ITBS – zespół pasma biodrowo piszczelowego

08 maj 2020

ITBS, czyli zespół pasma biodrowo piszczelowego, to jedna z najczęstszych kontuzji wśród biegaczy. Jednak na ITBS narażony jest każdy, kto uprawia aktywność fizyczną przecinającą kolana.

Jakie są objawy ITBS? Leczenie polega przede wszystkim na przerwaniu treningów oraz zatrzymaniu stanu zapalnego. Następnie niezbędne są ćwiczenia zalecone przez fizjoterapeutę.

Dowiedz się więcej i ITBS!

Kto najczęściej ma problem z zespołem pasma biodrowo
piszczelowego?

Urazy przeciążeniowe w obrębie stawu kolanowego występują najczęściej u biegaczy, jednak nie jest to jedyna grupa sportowców.

Ze względu na
etiologię zespołu pasma biodrowo-piszczelowego schorzenie to ma tendencję do
nawrotów, dlatego nie powinno się bagatelizować dolegliwości bólowych i
ograniczeń jakie powoduje ITBS. Najlepszym rozwiązaniem jest szybkie podjęcie
działań i udanie się do fizjoterapeuty w celu dokładnej diagnostyki i ustaleniu
procesu leczenia.

Czym jest ITBS? Objawy schorzenia

ITBS (łac.
Ilio-Tibial Band Syndrome) – syndrom pasma biodrowo-piszczelowego. To
najczęściej występujący az przeciążeniowy u osób aktywnych fizycznie. Objawia
się ostrym, piekącym bólem po bocznej stronie stawu kolanowego.

Ból zazwyczaj
występuje w trakcie wysiłku. Największy dyskomfort odczuwany jest w trakcie
zgięcia stawu kolanowego między 20-30o . Może wystąpić obrzęk lub
zaczerwienienie – stan zapalny struktury.

ITBS – zespół pasma biodrowo piszczelowego

Fot 1. Materiał własny

Pasmo biodrowo-piszczelowe – ważne informacje dla
cierpiących dla ITBS

Jest to silne pasmo
powięziowe, przyczepiające się od góry do grzebienia biodrowego. Stanowi
pochewkę dla mięśnia napinacza powięzi szerokiej, w warstwie głębokiej pasma
biodrowo-piszczelowego ma też przyczep końcowy część włókien mięśnia
pośladkowego wielkiego.

U dołu pasmo
biodrowo-piszczelowe przyczepia się do guzka międzykłykciowego bocznego
(Gerdy’ego), gdzie łączy się z rozciąganiem mięśnia obszernego bocznego. Pasmo
napręża się przy zgięciu stawu kolanowego między 15-30o.

ITBS – przyczyny zespołu pasma biodrowo piszczelowego

Czynnikiem ryzyka
wystąpienia ITBS jest nadmierna koślawość stawu kolanowego lub skokowego, nie
tylko w pozycji neutralnej, ale również w trakcie biegu (kiedy kończyna  podporowa z dużą siłą ląduje na podłoże).
Jest to przyczyna zaburzenia biomechaniki pracy stawu kolanowego i biodrowego.

Kolejną przyczyną
jest osłabienie mięśnia pośladkowego średniego, który jest najsilniejszym
odwodzicielem stawu biodrowego. Widocznie zaburzona równowaga mięśniowa między
zginaczami a prostownikami kończyny dolnej. Należy zwrócić także uwagę na
ustawienie i budowę miednicy.

ITBS – leczenie. Jakie kroki należy podjąć, aby wyleczyć ITBS?

Należy niezwłocznie przerwać aktywność fizyczną. Dodatkowo w pierwszej fazie trzeba wyciszyć stan zapalny. Świetnie się sprawdza protokół P.R.I.C.E gdzie:

  1. P (protection) – zabezpieczenie – odciążenie
  2. R (rest) – odpoczynek – przerwa w treningach
  3. I  (ice) – lód, zimne okłady
  4. C (compresion) – kompresja – bandaż elastyczny, kinesiotaping
  5. E (elevation) – uniesienie kończyny – zmniejszenie obrzęku

ITBS – zespół pasma biodrowo piszczelowego

Fot 2. Materiał własny

Na czym polega rehabilitacja ITBS ?

Po wyeliminowaniu
stanu zapalnego proces rehabilitacji skupia się głównie na rozciąganiu pasma
biodrowo-piszczelowego (istnieją odpowiednie ćwiczenia na ITBS, pokazywane
przez fizjoterapeutów), zginaczy i prostowników stawu kolanowego. Świetną
alternatywą przy ITBS jest także rolowanie tych struktur, eliminując punkty spustowe.

Krokiem kolejnym jest wzmocnienie mięśni ud i pośladków (głównie m.pośladkowy średni), ćwiczenia na poduszce sensomotorycznej. Można zastosować tejpy i taśmy. Należy wprowadzić modyfikację do planu treningowego uwzględniając początkowo mniejszą intensywność treningową.

Polub artykuł 3

Komentarze ITBS – zespół pasma biodrowo piszczelowego

Udostępnij

NAJCZĘŚCIEJ CZYTANE ARTYKUŁY

Zespół tarcia pasma biodrowo piszczelowego ITBS

Syndrom ITBS to schorzenie przy którym ból występuje w obrębie kolana, zazwyczaj po bocznej stronie stawu. Najczęściej z tą dolegliwością zmagają się biegacze, przeważnie długodystansowcy.

Leczenie ITBS polega przede wszystkim na korygowaniu wad postawy i odpowiednich ćwiczeniach przeprowadzanych przez fizjoterapeutę.

Jak już zostało napisane, ból w przypadku ITBS pojawia się po bocznej stronie stawu kolanowego, przede wszystkim w trakcie wysiłku i przechodzi dopiero po treningu.

Trzeba jednak dodać, że ból może promieniować z kolana do goleni. Przyczynami zespołu tarcia pasma biodrowo-piszczelowego mogą być przede wszystkim:

  • brak balansu pomiędzy mięśniem czworogłowym, a mięśniami grupy kulszowo-goleniowej
  • osłabienie mięśni odwodzicieli uda
  • koślawe kolana
  • płaskostopie
  • duża pronacja stóp
  • niesymetryczne ustawienie miednicy
  • różnica w długości kończyn

ITBS – zespół pasma biodrowo piszczelowego

By prawidłowo zdiagnozować ITBS konieczna jest wizyta u ortopedy, który przeprowadzi z pacjentem wywiad i wykona testy: Obera, Renne, Noble’a.

Jest to rodzaj badań nieinwazyjnych, które mają na celu odróżnienie ITBS od innych dolegliwości, o podobnych objawach.

Czasami wykonuje się również badania dodatkowe jak rentgen czy rezonans magnetyczny, które również mają wykluczyć inne jednostki chorobowe.

Mając pewność, że pacjent cierpi na zespół tarcia pasma biodrowo-piszczelowego ortopeda może zalecić odpowiednie ćwiczenia rehabilitacyjne. Ich celem będzie głównie wzmocnienie osłabionych mięśni, zwłaszcza pośladkowego średniego

Ćwiczenia rozciągające to kolejny ważny punkt rehabilitacji. W leczeniu ITBS stosuje się także kinesiotaping, leki przeciwzapalne doustne lub maści i żele. Jednak zamiast leków przeciwbólowych lepiej skorzystać z zabiegów falą uderzeniową, której skuteczność sięga 85%. Terapia działa przeciwzapalnie i przeciwobrzękowo, wydatnie zmniejsza również ból, a w połączeniu z laserem wysokoenergetycznym jest najlepszą obecnie metodą stosowaną w rehabilitacji. W przypadku wad postawy, które powodują ITBS stosuje się także specjalnie dopasowane wkładki ortopedyczne, które wyrównują różnice między kończynami, poprawiają komfort chodzenia i hamują przyczynę ITBS.

Oczywiście w przypadku zdiagnozowania zespołu tarcia pasma biodrowo-piszczelowego konieczne jest zaprzestanie treningów i odpoczynek. Zapraszamy do naszego gabinetu po kompleksową pomoc w zakresie rehabilitacji kolana i leczenia syndromu ITBS.

ITBS – zespół pasma biodrowo piszczelowego

Zespół pasma biodrowo-piszczelowego (ITBS)

ITBS – zespół pasma biodrowo piszczelowego

Co to jest pasmo bio­drowo – piszczelowe ?

Pasmo biodrowo-piszczelowe jest łącz­not­kan­kową struk­turą roz­cią­gniętą pomię­dzy sta­wem bio­dro­wym a sta­wem kola­no­wym. Jest miej­scem przy­czepu mię­śnia napi­na­cza powięzi sze­ro­kiej oraz mię­śnia poślad­ko­wego wiel­kiego i można stwier­dzić, że sta­nowi dla nich wydłu­żone i spłasz­czone ścięgno.

Górna część pasma przy­cze­pia się do grze­bie­nia kości bio­dro­wej gdzie jego włókna „mie­szają się” z m. poślad­ko­wym więk­szym, śred­nim i m. napi­na­czem powięzi sze­ro­kiej.

Następ­nie pasmo bie­gnie wzdłuż bocz­nej powierzchni uda, jego głę­bo­kie włókna przy­cze­piają się do kresy chro­pa­wej kości udo­wej, a powierz­chowne bie­gną dalej przy­cze­pia­jąc się do kłyk­cia bocz­nego kości udo­wej, trocz­ków bocz­nych rzepki i guzka Ger­diego (przednio-boczna strona kłyk­cia piszczeli).

Pomię­dzy pasmem biodrowo-piszczelowym a kością w oko­licy nad­kłyk­cia znaj­duje się war­stwa tkanki łącz­nej ‚która jest bogato uner­wiona i una­czy­niona i to wła­śnie ona jest głów­nym źró­dłem bólu w opi­sy­wa­nym schorzeniu.

Objawy:

  • Przede wszyst­kim ból poja­wia­jący się w oko­licy stawu kola­no­wego, po bocz­nej stro­nie naj­czę­ściej w trak­cie bie­ga­nia lub po tre­ningu. Ból wystę­puje także pod­czas pal­pa­cji tej oko­licy. Dole­gli­wo­ści czę­sto wzma­gają się pod­czas zbie­ga­nia w dół i cho­dze­nia (a dokład­niej scho­dze­nia) po schodach.

Przyczyny:

  • Dole­gli­wo­ści wyni­kają naj­czę­ściej z osła­bie­nia mię­śni odwo­dzi­cieli stawu bio­dro­wego, a co za tym idzie braku sta­bi­li­za­cji mied­nicy. Sta­bi­li­za­cję mied­nicy przy sta­niu na jed­nej nodze zapew­nia głów­nie mię­sień poślad­kowy średni. Jeśli jego czyn­ność jest zabu­rzona, to słaby mię­sień napi­nacz powięzi sze­ro­kiej i potężny mię­sień poślad­kowy wielki sta­bi­li­zują mied­nicę przez napi­na­nie pasma biodrowo-piszczelowego, co może spo­wo­do­wać dole­gli­wo­ści w oko­licy nad­kłyk­cia bocz­nego kości udowej.
  • Bie­ga­nie w dużym przo­do­po­chy­le­niu zwięk­sza napię­cia mię­śnia poślad­ko­wego wiel­kiego, co prze­nosi napię­cie na pasmo biodrowo-piszczelowe i obja­wia się bólem.
  • Nie­sy­me­tryczne usta­wie­nie mied­nicy, powo­du­jące nie­sy­me­tryczną pracę koń­czyn dol­nych i pozo­ru­jące róż­nicę ich dłu­go­ści może podob­nie wpły­wać na pasmo
  • Kolejna przy­czyna to kolana szpo­tawe. Takie usta­wie­nie osi koń­czyn powo­duje zwięk­szone przy­par­cie tka­nek mięk­kich po bocz­nej stro­nie kolana.
  • Przy­czyną pro­blemu może stać się także stopa pła­ska (pro­nu­jąca), która powo­duje koślawe usta­wie­nie stawu sko­ko­wego i kola­no­wego. Kość pisz­cze­lowa nad­mier­nie rotuje się zewnętrz­nie, co powo­duje dole­gli­wo­ści.

Leczenie:

  • Przede wszyst­kim trzeba opa­no­wać stan zapalny i dole­gli­wo­ści bólowe z nim zwią­zane. Można sto­so­wać leki prze­ciw­za­palne, zabiegi fizy­ko­te­ra­peu­tyczne, a w warun­kach domo­wych można sto­so­wać zimne okłady lub masaż lodem. W tej fazie konieczne jest także zre­zy­gno­wa­nie z treningów.
  • Drugi etap lecze­nia to już praca z fizjo­te­ra­peutą, który sko­ry­guje przy­kur­cze mięśniowo-powięziowe. Mówiąc pro­ściej roz­cią­gnie, co przy­kur­czone i wzmocni to, co słabe. Tu należy powie­dzieć, że pasmo biodrowo-piszczelowe i powięź sze­roka mają ogra­ni­czone moż­li­wo­ści roz­cią­gnię­cia, dla­tego też tera­pia ma na celu przede wszyst­kim przy­wró­ce­nie pra­wi­dło­wej rucho­mo­ści pasma, za pomocą tera­pii manu­al­nej. Oprócz poprawy kon­troli mię­śnio­wej oraz ćwi­czeń przy­wra­ca­ją­cych pra­wi­dłowe wzorce ruchowe w terapii spraw­dza się rów­nież kinesiology taping.

ITBS (zespół pasma biodrowo- piszczelowego) objawy, przyczyny, rehabilitacja

Zespół pasma biodrowo- piszczelowego to częsta przyczyna dolegliwości bólowych kolan u osób aktywnych fizycznie, zwłaszcza biegaczy długodystansowych. Ból wywoływany jest przez tarcie pasma biodrowo- piszczelowego o kłykieć boczny kości udowej.

You might be interested:  Sposoby na wzdęcia i gazy – dieta i zioła

Anatomia

ITBS – zespół pasma biodrowo piszczelowego

Objawy

Charakterystycznym objawem ITBS jest ból i miejscowa tkliwość 2-3 cm powyżej linii stawu kolanowego po bocznej stronie (w miejscu kłykcia bocznego kości udowej).

Czasami ból nie jest tak dokładnie zlokalizowany, tylko opisywany jako promieniujący w okolicy Dolegliwości nie występują w spoczynku, wywoływane są przez powtarzalne zginanie kolana (np. podczas biegu, chodzenia).

Czasami może pojawić się wrażenie przeskakiwania napiętego pasma po kłykciu podczas zginania stawu kolanowego, towarzyszyć temu może słyszalny trzask.

Przyczyny powstawania

Najczęstszym powodem zaistnienia ITBS jest zbyt mała elastyczność pasma biodrowo- piszczelowego oraz słabe mięśnie odwodzące udo. Czynniki zwiększające prawdopodobieństwo wystąpienia dolegliwości można podzielić na dwie grupy:

  • czynniki zewnętrzne – aktywność sportowa, niewłaściwe obuwie
  • czynniki wewnętrzne – budowa anatomiczna: kolana szpotawe, przeprosty w stawach kolanowych, różnice w długości kończyn dolnych, nadmierna pronacja stóp, zwiększony kąt Q

Rehabilitacja

Zwiększenie siły mięśni odwodzicieli stawu biodrowego powoduje, że ITB przestaje pełnić główną rolę stabilizatora, co pozwala na jego efektywniejsze rozciąganie.

Rozluźnienie i zwiększenie elastyczności ITB zmniejsza tarcie między pasmem, a kłykciem kości udowej, które jest główną przyczyną uszkodzeń pasma powodujących ból.

 W przypadku występowania cech stanu zapalnego wskazane jest stosowanie środków przeciwzapalnych (terapia zimnem, leki przeciwzapalne itp.). Jeśli terapia zachowawcza jest nieskuteczna konieczne może być rozważenie leczenia operacyjnego.

 Zobacz w sklepie: masujące wkładki do butów, igły do suchego igłowania

Bibliografia:

  1. THE TREATMENT OF ILIOTIBIAL BAND FRICTION SYNDROME – C. A. NOBLE, MBBch, FCS (SA)
  2. Iliotibial Band Friction Syndrome as Exhibited in Athlete – Carrie Ann Lucas, EMT
  3. Iliotibial Band Syndrome: A Common Source of Knee Pain – RAZIB KHAUND, M.D, SHARON H. FLYNN, M.D
  4. Effects of Multi-modal Physiotherapy, Including Hip Abductor Strengthening, in Patients with Iliotibial Band Friction Syndrome – Amanda Beers, Michael Ryan, Zenya Kasubuchi, Scott Fraser, and Jack E. Taunton
  5. Iliotibial band friction syndrome – Ronald Lavine

×

Przeciążenie pasma biodrowo piszczelowego u biegaczy ITBS

Pasmo biodrowo – piszczelowe stanowi boczną część powięzi szerokiej, która obejmuje mięśnie uda. To nieelastyczna, kolagenowa struktura o szerokości ok. 6 cm, rozciągnięta pomiędzy górną częścią miednicy, a stawem kolanowym. Pasmo wpływa na funkcjonowanie zarówno stawu biodrowego, jak i kolanowego.

Zespół pasma biodrowo – piszczelowego to dolegliwość dotykająca przede wszystkim biegaczy długodystansowych, ale również osoby aktywne fizycznie, u których występuje wzmożona praca prostowników oraz odwodzicieli stawu biodrowego (piłkarze, kolarze).

Uaktywnia się najczęściej w momencie rozpoczęcia przygody z bieganiem, w wyniku niedostosowania obciążeń do swoich możliwości lub u sportowców znacznie zwiększających intensywność i objętość treningu.

Kontuzja objawia się bólem i dyskomfortem po bocznej stronie kolana. Dolegliwości nasilają się w momencie zgięcia stawu kolanowego do 30 stopni i maleją podczas wyprostu. Kontynuacja aktywności fizycznej jest znacznie ograniczona, a każdorazowa próba jej podjęcia kończy się pogłębieniem urazu.

Dolegliwości związane z przeciążeniem pasma biodrowo-piszczelowego pojawiają się stopniowo. Ból w bocznym przedziale kolana jest trudny do zlokalizowania.

W miarę nasilania się problemu, ból staje się coraz bardziej uciążliwy.

Zazwyczaj początek treningu odbywa się bez bólu, ale pojawia się on szybko po przebiegnięciu kilku kilometrów i zmusza do zejścia z trasy.

Najbardziej charakterystyczną dolegliwością przy przeciążeniu pasma biodrowo – piszczelowego jest pojawianie się bólu przy chodzeniu po schodach prze dwa-trzy dni po treningu. Spowodowane jest to napinaniem mięśnia pośladkowego wielkiego przy siłowym wyproście biodra.

Bardzo częstym błędem jest kontynuowanie biegu pomimo bólu – czyli tak zwana próba rozbiegania go. Jest to najgorsze rozwiązanie. W przypadku wystąpienia dolegliwości związanych z pasmem biodrowo-piszczelowym, istnieje bardzo minimalna szansa na to, że po przebiegnięciu kilku kilometrów znikną one same.

Kiedy już uda się opanować stan zapalny i dolegliwości bólowe przychodzi czas na główną pracę fizjoterapeutyczną. Fizjoterapeuta koryguje przykurcze mięśniowo-powięziowe. często nazywa się ten etap rozciąganiem pasma.

Biorąc pod uwagę fakt masywnej budowy pasma biodrowo-piszczelowego i powięzi szerokiej, możliwości skutecznego ich rozciągnięcia są ograniczone. Terapia ma na celu głównie przywrócenie ruchomości pasma. W tym celu stosuje się metody terapii manualnej takie jak: taping.

Bardzo ważnym elementem terapii jest rozciąganie przykurczonych grup mięśniowych oraz ćwiczenie prawidłowych wzorców ruchowych.

Zespół pasma biodrowo-piszczelowego to typowa dolegliwość biegaczy. Chociaż ból lokalizuje się po bocznej stronie stawu kolanowego, to jego przyczyny zazwyczaj leży poza kolanem. W zdecydowanej większości przypadków dolegliwości ustępują po kilkutygodniowym leczeniu fizjoterapeutycznym.

W naszym gabinecie fizjoterapeutycznym uczymy specjalnych technik rozciągania, aby pomóc w tym typowym dla biegaczy schorzeniu.

ITBS – objawy i leczenie zespołu pasma biodrowo-piszczelowego

ITBS to zespół pasma biodorowo–piszczelowego, znany także pod nazwą kolano biegacza. Objawy, takie jak mrowienie, obrzęk stawu kolanowego czy ból kolana manifestują się podczas chodzenia, biegania czy jeżdżenia na rowerze. Jakie są przyczyny przypadłości? Jak wygląda leczenie ITBS?

1. Co to jest ITBS?

ITBS (Iliotibial Band Syndrome) to syndrom pasma biodrowo-piszczelowego, nazywany również “kolanem biegacza”. Pojawia się on u osób, które uprawiają dziedziny sportu bardzo forsujące stawy kolanowe.

Nie bez znaczenia jest praca, która wymaga częstego zginania i prostowania stawów kolanowych. ITBS to najczęstszy uraz biegaczy. Pasmo biodrowo-piszczelowe zlokalizowane jest z boku uda. Ta gruba, szeroka i ścięgnista struktura miękkotkankowa rozpościera się od miednicy do kości goleni.

Jej główną funkcją jest hamowanie przywodzenia oraz usztywnianie i stabilizacja kolana w ustawieniu wyprostnym. Zwiększone napięcie w obrębie struktury może być przyczyną kompresji znajdującej się pod nią kanki łącznej. To jest przyczyną różnych dotkliwych dolegliwości.

2. Przyczyny „kolana biegacza”

Etiologia ITBS określana jako wieloczynnikowa, a jego przyczyna nie jest do końca potwierdzona. Niemniej badania wskazują kilka możliwości. To:

  • uraz, wynikający z tarcia o kłykieć boczny kości udowej,
  • nacisk pasma biodrowo-piszczelowego na tkanki – silnie unaczynioną i unerwioną strukturę pod ITB,
  • przeciążanie innych mięśni oraz powstawanie restrykcji mięśniowo-powięziowych wskutek osłabienia siły mięśnia pośladkowego średniego.

Najnowsze badania dowiodły, że przyczyną bólu oraz stanu zapalnego nie jest przeskakiwanie spiętego pasma poprzez obciążenia i ocieranie o nadkłykieć kości udowej przy ruchach zgięcia i prostowania stawu kolanowego, jak niegdyś twierdzono.

Jak objawia się zespół pasma biodrowo–piszczelowego? Najbardziej charakterystycznym objawem ITBS jest ból po zewnętrznej stronie kolana, w jego przednio- bocznej części poniżej rzepki. Dolegliwości zazwyczaj pojawiają się po pokonaniu pewnego dystansu lub na początku biegu.

Dolegliwości wywołuje zapalenie w okolicy nadkłykcia bocznego kości piszczelowej. Ból pojawia się podczas chodzenia, biegania, jazdy na rowerze czy wchodzenia po schodach.

Może promieniować wzdłuż przebiegu pasma biodrowo–piszczelowego, do zewnętrznej strony uda lub biodra. Nie dokucza podczas spoczynku. Inne objawy ITBS to:

  • uczucie kłucia i mrowienia w udzie,
  • drętwienie uda po zewnętrznej stronie,
  • nasilający się ból podczas kontaktu pięty z podłożem,
  • trzaski w kolanie,
  • obrzęk w okolicy nadkłykcia bocznego kości udowej, poniżej stawu kolanowego.

4. Diagnostyka i leczenie ITBS

Diagnostyka zespołu pasma biodrowo-piszczelowego opiera się na wywiadzie lekarskim i badaniu fizykalnym. Specjalista, by upewnić się w podejrzeniu, przeprowadza test Obera oraz test Noble’a.

Pomocny jest rezonans magnetyczny, pozwala bowiem na różnicowanie ITBS z innymi zaburzeniami i schorzeniami, które mogą być źródłem bólu.

Leczenie zespołu pasma biodorowo-piszczelowego opiera się na zastosowaniu protokołu RICE (rest, ice, compression i elevation). To standardowe postępowanie u urazach tkanek miękkich i zbiór narzędzi i działań, które mają skrócić czas trwania kontuzji i znieść dolegliwości bólowe.

Kluczowy jest odpoczynek, który umożliwia regenerację tkanek. Ulgę przynoszą zimne kompresy i okłady lodu. W początkowym okresie leczenia niezbędne bywa zażywanie środków o działaniu przeciwbólowym, zarówno tabletek, jak i maści działających miejscowo. Czasem lekarz zleca ostrzykiwania z kortykosteroidów.

Ważne są zabiegi fizjoterapeutyczne. Pomocna jest krioterapia, czyli leczenie zimnem oraz fonoforeza, która wykorzystuje ultradźwięki z zastosowaniem środków farmakologicznych.

Czasem stosuje się również laser i rozluźniające prądy TENS. Dobrym pomysłem jest masaż rozluźniający napięty mięsień oraz powięź szeroką uda. Przyda się roller lub zabiegi u fizjoterapeuty. Warto również stosować opaski na kolano.

Gdy dokucza ITBS, trzeba reagować. Nieleczony zespół pasma biodrowo-piszczelowego może być nie tylko przyczyną bólu i dyskomfortu, ale i wyrządzić poważne szkody. Warto również pamiętać, że przewlekłe urazy utrwalają i pogłębiają niewłaściwe wzorce ruchowe. Im szybsza interwencja, tym leczenie krótsze i bardziej efektywne.

You might be interested:  Ból w dole pleców – jakie przyczyny powodują ból w dole kręgosłupa?

Syndrom pasma biodrowo-piszczelowego jako uraz przewlekły w kolarstwie

Zespół pasma biodrowo-piszczelowego (iliotibial band syndrome – ITBS), znany również jako zespół tarcia pasma biodrowo-piszczelowego, potocznie nazywany „kolanem biegacza”, jest jednym z najczęstszych urazów przeciążeniowych u biegaczy (15–24%). Znacznie mniej mówi się o występowaniu ITBS u kolarzy.

Powodem tego jest inny wzorzec ruchu występujący podczas wysiłku na rowerze, a także mniejsza liczba sportowców uprawiających kolarstwo. Problem ten pojawia się zarówno u profesjonalnie trenujących kolarzy, jak i amatorów. Dysfunkcja jest bardzo charakterystyczna, ponieważ przebiega na znacznym obszarze, a przyczyny są umiejscowione często poza miejscem występowania bólu. 

Pasmo biodrowo-piszczelowe jest nieelastyczną, kolagenową strukturą o szerokości 5–6 cm należącą do bocznej części powięzi szerokiej, rozchodzącą się pomiędzy górną częścią miednicy a stawem kolanowym.

Górna część przyczepia się do grzebienia kości biodrowej, gdzie włókna zlewają się z pasmami ścięgnistymi mięśni napinacza powięzi szerokiej, pośladkowego średniego oraz wielkiego.

Pasmo biodrowo-piszczelowe przebiega wzdłuż bocznej powierzchni uda, przyczepiając się do kresy chropowatej kości udowej, kłykcia bocznego kości udowej, troczków bocznych rzepki i guzka Gerdy’ego (rys. 1).

Przyczyny i objawy

Początkowo za przyczynę ITBS podawano konflikt między pasmem biodrowo-piszczelowym a leżącym poniżej nadkłykciem kości udowej. Tarcie lub uwięźnięcie pojawia się podczas powtarzających ruchów zgięcia i wyprostu w stawie, powodując stan zapalny, ból i ograniczenie ruchomości w okolicznych strukturach. Do tarcia dochodzi przy stawie kolanowym zgiętym do lub poniżej 30°.

Ostatnie badania oparte na wynikach rezonansu magnetycznego dowiodły, że główną nieprawidłowością jest obecność płynu w kaletce znajdującej się pomiędzy ścięgnem a nadkłykciem bocznym kości udowej, natomiast samo ścięgno pozostaje nienaruszone. Wskazuje to, że patologia ta nie jest zmianą przeciążeniową.

Istnieje również hipoteza, że bezpośrednią przyczyną dolegliwości bólowych w tym obszarze jest docisk napiętego i skróconego pasma na tkankę tłuszczową o dużym unaczynieniu i unerwieniu, leżącą w okolicach nadkłykcia bocznego kości udowej. 

Powyższe teorie łączy fakt, że czynnikami predysponującymi do powstania ITBS są:

  • nadmiernie napięte i skrócone pasmo biodrowo-piszczelowe,
  • nadmierna eksploatacja tych samych grup mięśniowych i powtarzalność ruchów,
  • dysbalans mięśni czworogłowego i kulszowo-goleniowych,
  • osłabienie odwodzicieli stawu biodrowego (zwłaszcza pośladkowego średniego),
  • szpotawe ustawienie stopy,
  • nadmiernie boczne pochylenie miednicy,
  • koślawość kolan,
  • brak regeneracji biernej i czynnej,
  • nieprawidłowa pozycja na rowerze,
  • nieprawidłowa technika jazdy,
  • gwałtowne zwiększenie intensywności treningu.

Zespół pasma biodrowo-piszczelowego objawia się bólem odczuwanym ponad brzegiem bocznym stawu kolanowego, który zwiększa się podczas aktywności, a maleje wraz z jej zaprzestaniem.

Najczęściej występuje w sportach, w których dochodzi do częstych ruchów zginania i prostowania w stawie kolanowym (najsilniejsze objawy pojawiają się przy zgięciu wynoszącym 20–30°). Całkowity wyprost kończyny dolnej powoduje chwilowe ustąpienie objawów.

Podczas badania ponad nadkłykciem bocznym kości udowej, 2–3 cm powyżej linii bocznej stawu występuje nadwrażliwość uciskowa, można również wyczuć krepitację, a w skrajnych przypadkach opuchliznę.

Zespół pasma biodrowo-piszczelowego w kolarstwie

Przeciążenie pasma biodrowo-piszczelowego jest jednym z częstszych urazów w kolarstwie. Specyfika pracy kończyn dolnych opierająca się na powtarzalności ruchów zginania i prostowania w stawie kolanowym podczas pedałowania w trakcie jednostki treningowej (dochodzącej nawet do 200 000 powtórzeń) predysponuje do powstania opisanej patologii.

Również praca w jednej pozycji i eksploatowanie tych samych grup mięśniowych sprzyja ich nadmiernemu napięciu i powstaniu dysbalansu mięśniowego.

Bardzo ważne w zapobieganiu ITBS jest prawidłowe ustawienie roweru, zwłaszcza siodełka oraz bloków, co wpływa na technikę jazdy, a także pozycję i kąt w stawie kolanowym w trakcie ruchu pedałowania, ponieważ wspomniane 30° zgięcia nasila tarcie w okolicy nadkłykcia bocznego kości udowej (zdj. 1A–B).

Istotną rolę w rozwoju ITBS odgrywa również osłabienie odwodzicieli stawu biodrowego, zwłaszcza mięśnia pośladkowego średniego, wskutek czego mięśnie synergistyczne, takie jak naprężacz powięzi szerokiej, a także pośladkowy wielki przejmują jego funkcję, co pośrednio wpływa na zwiększenie napięcia na pasmo biodrowo-piszczelowe. 

Postępowanie

Należy mieć świadomość, że jeśli doszło już do wystąpienia IBTS, to leczenie tego problemu stanowi nie lada wyzwanie dla fizjoterapeuty. Przyczyną trudności w procesie leczenia jest to, że łączy się on z przerwą lub zmniejszeniem obciążeń treningowych.

W większości przypadków dolegliwości bólowe pojawiają w trakcie trwania treningu, co wzbudza przekonanie, że jeśli zawodnik na początku zajęć nie odczuwa dolegliwości, to można wprowadzić większe obciążenia treningowe.

Dlatego oprócz zmniejszenia aktywności stosuje się szereg procedur fizjoterapeutycznych mających na celu poprawę stanu klinicznego.

Strategia postępowania powinna opierać się w pierwszej kolejności na działaniu przeciwbólowym i zmniejszającym napięcie zaangażowanych struktur, a dopiero w kolejnych krokach wprowadza się elementy korygujące nieprawidłowe ustawienie oraz wzmacnianie mięśni. Często proces ten ma charakter płynny i nie jest możliwe jasne rozgraniczenie etapów. 

Przykładowy plan terapii może zawierać elementy:

  1. Terapia tkanek miękkich (w tym autoterapia za pomocą wałka piankowego) – bez względu na rodzaj zastosowanych technik manualnych tkanek miękkich mają one za zadanie rozluźnić napięte pasma mięśniowo-powięziowe. Stosuje się tutaj masaż poprzeczny i podłużny, masaż głęboki, terapię mięśniowo-powięziowych punktów spustowych, kompresję niedokrwienną (zdj. 2). Specjalne znaczenie ma autoterapia poprzez zastosowanie piankowego wałka do rolowania. Techniki rolowania są obecnie bardzo popularne wśród fizjoterapeutów. Sprzyjają one aktywizacji pacjenta oraz korzystnie wpływają na regenerację tkanek miękkich. Pozwalają na rozluźnienie przywodzicieli, zginaczy i rotatorów wewnętrznych biodra (naprężacz powięzi szerokiej, mięsień czworogłowy, biodrowo-lędźwiowy).
  2. Chłodzenie – zaleca się schładzanie bolesnych miejsc nawet co 2 godziny za pomocą zimnego kompresu o temperaturze nawet 1–3°C. Można stosować pomocniczo także krioterapię azotową. Stosuje się również systemy chłodząco-kompresyjne (zdj. 3).
  3. Suche igłowanie – zaleca się suche igłowanie punktów spustowych wzdłuż przebiegu pasma biodrowo-piszczelowego, jak również mięśni pośladkowych średnich oraz pośladkowych wielkich.
  4. Kinesiotaping – można stosować aplikację mięśniową na pasmo biodrowo-piszczelowe, a także techniki więzadłowe i powięziowe w celu korekcji przestrzennej nap…

Co zyskasz, kupując prenumeratę?

  • 11 wydań czasopisma “Praktyczna Fizjoterapia i Rehabilitacja”
  • Nielimitowany dostęp do całego archiwum czasopisma
  • …i wiele więcej!

Sprawdź

Kolano biegacza

W dobie zwiększonego zainteresowania zdrowym stylem życia i sportem, a w szczególności biegami długodystansowymi, coraz większa liczba biegaczy amatorów narażona jest na różnego rodzaju kontuzje.

Wynikają one najczęściej z przeciążeń aparatu ruchu, które są skutkiem źle dobranego planu treningowego, niedostosowania obciążeń i objętości treningu do swoich możliwości, źle dobranego sprzętu (np.

znoszone obuwie i jego niewłaściwa amortyzacja) lub tras biegowych czy też czynników anatomiczno-biomechanicznych.

Jedną z takich kontuzji jest zespół pasma biodrowo-piszczelowego (ang. Iliotibial band syndrome – ITBS), nazywany powszechnie kolanem biegacza, związany z przeciążeniem mięśni biorących udział w biegu.

To dolegliwość dotykająca przede wszystkim biegaczy długodystansowych (stanowiąca aż 12% wszystkich kontuzji biegowych), ale również osoby aktywne fizycznie, u których występuje wzmożona praca prostowników oraz odwodzicieli stawu biodrowego (piłkarze, kolarze).

Charakterystycznymi objawami są obrzęk i ból po zewnętrznej stronie kolana lub w dowolnej części pasma biodrowo-piszczelowego. Wydaje się, że przyczyna dolegliwości tkwi w stawie kolanowym, jednakże wywiad i wnikliwa diagnostyka pokazują, że przyczyna urazu zazwyczaj leży poza kolanem i jest związana z budową anatomiczną pasma oraz jego biomechaniką działania.

ITB (iliotibial band) czyli pasmo biodrowo-piszczelowe jest boczną częścią powięzi szerokiej (fascia lata) obejmującą ściśle mięśnie uda. Jest to mocna, nieelastyczna kolagenowa struktura łącznotkankowa o szerokości do ok. 6 cm.

ITB rozciąga się po bocznej części uda pomiędzy górną częścią miednicy a kłykciem bocznym kości piszczelowej.

Rozpoczyna się w okolicy miednicy, na grzebieniu kości biodrowej, złączonymi trzema pasmami ścięgnistymi pochodzącymi od mięśni: naprężacza powięzi szerokiej oraz mięśni pośladkowych (pośladkowego wielkiego oraz pośladkowego średniego), które zapewniają odpowiednie napięcie pasma.

Dalej biegnie wzdłuż bocznej powierzchni uda, przyczepiając się po drodze do kresy chropawej trzonu kości udowej, kolejno do nadkłykcia bocznego kości udowej, troczków bocznych rzepki i kończy się na przednio – bocznej stronie kłykcia kości piszczelowej (tzw. guzek Gerdiego).

Zadaniem pasma biodrowo-piszczelowego jest hamowanie ruchu przywodzenia w stawie biodrowym oraz usztywnienie stawu kolanowego w położeniu wyprostnym. Łącząc się z więzadłem pobocznym i mięśniem dwugłowym uda, zapewnia kolanu stabilizację od zewnątrz.

Przyczyny zespołu pasma biodrowo-piszczelowego (ITBS)

Do niedawna, jako przyczynę powstawanie zespołu pasma biodrowo-piszczelowego podawano konflikt pasma z nadkłykciem bocznym kości udowej. Uważano, że pasmo w czasie powtarzających się ruchów zgięcia i wyprostu stawu kolanowego, „przeskakuje” nad nadkłykciem powodując stan zapalny w okolicznych strukturach kolana (kaletka maziowa).

You might be interested:  Proteza acetalowa – wskazania, wady, zalety, czyszczenie protezy szkieletowej acetalowej

Liczne badania nad budową anatomiczną pasma potwierdziły, że nie tylko pasmo nie porusza się w istotnym zakresie względem nadkłykcia, ale jest do niego przymocowane przez specjalne włókniste odnogi i nie ma możliwości występowania tarcia między tymi strukturami.

Wykazano, że pasmo ulega dociśnięciu do nadkłykcia, a źródłem dolegliwości bólowych nie jest objęte zapaleniem pasmo.

Bezpośrednią przyczyną dolegliwości bólowych w tym obszarze jest docisk skróconego i napiętego pasma na mocno unerwioną i unaczynioną warstwę tkanki łącznej leżącą w okolicach nadkłykcia bocznego kości udowej.

Podczas ciężkich treningów, dochodzi do powielania schematu kroku biegowego, co powoduje narastające przeciążenia poszczególnych grup mięśniowych.

Ciągła eksploatacja tych samych mięśni, kumulujące się przeciążenia oraz brak odpowiedniej regeneracji po wysiłku w konsekwencji prowadzą do dysbalansu mięśniowego w strukturach tworzących pasmo biodrowo–piszczelowe (mięsień naprężacz powięzi szerokiej, pośladkowy wielki oraz średni).

W skutek tego, dochodzi do osłabienia odwodzicieli uda, a szczególnie mięśnia pośladkowego średniego, odpowiedzialnego za stabilizację miednicy w momencie podporu na jednej nodze.

Niewydolność tego mięśnia prowadzi do przejęcia jego funkcji przez mięśnie synergistyczne, którymi w tym przypadku są naprężacz powięzi szerokiej oraz mięsień pośladkowy wielki. Wspólne połączenie tych mięśni z pasmem biodrowo-piszczelowym powoduje, że w momencie fazy podporu całe napięcie przenoszone jest na pasmo, a jego nadmierna aktywność prowadzi do powstawania dolegliwości bólowych w rejonie nadkłykcia kości udowej.

Diagnostyka zespołu pasma biodrowo-piszczelowego (ITBS)

Rozpoznanie zespołu ITBS jest możliwe po zebraniu dokładnego wywiadu i na podstawie przeprowadzonego badania klinicznego pacjenta, w czasie którego należy dokonać oceny ewentualnego skrócenia pasma biodrowo–piszczelowego oraz sprawdzić jego bolesność uciskową na kłykciu kości udowej przy ruchach zgięcia i wyprostu stawu kolanowego. Dodatkowo konieczna jest także ocena budowy i mechaniki całych kończyn dolnych w celu wykluczenia innych patologii w obrębie kolana, np.: zespołu rzepkowo-udowego, złamania pourazowego, zapalenia ścięgna mięśnia dwugłowego uda czy uszkodzenia łąkotki bocznej. W przypadku kiedy pasmo jest skrócone i mamy do czynienia z bólem występującym przy ucisku struktury (najbardziej nasilony przy zgięciu kolana do 30 stopni) wówczas można mieć pewność, że mamy do czynienia z ITBS. W razie wątpliwości należy przeprowadzić badanie ultrasonograficzne kolana lub rezonans magnetyczny stawu kolanowego.

Czynniki ryzyka powstania zespołu pasma biodrowo-piszczelowego (ITBS)

Aby wyjaśnić źródło dolegliwości, trzeba ocenić kończynę dolną jako całość. Przyczyna ITBS zazwyczaj leży poza samym stawem kolanowym – trzeba jej poszukiwać „piętro” wyżej lub „piętro” niżej.

Głównym czynnikiem powodującym powstawanie zespołu pasma biodrowo-piszczelowego są przede wszystkim powszechne błędy treningowe, do których należą:

  • brak odpowiedniej rozgrzewki i przygotowania treningowego,
  • zbyt duża intensywność wysiłku podczas biegania, przetrenowanie,
  • niewłaściwa technika uprawianej dyscypliny,
  • źle dobrane obuwie (znoszone obuwie i brak ich funkcji amortyzacyjnej – zużycie środkowej warstwy podeszwy po zewnętrznej stronie),
  • zaniedbywanie przerw na marsz w trakcie długiego biegu,
  • brak odpowiedniej regeneracji po treningu.

Istnieje także grupa czynników anatomiczno-biomechanicznych predysponująca do rozwinięcia się urazu, a dopiero zbieg kilku z nich stwarza warunki do wystąpienia dysfunkcji. Zaliczamy do nich:

  • budowę samego pasma biodrowo-piszczelowego; krótsze, bardziej napięte predysponuje do wystąpienia ITBS;
  • nierównowaga mięśniowa – osłabienie odwodzicieli uda (w szczególności mięśnia pośladkowego średniego), co w konsekwencji prowadzi do wzrostu napięcia pasma, a przez to do zwiększonego ucisku na tkanki znajdujące się pod nim;
  • dysbalans pomiędzy siłą mięśni grupy tylnej (mięsień półbłoniasty i półścięgnisty) i przedniej (mięsień czworogłowy uda) uda;
  • szpotawość i koślawość kolan, nadmierna rotacja wewnętrzna piszczeli, płaskostopie, pronacja przodostopia;
  • niesymetryczne ustawienie miednicy lub boczne skrzywienie kręgosłupa w odcinku lędźwiowo-krzyżowym powodujące niesymetryczną pracę kończyn dolnych i pozorujące różnicę ich długości,
  • nadmierne przodopochylenie tułowia oraz miednicy które powodują silniejsze antygrawitacyjne napinanie mięśnia pośladkowego wielkiego.

Objawy zespołu pasma biodrowo-piszczelowego (ITBS)

Do głównych objawów występowania zespołu pasma biodrowo – piszczelowego zaliczamy:

  • charakterystyczny w wywiadzie chorobowym piekący, ostry, rozlany ból w bocznym przedziale stawu kolanowego, pomiędzy kłykciem bocznym kości udowej a kłykciem bocznym kości piszczelowej, odczucia bólowe pacjentów mogą być również lokalizowane w dowolnym miejscu pasma biodrowo-piszczelowego,
  • dolegliwości, które nasilają się podczas biegania, wchodzenia po schodach oraz wstawania z pozycji siedzącej, co jest związane z aktywacją podczas tych funkcji mięśnia pośladkowego wielkiego, który swoją siłę przenosi przez pasmo biodrowo-piszczelowe,
  • dolegliwości nasilają się w momencie zgięcia stawu kolanowego do 30 stopni i maleją podczas wyprostu,
  • dolegliwości występują przy każdym treningu, po prawie takim samym dystansie i nie ustają, gdy wysiłek jest kontynuowany,
  • obrzęk i zaczerwienienie w miejscu urazu,
  • ograniczenie funkcji kończyny,
  • kontynuacja aktywności fizycznej jest znacznie ograniczona, a każdorazowa próba jej podjęcia kończy się pogłębieniem urazu i zwiększeniem bólu.

Leczenie zespołu pasma biodrowo-piszczelowego (ITBS)

W przypadku wystąpienia dolegliwości związanych z zespołem pasma biodrowo-piszczelowego należy reagować jak najszybciej. Zlekceważenie pierwszych symptomów i próby podjęcia dalszej aktywności fizycznej zazwyczaj skutkują pogorszeniem i nasileniem dolegliwości oraz wydłużeniem okresu rekonwalescencji i powrotu do pełnej sprawności.

Postępowanie lecznicze w przypadku tego schorzenia zazwyczaj jest zachowawcze i polega na prowadzeniu celowanej rehabilitacji.

W pierwszym etapie leczenia szczególnie ważne jest czasowe zaprzestanie treningów lub ograniczenie ich do aktywności, które nie powodują dolegliwości czy też wprowadzenie treningu zastępczego.

Następnie należy wprowadzić działania mające na celu opanowanie stanu zapalnego, dolegliwości bólowych oraz obrzęku w myśl zasady RICE:

  • R – rest – odpoczynek,
  • I – ice – lód, schładzanie,
  • C – compression – ucisk w przypadku opuchlizny (zastosowanie bandaża elastycznego lub opaski uciskowej),
  • E – elevation – uniesienie kontuzjowanej kończyny.

Można również dodatkowo zastosować niesteroidowe leki przeciwzapalne (np. ibuprofen).

Po opanowaniu stanu zapalnego, obrzęku i dolegliwości bólowych przychodzi czas głównej pracy terapeutycznej.

Na tym etapie postępowanie fizjoterapeutyczne powinno być ukierunkowane na rozluźnienie pasma biodrowo-piszczelowego oraz wzmocnienie mięśnia pośladkowego średniego.

Jest to także czas na zidentyfikowanie czynników biomechanicznych oraz błędów treningowych, które wywołały dolegliwości. To kluczowy element wpływający na zminimalizowanie ryzyka powstania ponownego urazu.

Biorąc pod uwagę masywną budowę pasma biodrowo-piszczelowego i powięzi szerokiej, możliwości ich skutecznego rozciągnięcia są bardzo ograniczone.

Dlatego terapia ma na celu głównie przywrócenie prawidłowej ruchomości i napięcia pasma oraz przywrócenie prawidłowej równowagi mięśniowej w obrębie zaburzeń.

Aby to osiągnąć stosuje się rozluźnianie mięśnia naprężacza powięzi szerokiej i mięśnia pośladkowego wielkiego (masaż poprzeczny, techniki mięśniowo-powięziowe, poizometryczna relaksacja, taping) oraz masaż głęboki pasma biodrowo-piszczelowego.

Na tym etapie rehabilitacji wprowadza się ćwiczenia wzmacniające osłabiony mięsień pośladkowy średni, będący głównym odwodzicielem biodra i stabilizatorem miednicy. Dodatkowo istotnymi elementami terapii jest również rozciąganie innych przykurczonych grup mięśniowych, poprawa kontroli nerwowo-mięśniowej oraz ćwiczenie prawidłowych wzorców ruchowych.

Powrót do treningów powinien odbywać się stopniowo i z uwzględnieniem potencjalnych czynników ryzyka. Biegacze, którzy chcą kontynuować trening w czasie trwania kontuzji, muszą pamiętać, aby utrzymywać poziom aktywności poniżej progu bólu.

W większości przypadków pacjentów leczenie i okres rekonwalescencji nie trwają długo, a ważną rolę w profilaktyce powstawania nawrotów odgrywają ćwiczenia rozciągające – stretching, masaż głęboki mięśniowo-powięziowy z uwzględnieniem punktów spustowych pasma biodrowo-piszczelowego oraz – co ważne – ćwiczenia wzmacniające odwodziciele kończyny dolnej.

Jeśli dolegliwości nie ustępują pomimo leczenia fizjoterapeutycznego, lekarz ortopeda może rozważyć iniekcję środka przeciwzapalnego. Pod rozcięgno, w okolicę nadkłykcia bocznego kości udowej podaje się środek sterydowy, który ograniczy stan zapalny tkanek oddzielających pasmo od nadkłykcia.

W przypadkach, kiedy wyżej wymienione metody nie przynoszą żadnych efektów, ból utrzymuje się przez około sześć miesięcy, a inne przyczyny dolegliwości, poza ITBS, zostały wykluczone, należy rozważyć leczenie operacyjne, które polega na uwolnieniu pasma biodrowo – piszczelowego. Zabieg operacyjny przeprowadza się pod okiem doświadczonego chirurga ortopedy pod kontrolą artroskopu. Lekarz wykonuje niewielkie nacięcie pasma biodrowo-piszczelowego na wysokości nadkłykcia bocznego kości udowej, co ma na celu zmniejszenie docisk skróconego i napiętego pasma na mocno unerwioną i unaczynioną warstwę tkanki łącznej leżącą w okolicach nadkłykcia. Uwolnienie tkanek skutkuje zniwelowaniem stanu zapalnego i bólu, a pacjent po kilku tygodniach od zabiegu wraca do normalnej aktywności sportowej i treningów.

Najczęściej zadawane pytania o kolano biegacza:

Leave a Comment

Your email address will not be published. Required fields are marked *