Choroba afektywna dwubiegunowa (dwubiegunówka) – objawy, leczenie, przyczyny

Choroba afektywna dwubiegunowa (ChAD, inaczej zaburzenie afektywne dwubiegunowe – dawniej określane jako choroba/psychoza maniakalno-depresyjna lub cyklofrenia) polega na występowaniu u tej samej osoby depresji, manii/hipomanii lub tzw. epizodów mieszanych.

Pomiędzy nimi zazwyczaj występują okresy remisji (brak objawów lub obecność pojedynczych symptomów o nieznacznym nasileniu).

Choroba afektywna dwubiegunowa czy depresja jednobiegunowa – błędne diagnozy

Właściwe rozpoznanie ChAD jest zazwyczaj opóźnione, czasami nawet o kilka- kilkanaście lat. Dzieje się tak między innymi dlatego, że epizod manii lub hipomanii niejednokrotnie pojawia się dopiero po jednym lub kilku epizodach depresji, a wówczas początkowo rozpoznawana jest depresja jednobiegunowa.

Jednak rozróżnienie tych jednostek jest bardzo ważne ze względu na odmienność leczenia. Częstość występowania podstawowych dwóch typów ChAD szacuje się na około 2%, natomiast rozpowszechnienie wszystkich zaburzeń ze spektrum dwubiegunowego to 6-11%. Na ChAD chorują równie często kobiety, jak i mężczyźni.

Rozpoznanie tego zaburzenia najczęściej ma miejsce między 20 a 30 rokiem życia, choć często pierwszy epizod występuje przed 20 rokiem życia.

Definicje

  • Jest podobna do powszechnie znanej depresji nawracającej (tak zwanej jednobiegunowej) i przejawia się smutkiem, utratą radości życia i zainteresowań, zmniejszeniem energii i codziennej aktywności, męczliwością, spowolnieniem szybkości procesów myślowych i wypowiedzi, zaburzeniem koncentracji uwagi oraz problemami z pamięcią). Częstym zjawiskiem jest nadmierna senność i osłabienie popędu seksualnego. Czasami pojawia się lęk i napięcie. Odmiennością w stosunku do depresji jednobiegunowej mogą być takie  objawy jak gonitwa i natłok myśli, chwiejność nastroju oraz drażliwość. Podobnie jak w depresji nawracającej, stopniowej utracie sensu życia mogą towarzyszyć myśli i tendencje samobójcze. Inne objawy to poczucie niskiej wartości, pesymistyczna ocena własnej przeszłości, teraźniejszości i przyszłości. W skrajnych przypadkach mogą się rozwinąć objawy psychotyczne – np. urojenia (tj. fałszywe, chorobowe przekonania) winy, kary, grzechu, ubóstwa, katastrofy, poczucia ciężkiej choroby. Sporadycznie mogą wystąpić halucynacje słuchowe (.np głosy osób, których nie ma w otoczeniu, potwierdzające treść urojeń lub zachęcające do zrobienia sobie krzywdy). Depresja w przebiegu ChAD może pojawiać się spontanicznie, bywa jednak czasem następstwem epizodu manii lub hipomanii.
  • Charakteryzuje ją: zawyżone poczucie własnej wartości, nadmiernie optymistyczna ocena swojej sytuacji i przyszłości,  poczucie zwiększonej energii oraz nadmierne poczucie radości i szczęścia, które są nieadekwatne do rzeczywistości. Częstym zjawiskiem jest zmniejszona potrzeba snu lub wręcz jej brak, bez uczucia zmęczenia po nieprzespanej nocy. Występuje skłonność do głośnego zachowania, wesołkowatość, nadpobudliwość, drażliwość oraz poczucie przyśpieszenia myśli, niekiedy  z ich chaotycznością. Inna grupa objawów to skłonność do dominacji i narzucania otoczeniu swoich planów i zamiarów. Chorzy podejmują niekontrolowane działania, ryzykowane i niebezpieczne zachowania, a z powodu zwiększonego libido mają skłonność do częstszych i niejednokrotnie przypadkowych kontaktów seksualnych. Osoby z manią nie mogą się powstrzymać od natychmiastowej realizacji swoich zamiarów, a gdy to się spotyka z odmową ze otoczenia – budzi w nich frustrację, gniew a nawet zachowania agresywne. Osoby z manią często nie widzą nic złego w swoim stanie i uważają, że są zdrowe, nie mając ochoty i potrzeby aby korzystać z pomocy psychiatry. Inne cechy manii to: nadużywanie alkoholu lub narkotyków, zaciąganie pożyczek, niekontrolowane wydatki, często na niepotrzebne rzeczy, czasami zwraca uwagę zmiana w dotychczasowym wyglądzie, na przykład pod postacią jaskrawego i wyzywającego makijażu oraz noszenia jaskrawych ubiorów. W bardzo nasilonej manii mogą wystąpić objawy psychotyczne – urojenia wielkościowe, posłannictwa, wielkiej misji. Może się wówczas ujawnić nieodparte poczucie posiadania niezwykłej mocy uzdrawiającej, wynalazczej.
  • Cechuje się objawami podobnymi do manii, które jednak są mniej nasilone, trwają krócej i najczęściej nie powodują wyraźnej destrukcji życia pacjenta, nie pojawiają się też objawy psychotyczne. Pacjent zachowuje zdolność do kontroli swoich zachowań i częściowy krytycyzm wobec swojego stanu. Odczuwając zwiększoną energię i optymizm ma wprawdzie poczucie zwiększonej siły i własnych możliwości, w związku z czym może podejmować różne ambitne działa, ale zazwyczaj ich nie kończy. Aktywności te bywają ryzykowne i lekkomyślne, ale jednak ze skłonnością choćby częściowego kontrolowania swoich zachowań. Często pacjent skarży się na trudności z koncentracją uwagi. Osoby z hipomanią zwykle nie postrzegają się jako takie, które by wymagały leczenia. Również ich otoczenie niejednokrotnie nie widzi takiej potrzeby. Hipomania bywa błędnie postrzegana jako stan korzystny, czasem  jako poprawa i nadrabianie zaległości po okresie depresyjnym.
  • to równoczesne występowanie objawów depresji, jak i manii/hipomanii – na przykład współwystępowanie spowolnienia psychoruchowego i smutku oraz myśli samobójczych z przyspieszeniem myśli, niepokojem ruchowym i rozdrażnieniem.
  • To stan, w którym objawy chorobowe nie występują lub są bardzo mało nasilone.

Wyróżniamy następujące podstawowe typy i rodzaje Choroby Afektywnej Dwubiegunowej ChAD:

  • Choroba afektywna dwubiegunowa typu I: występują epizody depresyjne oraz co najmniej jeden lub kilka epizodów manii.
  • W ChAD typu II: występują epizody depresyjne oraz co najmniej jeden lub kilka epizodów hipomanii.
  • Cyklotymia jest przewlekłym stanem, w którym dystymia (tj. chroniczne utrzymywanie się pojedynczych objawów depresyjnych, które nie spełniają kryteriów depresji, ale są źródłem istotnego dla pacjenta cierpienia i problemów z funkcjonowaniem) występuje na przemian ze stanami hipomanii.
  • Rzadką postacią ChAD jest tak zwana mania jednobiegunowa, tj. występowanie wyłącznie nawracających stanów maniakalnych lub hipomaniakalnych bez epizodów depresyjnych.
  • Choroba afektywna dwubiegunowa z szybką zmianą faz – rapid cycling). Jest to taki etap, okres przebiegu choroby, kiedy epizody nawracają  z bardzo dużą częstością (co najmniej 4 epizody w roku) lub przechodzą bezpośrednio jeden w drugi.

Przyczyny

Rozwój ChAD tłumaczy model biopsychospołeczny obejmujący przyczyny biologiczne (genetyczne i obejmujące zmiany w zakresie neuroprzekaźników), psychologiczne (konstrukcja osobowości, stresujące wydarzenia) i społeczno-środowiskowe (np. czynniki rodzinne, nieregularny tryb życia), które wzajemnie na siebie oddziałują. Należy podkreślić że rozwój ChAD nie jest efektem jednej przyczyny.

Rozpoznanie ChAD

Rozpoznanie stawia się w wyniku badania psychiatrycznego, które w głównej mierze polega na rozmowie z pacjentem i – optymalnie – z jego bliskimi. Czasami przydatne bywają specjalistyczne testy i kwestionariusze diagnostyczne.

Leczenie

Nawrotowy i zmienny charakter ChAD sprawia, że leczenie powinno być długotrwałe i dostosowane do danego epizodu choroby. Powinno ono obejmować następujące elementy:

  • farmakoterapia – obejmuje ona: będące fundamentem terapii leki normotymiczne  (czyli stabilizujące nastrój), takie jak: lit, walproiniany, karbamazepina, lamotrygina oraz atypowe leki przeciwpsychotyczne (kwetiapina, aripiprazol, olanzapina, czy klozapina); leki przeciwdepresyjne (stosowane – choć nie zawsze – podczas epizodów depresyjnych); benzodiazepiny oraz klasyczne leki przeciwpsychotyczne (niekiedy przydatne w przypadku nasilonego pobudzenia i agresji).
  • psychoedukacja – edukacja pacjenta (i optymalnie również jego bliskich) na temat specyfiki ChAD, strategii leczenia, czynników protekcyjnych i zwiększających ryzyko nawrotu. Ważne jest też: wspólne z lekarzem zidentyfikowanie charakterystycznych dla danego pacjenta objawów poprzedzających nawrót choroby, z wypracowaniem strategii radzenia sobie w razie ich wystąpienia oraz zdefiniowanie czynników protekcyjnych, wpływających korzystnie na stan zdrowia psychicznego danej osoby.
  • psychoterapia – powinna być dostosowana do fazy choroby i aktualnych możliwości pacjenta (np. psychoterapia wspierająca, poznawczo-behawioralna, skoncentrowana na rozwijaniu umiejętności radzenia sobie).
  • elektrowstrząsy – przydatne gdy dochodzi do zagrożenia życia pacjenta z powodu ChAD oraz w przypadku niepowodzenia kilku prób prawidłowo prowadzonej farmakoterapii.
You might be interested:  Protruzja – przyczyny, objawy, leczenie protruzji krążka międzykręgowego

W przypadku bardo nasilonych objawów ChAD wskazana bywa hospitalizacja psychiatryczna.

Niezbędnym elementem terapii jest dobra współpraca pacjenta z lekarzem oparta na: wspólnym ustalaniu celów i sposobów leczenia, stosowaniu się do zaleceń, gotowości do otwartego informowania lekarza o swoim samopoczuciu, zamiarach i obawach. Leczenie należy kontynuować także po ustąpieniu objawów, ma ono wówczas charakter profilaktyczny, jego celem jest zminimalizowanie ryzyka nawrotu depresji lub hipomanii/manii.

Warto podkreślić, że leki stosowane w ChAD nie uzależniają. Nie można ich odstawić nagle, gdyż wówczas może dojść do pogorszenia stanu pacjenta. Warto znać skutki uboczne farmakoterapii, aby w razie ich wystąpienia skontaktować się z lekarzem, a nie odstawiać leków.

Nie zawsze pierwsza próba farmakoterapii jest skuteczna i u części chorych konieczne jest dalsze poszukiwanie optymalnych leków.

W trakcie farmakoterapii nie wolno używać alkoholu ani innych substancji psychoaktywnych, gdyż mogą one wpłynąć niekorzystnie na skuteczność leków lub ich profil działań niepożądanych oraz zwiększają ryzyko nawrotu ChAD.

Ważna jest też modyfikacja stylu życia pacjenta – dbałość o regularny sen, prawidłową dietę i aktywność ruchową. Ważne jest też korzystanie ze wsparcia bliskich z uwzględnianiem ich opinii o aktualnym odbiorze zachowań pacjenta. To właśnie oni mogą być bardzo pomocni w wykrywaniu najwcześniejszych objawów nawrotu i w realizacji działań profilaktycznych.

Wprawdzie Choroba afektywna dwubiegunowa jest chorobą przewlekłą i nawracającą, to przy odpowiednim leczeniu i dobrej współpracy z lekarzem możliwe jest jej kontrolowanie, dające szanse na powrót do normalnego funkcjonowania.

Opracował zespół lekarzy Centrum Dobrej Terapii MindArt

Choroba afektywna dwubiegunowa (dwubiegunówka) – objawy, leczenie, przyczyny Choroba afektywna dwubiegunowa (dwubiegunówka) – objawy, leczenie, przyczyny Choroba afektywna dwubiegunowa (dwubiegunówka) – objawy, leczenie, przyczyny Anhedonia – niedoceniany objaw depresji

Czym jest anhedonia? Anhedonia (z greckiego: an – “bez”, hedone – “przyjemność”) – jest to termin oznaczający w psychiatrii stan, w którym pacjent skarży się… »

Choroba afektywna dwubiegunowa (dwubiegunówka) – objawy, leczenie, przyczyny Choroba afektywna dwubiegunowa (dwubiegunówka) – objawy, leczenie, przyczyny Choroba afektywna dwubiegunowa (dwubiegunówka) – objawy, leczenie, przyczyny Co to jest somatyzacja?

Definicja pojęcia somatyzacji Termin somatyzacja wywodzi się z języka greckiego (somatikos – cielesny, związany z ciałem). Oznacza tendencję do doświadczania i… »

Choroba afektywna dwubiegunowa (dwubiegunówka) – objawy, leczenie, przyczyny Choroba afektywna dwubiegunowa (dwubiegunówka) – objawy, leczenie, przyczyny Choroba afektywna dwubiegunowa (dwubiegunówka) – objawy, leczenie, przyczyny Choroba afektywna dwubiegunowa (dwubiegunówka) – objawy, leczenie, przyczyny Geriatryczna skala oceny depresji

Geriatryczna skala oceny depresji (Geriatric Depression Scale – GDS) to jedna z częściej stosowanych skal do przesiewowej samooceny depresji w wieku… »

Choroba dwubiegunowa (ChAD) – przyczyny, objawy i leczenie

Choroba afektywna dwubiegunowa (dwubiegunówka) – objawy, leczenie, przyczyny

ChAD dotyka około 2% Polaków. Choroba przybiera różne oblicza i u każdej osoby może przebiegać inaczej, dlatego tak trudno ją zdiagnozować. Często dotyka osoby o silnej psychice i osobowości. Nie każdy wie, że na chorobę dwubiegunową cierpieli: Kurt Cobain, Jerzy Kosiński, Ernest Hemingway, Theodore Roosevelt, Winston Churchill, Edgar Allan Poe, Wirginia Woolf, Vincent van Gogh, Wojciech Młynarski oraz Zbigniew Herbert. Jak podają źródła plotkarskie, obecnie z dwubiegunówką zmagają się: Katherine Zeta-Jones, Mel Gibson i Jean-Claude Van Damme.

Czym jest choroba dwubiegunowa (ChAD)?

Choroba afektywna dwubiegunowa, zwana inaczej chorobą depresyjno-maniakalną lub cyklofrenią, jest przewlekłym schorzeniem psychicznym. Dwubiegunowość polega na cyklicznie nawracających stanach przygnębienia (depresji) i nadmiernej aktywności (manii) o różnym nasileniu.

Pomiędzy tymi fazami występują okresy remisji, czyli stany bez objawów lub z symptomami dyskretnymi. Wczesne rozpoznanie problemu i zastosowanie właściwego leczenia umożliwia wydłużenie okresów remisji, jednak warunkiem skuteczności terapii jest dobra współpraca chorego z lekarzem.

Choroba dwubiegunowa może przejawiać się w różnych sferach życia i trudno ujednolicić jej objawy.

Zobacz także: Schizofrenia – jak leczyć chorobę psychiczną? Jakie są objawy i przyczyny?

Jakie są rodzaje choroby dwubiegunowej?

Zasadniczo specjaliści wyróżniają następujące rodzaje choroby dwubiegunowej:

  • typ I, w którym występują depresje i manie,
  • typ II, składający się z okresów depresji i hipomanii (mania o mniejszym nasileniu). Należy do niego np. tzw. rapid cycling (wyjątkowo ciężki i trudny w leczeniu, ponieważ depresja dwubiegunowa i mania płynnie przechodzą jedna w drugą),
  • typ III, w którym dochodzi do obsesji maniakalnej (spowodowany jest silnym oddziaływaniem leków przeciwdepresyjnych),
  • półmania i hipomania, związane ściśle z nadużywaniem alkoholu i innych używek,
  • choroba afektywna sezonowa, w której depresja ujawnia się najczęściej w okresie jesienno-zimowym, a mania lub hipomania w okresie wiosenno-letnim,
  • „miękkie” spektrum choroby afektywnej dwubiegunowej, w którym występują pewne cechy dwubiegunowości o różnym nasileniu,
  • mania jednobiegunowa (występuje dość rzadko), w której mamy do czynienia z nawracającymi stanami maniakalnymi, z pominięciem depresji.

Bardzo często ChAD pozostaje nierozpoznana, ponieważ stany przygnębienia i euforii występują u ludzi na porządku dziennym. Nawet stany depresyjne są bagatelizowane – pod nazwą „doła psychicznego” są zwalczane indywidualnie na różne sposoby.

Trudniej również doskonałe samopoczucie i euforię uważać za stan niepokojący i kwalifikujący się do leczenia. Sygnałem alarmowym powinna być cykliczność występowania wyżej opisanych zmian nastrojów.

W postawieniu właściwej diagnozy bardzo pomocne są testy, polegające na wypełnianiu przez pacjenta kwestionariuszy dotyczących zmiany ich nastrojów. Dzięki nim można stwierdzić, czy u pacjenta występuje choroba dwubiegunowa.

Test zawiera pytania oraz określenia odnoszące się do zmian w nastroju – od euforii i zwiększonej aktywności, aż do depresji. Szczere odpowiedzi udzielane przez pacjentów pozwalają uściślić częstotliwość występowania i czas trwania ich zachowań, a także ich wpływ na życie rodzinne i zawodowe.

Bardzo często pacjenci leczeni są na depresję, gdy tymczasem występuje u nich depresja dwubiegunowa. Test zmniejsza ryzyko wystąpienia takich sytuacji. Zdarza się to szczególnie u pacjentów z hipomanią, ponieważ jej objawy są znacznie łagodniejsze niż w przypadku choroby dwubiegunowej typu I. Kwestionariusze są ponadto bardzo pomocne przy monitorowaniu choroby oraz podczas oceny skuteczności leczenia.

Jakie są objawy choroby afektywnej dwubiegunowej?

Częste nawracające zmiany nastrojów – przygnębienia oraz euforii – mogą wskazywać no to, że występuje choroba dwubiegunowa. Objawy mogą przypominać huśtawkę nastrojów. W okresie depresji pacjent odczuwa nawracające lęki, brak wiary w siebie, pogorszenie pamięci i koncentracji, jest ciągle senny, nie ma ochoty jeść, ma obniżone libido.

Nieraz jest niezdolny do wykonywania najprostszych czynności, w skrajnych przypadkach nawet nie chce wstać rano z łóżka, ani się umyć. Może być zahamowany psychoruchowo i trudno z nim nawiązać kontakt. Unika ludzi, a nawet rozmów z bliskimi. Ma bardzo często myśli samobójcze. W okresie hipomanii pacjenci odzyskują równowagę psychiczną. Stają się twórczy i kreatywni.

You might be interested:  Drobne urazy w jamie ustnej

Często w tym czasie osiągają największe sukcesy zawodowe. Artyści przeżywają najbardziej płodne okresy w twórczości. W tej fazie choroba nie zakłóca specjalnie życia chorego i jego bliskich. Stan taki trwa, dopóki hipomania nie przerodzi się w manię – zaburzenie destrukcyjne i bardzo obciążające dla otoczenia. W okresie manii człowiek zmienia się diametralnie.

Rozsadza go energia, ma mnóstwo pomysłów, a w każdej podjętej przez siebie działalności widzi sukces. Cechuje go nadmiar sił: nie musi jeść, pić, ani odpoczywać, ponieważ musi działać – szybko i z maksymalnym zaangażowaniem. Jest przekonany o swojej nieomylności. Szybciej mówi, szybciej myśli i wszystko robi lepiej, niż inni.

Przesadny optymizm sprawia, że potrafi bezsensownie zainwestować duże kwoty lub rzucić pracę, ponieważ uważa, że właśnie znalazł lepszy sposób zarabiania na życie. Dwubiegunówka w fazie manii wywołuje również nadpobudliwość seksualną, szczególnie wśród mężczyzn. Chorzy wdają się w przypadkowe romanse, płodzą „przypadkowe” dzieci, aby w fazie depresji przeżywać dramaty i rozpacz.

Często zdarza się, że w okresie manii pacjenci nagle zaczynają nadużywać alkoholu czy innych używek (chociaż do tej pory było im to obce), wdają się w hazard, zadłużają się w bankach (biorą kredyty i pożyczki, aby bezmyślnie wydawać zdobyte pieniądze). W fazie manii ich zmysły są wyostrzone, pacjenci intensywniej odczuwają smaki, barwy i dźwięki.

Zaczynają głośno słuchać muzyki, jaskrawo się ubierać i prowadzić ekscentryczny tryb życia. W okresie remisji chorzy zachowują się normalnie, jednak nie powinni przerywać terapii, aby nie doszło do nagłego nawrotu choroby.

Nieleczona choroba afektywna dwubiegunowa może zrujnować życie rodzinne, zawodowe i społeczne. Jednak wczesne rozpoznanie i właściwie dobrane leki (które należy przyjmować przez resztę życia) pozwalają pacjentom w miarę dobrze funkcjonować.

Bardzo ważną rolę w leczeniu odgrywa współpraca chorego z lekarzem, oparta na rzetelnej wiedzy na temat swojej przypadłości oraz umiejętności rozpoznawania pierwszych sygnałów nawrotu manii i depresji. Jest to szczególnie ważne, ponieważ lekarz dobiera leki w zależności od fazy i objawów choroby.

Głównym celem terapii jest wydłużanie okresu remisji i niedopuszczanie do nawrotów. Leczenie odbywa się kompleksowo. Stosuje się leki farmakologiczne, psychoterapię oraz psychoedukację.

W okresie manii chorzy są leczeni neuroleptykami (benzodiazepiny, kwetiapina, olanzapina) hamującymi objawy choroby, natomiast pacjentom w depresji podaje się stabilizatory nastroju (np. sole litu, walproiniany, karbomazepinę). Zasadniczo unika się podawania leków przeciwdepresyjnych, ponieważ mogą one spowodować bezpośrednie przejście depresji w manię.

Leki nowej generacji nie wywołują otępienia i nie pogarszają funkcji poznawczych, dzięki czemu pacjenci mogą w miarę normalnie funkcjonować w społeczeństwie (mogą się uczyć, pracować, zakładać rodziny i wychowywać dzieci).

Podczas remisji stosuje się psychoterapię, polegającą głównie na rozwijaniu zainteresowań i umiejętności pacjentów, budowaniu ich dobrej samooceny oraz uczeniu, jak kontrolować swoje zachowania. Psychoedukacja pomaga zrozumieć chorobę, uczy, jak rozpoznawać sygnały, kiedy iść do lekarza. Często zalecana jest także dla osób bliskich pacjenta.

Pomaga im radzić sobie z chorobą, uzdrawia relacje i uczy, jak reagować oraz postępować w trakcie napadów manii i depresji. Bliscy muszą wiedzieć, że z chorym w manii się nie dyskutuje, ponieważ może to wyzwolić agresję. Jeśli osoba chora nie chce się leczyć, rodzina może zwrócić się do sądu rodzinnego o tzw. leczenie w trybie wnioskowym.

W przypadkach szczególnych, kiedy pacjent staje się zbyt agresywny i zagraża otoczeniu lub usiłuje popełnić samobójstwo, może zostać przewieziony do szpitala psychiatrycznego bez swojej zgody. Ważną rolę w leczeniu ChAD odgrywa prowadzenie regularnego, spokojnego trybu życia. Dbałość o zdrowie, unikanie rywalizacji i konfliktów, zachowanie równowagi między pracą, życiem rodzinnym i odpoczynkiem, umiejętność radzenia sobie ze stresem, wydłużają okresy remisji. Bardzo pomocne są także różne techniki relaksacyjne. Należy pamiętać, że stres, napięcie i przemęczenie sprzyjają zaostrzeniu objawów choroby.

Jakie mogą być przyczyny choroby dwubiegunowej?

Badania kliniczne pokazują, że ChAD może być dziedziczone. Nie oznacza to jednak, że u każdej osoby obciążonej genetycznie wystąpi choroba dwubiegunowa. Przyczyny nie zostały dokładnie ustalone i mogą być społeczne, psychologiczne i biologiczne.

Należą do nich: długotrwały stres, życie w ciągłym pośpiechu i napięciu, praca pod presją, utrata zatrudnienia, rozbicie rodziny, nadużywanie alkoholu i innych używek.

Wśród czynników biologicznych wymienia się różne zaburzenia neurologiczne w mózgu oraz niedoczynność tarczycy.

Choroba afektywna dwubiegunowa – przyczyny i objawy

Choroba afektywna dwubiegunowa charakteryzuje się zmiennymi objawami (epizodami) przeplatanymi okresami remisji. Możemy mieć do czynienia z epizodami manii, hipomanii oraz depresji, a także stanami mieszanymi, łączącymi objawy jednego i drugiego.

Istnieje bardzo wiele rodzajów tej choroby w zależności od sekwencji pojawiania się objawów. Takie same objawy, jak podczas epizodu manii lub depresji pojawiają się także w przypadku innych chorób psychicznych – depresji samej w sobie oraz schizofrenii.

W związku z tym choroba afektywna dwubiegunowa jest trudna do zdiagnozowania.

ZOBACZ TEŻ: Jak rozpoznać depresję? Jak leczyć depresję?

Objawy choroby afektywnej dwubiegunowej

W fazie depresji pacjent jest przygaszony, apatyczny, odczuwa smutek. Traci zainteresowanie sprawami, które dawniej go zajmowały czy sprawiały przyjemność.

Często, zwłaszcza jeśli epizod depresji poprzedzał epizod manii, dodatkowo pojawia się poczucie winy i duży spadek poczucia własnej wartości, a także swego rodzaju “wyhamowanie” psychoruchowe. Chory czuje się zmęczony, senny, często przesypia dużą część dnia.

Zupełnie inaczej czuje się i zachowuje osoba z chorobą dwubiegunową podczas epizodu manii. Pacjent ma mnóstwo energii, czuje szczęście, a nawet euforię oraz znaczne przyspieszenie myśli, które stają się chaotyczne, często nielogiczne.

Jego wypowiedzi mogą stać się wtedy niezrozumiałe, a działania impulsywne, gwałtowne, podejmowane bez zastanowienia i refleksji nad konsekwencjami. W tej fazie chory dąży przede wszystkim do zaspokojenia własnych potrzeb.

Może być agresywny w stosunku do siebie lub otoczenia, kiedy frustruje go brak możliwości zrealizowania swoich celów. Często cierpi na słowotok, a zrozumienie jego wypowiedzi i kontakt z nim mogą być utrudnione. W przeciwieństwie do fazy depresji, ma on wysokie mniemanie o sobie i  chce podporządkować sobie innych.

Jest to najbardziej niebezpieczna faza dla chorego. Może narazić siebie i innych na niebezpieczeństwo, w niekontrolowany sposób wydawać pieniądze, zaciągać kredyty i pożyczki, podejmować stosunki seksualne z przypadkowo spotkanymi ludźmi. Niestety, jest on przekonany o słuszności swoich działań i często odrzuca pomoc, przestaje brać leki. W tym momencie ważna jest przede wszystkim rola otoczenia i najbliższych, którzy muszą czuwać nad pacjentem, zwłaszcza nad przyjmowaniem leków.

You might be interested:  Lewatywa – na czym polega, czy boli, kiedy się ją stosuje?

Zarówno w epizodzie manii, jak i depresji (choć rzadziej) mogą pojawić się także tzw. objawy wytwórcze, jak np. urojenia i halucynacje. W niektórych postaciach choroby afektywnej dwubiegunowej występują stany hipomaniakalne. Są one delikatniejszym rodzajem manii.

Nie występują objawy wytwórcze, a chory odczuwa wzrost energii i zadowolenia, ale (przynajmniej do pewnego stopnia) kontroluje swoje działania. Często rozpoczyna wiele projektów jednocześnie, nie doprowadzając ich do końca.

Może także stać się drażliwy w przypadku niepowodzenia. Zdarzają się także epizody mieszane, w których występują zarówno objawy manii, jak i depresji.

W zależności od postaci choroby, częstość i długość trwania poszczególnych epizodów oraz okresów remisji (braku objawów) jest różna i często charakterystyczna dla każdego pacjenta.

ZOBACZ TEŻ: Anoreksja – jak rozpoznać chorobę? Jak z nią walczyć?

Kiedy umówić się na wizytę do psychiatry?

Ze względu na trudności w diagnostyce choroby afektywnej dwubiegunowej ostateczne rozpoznanie musi przeprowadzić lekarz psychiatra. Ze względu na możliwość błędnej diagnozy (np.

depresji nawracającej) trzeba potwierdzić u psychiatry diagnozę psychologa lub psychoterapeuty.

Należy jak najszybciej umówić się na wizytę w przypadku zauważenia przez siebie lub bliskich którychkolwiek objawów wymienionych powyżej, a także, kiedy zauważymy u siebie pewną sezonowość zmian nastroju.

Pamiętajcie, że wizytę u wybranego specjalisty możecie zarezerwować za pośrednictwem portalu LekarzeBezKolejki.pl, teraz również w formie zdalnej telewizyty,.

ZOBACZ TEŻ: Bulimia ma podłoże psychiczne. Jak leczyć to zaburzenia odżywiania?

Przyczyny powstawania choroby afektywnej dwubiegunowej

Jak większość chorób psychicznych, choroba afektywna dwubiegunowa spowodowana jest zaburzeniami neuroprzekaźników w mózgu i układzie nerwowym. Inne zaburzenia psychiczne lub równowagi w organizmie np. w niedoczynności tarczycy mogą zwiększać ryzyko choroby. Duże znaczenie ma podłoże genetyczne.

Większe ryzyko wystąpienia tego schorzenia istnieje u osób z już zdiagnozowaną chorobą w rodzinie, zwłaszcza u rodziców. Same predyspozycje nie są jednak główną przyczyną. Sytuacje stresujące i traumatyczne, a także stosowanie substancji psychoaktywnych mogą wywołać epizod.

Bierze się pod uwagę także czynniki psychologiczne i społeczne.

ZOBACZ TEŻ: Atak paniki – skąd się bierze i jak sobie z nim poradzić?

Terapia choroby afektywnej dwubiegunowej

Oczywiście w terapii choroby afektywnej dwubiegunowej stosowane są leki przeciwpsychotyczne atypowe (np. olanzapina, kwetiapina, aripiprazol), przeciwdepresyjne. Skuteczne są także karbamazepina, kwas walproinowy, lamotrygina lub sole litu.

W przypadku nasilonej manii czasem dołącza się haloperidol, zuklopentiksol lub pochodne benzodiazepiny. Bardzo ważne jest, aby leki przyjmować cały czas, także w czasie ustąpienia objawów, żeby utrzymać ten stan. Oprócz leków stosuje się psychoterapię, zazwyczaj w okresie remisji.

Bardzo ważna jest psychoedukacja, czyli pogłębianie wiedzy na temat choroby przez pacjenta i jego najbliższych, co umożliwia zrozumienie jej przebiegu oraz szybszą i najwłaściwszą reakcję. Niektóre czynniki psychospołeczne mają pozytywny wpływ na przebieg choroby, np.

dobre relacje rodzinne, stały rytm snu i czuwania.

Współpraca z lekarzem i pomoc ze strony rodziny jest kluczowa, aby umożliwić choremu długie remisje i normalne funkcjonowanie.

ZOBACZ TEŻ: Zespół Aspergera u dzieci – czym się objawia i jak wygląda leczenie?

Wszystkie treści zamieszczone w Serwisie, w tym artykuły dotyczące tematyki medycznej, mają wyłącznie charakter informacyjny. Dokładamy starań, aby zawarte informacje były rzetelne, prawdziwe i kompletne, jednakże nie ponosimy odpowiedzialności za rezultaty działań podjętych w oparciu o nie, w szczególności informacje te w żadnym wypadku nie mogą zastąpić wizyty u lekarza.

Co to jest choroba dwubiegunowa?

Choroba dwubiegunowa – przyczyny

Trudno jest wymienić jeden czynnik sprawczy mogący być przyczyną powstawania choroby afektywnej dwubiegunowej. Teorią, która zasługuje na uwagę jest tzw.

teoria neuroprzekaźnikowa, według której ChAD jest skutkiem naprzemiennie wzmożonej lub osłabionej aktywności układu dopaminergicznego mózgu, co odzwierciedlają odpowiednio epizody manii lub depresji. Czynnik genetyczny również pozostaje nie bez znaczenia.

Chociaż nie wyróżniono do tej pory pojedynczego genu mogącego wywoływać to zaburzenie, to należy zwrócić uwagę, że u krewnych pierwszego stopnia prawdopodobieństwo wystąpienia ChAD jest 7 razy większe, niż w populacji ogólnej.

Ponadto u dzieci rodziców z rozpoznaniem tego zaburzenia, ryzyko ujawnienia choroby ocenia się na 50%.

U części chorych, w badaniach neuroobrazowych (głównie w rezonansie magnetycznym), można zlokalizować zmiany czynnościowe i strukturalne w obszarach kory przedczołowej i układu limbicznego mózgu, co może świadczyć o tym, iż zaburzenia dwubiegunowe mogą być wynikiem nieprawidłowości rozwoju sieci neuronalnych w strukturach kluczowych dla regulacji emocji. Niezależnie od podejrzewanej etiologii, w tym momencie nie jest znany żaden skuteczny sposób zapobiegania rozwojowi ChAD. 

Choroba dwubiegunowa – objawy

Przebieg choroby afektywnej dwubiegunowej jest nieprzewidywalny – pierwszym objawem może być wystąpienie zarówno manii, hipomanii, epizodu mieszanego, jak i depresji.

Zespół maniakalny charakteryzuje się podwyższonym nastrojem oraz pobudzeniem psychoruchowym, które utrzymują się co najmniej 4 dni.

U chorego może występować wtedy gonitwa myśli, odhamowanie seksualne, trudności w koncentracji, drażliwość, zmniejszona potrzeba snu, gadatliwość i co charakterystyczne – skłonność do podejmowania lekkomyślnych decyzji oraz zawyżona samoocena.

Gdy mamy do czynienia z niewielkim nasileniem tych objawów (nie zakłócają one funkcjonowania społecznego) lub nie są spełnione kryteria czasowe manii, możemy wtedy mówić o tzw. zespołach hipomaniakalnych, które również są jedną ze składowych choroby afektywnej dwubiegunowej (ChAD typu II).

W przeciwieństwie do manii, zespół depresyjny charakteryzuje się obniżeniem nastroju i spadkiem aktywności psychoruchowej.

Chory podczas takiego epizodu może prezentować objawy, takie jak utrata wiary w siebie, brak zainteresowań, nieracjonalne poczucie winy, bezsenność, spadek apetytu, podatność na zmęczenie, problemy z pamięcią i koncentracją.

By psycholog lub psychiatra mógł rozpoznać epizod depresyjny, objawy muszą utrzymywać się przez co najmniej 2 tygodnie. 

Choroba dwubiegunowa – leczenie

Leczenie choroby dwubiegunowej polega na leczeniu podtrzymującym, które ma charakter profilaktyczny i ma zapobiegać powstawaniu epizodów chorobowych; oraz na leczeniu doraźnym aktualnych, ostrych rzutów choroby w postaci manii lub depresji. W obu rodzajach leczenia stosuje się grupę tzw. leków normotymicznych – są to leki stabilizujące nastrój.

W przypadku epizodów depresyjnych do leków normotymicznych dołączane są leki przeciwdepresyjne. W przypadku manii – możemy stosować leki przeciwpsychotyczne. Doraźnie podawane są również leki nasenne i przeciwlękowe. Równie ważnym elementem jest postępowanie niefarmakologiczne – psychoterapia.

Zastosowanie w leczeniu ChAD znajduje głównie terapia poznawczo-behawioralna oraz psychoedukacja. 

Źródła:

  1. Psychiatria: podręcznik dla studentów medycyny. M. Jarema, J. Rabe-Jabłońska. Warszawa, PZWL, 2011
  2. Introductory Textbook of Psychiatry. DW Black, NC Andreasen. American Psychiatric Publishing, 2011. 
  3. Psychiatria. Skrypt dla studentów A. Klimkiewicz, M. Wojnar i M. Radziwoń – Zaleska (red) Warszawa; Oficyna WUM, 2015. 

Data dodania: poniedziałek, 02 grudnia 2019

Leave a Comment

Your email address will not be published. Required fields are marked *