle nie wiedza o swojej chorobie a maja objawy).

W przebiegu astmy (pod wpływem alergenu lub w wyniku stanu zapalanego spowodowanego przez bakterie lub wirusy) dochodzi do uszkodzenia błony śluzowej oskrzeli.

Taka nieprawidłowa, uszkodzona błona śluzowa, pozbawiona naturalnych barier ochronnych (urzęsionych komórek, enzymów powstrzymujących rozwój patogenów) stanowi wrota wejścia wirusa do organizmu.

Dodatkowo stan zapalny w płucach objawiający się zwiększoną liczbą leukocytów jest tym czynnikiem, który predestynuje do infekcji koronawirusem, a właściwie do rozwoju choroby płuc z nim związanej.

Im więcej mamy eozynofilów w płucach, co jest charakterystyczne dla osób z astmą, tym większe ryzyko poważnej choroby.

Aby zmniejszyć ryzyko infekcji należy zadbać o prawidłowe rozpoznanie i leczenie astmy.

Osoby stosujące leki wziewne, bez aktualnych objawów choroby prawdopodobnie przechodzą chorobę łagodniej. Zakażenie koronawirusem  może wystąpić u ludzi w każdym wieku.

Najcięższy przebieg choroby obserwuje się u osób starszych, z rozpoznanymi wcześniej chorobami przewlekłymi (przede wszystkim z POCHP, chorobami układu sercowo-naczyniowego, cukrzycą lub zaburzeniami odporności). Częściej chorują mężczyźni niż kobiety.

Zgodnie z danymi Chińskiego Centrum Kontroli i Prewencji Chorób, 87% chorych z Covid19 w Chinach należało do grupy wiekowej 30–79 lat, a tylko 8% zachorowań dotyczyło młodych osób w osób w wieku 18–29 lat.

Dzieci chorują relatywnie rzadko (około 2% wszystkich przypadków) ale mogą być bezobjawowymi „roznosicielami” choroby.

W terapii astmy stosujemy sterydy wziewne od początku choroby, kiedy objawy są mało dokuczliwe i wraz z narastaniem objawów zwiększamy częstotliwość stosowania i łączymy sterydy z lekami rozszerzającymi oskrzela.

Terapię łączoną formoterol ze sterydem stosujemy także do przerywania objawów choroby (silnego kaszlu lub duszności) u wszystkich leczonych pacjentów.

W przypadku infekcji wirusowej zaostrzającej objawy astmy nasilenie terapii formoterol plus steryd wziewny jest obecnie preferowaną formą terapii niestabilnej astmy lub zaostrzenia choroby.

Sterydy wziewne zmniejszają ilość komórek immunokompetentnych które wykorzystuje wirus do replikacji a więc stosowanie tych leków u osób z astmą zmniejsza aktywność przebiegu choroby związanej z infekcją Covid19.

W przypadku pacjentów leczonych z powodu astmy bez obecnych objawów choroby i z dobrą kontrolą  (ACT powyżej 20 punktów) nie należy zmieniać schematu leczenia astmy.

Korekta leczenia (np. zwiększenie ilości leków przeciwzapalnych) powinna być wykonana wtedy kiedy pojawiają się objawy w wyniku naturalnego przebiegu choroby lub w przypadku zaostrzenia wynikającego z infekcji, w tym infekcji Covid19.

Zapalenie płuc, oskrzeli, krtani, astma oskrzelowa — Twój Lekarz

Zapalenie płuc, jest powszechną chorobą, której w większości przypadków czynnikiem sprawczym są bakterie, najczęściej paciorkowce.

Typowe objawy zapalenia płuc:

  • kaszel, często z wypluwaniem ropnej plwociny;
  • gorączka, dreszcze, podwyższona temperatura ciała;
  • potliwość;
  • ból w klatce piersiowej, zwykle nie za klatką piersiową, ale z boku, nasilający się poprzez głęboki oddech lub kaszel;
  • w niektórych przypadkach mogą wystąpić duszności.

Diagnoza zapalenia płuc obejmuje:

  • zdjęcia rentgenowskie płuc;
  • bakteriologiczny posiew plwociny;
  • ogólne i biochemiczne badania krwi.

Zapalenie oskrzeli jest powszechną chorobą dolnych dróg oddechowych, która występuje zarówno u dzieci jak i u dorosłych.

Szczytem choroby jest okres jesienno-zimowy, kiedy to na skutek częstych i nagłych zmian temperatury organizm staje się bardziej podatny na rozwój choroby. Zapalenie oskrzeli jest najczęściej wywoływane przez wirusy.

Może być ono ostre i przewlekłe, a głównym objawem choroby jest kaszel.

Osobno wyróżnia się „zapalenie oskrzeli palacza”. Dym papierosowy powoduje przewlekłe (stałe) zapalenie oskrzeli, co prowadzi do rozwoju przewlekłego zapalenia oskrzeli, przewlekłej obturacyjnej choroby płuc i raka płuc.

Diagnoza przewlekłego zapalenia oskrzeli obejmuje następujące metody:

  • rentgen płuc;
  • spirometria;
  • bronchoskopia, bronchografia;
  • analiza mikrobiologiczna plwociny.

Leczenie zapalenia oskrzeli zależy od stopnia zaawansowania choroby i jej przyczyny.

Zapalenie krtani, to zapalenie jednej z górnych dróg oddechowych, w której znajdują się struny głosowe. Często przyczyną choroby jest infekcja wirusowa, a objawy znikają w miarę jak choroba ustępuje.

Objawy zapalenia krtani obejmują:

  • chrypkę, słabość lub utratę głosu;
  • suchość i ból gardła;
  • często suchy kaszel.

Jeśli dyskomfort utrzymuje się przez dwa tygodnie, konieczna jest konsultacja specjalisty.

Czasami zapalenie krtani wywołuje niepokojące objawy, które wymagają natychmiastowej pomocy medycznej:

  • utrudnione oddychanie;
  • kaszel krwią;
  • gorączka;
  • zwiększający się ból;
  • trudność w połykaniu.

Diagnoza zapalenia krtani wymaga:

  • badania węzłów chłonnych szyjnych, gardła, nosa;
  • wykonania laryngoskopii w celu oceny akordów głosowych.
  • Leczenia zapalenia krtani zależy od przyczyn, które spowodowały chorobę.
  • Astma oskrzelowa jest chorobą, której towarzyszy zwężenie i obrzęk dróg oddechowych z wydzielaniem gęstego śluzu.
  • Typowe objawy astmy oskrzelowej:
  • duszność, zadyszka, kaszel, świst, sapanie;
  • kaszel często nasila się w nocy i ustępuje w ciągu dnia.

Przebieg astmy zmienia się z czasem, dlatego konieczne są regularne wizyty u lekarza, korygujące leczenie.

W diagnostyce astmy oskrzelowej czynność płuc jest oceniana takimi metodami jak:

  • spirometria;
  • pikfilometria.

Dodatkowo, lekarz może przepisać:

  • rentgen klatki piersiowej;
  • pobranie próbek alergicznych do oznaczenia alergenów.

Celem leczenia jest osiągnięcie dobrego stanu zdrowia przy minimalnej dawce leku.

Zapisz się na wizytę

Leave a Comment

Your email address will not be published. Required fields are marked *