Zespół digeorge’a – przyczyny, diagnostyka, objawy, leczenie zespołu delecji 22q11.2

– Jeremiasz był bardzo mały już w czasie ciąży, prenatalnie została u niego wykryta wada serca. Jeszcze przed narodzinami wiedzieliśmy, że ma polidaktylię, czyli dodatkowe paluszki u stóp. Jednak nikt nie pomyślał, że to może być zespół mikrodelecji – mówi Marcin Kunica, ojciec siedmioletniego dziś chłopca.

W 12. tygodniu ciąży wykonano rutynowe badanie USG, sprawdzono przezierność karku – wynik był prawidłowy. Dopiero obraz płodu w badaniu połówkowym (20. tydzień) zaniepokoił ginekologa, który ze względu na wykrytą wadę serca zlecił wykonanie badania genetycznego w kierunku zespołu Downa. Wynik był negatywny.

W 36. tygodniu Bogna – mama Jeremiasza – przestała czuć ruchy płodu, zaniepokojona pojechała do szpitala na Karowej w Warszawie, gdzie została podłączona do aparatury KTG. Po chwili linia obrazująca pracę serca płodu zaczęła wydawać przeraźliwy pisk. Decyzję podjęto natychmiast – cesarka.

– Jeremiasz urodził się w zamartwicy, bez oznak życia. Na 10 punktów w skali APGAR uzyskał 0. Nie było żadnego zatrucia, nie uprzedzały nas o tym żadne sygnały. Jeszcze wtedy nie byliśmy zdiagnozowani. Najpierw trzeba było zająć się pilniejszymi sprawami.

Niewidzialny Pacjent

W przypadku Jeremiasza wykryto trzy wady serca: znaczny ubytek w przegrodzie międzykomorowej (VSD), ubytek w przegrodzie międzyprzedsionkowej ( ASD) i przetrwały przewód Botalla (PDA).

Wady serca to najczęstsze cechy kliniczne obserwowane w zespole delecji 22q11. Cierpi na nie 76–82 proc. chorych i stanowią główną przyczynę śmierci.

Najczęściej są to tetralogia Fallota (TOF), przerwany łuk aorty (IAA), ubytek przegrody międzykomorowej (VSD), wspólny pień tętniczy (TAC), ring naczyniowy i inne.

Jeremiasz nie słyszy, ma zaburzenia wzrostu i odżywiania. Do końca życia będzie musiał być pod opieką wielu specjalistycznych poradni.

Zespół delecji 22q11.2 (inaczej zespół Di George’a, VCFS, CATCH–22) to wada genetyczna, której przyczyną jest utrata niewielkiego fragmentu DNA w 22 chromosomie. W 90 proc.

przypadków wada rozwija się de novo, co oznacza, że rodzice nie są nosicielami wadliwego chromosomu, a u dziecka dochodzi do samoistnej delecji podczas przemian chromosomalnych po zapłodnieniu.

Jeśli jedno z rodziców ma zespół DiGeorge’a, ryzyko wystąpienia wady u dziecka wynosi 50 proc.

Zespół ten należy do chorób rzadkich. Według szacunków rodzi się z nim jedno na 2–4 tys. dzieci, czyli w Polsce – blisko 200 –100 rocznie. Mimo to wciąż pozostaje praktycznie nieznany – również wśród lekarzy.

Zespół 22q11.

2 może objawiać się rozszczepem podniebienia, dysmorfią twarzy (nisko osadzonymi uszami, szeroko rozstawionymi, małymi i migdałowatymi oczami, opadającą zmarszczką nakątną oka, cofniętą żuchwą), małym przyrostem masy ciała, niepełnosprawnością intelektualną, wadami serca, wzroku i słuchu, niedorozwojem grasicy. Ta wada genetyczna może powodować 180 różnych objawów, przy czym u każdej osoby ich zestaw jest inny, co dodatkowo utrudnia rozpoznanie, szczególnie lekarzom, którzy nigdy nie słyszeli o zespole 22q11.2, a tacy stanowią większość.

To rodzaj i nasilenie objawów decydują o rokowaniach i jakości życia pacjentów. Szanse na samodzielne życie w przyszłości daje tylko odpowiednia opieka terapeutyczna – tym skuteczniejsza, im wcześniej rozpoczęta. Część osób dorosłych z 22q11.2 potrzebuje pomocy rodziny bądź asystenta osoby niepełnosprawnej.

– Mam pięcioletniego chłopca, który nie został zdiagnozowany ani prenatalnie, ani po porodzie, bo nie ma wady serca. Zespół delecji 22q11.2 wykryto u niego, gdy miał 2,5 roku. Próbowaliśmy złożyć części tej układanki. Problemy z karmieniem, opóźniony rozwój psychoruchowy, niezginające się kciuki – nałożyły się różne rzeczy.

Chodziliśmy po lekarzach wielu specjalności – i państwowo, i prywatnie. Jedni mówili, że syn jest zdrowy, a my doszukujemy się czegoś, czego nie ma. Drudzy twierdzili, że ewidentnie jest coś nie tak.

Jako rodzice byliśmy w pewnym momencie totalnie skołowani – mówi w rozmowie z Medonetem Elżbieta Paczesna, prezes Stowarzyszenia 22q11 Polska.

You might be interested:  Leukoplakia sromu – przyczyny, objawy, leczenie leukoplakii warg sromowych

Przeczytaj także: Etapy rozwoju dziecka

– W końcu fizjoterapeutka zaleciła nam wizytę u genetyka. Czekaliśmy na nią osiem miesięcy. Diagnoza utwierdziła nas w przekonaniu, że intuicja rodzicielska nie zawiodła. Dla nas zespół DiGeorge’a to była naprawdę czarna magia. Z jednej strony byliśmy przerażeni, z drugiej szczęśliwi, że to zostało przynajmniej nazwane, że mamy jakiś punkt zaczepienia – tłumaczy.

Z czasem wszystko zaczęło łączyć się w całość. Symptomy, do tej pory w ogóle nieuwzględniane przez lekarzy, okazały się powiązane z zespołem delecji.

– Już teraz wiemy, że tak naprawdę pierwsze objawy zaczęły się uwidaczniać od razu po porodzie. Przede wszystkim brak łaknienia. Syn w ogóle nie chciał jeść, trudno było mu otwierać buzię, bo ma bardzo małą żuchwę. Nie był w stanie ssać przez gotyckie podniebienie i wiotkość mięśni.

Okazało się, że ma podśluzówkowy rozszczep podniebienia, który w zasadzie uniemożliwia picie mleka z piersi. Syn bardzo dużo spał, więcej niż zdrowy noworodek. Płakał jedynie podczas prób nakarmienia. Pojedyncze karmienie trwało nawet do 2,5 godz. Pokarm ulewał mu się przez nos. Wlewaliśmy go po kropli.

To dzieje się właśnie przy rozszczepie – wyjaśnia Elżbieta Paczesna.

Dzieci z zespołem delecji 22q11.2 mają problemy z łaknieniem, zdarza się, że muszą być karmione przez sondy bądź PEG. Niektóre jedzą tylko papki, nawet w wieku kilku lat.

To wynika nie tylko z rozszczepu, ale również z wiotkości krtani, mięśni, języka. W zespół delecji wpisane są również zaburzenia odporności.

Dzieci z tą wadą częściej chorują i przechodzą infekcje ciężej niż ich rówieśnicy.

W każdym wieku mogą ustąpić pewne objawy, ale mogą też pojawić się kolejne, które nie występowały dotychczas, ze strony innych narządów czy układów.

– W wieku 10–12 lat bardzo często pojawiają się zaburzenia psychiczne, są to depresje, stany lękowe, skłonność do schizofrenii, fobii społecznych. Gros dzieci jest diagnozowanych właśnie przez psychiatrów – mówi Elżbieta Paczesna.

Objawy schizofrenii ujawniają się u 30 proc. pacjentów, a zaburzenia psychotyczne u około 60 proc. osób z tą wadą.

– Często dzieci z zespołem delecji mają kłopot w nawiązaniu kontaktu z rówieśnikami, nie nadążają za zdrowo rozwijającymi się dziećmi. Nie mają świadomości, że aby być zauważonym w grupie, trzeba wyjść z inicjatywą.

Ogromną trudność sprawia im przełamywanie barier.

A że są też łatwowierne, delikatne, nie potrafią czytać emocji, dostrzegać ironii, w wieku wczesnonastoletnim zostają odrzucone nawet z grupy, w której dotychczas czuły się dobrze i bezpiecznie.

Poza tym dzieci z zespołem delecji 22q11.2 mają problemy w szkole, nawet jeśli są w normie intelektualnej. Utrudnione myślenie abstrakcyjne sprawia, że nie radzą sobie z matematyką, czytaniem ze zrozumieniem, rozumieniem poleceń.

Występują u nich zaburzenia związane z percepcją wzrokową, która wypływa na zdolność przemieszczania się po korytarzach. Wiele dzieci przechodzi na nauczanie indywidualne, bo nie jest w stanie sprostać wymaganiom stawianym przez szkołę.

Przed osobami z zespołem delecji 22q11.2 piętrzą się trudności, tymczasem system ochrony zdrowia zupełnie pomija tę grupę pacjentów. Wbrew pozorom nie chodzi tutaj o drogie terapie lekowe.

Największą bolączką jest to, że w Polsce brakuje ośrodków medycznych, w których takie osoby mogłyby uzyskać kompleksową pomoc.

Znalezienie lekarza mającego wiedzę na temat postępowania z pacjentami, u których doszło do mikrodelecji – zarówno na etapie diagnostyki, jak i leczenia – graniczy z cudem.

– Najpierw walczyliśmy o życie – jakiekolwiek. Później byliśmy mnóstwo razy hospitalizowani, przy okazji różnych infekcji. Ale 90 proc.

lekarzy nigdy nawet nie słyszało o tym zespole, nie miało pojęcia czym się charakteryzuje, jakie są jego typowe cechy. W Polsce rodzice sami zdobywają informacje na temat zespołu 22q11, którymi dzielą się na grupie wsparcia.

Pacjenci z wadą 22q11 wymagają regularnej opieki lekarzy wielu specjalności, jest mnóstwo badań, które powinny być powtarzane co roku – wskazuje Marcin Kunica.

– Rodzice przechodzą tzw. odyseję diagnostyczną. Jeżdżą na drugi koniec Polski, żeby zbadać dziecko, bo w ich rejonie nie ma specjalistów albo specjaliści nie wiedzą, jak zdiagnozować wadę.

You might be interested:  Rzęsistkowica – przyczyny, objawy, diagnostyka, leczenie, powikłania

Lekarze nie komunikują się ze sobą. Każdy jest w innym ośrodku i każdy bada dziecko pod kątem swojej dziedziny.

Nie ma osoby, która miałaby tak szeroką wiedzę, by od początku do końca pokierować rodzica – wyjaśnia Elżbieta Paczesna.

Instytut Matki i Dziecka przygotowuje projekt stworzenia Centrum Opieki Koordynowanej q22, gdzie na konsultacje będą przyjeżdżać specjaliści z różnych ośrodków. Stowarzyszenia 22q11 Polska razem z instytutem walczy przede wszystkim o takie zorganizowanie opieki, by nie kończyła się ona w wieku 18 lat.

– Podam przykład z życia wzięty: dziecko w wieku licealnym przyjmuje leki na zaburzenia psychiatryczne, leczenie daje dobre efekty, ale w wieku 18 lat zostaje to przerwane, ponieważ pacjent podlega już koszykowi świadczeń dla osób dorosłych i musi dwa lata czekać na psychiatrę dla osób dorosłych. Po odstawieniu leków nie podchodzi do matury, zamyka się w pokoju, nie jest w stanie poradzić sobie ze swoimi lękami – mówi prezes stowarzyszenia.

– Chcemy, żeby opieka została wydłużona, odbywała się cały czas u zaufanych lekarzy, którzy znają i prowadzą dziecko od najmłodszych lat. To gwarantuje ciągłość terapii i obserwacji, co jest kluczowe dla zachowania samodzielności. Lata bez terapii są stracone, tego się nie odzyska – dodaje.

List do Ministerstwa Zdrowia w sprawie utworzenia systemu opieki nad dziećmi i dorosłymi dotkniętymi wadą genetyczną 22q11 poparło ponad 2,3 tys. osób.

Documentaire ‘Over Leven Met 22Q11’ / Documentary ‘Surviving 22Q11’

Redakcja poleca:

Przez długi czas nie mogłeś znaleźć przyczyny swoich dolegliwości? Chcesz nam opowiedzieć swoją historię? Napisz na adres [email protected] #RazemMożemyWięcej

Choroby, których najbardziej boją się Polacy

  • wady genetyczne
  • choroby rzadkie
  • Groźny zwiastun nowotworu Rak rozwija się podstępnie i często przez wiele lat nie daje żadnych objawów. Czasem jednak można zaobserwować drobne zmiany, które zwiastują rozwój poważnej… Lidia Banach | Onet.
    • Prosty test krwi wykryje alzheimera
    • Amerykańcy naukowcy opracowali proste badanie krwi, które pozwoli zdiagnozować chorobę Alzheimera na trzy lata przed pojawieniem się jej pierwszych objawów.
    • Laura Donnelly | Daily Telegraph
  • Niewinne objawy nowotworów

    To nieprawda, że rak na wczesnym etapie rozwoju nie daje żadnych objawów. Symptomy rozwoju chorób nowotworowych są zazwyczaj słabo nasilone i do złudzenia mogą…

  • Tętniak aorty brzusznej – przyczyny, objawy, leczenie

    Tętniak aorty brzusznej może objawiać się bólem brzucha i pleców w okolicy krzyżowej, ale może też nie dawać zupełnie żadnych objawów. W obu przypadkach jest…

  • Kłopotliwa choroba na całe życie

    Wrzodziejącego zapalenia jelita grubego nie da się wyleczyć. Można jedynie łagodzić dokuczliwe objawy schorzenia. Co nie oznacza, że diagnoza musi nas skłonić do…

  • Ziarniniakowatość Wegenera – zabójcze zapalenie naczyń

    Siodełkowato zapadnięty nos był niegdyś kojarzony głównie jako objaw kiły wrodzonej. Obecnie ta deformacja nosa znacznie częściej obserwowana jest w innej groźnej…

  • Sześć objawów zakrzepicy, które musisz znać

    Zakrzepica to podstępna choroba – zdarza się, że rozwija się po cichu i w ogóle nie daje objawów. Niestety, skutki zakrzepicy mogą być bardzo poważne – może dojść…

  • Rak wykrywany za późno

    Zbyt wielu starszych ludzi bierze symptomy nowotworu za dolegliwości wynikające z sędziwego wieku. W efekcie diagnozę słyszą dopiero wtedy, gdy już powodu choroby…

    Martin Barrow | The Times

  • Zesztywniające zapalenie stawów kręgosłupa (ZZSK) – objawy, leczenie

    Między wystąpieniem pierwszych objawów a postawieniem prawidłowej diagnozy mija od 5 do 7 lat. W tym czasie kręgosłup chorego całkowicie sztywnieje…

    Halina Pilonis | Onet.

  • Nietolerancja laktozy

    Nietolerancja laktozy jest bardzo powszechną dolegliwością. Rzadko pojawia się w formie wrodzonej – najczęściej z czasem organizm traci zdolność trawienia cukru…

You might be interested:  Wirusowe zapalenie wątroby (wzw) – jak można się zarazić, jakie są objawy i jak leczyć?

Zespół delecji 22q11.2

Zespół DiGeorge’a

Dziecko z rozpoznaniem zespołu DiGeorge'aICD-10D82.1Zespół Di George’aDiseasesDB3631OMIM188400MeSHD004062 Wynik FISH u pacjenta z delecją 22q11.2

Zespół delecji 22q11.2 (inaczej zespół DiGeorge'a albo zespół mikrodelecji 22q11, ang. 22q11.2 deletion syndrome) – zespół wad wrodzonych spowodowany mikrodelecją prążka chromosomu 22q11 przebiegający z pierwotnym niedoborem odporności.

W zespole delecji 22q11.2 dochodzi do zaburzeń rozwoju grasicy i jej aplazji, najczęściej w 6.–10. tygodniu życia płodowego. Grasica rozwija się z III i IV kieszonki skrzelowej, więc zaburzenia jej rozwoju przebiegają wspólnie z zaburzeniami gruczołów przytarczycznych.

Historia

Historycznie opisano kilka zespołów wad wrodzonych, które z czasem okazały się stanowić spektrum jednego zespołu wad. Były to:

  • wrodzona hipoplazja grasicy skojarzona z hipokalcemią
  • zespół DiGeorge’a, opisany przez Angelo Di George’a w 1968[1].
  • zespół Takao (conotruncal anomaly face syndrome)
  • zespół podniebienno-sercowo-twarzowy (velocardiofacial syndrome, VCFS, zespół Shprintzena)
  • zespół czaszkowo-twarzowy Caylera
  • niektóre przypadki zespołu Opitza G/BBB
  • zespół CATCH-22

Akronim CATCH-22 (ang. Paragraf 22) oznaczał:

  • C = wady serca (cardiac defects)
  • A = dysmorfia twarzy (abnormal facies)
  • T = hipoplazja grasicy (thymic hypoplasia)
  • C = rozszczep podniebienia (cleft palate)
  • H = hipokalcemia wtórna do aplazji przytarczyc (hypocalcemia from parathyroid aplasia)
  • 22 = mikrodelecje 22 chromosomu.

Obecnie zaleca się niestosowanie terminu CATCH22 z powodu pejoratywnego wydźwięku nazwy[2]: tytuł powieści Hellera Paragraf 22 jest też określeniem sytuacji bez wyjścia.

Epidemiologia

Zespół delecji 22q11.2 występuje w 1 na 4 000 żywych urodzeń w Szwecji[3]. Zespół może być jednak częstszy ze względu na to, że niektórzy ludzie mają niewiele objawów i mogli zostać niezdiagnozowani.

Objawy

Objawy są zmienne i obejmują:

  • wrodzone wady serca (75%)
    • tetralogia Fallota
    • atrezja tętnicy płucnej z ubytkiem przegrody międzykomorowej
    • truncus arteriosus
    • przerwanie łuku aorty typu B (30%)
    • ubytek przegrody międzyprzedsionkowej
  • zaburzenia rozwoju podniebienia (69%)
  • trudności w uczeniu (70-90%)
  • pierwotny niedobór odporności (77%) spowodowany aplazją grasicy, co powoduje hipoplazję limfocytów T, laboratoryjnie charakteryzującą się znacznym wzrostem odsetka limfocytów B nad limfocytami T i areaktywnością w teście transformacji blastycznej. W związku z powyższym choroba przebiega z wzmożoną zapadalnością na choroby wirusowe, bakteryjne i grzybicze. Jej objawy pojawiają się w pierwszych 6 miesiącach życia
  • hipokalcemię (średnio 30%) spowodowaną niedorozwojem gruczołów przytarczycznych. Rozpoznawana u 69–72% pacjentów z fenotypem zespołu DiGeorge’a, 13-22% pacjentów z fenotypem VCFS, 10% z CAFS, 49–60% z 22q11.2 del
  • wrodzone wady nerek[4]
  • trudności z karmieniem
  • choroby autoimmunologiczne, takie jak reumatoidalne zapalenie stawów (150 razy większe ryzyko), niedokrwistość hemolityczna autoimmunologiczna, idiopatyczna plamica małopłytkowa, autoimmunologiczne enteropatie (choroba trzewna), bielactwo
  • zwiększone ryzyko zachorowania na choroby psychiczne[5], w tym około 30-krotnie podwyższone ryzyko zachorowania na schizofrenię (wśród chorych na schizofrenię w 0,5% do 3% przypadków stwierdza się zespół mikrodelecji 22q11, podczas gdy w populacji ogólnej rozpowszechnienie zespołu mikrodelecji 22q11 wynosi 0,025%)[6][7].

Przypisy

  1. ↑ DiGeorge AM. Congenital absence of the thymus and its immunologic consequences: concurrence with congenital hypoparathyroidism. White Plains, NY: March of Dimes-Birth Defects Foundation IV(1): 116-21. 1968
  2. ↑ Burn J: Closing time for CATCH22. J Med Genet 36:737–738, 1999
  3. ↑ Oskarsdóttir S, Vujic M, Fasth A. Incidence and prevalence of the 22q11 deletion syndrome: a population-based study in Western Sweden. „Arch Dis Child”. 89. 2, s. 148-51, 2004. PMID: 14736631. 
  4. ↑ Lopez-Rivera E, Liu YP, Verbitsky M et al.. Genetic Drivers of Kidney Defects in the DiGeorge Syndrome. „N Engl J Med.”, 2017 Jan 25. DOI: 10.1056/NEJMoa1609009. PMID: 28121514 (ang.). 

Leave a Comment

Your email address will not be published. Required fields are marked *