Polipy jelita grubego a rak jelita grubego – czy to nowotwór?

Do najczęstszych łagodnych nowotworów jelita grubego należą polipy. U około połowy dorosłych osób powyżej 40 roku życia powstają guzki noszące nazwę polipów, które wyrastają z błony śluzowej wyściełającej okrężnicę lub odbytnicę. U większości osób przyczyna powstania polipów jest nieznana.

Polipy mogą przypominać kształtem grzyba, będąc kulistym zgrubieniem umieszczonym na szypule. Mogą również być płaskie i rosnąć wzdłuż wewnętrznej warstwy ściany jelita grubego (polip siedzący, nieuszypułowany). Większość polipów to zmiany łagodne, ale niektóre z nich mogą ulec zezłośliwieniu.

Łagodne polipy jelita grubego występują częściej u mężczyzn niż u kobiet.

Polipy jelita grubego a rak jelita grubego – czy to nowotwór?

Najczęściej występującym typem łagodnego polipa jest polip hiperplastyczny. Polipy hiperplastyczne zwykle mają mniej niż 0,5 cm średnicy i najczęściej występują w odbytnicy i esicy. Rzadko są pojedyncze. Polipy hiperplastyczne nie ulegają zezłośliwieniu. Należy jednak usunąć wykryty polip, by ustalić dokładnie jego typ histologiczny.

Łagodne polipy jelita grubego zwykle nie wywołują żadnych dolegliwości. Zazwyczaj są wykrywane podczas przesiewowej kolonoskopii lub badań wykonywanych z innej przyczyny. Jeśli jednak występują objawy, mogą być następujące:

  1. Krwawienie z odbytnicy
  2. Krwiste stolce
  3. Zmęczenie (wskutek anemii)
  4. Ból brzucha

Istnieje kilka innych typów łagodnych polipów. Należą do nich:

  • Polipy zapalne (pseudopolipy, polipy rzekome)
    • Zwykle są związane z chorobami zapalnymi jelit, takimi jak choroba Crohna lub wrzodziejące zapalenie jelita grubego
  • Hamartoma
    • Są to zmiany zawierające prawidłowe komórki, ale w chaotycznym ułożeniu
  •  Polipy młodzieńcze
    • Zwane również polipami retencyjnymi, zawierają dużą ilość gruczołów śluzowych
    • Najczęściej występują w postaci pojedynczego, dużego polipa
    • Większość z nich jest wykrywana u dzieci poniżej 10 roku życia
  •  Polipy limfoidalne
    • Zawierają komórki limfoidalne, należące do białych krwinek
  •  Polipy gruczołowe
    • Polipy gruczołowe to najczęstsze łagodne zmiany nowotworowe. Z definicji są zmianami łagodnymi, ale mają udowodniony związek z rozwojem nowotworu złośliwego.
    • Istnieją 3 postacie gruczolaków jelita grubego: cewkowy, kosmkowy i mieszany. Gruczolaki cewkowe są najczęstsze, gruczolaki cewkowo-kosmkowe stanowią około 5-10% gruczolaków, a kosmkowe tylko 1%.
      • Gruczolaki cewkowe – W połowie przypadków gruczolaki cewkowe znajdują się w odbytnicy lub esicy i występują pojedynczo
      • Gruczolaki kosmkowe – Gruczolaki kosmkowe są najczęściej znajdowane w odbytnicy i esicy. Zwykle są nieuszypułowane i przypominają kalafiorowatą masę. Ryzyko powstania raka jest wysokie (do 40%) w przypadku nieuszypułowanych gruczolaków kosmkowych większych niż 4 cm.
      • Gruczolaki cewkowo-kosmkowe – Są zmianami pośrednimi między polipami cewkowymi i gruczołowymi. Ryzyko powstania raka jest zależne od tego, jaką część zmiany stanowi element gruczolaka kosmkowego.

Gruczolaki powstają wskutek namnożenia dysplastycznych komórek nabłonka. Dysplazja może być określana jako małego, średniego i dużego stopnia. We wszystkich typach gruczolaków może powstać rak in situ.

Ryzyko powstania zmiany złośliwej w obrębie polipa gruczołowego zależy od jego wielkości, utkania histologicznego i stopnia dysplazji. Inwazyjne postacie raka rzadko występują w gruczolakach cewkowych mniejszych niż 1 cm. Polipy gruczołowe rosną wolno, okres podwojenia ich rozmiarów wynosi około 10 lat.

2. Łagodne nowotwory mezenchymalne

– Tłuszczak

Drugim w kolejności najczęstszym nowotworem łagodnym jelita grubego jest tłuszczak. Większość tłuszczaków jelita grubego przebiega bezobjawowo, zwykle są rozpoznawane w trakcie kolonoskopii. Są widoczne w postaci miękkich, żółtawych guzów.

Mięśniak gładkokomórkowy

Łagodne nowotwory wywodzące się z mięśni gładkich bardzo rzadko występują w jelicie grubym. Mogą zostać znalezione przypadkowo i nie wywoływać żadnych objawów. Czasami u pacjentów występuje ból, zaparcie, krwawienie.

– Nerwiak

Nerwiaki sporadycznie występują w jelicie grubym. Zwykle są usuwane operacyjnie.

Polipy jelita grubego a rak jelita grubego – czy to nowotwór?Polipy jelita grubego a rak jelita grubego – czy to nowotwór?

Rak jelita grubego

Inne nazwy: Rak jelita grubego, Rak okrężnicy i odbytnicy

Polipy jelita grubego a rak jelita grubego – czy to nowotwór?Okrężnica, odbytnica, żółądek i odby, węzły chłonne. Rysunek: Alan Hoofing.  Źródło: National Cancer Institute

Jelito grube ma długość 1,5 metra i dzieli się na: jelito ślepe (kątnicę), okrężnicę i odbytnicę. Okrężnicę z kolei dzielimy na: okrężnicę wstępującą, okrężnicę poprzeczną (poprzecznica), okrężnicę zstępującą i okrężnicę esowatą (esicę).

Okrężnica jest fragmentem przewodu pokarmowego, w którym wchłaniane są składniki odżywcze takie jak witaminy, sole mineralne, węglowodany i tłuszcze z treści jelitowej.Okrężnica wchłania wodę i sole mineralne z treści jelitowej, a także formuje stolec i usuwa niestrawione resztki pokarmowe.

Rak okrężnicy i rak odbytnicy noszą wspólną nazwą raka jelita grubego i w ten sposób będą określane w artykule. Rak jelita grubego uważany jest za jeden z najbardziej podstępnych nowotworów, rozwija się nie dając przez wiele lat żadnych objawów.

Nowotwory jelita grubego i odbytu są trzecim najczęściej występującym na świecie nowotworem u mężczyzn (660 000 przypadków, 10%) i drugim u kobiet (570 000 przypadków, 9%). Prawie 60% zachorowań występuje w krajach rozwiniętych. Większość zachorowań na raka jelita grubego występuje po 50 roku życia.

Ryzyko zachorowania raka jelita grubego wzrasta z wiekiem, u mężczyzn jest około 1,5-2 razy wyższe niż u kobiet. U mężczyzn i kobiet częstość zachorowań osiąga szczyt na przełomie ósmej i dziewiątej dekady życia.

W Polsce rak jelita grubego zajmuje trzecie miejsce pod względem liczby zachorowań (po raku płuca i piersi) wśród nowotworów złośliwych, dopowiadając za 11,1% zachorowań (u kobiet drugie miejsce po raku piersi, u mężczyzn drugie miejsce po raku płuca).Rak okrężnicy jest nieco częstszy niż rak odbytnicy u obu płci.

Rak jelita grubego to niekontrolowany rozrost nieprawidłowych komórek w tkance wyściełającej okrężnicę i odbytnicę. W okrężnicy znajdują się gruczoły wytwarzające śluz i nawilżające wyściółkę okrężnicy i odbytnicy. Większość nowotworów jelita grubego to gruczolakoraki; powstają w komórkach tworzących te gruczoły.

W większości przypadków, rak jelita grubego poprzedza wystąpienie łagodnych polipów- palczastych wypustek rosnących do światła jelita. Takie łagodne polipy dosyć często spotykane są u osób powyżej 50. roku życia. Mogą one jednak przechodzić w zmiany złośliwe, ze zdolnością naciekania prawidłowej tkanki jelit i dawać przerzuty do innych części ciała.

Mogą również powodować niedrożność jelita, uniemożliwiając wydalanie.

Rak jelita grubego zazwyczaj nie powoduje wczesnych objawów. Objawy, które mogą wystąpić, to:

  • biegunka, zaparcia lub innego rodzaju zmiana rytmu wypróżnień trwająca powyżej 10 dni
  • krew w stolcu (jasnoczerwona lub ciemna)
  • niedokrwistość o nieznanej przyczynie
  • ból brzucha i tkliwość w dole brzucha
  • dyskomfort w jamie brzusznej (wzdęcia, uczucie pełności, skurcze jelit)
  • niedrożność jelit
  • spadek masy ciała bez ustalonej przyczyny
  • stolce o węższej średnicy niż zwykle
  • stałe uczucie zmęczenia

Wyżej wymienione objawy mogą być związane z rozwojem raka, ale mogą również towarzyszyć innym chorobom.

W razie wystąpienia takich objawów konieczny jest kontakt z lekarzem i wykonanie badania przesiewowego w kierunku raka jelita grubego.

Wykrycie i usunięcie polipów, które poprzedzają zmiany nowotworowe, często pozwala zapobiec wystąpieniu raka. Rak wykryty wcześnie jest uleczalny w 90% przypadków.

BADANIA PRZESIEWOWE WE WCZESNEJ DIAGNOSTYCE 

Istnieje wiele badań pozwalających na wczesne rozpoznanie nowotworów w obrębie jelita grubego. W diagnostyce raka jelita grubego bardzo dużą role odgrywają objawy kliniczne zgłaszane przez pacjenta lekarzowi.

Lekarz na podstawie wywiadu zebranego od pacjenta  decyduje, które z badań i w jakiej kolejności należy wykonać, aby potwierdzić rozpoznanie raka jelita grubego lub je wykluczyć.

Część badań wykorzystuje się także w badaniach skriningowych (przesiewowych), czyli przeprowadzanych u osób zdrowych, które  nie zgłaszają objawów klinicznych.

Profilaktyka nowotworów jelita wiąże się z:

  • odpowiednią dietą – ograniczenie spożywania mięsa, zwłaszcza czerwonego; wprowadzenie do diety warzyw  i owoców, pieczywa gruboziarnistego,  oraz produktów bogatych w wapń,  a także ograniczenie pokarmów smażonych na rzecz gotowanych, zminimalizowanie spożycia alkoholu i palenia papierosów
  • leczeniem stanów zwiększających ryzyko zachorowania na ten nowotwór – usunięcie polipów, leczenie choroby zapalnej jelit
  • wykonywanie badań profilaktycznych (zwłaszcza, w grupie zwiększonego ryzyka zachorowania na raka).

Diagnostyka obejmuje:

  • badanie kału na obecność krwi utajonej,
  • badanie per rectum (badanie palcem odbytnicy)
  • endoskopowa ocena jelita grubego na całej jego długości (kolonoskopia) – w   trakcie tego badania można pobrać próbkę tkanki do badania histopatologicznego oraz usunąć widoczny gruczolak.
  • wlew kontrastowy –  polega na podaniu przez odbyt płynnego kontrastu i powietrza, badanie to pozwala na ocenę całego jelita grubego i wykonaniu serii zdjęć radiologicznych jelita grubego.
  • rzadziej przeprowadza się anoskopię, czyli badanie odbytu i końca odbytnicy, oraz rektoskopię (badanie odbytnicy).
You might be interested:  Białaczka włochatokomórkowa – przyczyny, objawy, leczenie, rokowania

Umiarkowane ryzyko zachorowania dotyczy osób od 50. roku życia, u których nie występują polipy w obrębie jelita grubego lub choroby zapalne jelit,  a także nie wykazano wcześniejszego zachorowania na ten nowotwór lub nie  stwierdzono zachorowań na ten nowotwór złośliwy w rodzinie.

Umiarkowane ryzyko zachorowania na raka jelita grubego dotyczy całej populacji, a wiąże się to z dużą i wciąż rosnącą zachorowalnością na ten nowotwór.

W tej grupie pacjentów zalecanym przez European Society for Medical Oncology (ESMO) testem przesiewowym jest badanie kału na obecność krwi utajonej wykonywane co roku lub co 2 lata. Kolonoskopię wykorzystuje się przede wszystkim do weryfikacji wnyków dodatnich tego testu.

Rekomendacje National Comprehensive Cancer Network (NCCN) jako jedyny test przesiewowy zalecają wykonywanie kolonoskopii co 10 lat lub alternatywnie przeprowadzanie corocznego badania kału na krew utajoną ewentualnie uzupełnionego rektosigmoidoskopią co 5 lat, albo wyłącznie rektosigmoidoskopii co 5 lat.

Zwiększone ryzyko zachorowania na raka jelita grubego dotyczy osób z obecnością polipów gruczołowych jelita grubego (również w wywiadzie), chorobami zapalnymi jelita grubego (wrzodziejące zapalenie, choroba Leśniowskiego-Crohna), przebytym zachorowaniem na raka jelita grubego lub występowaniem zachorowań na ten nowotwór u członków rodziny w wieku poniżej 50 lat. W tej grupie pacjentów European Society for Medical Oncology  nie zmienia swoich zaleceń, natomiast National Comprehensive Cancer Network (NCCN) rekomenduje częstsze wykonywanie kolonoskopii (co 2–5 lat, w zależności od obrazu klinicznego).

Największe ryzyko zachorowania na raka jalita grubego dotyczy pacjentów z zespołem Lyncha (dziedziczny rak jelita grubego niezwiązany z polipowatością, choroba związanaz mutacją genów naprawy nieprawidłowo sparowanych zasad MLH1, MSH2, MSH6 i PMS2 lub z zespołami polipowatości jelita grubego pod postacią rodzinnej polipowatość gruczolakowatej (choroba związaną z mutacją genu APC).

W przypadku rodzinnej polipowatości gruczolakowatej w jelicie grubym są obecne setki lub Zgodnie z zalecniomi ESMO oraz  NCCN u pacjentów z wysokim ryzykiem rozwoju raka jelita grubego zaleca wykonywanie kolonoskopii co 1–2 lata, począwszy od 20.–25. roku życia. Endoskopowe badanie jelita grubego  co 2 lata wykonuje się również u nosicieli mutacji, u których jeszcze nie pojawiły się polipy, oraz u osób z nimi spokrewnionych Natomiast u osób z jawną klinicznie rodzinną polipowatością gruczolakowatą endoskopowe badania przesiewowe są mało skuteczne, z uwagi na fakt, że nie wykonuje się jednoczasowo usunięcia dużej liczby polipów. Polecanym zabiegiem profilaktycznym po stwierdzeniu pojawienia się mnogich polipów jest proktokolektomia lub całkowite wycięcie jelita grubego. Oceny endoskopowej zespolenia (jeśli nie wykonano całkowitej kolektomii),a także odbytnicy dokonuje się co 6–12 miesięcy. U osób, u których nie przeprowadzono profilaktycznego zabiegu chirurgicznego, kolonoskopię połączoną z polipektomią wykonuje się co rok.

  • BADANIA WYKONYWANE W PROCESIE DIAGNOSTYCZNYM, określeniu stadium choroby oraz rokowań
  • Biopsja:

W przypadku podejrzenia raka, podczas kolonoskopii pobiera się wycinek tkanki z podejrzanego obszaru. Następnie patolog bada taki wycinek pod mikroskopem. (Dokładne informacje zawarto w artykule dotyczącym Anatomopatologii)

Polipy jelita grubego a rak jelita grubego – czy to nowotwór?Polipy jelita grubego a rak jelita grubego – czy to nowotwór?

Jeżeli tkanka ma cechy nowotworowe, kolejnym krokiem jest określenie stadium (ang. staging, czyli stanu zaawansowania choroby).Stopień zaawansowania choroby nowotworowej dokonuje się w oparciu o wielkość guza pierwotnego i stopień jego rozprzestrzenienia się w organizmie. Jest istotny ponieważ:

  • pomaga lekarzowi zaplanować optymalne leczenie,
  • wykorzystywany jest w rokowaniu
  • daje możliwość oceny wyników badań i ich porównywania

Systemy określania stadium różnią się w zależności od kraju – w niektórych zamiast cyfr stosowane są litery.Aktualnie dokonuje się  klasyfikacji zgodnie ze standardem przyjętym przez   Union for International Cancer Control/American Joint Committee on Cancer (UICC/AJCC), która opiera się na systemie Tumor-Node-Metastasis (TNM).

  1. Klasyfiakcja TNM
  2. T – Tumor – guz (pierwotny),
  3. N – Nodus – węzeł (chłonny),
  4. M – Metastases – przerzuty (odległe)

W klasyfikacji TNM wyróżnia się cztery stopnie zaawansowania choroby. W oparciu o klasyfikację TNM wyznacza się optymalny sposób leczenia dla poszczególnych typów i lokalizacji nowotworów, oraz prowadzi się badania naukowe nad skutecznością nowo wprowadzanych leków, czasem przeżycia pacjenta, częstością nawrotów itp.

T – guz pierwotny

  • TX nie można ocenić guza pierwotnego
  • T0 nie stwierdza się guza pierwotnego
  • Tis carcinoma in situ – komórki raka widoczne w nabłonku, naciek nie przekracza błony podstawnej lub blaszki właściwej błony śluzowej, nie stwierdza się przekraczania blaszki mięśniowej błony śluzowej (muscularis mucosae)
  • T1 guz nacieka błonę podśluzową
  • T2 guz nacieka warstwę mięśniową
  • T3 guz nacieka przez warstwę mięśniową do warstwy podsurowicówkowej lub do niepokrytych otrzewną tkanek okołookrężniczych bądź okołoodbytniczych
  • T4 guz nacieka przez ciągłość inne tkanki i narządy i/lub przerasta otrzewną trzewną; naciekanie przez ciągłość dotyczy też innych okolic jelita grubego zajętych w wyniku przerastania błony surowiczej (np. naciekanie pętli esicy przez raka odbytnicy)

N – okoliczne węzły chłonne:

  • NX nie można ocenić okolicznych węzłów chłonnych
  • N0 regionalne węzły chłonne bez przerzutów nowotworu
  • N1 przerzuty nowotworu w 1-3 regionalnych węzłach chłonnych
  • N2 przerzuty nowotworu w 4 i więcej regionalnych węzłach chłonnych

M – przerzuty odległe·        

  • MX nie można ocenić występowania przerzutów odległych
  • M0 nie stwierdza się przerzutów odległych
  • M1 stwierdza się przerzuty odległe

Po dokonaniu oceny powyższych cech nowotwory złośliwe grupuje się w następujące stopnie zaawansowania klinicznego:

  • Stopień 0 – TisN0 M0
  • Stopień I – T1 N0 M0; T2 N0 M0
  • Stopień II – T3 N0 M0; T4 N0 M0
  • Stopień III – każdy T N1 M0; każdy T N2 M0
  • Stopień IV – każdy T; każdy N M1

System TNM bywa uzupełniany czwartą literą G (ang. grading) opisujący dynamikę rozwoju nowotworu złośliwego, w oparciu o kryteria złośliwości histologicznej. Stopień złośliwości histopatologicznej ustala się według trzystopniowej skali. Najmniej złośliwe zmiany należą do grupy G1, natomiast najbardziej złośliwe do grupy G3.

Zakres resekcji:

  • RX nie można ocenić resztkowego utkania guza
  • R0 nowotwór całkowicie usunięty
  • R1 pozostawione utkanie raka potwierdzone badaniem mikroskopowym
  • R2 makroskopowo widoczne pozostałości nowotworu

INNE BADANIA LABORATORYJNE

  • Jako pomoc w określeniu stadium wykonać można oznaczenie antygenurakowo-płodowego (CEA). Poziom tego białka wzrasta u wielu chorych z rakiem jelita grubego, a jego poziom we krwi zazwyczaj koreluje ze stadium choroby. Badanie CEA może również okazać się przydatne w określeniu skuteczności leczenia operacyjnego oraz innych metod.
  • Badania genetyczne mające na celu wykrycie mutacji genów KRAS, BRAF i/lub NRAS w tkance nowotworowej można wykorzystać jako pomoc w określeniu metody leczenia nowotworu oraz oceny rokowań u pacjentów z rakiem jelita grubego z przerzutami. Obecność określonych mutacji pozwala stwierdzić, że leczenie czynnikiem blokującym EGFR, takim jak cetuximab i panitumumab nie będzie skuteczne, a rokowania będą gorsze.
  • Wycinek guza można przebadać na obecność receptora naskórkowego czynnika wzrostu (EGFR),jako pomoc w określeniu rokowań oraz ustaleniu sposobu leczenia. Do ekspresji EGFR dochodzi zazwyczaj w guzach bardziej agresywnych, a leczenie można dostosować właśnie do takiego rodzaju nowotworu, podając czynnik blokujący EGFR.
  • Badanie niestabilności mikrosatelitarnej (MSI) to kolejne badanie genetyczne pomagające ustalić sposób leczenia. Niestabilność mikrosatelitarna występuje w około 15% przypadków raka jelita grubego. Badania wykazały, że rokowania są lepsze dla guzów z MSI niż dla pozostałych guzów, lecz MSI nie zawsze odpowiada na określone rodzaje chemioterapii
You might be interested:  Ból dolnego odcinka kręgosłupa

Sposób leczenia raka jelita grubego zależy od stopnia zaawansowania, umiejscowienia guza i ogólnego stanu pacjenta. Zaawansowanie nowotworu jest najważniejszym czynnikiem rokowniczym.W przypadku rozpoznania raka jelita grubego we wczesnej fazie najskuteczniejszą formą leczenia jest jego chirurgiczne usunięcie z marginesem części zdrowej okrężnicy lub odbytnicy.

Leczenie raka w stadium 0 in situ jest prostym zbiegiem polipektomii dokonywanym w czasie kolonoskopii.

Jeśli zaawansowanie guza jest w stopniu I – usuwa się go chirurgicznie wraz z węzłami chłonnymi.Pacjenci w stadium II raka jelita grubego, bez naciekania regionalnych węzłów chłonnych, poddawani są  dodatkowo chemioterapii (tzw. adiuwantowej). Czasami przeprowadza się jedynie samą operację i uzyskuje bardzo dobre rezultaty leczenia.Leczenie stadium III z zajęciem okolicznych węzłów chłonnych, zwykle obejmuje chirurgiczne usunięcie guza i zastosowanie chemioterapii uzupełniającej.Dla pacjentów w stadium II lub III raka odbytnicy, stosuje się radioterapię w skojarzeniu z chemioterapią, przed lub po zabiegu operacyjnym.

Stadium IV, jest zwykle stadium nieoperacyjnym,  wówczas pacjent poddawany jest  chemioterapii łączonej z terapią celowaną ( terapia skierowana m.in. przeciwko poszczególnym genom, białkom, które przyczyniają się do rozwoju komórek nowotworowych). Jeśli to możliwe u niektórych pacjentów usuwa się chirurgicznie przerzuty nowotworowe.

Jakie są przyczyny rozwoju raka jelita grubego?

Przyczyny rozwoju raka okrężnicy i odbytnicy nie są dokładnie poznane, ale ryzyko zachorowania wzrasta u osób starszych, z nadwagą oraz nowotworami innych tkanek lub narządów.Uważa się, że ryzyko związane jest z:

  • czynnikami genetycznymi – dodatni wywiad rodzinny w kierunku raka lub polipów jelita grubego,
  • dietą o dużej zawartości tłuszczu i mięsa, uboga w owoce, warzywa i/lub błonnik,
  • trybrm życia, a w szczególności paleniem tytoniu i brakiem aktywności fizycznej.

W grupie podwyższonego ryzyka znajdują się osoby z historią raka lub polipów jelita grubego w rodzinie, a także pacjenci z wrzodziejącym zapaleniem jelita grubego, innymi chorobami zapalnymi jelit lub niedoborami odporności.

Rzadka choroba jaką jest dziedziczna polipowatość rodzinna jelit (FAP), powoduje wczesny rozwój wielułagodnych polipów i prowadzi do rozwoju raka u prawie wszystkich dotkniętych osób, chyba, że usunie się jelito grube.

Pacjenci z dziedzicznym rakiem jelita grubego niezwiązanym z polipowatością (HNPCC, zespół Lyncha) również znajdują się w grupie podwyższonego ryzyka. (Więcej informacji w artykułach FAP i zespołu Lyncha.

)W zależności od tego, które z tych czynników występują, możliwe jest określenie stopnia ryzyka zachorowania i objęcie takich osób odpowiednim programem badań przesiewowych.

Leczenie jelita grubego i polipów jelita grubego – Chirurgia | Dr hab. med. Jakub Kenig

Polipy jelita grubego to zmiana wychodzące z błony śluzowej, która stanowi wewnętrzną część jego ściany. Mogą mieć one charakter nienowotworowy oraz nowotworowy.

Najczęściej są to zmiany nowotworowe łagodne, które wymagają jedynie leczenia endoskopowego oraz odpowiedniego nadzoru. Nie należy jednak ich jednak lekceważyć.

Z tego właśnie powodu każdy wynik kolonoskopii oraz badania histopatologicznego powinien być skonsultowany z chirurgiem onkologiem lub gastroenterologiem.

Do polipów nienowotworowych zaliczamy rzekome zwane także pseudopolipami. Powstają one w wyniku zniszczenia okolicznej błony śluzowej przez proces chorobowy na przykład w przypadku wrzodziejącego zapalenia jelita grubego, z zaoszczędzeniem fragmentów prawidłowej śluzówki.

Wśród rodzajów polipów nowotworowych wyróżniamy:

  • gruczolakowe, które najczęściej występują u dorosłych,
  • hiperplastyczne. Bardzo często rozwijają się w odbytnicy i esicy oraz rzadko przyjmuje postać złośliwą,
  • hamartomatyczne — często w zespołach uwarunkowanych genetycznie.
  • Polipy gruczolakowe to najczęściej występujący rodzaj u dorosłych. Jest to nowotwór jelita grubego, który zazwyczaj przyjmuje postać łagodną o różnej możliwości przejścia w stan złośliwy.

    Typy polipów gruczolakowych:

  • tubularne — stanowią 87% przypadków,
  • kosmokowo-tubularne — zaledwie 8% zachorowań,
  • kosmokowe — diagnozowane u 5% pacjentów.

    Warto zwrócić uwagę na fakt, że tylko w przypadku około 5% polipów dochodzi do pełnej transformacji na złośliwy nowotwór jelita grubego. Ryzyko transformacji rośnie wraz z:

  • wielkością polipa, a w szczególności w przypadku wymiarów >1 cm,
  • obecnością komponenty kosmkowej,
  • ilością,
  • u pacjentów powyżej 60. roku życia.
  • Trzeba także pamiętać, że około 25% polipów >1 cm występuje pomiędzy kątnicą oraz zagięciem śledzionowym jelita grubego. Dlatego tak ważna jest pełna kolonoskopia, a więc wykonana do kątnicy, gdzie zostało uwidocznione ujście wyrostka robaczkowego oraz zastawka Bauchina.

    Polipy hiperplastyczne o wymiarach mniejszych niż 10 mm, zlokalizowane w esicy oraz odbytnicy nie wymagają nadzoru endoskopowego, z wyjątkiem standardowego schematu.

    Zmiany powyżej 10 mm zwiększają ryzyko wystąpienia raka jelita grubego. Obecnie brak jest jednak jednoznacznych danych naukowo klinicznych, które mogłyby określić odpowiedni okresu nadzoru endoskopowego.

    W zależności od publikacji, 0,2-11% wyciętych w kolonoskopii polipów ma charakter nowotworu złośliwego jelita grubego.

    Polipy jelita grubego – objawy, diagnoza, leczenie

    Większość polipów nie powoduje żadnych objawów i jest wykrywana w trakcie rutynowo wykonywanego badania endoskopowego. W przypadku zmian o większych rozmiarach pacjenci mogą obserwować:

  • zmiana rytmu wypróżnień,
  • zaparcia,
  • biegunki,
  • oddawania stolca z domieszką krwi lub śluzu,
  • parcie na stolec,
  • bóle brzucha.
  • Obecnie najlepszym narzędziem w diagnostyce i leczeniu polipów jelita grubego jest kolonoskopia. Pozwala ona na jednoczesne usunięcie polipów i przesłanie ich do badania histopatologicznego. U większości pacjentów może zostać wykonana w trybie ambulatoryjnym. W przypadku dużych polipów często wymagana jest jednak hospitalizacja.

    Udowodniono, że w 95% przypadków rak jelita grubego powstaje na podłożu polipa gruczolakowatego. Prawidłowe usunięcie tych zmian w znacznym stopniu zmniejsza prawdopodobieństwo jego dalszego rozwoju.

    Leczenie polipów jelita grubego opiera się na usunięciu w całości polipów w trakcie badania endoskopowego. Biopsję zmian należy więc wykonywać w każdym przypadku.

    Tylko badanie histopatologiczne całego polipa pozwala na wykluczenie raka jelita grubego, ponieważ komórki w poszczególnych jego częściach mogą znajdować się na różnym etapie transformacji nowotworowej.

    W przypadku niektórych dużych, nieuszypułowanych i niepodejrzanych onkologiczne zmian można rozważyć ich usunięcie w trakcie kilku etapów. Polipy, których nie da się usunąć metodą endoskopową, kwalifikują się do leczenia operacyjnego.

    Po usunięciu polipa jelita grubego, chirurg onkolog bierze pod uwagę liczbę zmian stwierdzonych w trakcie kolonoskopii oraz wynik ich badania histopatologicznego. Na tej podstawie pacjenci są kwalifikowani do jednej z 3 grup:

  • Niskiego ryzyka w przypadku 1 lub 2 zmian o wielkości poniżej 10 mm.
  • Średniego ryzyka.
  • Do tej grupy zaliczani są pacjenci z 3 lub 4 małymi gruczolakami albo z przynajmniej jednym gruczolakiem ≥ 10 mm i < 20 mm. W tej kategori znajdują się także polipy kosmkowe, kosmkowo-cewkowe oraz z dysplazją dużego stopnia.

  • Wysokiego ryzyka. Kategoria ta przeznaczona jest dla chorych z więcej niż 5 małymi gruczolakami lub z przynajmniej jednym polipem ≥ 20 mm.
  • Należy także pamiętać, że samo usunięcie zmiany nie jest wystarczającym postępowaniem leczniczym. Pacjenci, u których wycięto gruczolaki, mają zwiększone ryzyko ponownego ich wystąpienia oraz zachorowania na raka metachronicznego. Z tego powodu po usunięciu zmian polipowatych, a zwłaszcza gruczolaków, chorzy wymagają dalszego nadzoru endoskopowego i ewentualnego leczenia.

    Polipy o charakterze nowotworowym a leczenie raka jelita grubego

    Leczenie zależy od głębokości nacieku nowotworowego. W przypadku raka ograniczonego do polipa „uszypułowanego”, ustala się czynniki ryzyka związane z usuniętym polipem:

  • margines zdrowej tkanki po wycięciu polipa usunięcie metodą „kęsową”,
  • słabe/złe zróżnicowany lub zajęcie przez komórki nowotworowe naczyń krwionośnych i/lub chłonnych.
  • W przypadku polipów z dysplazją wysokiego stopnia lub naciekiem raka w warstwie podśluzowej „uszypułowanych” bez wyżej wymienionych cech ryzyka, wskazana jest kontrolna kolonoskopia po 3 miesiącach. Polipy złośliwe „siedzące” są wskazaniem do wycięcia chirurgicznego.

    Czym są uchyłki okrężnicy?

    Uchyłki okrężnicy są to workowate „uwypuklenia” ściany występujące na zewnątrz światła okrężnicy.

    Ze względu na swoją budowę mogę być one prawdziwe — w takim wypadku składają się ze wszystkich warstw ściany jelita oraz rzekome, czyli będące „uwypukleniem” błony śluzowej i podśluzowej przez warstwę mięśniową.

    You might be interested:  Co na ból gardła?

    Większość uchyłków okrężnicy to zmiany rzekome. Przyczyna ich powstawania nie jest dokładnie znana. Z czynników predysponujących należy wymienić:

  • wiek,
  • niską aktywność fizyczną,
  • palenie papierosów,
  • dietę ubogowłóknikową.
  • W większości przypadków uchyłki są bezobjawowe, a do rozpoznania dochodzi przypadkowo w trakcie kolonoskopii lub tomografii komputerowej, wykonywanych z innych powodów. Częstość występowania uchyłków zwiększa się wraz z wiekiem. Aktualnie uważa się, że w przypadku 80% populacji w wieku 80 lat możemy zaobserwować te zmiany.

    Objawami choroby uchyłkowej są

    :

  • nawracający ból brzucha najczęściej zlokalizowany w dolnym lewym kwadrancie, któremu towarzyszą wzdęcia,
  • zaburzenia wypróżniania najczęściej w postaci zaparć, rzadziej jest to biegunka,
  • dyskomfort.

    Tomografia komputerowa jamy brzusznej i miednicy to badanie diagnostyczne, które umożliwia rozpoznanie zapalenie uchyłków. Dzięki temu badaniu możliwe jest w sposób łatwy i wiarygodny ustalić nie tylko rozpoznanie, ale przede wszystkim ocenić jego rozmiar i zaawansowanie.

    Strategia leczenia zapalenia uchyłków zależy od tego, czy mamy do czynienia z ograniczonym procesem zapalnym, czy rozlanym, w których dochodzi do zapalenia otrzewnej. We wczesnych stadiach ograniczonego stanu zapalnego możliwa jest terapia zachowawcza. Stosuje się ją także w przypadku obecności ropnia mniejszego niż 4 cm, czyli u około 70-80% pacjentów.

    W przypadku braku poprawy lub jeżeli mamy do czynienia z bardziej zaawansowanym stanem zapalnym zazwyczaj podejmowana jest decyzja o leczeniu operacyjnym. W wybranych przypadkach możliwe jest odcinkowe wycięcie jelita grubego z pierwotnym zespoleniem jego końców oraz ewentualnym pretekcyjnym wyłonieniem ileo- lub kolostomii. Standardem operacji pozostaje jednak terapia dwuetapowa.

    Po pierwsze wykonywany jest zabieg Hartmanna polegający na wycięciu zajętego uchyłkami fragmentu jelita z wyłonieniem stomii. W kolejnym etapie następuje odtworzenie ciągłości przewodu pokarmowego. Doświadczony chirurg może wykonać zabiegu w technice laparoskopowej.

    Należy jednak podkreślić, że aktualne wytyczne nie zalecają laparoskopii jako rutynowego postępowania w stadium III oraz IV zapalenia w skali Hincheya.

    Ponowne zapalenia uchyłków, w średnim czasie 5 miesięcy, występuje w przypadku około 20% pacjentów. Ryzyko nawrotu zwiększa się wraz z jego liczbą. Ponowne zapalenia uchyłków w większości przypadków mają łagodny przebieg. Co dwunasty chory może jednak wymagać operacji w trybie doraźnym.

    Nawrót zapalenia nie powinien powodować poważnych powikłań takich jak perforacja, czyli przedziurawienie jelita czy ropień. Dotychczas pacjenci, w zależności od wieku, przy pierwszym lub drugim epizodzie zapalenia byli kwalifikowani do zabiegu wycięcia jelita w trybie planowym.

    Aktualnie taką decyzję podejmuje się indywidualnie.

    Nowotwór jelita grubego – zabiegi

    Jelito grube z punktu widzenia chirurgicznego należy podzielić na okrężnicę oraz odbytnicę, która stanowi jego ostatnie 12-15cm. Jest to miejsce występowania wielu chorób takich jak

    :

  • uchyłki,
  • choroby zapalne jelita,
  • nowotwory łagodne (polipy jelita, guzy łagodne),
  • nowotwory złośliwe (głównie rak jelita grubego).
  • Szczególne znaczenie ma odbytnica, gdzie znajduje się kompleks zwieraczy odpowiadających za trzymanie stolca, a w bliskim sąsiedztwie przechodzą nerwy odpowiadające za pracę pęcherza moczowego, zwieraczy oraz funkcje seksualne

    W leczeniu wyżej wymienionych chorób stosuje się:

  • techniki endoskopowe (endoskopowe usunięcie polipów za pomocą kleszczyków, pętli diatermicznej, mukozektomii),
  • techniki laparoskopowe (laparoskopowa resekcja części/całego jelita grubego z zaoszczędzeniem zwieraczy),
  • operacje przez naturalne otwory ciała (wycięcie zmian łagodnych odbytnicy lub wczesnych postaci raka odbytnicy w technice TEM/TEO),
  • techniki klasycznej chirurgii (dostęp do jamy brzusznej przez różne nacięcia w przedniej ścianie jamy brzusznej).
  • Doc. Kenig wykonuje wszystkie typy zabiegów w zakresie jelita grubego. Nadrzędnym celem jest osiągnięcie czystości onkologicznej przy jak najmniejszej inwazyjności operacji oraz zachowaniu jakości życia, po zakończonym leczeniu.

    Piśmiennictwo: Bujanda L, Cosme A, Gil I, Arenas-Mirave JI. Malignant colorectal polyps. World J Gastroenterol 20017; 16(25): 3103-3111 Kamiński M.F., Reguła J., Bartnik W., Bołdys H., Brzozowski T., Czerwionka Szaflarska M. i wsp.: Wytyczne Polskiego Towarzystwa Gastroenterologii dotyczące nadzoru kolonoskopowego po polipektomii – adaptacja wytycznych europejskich. Gastroenterologia Kliniczna 2011: 3(2): 55-62 Leczenie powikłanego zapalenia uchyłków jelita grubego. MP-Chirurgia 4/2018 str 9-15 Lieberman D.A., Rex D.K., Winawer S.J., Giardiello F.M., Johnson D.A., Levin T.R.: Guidelines for Colonoscopy Surveillance After Screening and Polypectomy: A Consensus Update by the US Multi Society Task Force on Colorectal Cancer. Gastroenterology 2012; 143: 844 857

    Czy polipy jelita grubego prowadzą do rozwoju raka?

    Polipy jelita grubego występują bardzo często. W celu ich wykrycia wykonuje się kolonoskopię, która stanowi jedno z niezbędnych badań w profilaktyce nowotworów układu pokarmowego. W jaki sposób objawiają się polipy w jelicie?

    Rodzaje polipów jelita grubego

    Polipy jelita grubego to różnej wielkości zgrubienia w ścianie jelita o charakterze zapalnym. Wyróżniamy kilka rodzajów polipów jelita grubego, m.in. polipy gruczolakowe, hiperplastyczne i polipy rzekome, które diagnozowane są u 20-40% osób poddających się profilaktycznej kolonoskopii. Badanie to powinno się wykonać po 40.

    roku życia albo wcześniej, gdy w rodzinie występowały przypadki polipów lub nowotworów jelita grubego.

    Genetyczna skłonność do powstawania polipów, czyli polipowatość jelit może wiązać się z powstawaniem zmian już w wieku wczesnego dzieciństwa, dlatego w takich przypadkach niezbędne jest wykonywanie badań profilaktycznych także u dzieci.

    Polipy jelita grubego – objawy

    Pojedyncze, małe polipy jelita grubego nie powodują żadnych objawów i nie są powodem złego samopoczucia. Sytuacja zmienia się w momencie zwiększenia się ich liczby i wówczas mogą zacząć pojawiać się dość charakterystyczne dolegliwości, m.in.:

    • ból brzucha o różnym nasileniu i niemożliwej do określenia lokalizacji,
    • uporczywe zaparcia,
    • krwawienie z odbytu,
    • obecność śluzu w stolcu,
    • nudności oraz wymioty,
    • bolesne parcie na stolec.

    Polipy powodują ból podobny do dolegliwości związanych z menstruacją oraz zapaleniem pęcherza moczowego, który może mieć różne nasilenie. Najczęściej jest to ból obejmujący podbrzusze, który może promieniować do krzyża oraz okolic krocza. Rzadko na ścianie jelita obserwowane są pojedyncze polipy.

    W niektórych przypadkach ich liczba może świadczyć o zwiększonym ryzyku zachorowania na nowotwór jelita grubego.

    Objawy polipów jelita grubego mogą być przez długi czas ignorowane, zwłaszcza przez osoby w podeszłym wieku, u których często występują problemy z układem pokarmowym, wynikające z małej aktywności fizycznej, przyjmowania różnych leków na schorzenia przewlekłe, a także stosowania nieodpowiednio skomponowanej diety. Lekarze przestrzegają, że ignorowanie dolegliwości w obrębie jamy brzusznej może doprowadzić do poważnych konsekwencji zdrowotnych oraz uniemożliwić skuteczne leczenie nowotworu jelita grubego.

    Polipy w jelicie a ryzyko rozwoju nowotworu

    Polipy jelita grubego mogą stać się przyczyną rozwoju nowotworu złośliwego. Badania naukowe dowiodły, że największą tendencję do przeradzania się w zmiany o charakterze złośliwym mają polipy gruczolakowe.

    Proces przejścia polipów w raka jest badany od wielu lat, jednak nadal nie wiadomo, dlaczego dokładnie łagodne zmiany zaczynają przeradzać się w nowotwory złośliwe i jakie są główne czynniki ryzyka rozwoju raka jelita grubego z polipa.

    O tym, czy zmiany zostaną wykryte wystarczająco wcześnie, decydują systematyczne badania. Pomimo dostępu do nowoczesnych i skutecznych metod diagnostycznych niewielu pacjentów zdaje sobie sprawę z istniejącego zagrożenia. Wiele osób obawia się też wykonywania badań profilaktycznych, choć kolonoskopia pozwala uratować życie i jest jedynym sposobem dokładnego zbadania jelita grubego.

    W przypadku polipów gruczolakowych ryzyko wystąpienia mutacji i przerodzenia się niegroźnej zmiany w nowotwór złośliwy oceniane jest nawet na ponad 70%. Największym ryzykiem obarczone są osoby, u których zdiagnozowano liczne polipy o średnicy powyżej 2 cm.

    W grupie ryzyka znajdują się także osoby prowadzące siedzący tryb życia, stosujące ubogą w błonnik pokarmowy dietę, pijące alkohol oraz palące papierosy. Niewłaściwa dieta może przyczyniać się też do powstawania polipów, co warto mieć na uwadze na długo przed wkroczeniem w wiek dojrzały.

    Nasze nawyki żywieniowe, niezdrowe przyzwyczajenia oraz tryb życia to najczęstsze, niezwiązane z czynnikami genetycznymi, przyczyny rozwoju polipów i nowotworów jelit.

    Czytaj też:Jak przygotować się do kolonoskopii?

    Leave a Comment

    Your email address will not be published. Required fields are marked *