Cyklotymia – objawy, przyczyny, test i leczenie afektywnego zaburzenia nastroju

Choroba afektywna dwubiegunowa (ChAD, inaczej zaburzenie afektywne dwubiegunowe – dawniej określane jako choroba/psychoza maniakalno-depresyjna lub cyklofrenia) polega na występowaniu u tej samej osoby depresji, manii/hipomanii lub tzw. epizodów mieszanych.

Pomiędzy nimi zazwyczaj występują okresy remisji (brak objawów lub obecność pojedynczych symptomów o nieznacznym nasileniu).

Choroba afektywna dwubiegunowa czy depresja jednobiegunowa – błędne diagnozy

Właściwe rozpoznanie ChAD jest zazwyczaj opóźnione, czasami nawet o kilka- kilkanaście lat. Dzieje się tak między innymi dlatego, że epizod manii lub hipomanii niejednokrotnie pojawia się dopiero po jednym lub kilku epizodach depresji, a wówczas początkowo rozpoznawana jest depresja jednobiegunowa.

Jednak rozróżnienie tych jednostek jest bardzo ważne ze względu na odmienność leczenia. Częstość występowania podstawowych dwóch typów ChAD szacuje się na około 2%, natomiast rozpowszechnienie wszystkich zaburzeń ze spektrum dwubiegunowego to 6-11%. Na ChAD chorują równie często kobiety, jak i mężczyźni.

Rozpoznanie tego zaburzenia najczęściej ma miejsce między 20 a 30 rokiem życia, choć często pierwszy epizod występuje przed 20 rokiem życia.

Definicje

  • Jest podobna do powszechnie znanej depresji nawracającej (tak zwanej jednobiegunowej) i przejawia się smutkiem, utratą radości życia i zainteresowań, zmniejszeniem energii i codziennej aktywności, męczliwością, spowolnieniem szybkości procesów myślowych i wypowiedzi, zaburzeniem koncentracji uwagi oraz problemami z pamięcią). Częstym zjawiskiem jest nadmierna senność i osłabienie popędu seksualnego. Czasami pojawia się lęk i napięcie. Odmiennością w stosunku do depresji jednobiegunowej mogą być takie  objawy jak gonitwa i natłok myśli, chwiejność nastroju oraz drażliwość. Podobnie jak w depresji nawracającej, stopniowej utracie sensu życia mogą towarzyszyć myśli i tendencje samobójcze. Inne objawy to poczucie niskiej wartości, pesymistyczna ocena własnej przeszłości, teraźniejszości i przyszłości. W skrajnych przypadkach mogą się rozwinąć objawy psychotyczne – np. urojenia (tj. fałszywe, chorobowe przekonania) winy, kary, grzechu, ubóstwa, katastrofy, poczucia ciężkiej choroby. Sporadycznie mogą wystąpić halucynacje słuchowe (.np głosy osób, których nie ma w otoczeniu, potwierdzające treść urojeń lub zachęcające do zrobienia sobie krzywdy). Depresja w przebiegu ChAD może pojawiać się spontanicznie, bywa jednak czasem następstwem epizodu manii lub hipomanii.
  • Charakteryzuje ją: zawyżone poczucie własnej wartości, nadmiernie optymistyczna ocena swojej sytuacji i przyszłości,  poczucie zwiększonej energii oraz nadmierne poczucie radości i szczęścia, które są nieadekwatne do rzeczywistości. Częstym zjawiskiem jest zmniejszona potrzeba snu lub wręcz jej brak, bez uczucia zmęczenia po nieprzespanej nocy. Występuje skłonność do głośnego zachowania, wesołkowatość, nadpobudliwość, drażliwość oraz poczucie przyśpieszenia myśli, niekiedy  z ich chaotycznością. Inna grupa objawów to skłonność do dominacji i narzucania otoczeniu swoich planów i zamiarów. Chorzy podejmują niekontrolowane działania, ryzykowane i niebezpieczne zachowania, a z powodu zwiększonego libido mają skłonność do częstszych i niejednokrotnie przypadkowych kontaktów seksualnych. Osoby z manią nie mogą się powstrzymać od natychmiastowej realizacji swoich zamiarów, a gdy to się spotyka z odmową ze otoczenia – budzi w nich frustrację, gniew a nawet zachowania agresywne. Osoby z manią często nie widzą nic złego w swoim stanie i uważają, że są zdrowe, nie mając ochoty i potrzeby aby korzystać z pomocy psychiatry. Inne cechy manii to: nadużywanie alkoholu lub narkotyków, zaciąganie pożyczek, niekontrolowane wydatki, często na niepotrzebne rzeczy, czasami zwraca uwagę zmiana w dotychczasowym wyglądzie, na przykład pod postacią jaskrawego i wyzywającego makijażu oraz noszenia jaskrawych ubiorów. W bardzo nasilonej manii mogą wystąpić objawy psychotyczne – urojenia wielkościowe, posłannictwa, wielkiej misji. Może się wówczas ujawnić nieodparte poczucie posiadania niezwykłej mocy uzdrawiającej, wynalazczej.
  • Cechuje się objawami podobnymi do manii, które jednak są mniej nasilone, trwają krócej i najczęściej nie powodują wyraźnej destrukcji życia pacjenta, nie pojawiają się też objawy psychotyczne. Pacjent zachowuje zdolność do kontroli swoich zachowań i częściowy krytycyzm wobec swojego stanu. Odczuwając zwiększoną energię i optymizm ma wprawdzie poczucie zwiększonej siły i własnych możliwości, w związku z czym może podejmować różne ambitne działa, ale zazwyczaj ich nie kończy. Aktywności te bywają ryzykowne i lekkomyślne, ale jednak ze skłonnością choćby częściowego kontrolowania swoich zachowań. Często pacjent skarży się na trudności z koncentracją uwagi. Osoby z hipomanią zwykle nie postrzegają się jako takie, które by wymagały leczenia. Również ich otoczenie niejednokrotnie nie widzi takiej potrzeby. Hipomania bywa błędnie postrzegana jako stan korzystny, czasem  jako poprawa i nadrabianie zaległości po okresie depresyjnym.
  • to równoczesne występowanie objawów depresji, jak i manii/hipomanii – na przykład współwystępowanie spowolnienia psychoruchowego i smutku oraz myśli samobójczych z przyspieszeniem myśli, niepokojem ruchowym i rozdrażnieniem.
  • To stan, w którym objawy chorobowe nie występują lub są bardzo mało nasilone.

Wyróżniamy następujące podstawowe typy i rodzaje Choroby Afektywnej Dwubiegunowej ChAD:

  • Choroba afektywna dwubiegunowa typu I: występują epizody depresyjne oraz co najmniej jeden lub kilka epizodów manii.
  • W ChAD typu II: występują epizody depresyjne oraz co najmniej jeden lub kilka epizodów hipomanii.
  • Cyklotymia jest przewlekłym stanem, w którym dystymia (tj. chroniczne utrzymywanie się pojedynczych objawów depresyjnych, które nie spełniają kryteriów depresji, ale są źródłem istotnego dla pacjenta cierpienia i problemów z funkcjonowaniem) występuje na przemian ze stanami hipomanii.
  • Rzadką postacią ChAD jest tak zwana mania jednobiegunowa, tj. występowanie wyłącznie nawracających stanów maniakalnych lub hipomaniakalnych bez epizodów depresyjnych.
  • Choroba afektywna dwubiegunowa z szybką zmianą faz – rapid cycling). Jest to taki etap, okres przebiegu choroby, kiedy epizody nawracają  z bardzo dużą częstością (co najmniej 4 epizody w roku) lub przechodzą bezpośrednio jeden w drugi.

Przyczyny

Rozwój ChAD tłumaczy model biopsychospołeczny obejmujący przyczyny biologiczne (genetyczne i obejmujące zmiany w zakresie neuroprzekaźników), psychologiczne (konstrukcja osobowości, stresujące wydarzenia) i społeczno-środowiskowe (np. czynniki rodzinne, nieregularny tryb życia), które wzajemnie na siebie oddziałują. Należy podkreślić że rozwój ChAD nie jest efektem jednej przyczyny.

Rozpoznanie ChAD

Rozpoznanie stawia się w wyniku badania psychiatrycznego, które w głównej mierze polega na rozmowie z pacjentem i – optymalnie – z jego bliskimi. Czasami przydatne bywają specjalistyczne testy i kwestionariusze diagnostyczne.

Leczenie

Nawrotowy i zmienny charakter ChAD sprawia, że leczenie powinno być długotrwałe i dostosowane do danego epizodu choroby. Powinno ono obejmować następujące elementy:

  • farmakoterapia – obejmuje ona: będące fundamentem terapii leki normotymiczne  (czyli stabilizujące nastrój), takie jak: lit, walproiniany, karbamazepina, lamotrygina oraz atypowe leki przeciwpsychotyczne (kwetiapina, aripiprazol, olanzapina, czy klozapina); leki przeciwdepresyjne (stosowane – choć nie zawsze – podczas epizodów depresyjnych); benzodiazepiny oraz klasyczne leki przeciwpsychotyczne (niekiedy przydatne w przypadku nasilonego pobudzenia i agresji).
  • psychoedukacja – edukacja pacjenta (i optymalnie również jego bliskich) na temat specyfiki ChAD, strategii leczenia, czynników protekcyjnych i zwiększających ryzyko nawrotu. Ważne jest też: wspólne z lekarzem zidentyfikowanie charakterystycznych dla danego pacjenta objawów poprzedzających nawrót choroby, z wypracowaniem strategii radzenia sobie w razie ich wystąpienia oraz zdefiniowanie czynników protekcyjnych, wpływających korzystnie na stan zdrowia psychicznego danej osoby.
  • psychoterapia – powinna być dostosowana do fazy choroby i aktualnych możliwości pacjenta (np. psychoterapia wspierająca, poznawczo-behawioralna, skoncentrowana na rozwijaniu umiejętności radzenia sobie).
  • elektrowstrząsy – przydatne gdy dochodzi do zagrożenia życia pacjenta z powodu ChAD oraz w przypadku niepowodzenia kilku prób prawidłowo prowadzonej farmakoterapii.

W przypadku bardo nasilonych objawów ChAD wskazana bywa hospitalizacja psychiatryczna.

Niezbędnym elementem terapii jest dobra współpraca pacjenta z lekarzem oparta na: wspólnym ustalaniu celów i sposobów leczenia, stosowaniu się do zaleceń, gotowości do otwartego informowania lekarza o swoim samopoczuciu, zamiarach i obawach. Leczenie należy kontynuować także po ustąpieniu objawów, ma ono wówczas charakter profilaktyczny, jego celem jest zminimalizowanie ryzyka nawrotu depresji lub hipomanii/manii.

Warto podkreślić, że leki stosowane w ChAD nie uzależniają. Nie można ich odstawić nagle, gdyż wówczas może dojść do pogorszenia stanu pacjenta. Warto znać skutki uboczne farmakoterapii, aby w razie ich wystąpienia skontaktować się z lekarzem, a nie odstawiać leków.

Nie zawsze pierwsza próba farmakoterapii jest skuteczna i u części chorych konieczne jest dalsze poszukiwanie optymalnych leków.

W trakcie farmakoterapii nie wolno używać alkoholu ani innych substancji psychoaktywnych, gdyż mogą one wpłynąć niekorzystnie na skuteczność leków lub ich profil działań niepożądanych oraz zwiększają ryzyko nawrotu ChAD.

Ważna jest też modyfikacja stylu życia pacjenta – dbałość o regularny sen, prawidłową dietę i aktywność ruchową. Ważne jest też korzystanie ze wsparcia bliskich z uwzględnianiem ich opinii o aktualnym odbiorze zachowań pacjenta. To właśnie oni mogą być bardzo pomocni w wykrywaniu najwcześniejszych objawów nawrotu i w realizacji działań profilaktycznych.

Wprawdzie Choroba afektywna dwubiegunowa jest chorobą przewlekłą i nawracającą, to przy odpowiednim leczeniu i dobrej współpracy z lekarzem możliwe jest jej kontrolowanie, dające szanse na powrót do normalnego funkcjonowania.

You might be interested:  Grzybica w jamie ustnej – przyczyny, objawy, leczenie

Opracował zespół lekarzy Centrum Dobrej Terapii MindArt

Cyklotymia – objawy, przyczyny, test i leczenie afektywnego zaburzenia nastroju Cyklotymia – objawy, przyczyny, test i leczenie afektywnego zaburzenia nastroju Cyklotymia – objawy, przyczyny, test i leczenie afektywnego zaburzenia nastroju Anhedonia – niedoceniany objaw depresji

Czym jest anhedonia? Anhedonia (z greckiego: an – ‘bez’, hedone – ‘przyjemność’) – jest to termin oznaczający w psychiatrii stan, w którym pacjent skarży się… »

Cyklotymia – objawy, przyczyny, test i leczenie afektywnego zaburzenia nastroju Cyklotymia – objawy, przyczyny, test i leczenie afektywnego zaburzenia nastroju Cyklotymia – objawy, przyczyny, test i leczenie afektywnego zaburzenia nastroju Co to jest somatyzacja?

Definicja pojęcia somatyzacji Termin somatyzacja wywodzi się z języka greckiego (somatikos – cielesny, związany z ciałem). Oznacza tendencję do doświadczania i… »

Cyklotymia – objawy, przyczyny, test i leczenie afektywnego zaburzenia nastroju Cyklotymia – objawy, przyczyny, test i leczenie afektywnego zaburzenia nastroju Cyklotymia – objawy, przyczyny, test i leczenie afektywnego zaburzenia nastroju Cyklotymia – objawy, przyczyny, test i leczenie afektywnego zaburzenia nastroju Geriatryczna skala oceny depresji

Geriatryczna skala oceny depresji (Geriatric Depression Scale – GDS) to jedna z częściej stosowanych skal do przesiewowej samooceny depresji w wieku… »

Choroba Afektywna Dwubiegunowa

centrum Amygdala dyplomowanym psychologiem diagnostą -certyfikat Polskiego Towarzystwa Psychologicznego- jest Michał Dolistowski. Osoby zainteresowane umówieniem wizyty prosimy o kontakt pod numerem: 790-250-587 lub zachęcamy do umówienia wizyty za pomocą REJESTRACJI ONLINE.

Często uważa się, że zaburzenie afektywne dwubiegunowe (ChAD) objawia się naprzemiennym występowaniem epizodów manii i depresji. Spojrzenie holistyczne (całościowe) wymaga zrozumienia, że choroba ta ma również wiele innych objawów, które wpływają na sposób myślenia i zachowanie.

Jedną z podstaw skutecznego leczenia ChAD jest wiedza o tym, czym jest ta choroba. Bardzo ważne jest, poznanie jej wieloaspektowego charakteru oraz jej różnorodnych objawów. Obecnie w literaturze psychiatrycznej coraz częściej pojawia się określenie ” zaburzenia ze spektrum dwubiegunowości” ponieważ istnieje wiele podobnych schorzeń o objawach zbliżonych do ChAD.

Wszystkie warianty zaburzenia afektywnego dwubiegunowego charakteryzują się następującymi cechami:

  • Wyraźne zmiany nastroju.
  • Zmiany nastroju są epizodyczne, co oznacza, że stany podwyższonego i obniżonego nastroju nie stanowią ciągłości, lecz pojawiają się jako okresy oddzielone mierzalną ilością czasu.
  • Przyczyną zaburzenia afektywnego dwubiegunowego jest nieprawidłowość biologiczna obejmująca zmiany w chemii mózgu. Choroba ta zwykle trwa przez całe życie danej osoby i nie można sprawić, że zniknie z dnia na dzień. Bez właściwego leczenia zaburzenie stopniowo przyjmuje coraz poważniejszą postać.

ZABURZENIE AFEKTYWNE DWUBIEGUNOWE I

Pacjenci, u których zdiagnozowano zaburzenie afektywne dwubiegunowe (I), doświadczają ciężkich epizodów depresji i pełnoobjawowych epizodów manii.

Czasami mania przechodzi bezpośrednio w depresję (lub odwrotnie), ale częściej między epizodami występuje okres bez wyraźnych problemów afektywnych; taki stan nazywa się eutymią (stanem neutralnego nastroju).

ZABURZENIE AFEKTYWNE DWUBIEGUNOWE II

Pacjenci z tą diagnozą doświadczają bardzo licznych, ciężkich epizodów depresyjnych. Drugą główną cechą tego typu ChAD jest niewystępowanie pełnoobjawowych epizodów manii; pacjenci z zaburzeniem afektywnym dwubiegunowym II doświadczają natomiast epizodów hipomanii.

CYKLOTYMIA

Cyklotymia przypomina łagodną wersję zaburzenia afektywnego dwubiegunowego, z epizodami łagodnej depresji i hipomanii. Osoby z taką diagnozą często są postrzegane jako humorzaste i emocjonalnie reaktywne.

Cyklotymiczne wahania nastroju mogą występować przez wiele lat bez ciężkich epizodów depresji lub manii, ale obecnie uznaje się, że u większości pacjentów objawy nasilają się z czasem i ostatecznie choroba przyjmuje postać zaburzenia afektywnego dwubiegunowego I lub II.

ZABURZENIE AFEKTYWNE DWUBIEGUNOWE Z SZYBKĄ ZMIANĄ FAZ

Szybkie zmiany faz występują u pacjentów z zaburzeniem dwubiegunowym I i II, ale są częstsze u kobiet niż u mężczyzn. Ten typ choroby charakteryzuje się przede wszystkim dużą częstotliwością zmian nastroju.

W praktyce klinicznej zaburzenie afektywne dwubiegunowe z szybką zmianą faz diagnozuje się wtedy, gdy dana osoba doświadcza czterech lub więcej epizodów manii i/lub depresji w okresie dwunastu miesięcy.

W zależności od osoby przejścia między epizodami manii i depresji mogą następować w okresie miesiąca czy tygodnia, a nawet w ciągu jednego dnia.

Coraz więcej wyników badań wskazuje na to, że jednym z głównych czynników powodujących szybkie zmiany faz i następowanie po sobie kolejnych epizodów choroby jest nadużywanie substancji psychoaktywnych lub niewłaściwe stosowanie leków przeciwdepresyjnych bądź stymulantów.

DEPRESJA

Do objawów depresji (określanej często mianem “depresji klinicznej”) należą: smutek, poczucie nieszczęścia, drażliwość; niska samoocena, utrata entuzjazmu, motywacji lub witalności; skrajnie negatywne i pesymistyczne myślenie; dolegliwości fizyczne, w tym zaburzenia snu, apetytu i wagi; utrata popędu seksualnego; zmęczenie.

Często pojawiają się także nasilony lęk, zamartwianie się, pobudzenie oraz myśli samobójcze. Ciężka depresja może przeszkadzać w pracy lub nauce, opiece nad dziećmi, dbaniu o relacje z innymi. Czasami depresja powoduje też rozdrażnienie i nieracjonalne reakcje.

Długość ciężkich epizodów depresyjnych może się różnić w zależności od osoby, ale często trwają one przez kilka miesięcy.

MANIA (PEŁNOOBJAWOWA)

Osoby cierpiące na zaburzenie dwubiegunowe I doświadczają pełnoobjawowych epizodów maniakalnych.

Taki stan opisuje się zwykle jako manię euforyczną albo manię dysforyczną (inaczej zwane stanami mieszanymi). Mania dysforyczna nie ma nic wspólnego z przyjemnością odczuwaną w manii euforycznej.

Wszystkim stanom maniakalnym towarzyszą: wzrost energii, gonitwa myśli i zmniejszenie potrzeby snu. Objawami manii euforycznej są:

  • podwyższona samoocena, a także myślenie wielkościowe (np. Jestem najmądrzejszym człowiekiem na świecie)
  • intensywne pragnienie aktywności (pobudzenie i niepokój ruchowy, potrzeba bycia bardzo towarzyskim i spędzania czasu w grupie)
  • często nieadekwatna ocena sytuacji (wydawanie ogromnych ilości pieniędzy prowadzące do problemów finansowych, ryzykowne zachowania, na przykład zbyt szybka jazda samochodem, nadużywanie substancji psychoaktywnych).

We wczesnej fazie manii euforycznej osoba chora może doświadczyć niezwykle dobrego samopoczucia. Kiedy jednak zaczyna rozpierać ją energia, a myśli przyspieszają, często pojawia się wrażenie utraty kontroli nad sobą.

Wysoki poziom energii przeradza się w nadmierne pobudzenie psychofizyczne. Następuje utrata racjonalnej oceny sytuacji. Podwyższony nastrój szybko ustępuje miejsca dużej drażliwości, a osoba w stanie manii traci umiejętność normalnego funkcjonowania.

Kiedy epizod manii osiąga taki poziom zaawansowania, często pojawia się psychoza.

Podczas epizodu manii dysforycznej również występują podwyższony poziom energii, przyspieszone myślenie, niezdolność do adekwatnej oceny sytuacji i niepokój psychoruchowy, brakuje jednak dobrego samopoczucia. Nadmiar energii łączy się z poczuciem rozpaczy. W dysforii dominują negatywne myślenie i pesymizm.

HIPOMANIA

Hipomania (euforyczna i dysforyczna) występuje w zaburzeniu afektywnym dwubiegunowym II, a jej objawy są znacznie mniej intensywne niż w pełnoobjawowej manii.

Pojawiają się: wzrost poziomu energii, zmniejszona potrzeba snu (przy braku zmęczenia w ciągu dnia), zaburzenie zdolności do racjonalnej oceny sytuacji. Osoby w stanie hipomanii euforycznej mają podwyższoną samoocenę, są bardzo produktywne i towarzyskie.

Hipomania dysforyczna charakteryzuje się nadmiernym pobudzeniem, pesymistycznym postrzeganiem rzeczywistości i niepokojem psychoruchowym. Taki stan może trwać przez kilka dni do kilku miesięcy. Osoba doświadczająca hipomanii ma trudności z zauważeniem problemu.

Podczas epizodu choroby często prowadzi ona bardziej intensywne życie towarzyskie, nadużywa substancji psychoaktywnych i wydaje dużo pieniędzy.

GRUPY OBJAWÓW ZABURZENIA AFEKTYWNEGO DWUBIEGUNOWEGO

  • Depresja
  • Mania
  • Hipomania
  • Objawy psychotyczne
  • Objawy paranoiczne
  • Intensywna złość i drażliwość
  • Lęk
  • Poczucie przestymulowania/ przytłoczenia
  • Problemy z koncentracją i uwagą
  • Myśli i impulsy samobójcze
  • Zachowania autodestrukcyjne
  • Hipochondria

PSYCHOZA

Psychoza oznacza poważną utratę kontaktu z rzeczywistością, która może nastąpić podczas epizodu manii lub depresji. Do objawów psychozy należą silne poczucie odrealnienia, wrażenie, że świat jest obcy i nieprzyjazny.

Myślenie może ulegać całkowitej dezorganizacji. Powoduje to upośledzenie zdolności do oceny sytuacji, któremu często towarzyszy nasilony strach lub lęk. W czasie psychozy umiejętność rozumowania jest całkowicie wyłączona.

Urojenia to nieprawdopodobne, bardzo nierealistyczne, często dziwaczne przekonania. Jedna z wersji urojeń to urojenia somatyczne (występujące często podczas epizodów ciężkiej depresji).

Błędne przekonania odnoszą się w tym przypadku do ciała lub stanu zdrowia osoby w psychozie.

W trakcie psychozy takie przekonania są niezachwiane, a pacjent nie jest zdolny dostrzec, że jego myślenie jest nieracjonalne.

Omamy (halucynacje) definiuje się jako postrzeganie bodźca mimo jego braku, na przykład słyszenie głosów nieobecnych osób (omamy słuchowe) lub widzenie obrazów, które nie mają źródła w rzeczywistości (omamy wzrokowe).

Często zdarza się, że pacjenci, u których występują omamy, zdają sobie z tego sprawę, często jednak reagują na dane wrażenie zmysłowe tak, jakby było ono prawdziwe, tracąc zdolność oceny realności własnych doświadczeń.

Omamy zmysłowe mogą mieć postać własnego głosu wewnętrznego; nie muszą to być głosy płynące z zewnątrz.

Osoba w stanie paranoi może mieć całkowicie nierealistyczne i pozbawione podstaw przekonanie, że inni ludzie chcą ją skrzywdzić, poniżyć, wykorzystać lub zdradzić.

Często u źródeł takiego myślenia leżą głęboki brak zaufania i podejrzliwość wobec członków rodziny. Przekonania osoby będącej w stanie paranoi są bardzo silne i niepodatne na zmianę.

Ten typ zaburzonego myślenia przejawia się w postawie dużej podejrzliwości, nieufności i czujności.

NASILONA ZŁOŚĆ I DRAŻLIWOŚĆ

Nieracjonalne, gwałtowne reakcje na wydarzenia, które nie powinny powodować irytacji, mogą występować zarówno w stanie depresji, jak i manii.

Drażliwość i agresja osób z ChAD często jest skierowana w stronę osób i obiektów, przejawia się w takich zachowaniach, jak trzaskanie drzwiami, uderzanie w ściany, krzyk lub fizyczna przemoc. Agresja występuje także podczas prowadzenia samochodu.

You might be interested:  Ból skóry głowy – jakie są przyczyny bolącej skóry na głowie?

Podczas wybuchów złości osoba cierpiąca na ChAD może mówić i robić rzeczy, których w innych okolicznościach nigdy by nie powiedziała lub nie zrobiła (np. wypowiadać raniące stwierdzenia). Później kiedy emocje opadają, osoba z ChAD może odczuwać wyrzuty sumienia z powodu swoich słów lub czynów.

LĘK

Lęk zwykle przejawia się na trzy sposoby. Pierwszymi oznakami lęku są jego aspekty fizyczne: zwiększone napięcie mięśni, drżenie, niepokój psychoruchowy, krótki oddech, przyspieszone tętno i/lub palpitacje serca, dreszcze, pocenie się i zaburzenia snu (szczególnie trudności z zasypianiem).

Drugi rodzaj objawów lękowych dotyczy myślenia: zamartwiania się i przewidywania negatywnych wydarzeń, a także ważnych myśli o utracie kontroli nad sobą lub własnej niezdolności do wykonywania codziennych zajęć.

Trzecim elementem składowym lęku są emocje: nasilony niepokój, panika, poczucie przeciążenia i braku kontroli, wrażenie nadciągającego niebezpieczeństwa lub przerażenie.

PRZESTYMULOWANIE/PRZECIĄŻENIE

Poczucie przeciążenia może się pojawić jako reakcja na takie zdarzenia lub obowiązki, jak ukończenie zadania w terminie, wizyta w supermarkecie, płacenie rachunków lub zmywanie.

Wiele osób cierpiących na ChAD dąży do zbyt stymulujących doświadczeń (ekscytujące wydarzenia sportowe, filmy i imprezy, intensywnie spędzane wakacje, przyjmowanie nadmiaru obowiązków i zleceń, wybór zbyt wielu przedmiotów do zaliczenia w ramach programu studiów).

Następnie zaczynają odczuwać przeciążenie. Przeciążenie mogą spowodować również przyjemne lub pozytywne wydarzenia.

MYŚLI I IMPULSY SAMOBÓJCZE

Takie tendencje pojawiają się na skutek nienawiści do siebie i poczucia winy, choć najczęściej wynikają z pragnienia, by zakończyć własne cierpienie. Najlepszym sposobem, aby zapobiec samobójstwu, jest rozpoczęcie całościowej terapii zaburzenia afektywnego dwubiegunowego.

ZACHOWANIA AUTODESTRUKCYJNE

Zachowania autodestrukcyjne mogą przyjmować kilka form, takich jak: poważne nadużywanie substancji psychoaktywnych (zagrażające życiu lub bezpieczeństwu picie alkoholu lub zażywanie narkotyków), bardzo ryzykowne zachowanie (np.

niebezpieczne prowadzenie samochodu), zaburzenia odżywiania (gwałtowne objadanie się, a następnie wywoływanie wymiotów lub stosowanie środków przeczyszczających) oraz samookaleczanie się ( na przykład przypalanie papierosem lub cięcie się ostrymi przedmiotami).

Kiedy osoby cierpiące na zaburzenie afektywne dwubiegunowe zadają sobie ból, odczuwają niemal natychmiastową ulgę od cierpienia psychicznego. Zwykle takie odcięcie się od emocjonalnego bólu trwa przez około godzinę.

Zazwyczaj zachowania autodestrukcyjne nie są motywowane pragnieniem cierpienia lub ukarania się; odzwierciedlają one raczej próby zredukowania bólu psychicznego.

HIPOCHONDRIA

Hipochondria polega na nadmiernym koncentrowaniu się na własnym stanie zdrowia i przekonaniu o istniejącej chorobie fizycznej, nawet jeśli lekarz zapewnia, że z medycznego punktu widzenia nie ma powodów do niepokoju.

Zaburzenia psychiczne – rodzaje, test, leczenie

Zaburzenia psychiczne to problem, na który cierpi coraz więcej osób. Problemy ze zdrowiem psychicznym mogą dotyczyć każdego, bez względu na wiek, płeć, czy pochodzenie. Warto wiedzieć, czym są zaburzenia psychiczne i na czym polegają, by lepiej zrozumieć osoby nimi dotknięte.

Według statystyk już co czwarty Polak cierpi na różnego rodzaju problemy psychiczne, więc budowanie świadomości na ich temat jest niezwykle ważne.

Zaburzenia psychiczne – rodzaje

Zaburzenia psychiczne są traktowane nieco inaczej, niż choroby psychiczne, mimo ze dotykają tej samej materii i często terminy te stosowane są zamiennie. Różnica terminologiczna pomiędzy nimi nie jest do końca rozstrzygnięta, nawet przez specjalistów z tych dziedzin.

Można przyjąć, że za choroby psychiczne uznaje się zaburzenia czynności centralnego  układu nerwowego, powstające na skutek organicznych zmian w centralnym systemie nerwowym. Przyczyną choroby psychicznej może być uszkodzenie i dysfunkcja mózgu, wpływ substancji psychoaktywnych, przewlekły stres. Zaliczamy do nich np.

: schizofrenię, chorobę afektywną jednobiegunową, chorobę afektywną dwubiegunową.

Zaburzenia psychiczne z kolei to termin stosowany na określenie układu klinicznie stwierdzalnych objawów lub zachowań połączonych w większości przypadków z cierpieniem i z zaburzeniami funkcjonowania indywidualnego. Zaburzenia psychiczne – rodzaje:

  • nerwicowe związane ze stresem,
  • odżywiania się,
  • snu,
  • seksualne (nie spowodowane zaburzeniami organicznymi ani chorobą somatyczną),
  • zaburzenia związane z połogiem,
  • wynikające z zażywania substancji psychoaktywnych (uzależniających),
  • związane z nadużywaniem substancji nie powodujących uzależnienia (leki),
  • osobowości,
  • zaburzenia nawyków i impulsów,
  • preferencji seksualnych.

Zaburzenia psychiczne i choroby psychiczne pogarszają standard, a także jakość codziennego życia. Często uniemożliwiają chorym normalne funkcjonowanie np. chodzenia do pracy, czy szkoły, nawiązywanie bliższych relacji.

Niektóre zaburzenia lękowe mogą doprowadzić chorego do stanu, w którym nie opuści swojego domu przez dłuższy okres. Zaburzenia mogą trwać przewlekle lub epizodycznie.

Poza zmianą samopoczucia i zachowania mogą powodować również objawy somatyczne.

Najczęściej występujące zaburzenia psychiczne: 

Zaburzenia nastroju – np. depresja, cyklotymia. Osoba dotknięta tym zaburzeniem nie potrafi kontrolować pojawiających się emocji, co odciska na nim piętno.

W okresie odczuwania euforii (manii) pojawia się ogromny optymizm, chęć do przenoszenia przysłowiowych gór, nadmierne pobudzenie, mała potrzeba snu oraz zachowania impulsywne. Podczas depresji następuje spadek samopoczucia.

Pojawia się smutek, spadek energii, zmęczenie, bezsenność, chroniczne bóle, nerwowość, odczuwanie nieokreślonej pustki, myśli samobójcze.

Zaburzenia nerwicowe – według klasyfikacji ICD-10 należą do nich zaburzenia:

  • lękowe – osoby takie cechują się niską samooceną i uczuwaniem lęku przed odrzuceniem. Unikają kontaktów z innymi ludźmi, uciekając w ten sposób od możliwej  krytyki i odrzucenia;
  • obsesyjno – kompulsywne – to inaczej nerwica natręctw. Zaburzenie to polega na występowaniu nawracających, uciążliwych myśli (obsesji) i/lub czynności (kompulsji). Chory nie może im się oprzeć, ponieważ wiąże się to z lękiem, napięciem, niepokojem i cierpieniem;
  • dysocjacyjne (zaburzenia tożsamości) – pojawiają się najczęściej u osób, które doświadczyły traumy. Zaburzenia dysocjacyjne polegają na rozdzieleniu się funkcji świadomości, pamięci oraz umiejętność odbierania bodźców z otoczenia.
  • zaburzenia psychiczne występujące pod postacią somatyczną oraz inne zaburzenia nerwicowe.

Schizofrenia – to przewlekła choroba psychiczna, która cechuje się nieadekwatnym przeżywaniem, odbiorem i oceną rzeczywistości. Może objawiać się obojętnością wobec ważnych wydarzeń czy spraw, lub zachowywaniem się nieadekwatnie do sytuacji.

Schizofrenik stopniowo wycofuje się z życia, zaczyna być nieufny wobec innych, zamknięty w sobie i podejrzliwy. Osoba dotknięta schizofrenią zaczyna unikać kontaktów z innymi osobami, z czasem izoluje się w domu. Osoba chora wymaga najczęściej stałego leczenia.

Ryzyko zachorowania na schizofrenię zwiększa się, jeśli krewni pierwszego stopnia chorują na nią.

Zaburzenia psychiczne – test do samooceny 

Anonimowy test, jeśli podejrzewamy u siebie zaburzenia psychiczne, może być pomocny we wstępnej autodiagnozie. Psychotesty takie jak np.

bezpłatny Test DASS 21, który przedstawia skalę Depresji, Lęku oraz Stresu, może stać się impulsem do skorzystania z pomocy specjalisty, jeśli jego wynik wskaże na istniejące problemy.

Można to potraktować jako pierwszy, samodzielny krok do postawienia odpowiedniej diagnozy i podjęcia koniecznych działań.

Zaburzenia psychiczne – leczenie

Leczenie, jeśli zdiagnozowano zaburzenia psychiczne, oparte jest przede wszystkim na psychoterapii, która pozwala na zmniejszenie barier związanych z zaburzeniem.

Psychoterapia powala także podbudować zdolność do zwykłego funkcjonowania w społeczeństwie. Leczenie zaburzeń psychicznych nie zawsze jest łatwe i skuteczne, ale może wiele zmienić.

  Oczywiście żeby takie działanie przyniosło jak najlepsze skutki, pacjent musi chcieć tego oraz wykazać zaangażowanie we współpracy z terapeutą.

źródło:  www.mp.pl

Zmienny nastrój to tylko jeden z ostrzegawczych sygnałów. Różne oblicza depresji

Nastrój ma tendencję do zmian, ale zazwyczaj czujemy, że możemy na niego wpływać. Osoby, które czują, że przestają to kontrolować pojawia się podejrzenie zaburzenia nastroju (afektywne). To grupa zaburzeń, w których okresowowystępują zaburzenia nastroju, emocji i aktywności. Choroba pojawia się najczęściej pod koniec okresu dojrzewania i na początku dorosłego życia. 

W zmiennych warunkach życia człowieka dochodzi do naturalnych krótkookresowych zmian nastroju. Jeśli wahania te stają się coraz częstsze, większe i skrajne i pojawiają się bez czynników zewnętrznych mówimy o zmianach endogennych w układzie neuronalnym mózgu. 

Epizody manii i depresji w zaburzeniach nastroju 

Czas chorego można podzielić na czas depresji lub manii. Dla depresji charakterystyczne jest uczucie niepokoju, bezsilności i pustki. Towarzyszy temu pesymistyczna ocena przeszłości i przyszłości.

Codzienne obowiązki sprawiają duże trudności, związane jest to ze spadkiem energii, napędu psychoruchowego, zaburzeniem rytmu okołodobowego i lękiem.

Utrata zainteresowania światem zewnętrznym, izolacja od otoczenia i nadmierna koncentracja na chorobie, w połączeniu ze wszystkimi innymi negatywnymi odczuciami, mogą prowadzić do nasilonych myśli samobójczych. Mania charakteryzuje się występowaniem podwyższonego bądź drażliwego nastroju.

Podwyższony nastrój przez chorego przyjmowany jest jako coś przyjemnego, dające poczucie szczęścia. To okres podwyższonej samooceny, poczucia wartości, nagłych planów, ryzykownych inwestycji, lekkomyślnych zachowań i zwiększonej energii seksualnej. 

You might be interested:  Mięsień biodrowo-lędźwiowy – funkcje, przyczepy, ból, ćwiczenia

Zaburzenia nastroju – podział według ICD-10

  • F30 – epizod maniakalny;
  • F31 – zaburzenia afektywne dwubiegunowe ChAD I i ChAD II;
  • F32 – epizod depresyjny;
  • F33 – zaburzenia depresyjne nawracające (zaburzenia afektywne jednobiegunowe).

F34 – Uporczywe zaburzenia nastroju (afektywne)

  • F34.0 – cyklotymia; 
  • F34.1 – dystymia.
  • F38 – Inne zaburzenia nastroju (afektywne)
  • F39 – Zaburzenia nastroju (afektywne), nie określone
  • Poza klasyfikacją ICD-10 wyróżnia się również sezonowe zaburzenia nastroju. 

Zaburzenia nastroju – leczenie  

W leczeniu zaburzeń nastroju stosuje się psychoterapią połączoną z farmakoterapią.

Podawane są leki stabilizujące nastrój (lit), leki przeciwpsychotyczne, pacjenci z myślami samobójczymi, myślami autodestrukcyjni, nasilonymi objawami psychotycznymi i przejawami zagrożenia dla siebie i innych hospitalizowani są w szpitalu psychiatrycznym. Czas terapii uzależniony jest od stopnia zaburzenia i czasu jej trwania. Najważniejsze jest zapewnienie bezpieczeństwa chorego. 

W epizodach manii w początkowej fazie podawane są leki stabilizujące nastrój (lit) oraz leki przeciwpsychotyczne. Ma to zapobiec zaburzeniom zachowania występujących w ostrej manii. Po pewnym czasie, gdy zaczną działać leki stabilizujące nastrój, odstawia się leki przeciwpsychotyczne. Zbyt szybkie przerwanie leczenia może spowodować nawrót choroby.

Psychoterapia, jej przebieg, metody są zależne od wielu czynników. Dobrym przykładem jest terapia poznawczo-behawioralna, nastawiana na zmianę przekonań depresyjnych i mobilizowanie chorego do podejmowania różnego rodzaju aktywności. 

Ogromną rolę w terapii osób chorych na zaburzenia nastroju odgrywają najbliżsi. Aby skutecznie pomagać, osoby z otoczenia chorego powinni stosować do kilku ważnych porad:

  • Nie zmuszaj chorego do podjęcia aktywności na siłę. Pamiętaj, że z pozoru błaha czynność może w danym momencie przerastać jego możliwości. Znacznie lepszym sposobem jest przyjęcie metody ‘małych kroczków’.
  • Nie wyręczaj chorego w codziennych czynnościach, pozbawiasz go tym samym możliwości.
  • Unikaj sformułowań ‘Weź się w garść’. Powtarzanie choremu, że ‘wszystko będzie dobrze’ może prowadzić do poczucia niezrozumienia i osamotnienia w obliczu choroby.
  • Daj czas. Wychodzenie z depresji to proces powolny i długotrwały. 
  • Nie przerywaj choremu w wykonywaniu czynności, którą zaczął, nawet jeśli zajmuje mu to zbyt wiele czasu.
  • Jeśli chory informuje cię o myślach samobójczych, nie bagatelizuj tego sygnału. Nie wstydź się pytać i prosić o wsparcie również wtedy, gdy czujesz, że po prostu nie dajesz już rady. Nigdy nie zapominaj także o swoich potrzebach i zdrowiu. 

Przyczyny zaburzeń nastroju nie są znane. Wymienia się predyspozycje genetyczne, zażywanie narkotyków lub stresujące i traumatyczne wydarzenia w życiu.

Cyklotymia

Cyklotymia należy do uporczywych zaburzeń nastroju. W Międzynarodowej Klasyfikacji Chorób i Problemów Zdrowotnym ICD-10 można znaleźć tę jednostkę nozologiczną pod kodem F34. Cyklotymika określa się jako osobę o niestabilnym samopoczuciu.

Cyklotymia jako zaburzenie afektywne manifestuje się stale utrzymującymi się wahaniami nastroju w postaci licznych epizodów łagodnej depresji oraz stanów łagodnie wzmożonego samopoczucia. Jednak wahania nastroju na linii depresja-mania nie można zdiagnozować jako choroby afektywnej dwubiegunowej.

Czy cyklotymia to zaburzenie psychiczne, a może rodzaj osobowości?

1. Historia cyklotymii

Cyklotymia to utrwalone zaburzenie nastroju, wykazujące zwykle zmienne nasilenia, w których większość epizodów nie osiąga nasilenia uprawniającego do rozpoznania hipomanii lub epizodów łagodnej depresji.

Cyklotymia utrzymuje się przez wiele lat, jest przyczyną distresu i trudności w codziennym funkcjonowaniu.

Do jej rozpoznania u chorego wymaga się obecności niestabilności nastroju przez minimum dwa lata, podczas których pojawi się kilka epizodów subdepresji (łagodnej depresji) i hipomanii (łagodnej manii) przedzielonych okresami prawidłowego samopoczucia.

Termin „cyklotymia” nie od zawsze rozumiano jako dysfunkcje w zakresie samopoczucia. Cyklotymii bliżej było do zaburzeń osobowości niż zaburzeń nastroju. Z czego to wynikało? Mianowicie z faktu, że w terminologii psychologicznej przez wiele lat funkcjonowało pojęcie osobowości cykloidalnej (ang.

cycloid personality) albo osobowości cyklotymicznej, która charakteryzuje się trwałymi, znaczącymi odchyleniami od przeciętnego poziomu nastroju.

Zatem cyklotymika uważano za osobę labilną emocjonalnie, która na przemian popada albo w stan przygnębienia i smutku, albo w stan wzmożonej energii i wesołości, które są przedzielone okresami zupełnej równowagi psychicznej.

W ogóle tak naprawdę unikano używania pojęcia „cyklotymia” właśnie ze względu na niejednoznaczność terminologiczną. Słowo „cyklotymia” w XIX wieku wprowadził do słownika niemiecki lekarz Karl Kahlbaum. Według niego cyklotymia była rozumiana jako naprzemienne wahania nastroju.

Natomiast niemieccy psychiatrzy – Emil Kraepelin i Kurt Schneider – utrzymywali, że cyklotymia to choroba psychiczna, a dokładnie synonim psychozy maniakalno-depresyjnej. Z kolei Ernst Kretschmer twierdził, że cyklotymik to człowiek o określonym typie temperamentu.

Obecnie termin „cyklotymia” rezerwuje się dla utrwalonych wahań nastroju.

2. Charakterystyka cyklotymii

Słowo „cyklotymia” wróciło do łask dzięki osobie amerykańskiego psychiatry – Hagopa Akiskala – który zalicza ją do spektrum choroby afektywnej dwubiegunowej. Cyklotymię można uznać za słabiej wyrażone w obrazie klinicznym zaburzenie afektywne dwubiegunowe. Jak manifestuje się faza łagodnej depresji i hipomanii u cyklotymika?

FAZA SUBDEPRESJIFAZA HIPOMANII
abulia – trudności w podejmowaniu decyzji, apatia – brak motywacji, permanentne uczucie zmęczenia, spadek libido i brak zainteresowania seksem, zaburzenia łaknienia, zaburzenia snu (bezsenność), problemy z koncentracją uwagi i pamięcią, niska samoocena, samokrytycyzm, poczucie winy, pesymistyczne myślenie, myśli o śmierci, zaniedbywanie się, brak energii, wycofanie społeczne, ciągłe uczucie smutku, irytacja, poczucie beznadziei, poczucie samotności i braku wsparcia, poczucie pustki, niezdolność odczuwania przyjemności.dobry humor, wesołość, poczucie szczęścia, nastrój euforyczny, skrajny optymizm, wysoka samoocena, pewność siebie, wzrost popędu seksualnego, zmniejszona potrzeba snu, pobudzenie psychoruchowe, gonitwa myśli, wielomówność, słowotok, szybka mowa, wzrost aktywności fizycznej, spadek zdolności logicznego myślenia, agresywność, wrogość, drażliwość, problemy z koncentracją uwagi, zachowania ryzykowne (nieprzemyślane wydatki, przygodny seks, brawurowa jazda samochodem itp.), poczucie mocy, entuzjazm, brak samokrytycyzmu, urojenia.

Cyklotymia pojawia się zwykle we wczesnej młodości, ale znane są przypadki, że niestabilność samopoczucia pojawiła się później – w wieku dojrzałym. Szacuje się, że na cyklotymię cierpi około 3-5 proc. populacji.

Zmiany nastroju są spontaniczne i nie wykazują związku z wydarzeniami życiowymi. Bez dłuższej obserwacji i bez znajomości zachowania w okresie przedchorobowym rozpoznanie może okazać się trudne do ustalenia.

Ze względu na łagodność zmian nastroju (objawy nie ujawniają się tak bardzo) i tolerancję otoczenia wobec stanu wzmożonego samopoczucia, chorzy rzadko idą do lekarza.

Cyklotymię należy różnicować z łagodnym przebiegiem choroby afektywnej dwubiegunowej, nawracającymi zaburzeniami depresyjnymi i zupełnie normalnymi reakcjami człowieka na sytuacje życiowe, takie jak: żałoba, utrata pracy (spadek nastroju) czy awans zawodowy (poprawa samopoczucia).

Cyklotymia należy do utrwalonych zaburzeń afektywnych i manifestuje się w postaci stałych wahań nastroju – od licznych epizodów łagodnej depresji (subdepresji), do stanów łagodnie wzmożonego samopoczucia (hipomanii).

Mimo iż symptomy są łagodne, są także przewlekłe. Epizody utrzymują się przez długi czas i wpływają negatywnie na funkcjonowanie chorego.

Cyklotymia występuje zarówno u kobiet, jak i mężczyzn, ale więcej kobiet rozpoczyna leczenie.

3. Przyczyny i sposoby leczenia cyklotymii

Choroba pojawia się zwykle u osób, których krewni cierpią na chorobę afektywną dwubiegunową.

Cyklotymia może utrzymywać się przez całe dorosłe życie, zatrzymać się tymczasowo lub na stałe albo przerodzić w poważniejsze wahania nastroju.

Oprócz czynników genetycznych na wystąpienie cyklotymii mają wpływ: niski poziom serotoniny, wysoki poziom kortyzolu, a także stresujące wydarzenia. Ponadto ważną rolę pełnią czynniki środowiskowe i wychowanie.

W leczeniu cyklotymii istotne są regularne ćwiczenia i przyjmowanie leków. Warto także skorzystać z psychoterapii, aby nauczyć się radzenia sobie ze stresem.

Systematyczne przyjmowanie leków antydepresyjnych i stabilizatorów nastroju umożliwia choremu powrót do zdrowia i sprawne funkcjonowanie w społeczeństwie.

Nawet subdepresja, czyli mniej nasilona depresja, może stanowić zagrożenie dla zdrowia i życia chorego, dlatego po pojawieniu się pierwszych objawów choroby należy udać się do lekarza. Zaburzenie afektywne nie powinno zostać zlekceważone.

Artykuł zweryfikowany przez: Mgr Kamila Drozd Psycholog społeczny, autorka wielu publikacji dotyczących rozwoju osobistego oraz warsztatów z doradztwa zawodowego i komunikacji międzypłciowej. psycholog Kamila Krocz, Joanna Brodziak,  ponad rok temu

  • Bilikiewicz A., (red.), Psychiatria. Podręcznik dla studentów medycyny, Wydawnictwo Lekarskie PZWL, Warszawa 2007, ISBN 978-83-200-3740-1.
  • Bilikiewicz A., Pużyński S., Wciórka J., Rybakowski J., Psychiatria, t. 2, Urban & Partner, Wrocław 2003, ISBN 83-87944-72-6.
  • Jaracz J., Rybakowski J., Leksykon manii i depresji, Termedia, Poznań 2010, ISBN 978-83-62138-30-2.
  • Jarema M., Rabe-Jabłońska J., Psychiatria, Wydawnictwo Lekarskie PZWL, Warszawa 2011, ISBN 978-83-200-4180-4.
  • Rybakowski J., Oblicza choroby maniakalno-depresyjnej, Termedia, Poznań 2009, ISBN 978-83-89825-28-5.
  • Sidorowicz S., (red.), Psychiatria kliniczna, Urban & Partner, Wrocław 2004, ISBN 83-89581-95-7.

Leave a Comment

Your email address will not be published. Required fields are marked *