Zespoły posturalne – zespół skrzyżowania górnego i dolnego – ćwiczenia i fizjoterapia

Zespoły posturalne – zespół skrzyżowania górnego i dolnego – ćwiczenia i fizjoterapiaZespoły posturalne – zespół skrzyżowania górnego i dolnego – ćwiczenia i fizjoterapia

Nawyk prawidłowej postawy ciała wydaje się rzeczą oczywistą. W praktyce okazuje się, że nasza postawa nawykowa diametralnie różni się od wzorca. Zespół posturalny jest wadą wynikającą z zaniedbania naszej sylwetki, może powodować późniejsze kontuzje i wpływać na rozwój innych chorób narządu ruchu. 

SPIS TREŚCI:1. Czym są zespoły posturalne?2. Zespół skrzyżowania górnego3. Zespół skrzyżowania dolnego4. Diagnostyka i rehabilitacja

Indywidualne plany dietetyczne i treningowe Zespoły posturalne – zespół skrzyżowania górnego i dolnego – ćwiczenia i fizjoterapiaZespoły posturalne – zespół skrzyżowania górnego i dolnego – ćwiczenia i fizjoterapia-23 kgZespoły posturalne – zespół skrzyżowania górnego i dolnego – ćwiczenia i fizjoterapiaZespoły posturalne – zespół skrzyżowania górnego i dolnego – ćwiczenia i fizjoterapia-23 kgZespoły posturalne – zespół skrzyżowania górnego i dolnego – ćwiczenia i fizjoterapiaZespoły posturalne – zespół skrzyżowania górnego i dolnego – ćwiczenia i fizjoterapia-7 kgZespoły posturalne – zespół skrzyżowania górnego i dolnego – ćwiczenia i fizjoterapiaZespoły posturalne – zespół skrzyżowania górnego i dolnego – ćwiczenia i fizjoterapia-25 kg-7 kg+13 kg-15 kg-23 kg-6 kg-18 kg-10 kg-11 kgjuż od 39,99 zł za miesiąc

1. Czym są zespoły posturalne?Zespół posturalny to model patologicznego napięcia mięśniowego, którego charakterystycznym objawem jest osłabienie jednej z grup przy równoczesnym nadmiernym napięciu innej. Przyczyną jest zazwyczaj utrzymywanie nieprawidłowej postawy ciała, która po dłuższym czasie powoduje utrwalenie złych nawyków posturalnych.

Najczęstszą grupą pacjentów są osoby związane z pracą biurową czy pracą przy komputerze.

Efektem takiej nieprawidłowości jest powstanie dysbalansu mięśniowego, który z biegiem czasu skutkuje zaburzeniem nawyku prawidłowej postawy ciała oraz występowaniem punktów spustowych.

To natomiast może doprowadzić do rozwoju problemów funkcjonalnych powodujących ograniczenie konkretnych funkcji, a nawet i strukturalnych skutkujących zmianami o podłożu zwyrodnieniowym.

Zespoły posturalne są problemem o bardzo szerokim spektrum oddziaływania. Przede wszystkim dotyczą tkanki mięśniowej, ale nie oznacza to, że nadmierne napięcie dotyczy tylko jej. Problem jest również zauważalny w obrębie powięzi mięśniowych, a także tkanki skórnej.

Niejednokrotnie zespoły posturalne skutkują dolegliwościami, które są błędnie utożsamiane z innymi przypadłościami typu dyskopatie czy zablokowania stawowe. Jeżeli chodzi o objawy, są one związane z modelem występującego zespołu.

Najczęstszymi typami zaburzeń posturalnych są zespoły skrzyżowań górnego oraz dolnego.

Sklep fabryka siłyNajczęściej kupowane-32%Witaminy Olimp VITA-MIN Multiple Sport – 60kaps.-25%Olimp Gold Omega-3 Sport Edition – 120kaps.-5%Rocket Nutrition Rocket BCAA – 400g-36%FitLabs Red Burn – 90kaps.-30%Olimp Whey Protein Complex 100% – 700g-29%Rocket Nutrition Rocket Creatine – 400g

2. Zespół skrzyżowania górnegoTym mianem określa się dysfunkcję obejmującą takie części ciała jak szyja, łopatki, stawy barkowe, a nawet i całe kończyny górne. Model tego zaburzenia charakteryzuje się kilkoma najczęstszymi nieprawidłowościami.

Na pierwszym planie znajdują się nadmiernie wysunięte i uniesione stawy barkowe oraz głowa ustawiona w nadmiernej protrakcji. W wyniku tego patologicznego ustawienia nasza postawa ulega zaokrągleniu, podobnie jak w przypadku pleców okrągłych, czego skutkiem jest ograniczenie ruchomości klatki piersiowej oraz utrudnienie oddychania.

Niejednokrotnie cały obraz kliniczny pacjenta zostaje dopełniony odstającymi łopatkami. Zmiany te mają charakter zarówno jednostronny, jak i bilateralny.

Efektem powyższych zmian jest oczywiście rozwój opisanego wcześniej dysbalansu mięśniowego. Jak można się domyślić, nadmiernemu napięciu ulegają przede wszystkim mięśnie piersiowe.

Oprócz nich przykurcz jest także odnotowywany w obrębie dźwigacza łopatki oraz zstępującej części mięśnia czworobocznego grzbietu. Z kolei mięśniami, które ulegają patologicznemu osłabieniu, są głębokie zginacze odcinka szyjnego oraz mięśnie równoległoboczny i zębaty przedni.

Zaburzenie napięcia mięśniowego skutkuje pojawieniem się złych wzorców ruchowych, efektem czego jest rozwój bólowych punktów spustowych.

To jednak nie koniec symptomów zespołu skrzyżowania górnego. Osoby borykające się z tym problemem bardzo często donoszą o występowaniu uczucia sztywności w obrębie szyi i barków. Nadmierna sztywność może natomiast doprowadzić do rozwoju dolegliwości bólowych w obrębie tych struktur, a także głowy w obszarze potylicy, skroni czy oka.

Przy bardziej zaawansowanych postaciach tego zespołu posturalnego występują objawy o charakterze palącym lub rwącym, które często pojawiają się w okolicy stawu ramiennego, łokciowego lub nadgarstka. Konsekwencją tych dolegliwości bólowych może być natomiast osłabienie siły mięśniowej ramion, przedramion, nadgarstka czy nawet części dłoni.

  • Ze względu na mnogość objawów, a także ich częste występowanie
  • w innych jednostkach chorobowych zespół skrzyżowania górnego należy różnicować z takimi problemami jak:
  • – dyskopatia szyjna;– zespół cieśni nadgarstka;
  • – zespół górnego otworu klatki piersiowej.

3. Zespół skrzyżowania dolnegoSprawa wygląda nieco inaczej w przypadku patologii dolnej połowy ciała. Zespół skrzyżowania dolnego podobnie jak jego górna wersja prowadzi do jednoczesnego osłabienia i przykurczu antagonistycznych grup mięśniowych.

Choć ten model zespołu posturalnego jest zwykle błędnie utożsamiany z problemami dyskopatycznymi, to sensem zaburzenia jest patologiczne ustawienie systemu lędźwiowo-krzyżowo-miednicznego.

Powodem powstałego konfliktu jest z kolei długotrwałe utrzymywanie nieprawidłowego ustawienia odcinka lędźwiowego w pozycji nadmiernego pogłębienia, co często jest efektem niewłaściwego siedzenia przez dłuższy czas.

W przypadku zespołu dolnego skrzyżowania, mięśnie ulegające nadmiernemu wydłużeniu i osłabieniu to tzw.

grupa wewnętrzna (mięśnie wielodzielny, poprzeczny brzucha wraz z przeponą oraz struktury tworzące dno miednicy), mięśnie brzucha oraz mięśnie pośladkowe.

O wiele więcej partii ulega przykurczowi, co skutkuje opisywanym już patologicznym podwyższeniem napięcia mięśniowego. W tym przypadku mówimy

o mięśniach: biodrowo-lędźwiowym, prostym uda, przywodzicielach, naprężaczu powięzi szerokiej, gruszkowatym, prostowniku grzbietu odcinka lędźwiowego, czworobocznym grzbietu, a czasami też o czworobocznym lędźwi. Dysproporcje tonusu mięśniowego pomiędzy tak topograficznie dużym obszarem będą skutkować przytoczonym już dysbalansem, a także objawami rzekomokorzeniowymi. W przypadku tych drugich mowa

o dolegliwościach bólowych, które charakteryzuje promieniujący lub opasający impuls nerwowy powodujący nadmierną sztywność.

4. Diagnostyka i rehabilitacjaPodstawą skutecznej terapii, zresztą podobnie jak w każdym przypadku, jest odpowiednia diagnostyka. Z kolei jej fundamentem jest różnicowanie zespołów posturalnych z innymi jednostkami chorobowymi, które mogą charakteryzować się podobnym, o ile nie tym samym modelem objawów. Pamiętajmy jednak, że skuteczne leczenie polega na usunięciu przyczyny.

Niejednokrotnie wyeliminowanie symptomów powoduje jedynie okresową poprawę funkcjonowania pacjenta, by za jakiś czas problem znów dał o sobie znać.

Diagnostyka zespołów skrzyżowania opiera się przede wszystkim na wykryciu miejsc z nadmiernym napięciem mięśniowym, czyli tzw. trigger points – punktów spustowych.

Oprócz tego fizjoterapeuci powinni ocenić całą sylwetkę pacjenta w celu znalezienia asymetrii poszczególnych odcinków ciała zarówno w górnej, jak i dolnej połowie tułowia.

Terapia opiera się na normalizacji patologicznie zwiększonego napięcia mięśniowego. W tym celu najczęściej wykorzystuje się techniki mięśniowo-powięziowe, jak masaż tkanek głębokich, poizometryczna relaksacja mięśni. Bardzo dobrym uzupełnieniem procesu leczenia mogą być zabiegi z zakresu fizykoterapii, które wykorzystują bodźce cieplne (np.

okłady borowinowe, naświetlania lampą z czerwonym filtrem czy masaż bazujący na prozdrowotnych właściwościach hydrostatycznego ciśnienia wody). Po przywróceniu prawidłowych warunków anatomo-funkcjonalnych rozpoczyna się tzw. korekcja właściwa.

Jej zadaniem jest odnowienie zaburzonych sekwencji ruchowych, które powstały na skutek dysbalansu mięśniowego.

Ostatnim i zarazem najbardziej istotnym punktem terapii zespołu posturalnego jest wypracowanie odpowiedniej ergonomii pracy i funkcjonowania. Terapeuta powinien nauczyć pacjenta, czym jest prawidłowa postawa ciała, a także jak należy jej przestrzegać.

Oprócz tego ważna jest właściwa organizacja miejsca pracy. W tym przypadku zaleca się, by osoby borykające się z problemem zespołu skrzyżowania zadbały, by ich stanowisko było odpowiednio dostosowane (np.

wysokość biurka i krzesła czy odpowiednie ustawienie komputera i jego elementów).

2016-12-27

Zespoły posturalne – zespoły skrzyżowania

Zespoły posturalne – zespół skrzyżowania górnego i dolnego – ćwiczenia i fizjoterapia

Zespoły posturalne wiążą się z zaburzeniami układu mięśniowego, gdzie w sposób typowy jedne grupy mięśni zostają osłabione, a inne – nadmiernie napięte. Zatem chociaż dochodzi do nieprawidłowego ułożenia kręgosłupa oraz często występują objawy podobne do objawów korzeniowych, przyczyna tych zaburzeń nie leży w samym układzie szkieletowym, jak stawy międzykręgowe, czy dyski.

Zespoły posturalne – zespół skrzyżowania górnego i dolnego – ćwiczenia i fizjoterapia

Zespoły posturalne – czym są?

Pod pojęciem zespołów posturalnych kryją się przeważnie 2 rodzaje zaburzeń:

  • zespół skrzyżowania górnego (lub górny zespół skrzyżowania);
  • zespół skrzyżowania dolnego (lub dolny zespół skrzyżowania).

Na skutek przeciążeń w mięśniach powstają punkty spustowe, czyli miejsca bolesne, z których ból samoistnie lub pod wpływem nacisku promieniuje w inny obszar. Mięśnie posturalne z tendencją do skracania zaczynają być aktywowane w czynnościach, do których fizjologicznie nie są przeznaczone.

W terapii zespołów posturalnych ważną rolę odgrywa praca własna pacjenta – autoterapia. Polega ona na ćwiczeniach i pozycjach rozciągających mięśnie skrócone i wzmacniających mięśnie osłabione. Ponieważ są to zaburzenia funkcjonalne dotyczące tkanek miękkich, można doprowadzić do ich całkowitego zaniku, jeśli nie doszło jeszcze do poważnych zmian strukturalnych.

Zespół skrzyżowania górnego

Dotyczy okolicy szyjno-piersiowej, jest to często występująca dysfunkcja z towarzyszącym bólem mięśniowym, bólem stawu ramiennego i czasem nadgarstka.

W zespole skrzyżowania górnego pojawia się zgarbiona postawa z zaokrąglonymi barkami i głową wysuniętą w przód, co ogranicza ruchomość klatki piersiowej i utrudnia oddychanie. Barki są uniesione ku górze, a łopatki odstające. Ból jest przeważnie palący, ciągnący, rwący. Mogą występować także:

  • bóle głowy przypominające bóle migrenowe;
  • drętwienia skóry okolicy barku;
  • osłabienie siły mięśni kończyny górnej.
You might be interested:  Zespół crouzona – jakie są przyczyny i objawy, jak wygląda leczenie oraz rokowanie?

W mięśniach na skutek nieprawidłowo zbalansowanego napięcia powstają punkty spustowe.

Zespół skrzyżowania górnego ze względu na objawy pokrywające się z innymi jednostkami, należy różnicować np. z zespołem górnego otworu klatki piersiowej. Na ogół nie występują zaburzenia kręgosłupa szyjnego, mimo objawów podobnych do korzeniowych.

Zespoły posturalne – zespół skrzyżowania górnego i dolnego – ćwiczenia i fizjoterapia

Leczenie zespołu skrzyżowania górnego

Terapia zespołu skrzyżowania górnego polega na rozluźnieniu i wydłużeniu mięśni nadmiernie napiętych oraz stabilizacji właściwej postawy.

Mięśniami osłabionymi są:

  • głębokie zginacze odcinka szyjnego;
  • mięsień równoległoboczny i mięsień zębaty przedni.

Z kolei mięśnie nadmiernie napięte to:

Zespół skrzyżowania dolnego

Dotyczy okolicy lędźwiowo-krzyżowo-miednicznej i bliższej części kończyny dolnej. Często przyczyną jest siedzący tryb życia, kiedy dochodzi do przykurczu jednej grupy mięśni i osłabienia drugiej.

Objawy mogą mylnie sugerować dyskopatię, natomiast prawdziwą przyczyną dysfunkcji jest zaburzone ustawienie kompleksu lędźwiowo-krzyżowo-miednicznego. Dysbalans mięśniowy często powoduje objawy rzekomokorzeniowe, jak promieniowanie bólu do kończyny dolnej oraz zaburzenia wzorców ruchowych.

Leczenie zespołu skrzyżowania dolnego

Terapia podobnie jak w przypadku zespołu skrzyżowania górnego będzie polegała na wyrównaniu napięcia mięśniowego poprzez rozciągnięcie skróconych mięśni i wzmocnienie mięśni osłabionych. Należy zwrócić uwagę na obszary funkcjonalnie powiązane, jak mięśnie kończyny dolnej, często również dalej, np. na kręgosłup szyjny.

Mięśniami osłabionymi są mięśnie brzucha i pośladkowe. Natomiast nadmiernie napięte są:

Zarówno w przypadku zespołu skrzyżowania górnego, jak i zespołu skrzyżowania dolnego będą występowały punkty spustowe i warto włączyć ich terapię do procesu leczenia. Wskazane będą również techniki rozluźniania mięśniowo-powięziowego, poizometryczna relaksacja mięśni (PIR) i masaż tkanek głębokich.

Tam gdzie jest to możliwe, w ćwiczeniach wzmacniających wykorzystujemy opór własnego ciała, w innych przypadkach wykorzystuje się np. taśmy thera band oraz obciążniki i urządzenia do ćwiczeń siłowych.

Bibliografia

  1. Massalski Ł., System klasyfikacji zespołów bólowych kręgosłupa według metody McKenzie, Fizjoterapia, 3/2011.
  2. Szapel K., Zespoły posturalne – bóle szyji i lędźwi. Problem cywilizacyjny, Fizjoterapia i Terapia Manualna, Warszawa.

Polecane produkty:

Zespoły posturalne – zespół skrzyżowania górnego i dolnego – ćwiczenia i fizjoterapia
Zespoły posturalne – zespół skrzyżowania górnego i dolnego – ćwiczenia i fizjoterapia

Zespoły posturalne – zespół skrzyżowania górnego i dolnego – ćwiczenia i fizjoterapia

Trening korekcyjny w zespole skrzyżowania górnego wg Jandy

Zespoły posturalne – zespół skrzyżowania górnego i dolnego – ćwiczenia i fizjoterapia

Jednym z najczęstszych powodów, z jakimi pacjenci zwracają się o pomoc do fizjoterapeutów, jest uczucie dyskomfortu lub bólu z towarzyszącym zaburzeniem sylwetki górnej części ciała. Ma to niewątpliwie bezpośredni związek z długotrwałym przyjmowaniem pozycji siedzącej (western seated posture), która nieodzownie towarzyszy zachodniemu stylowi życia. Począwszy od podstawowych czynności dnia codziennego, poprzez aktywność zawodową, a na formach relaksu kończąc, człowiek przyjmuje statyczną pozycję siadu, której daleko do formy z czasów ludzi pierwotnych. Powoduje to kaskadę zmian w układzie ruchu prowadzącą do zaburzenia wzorca postawy, którą cementuje się brakiem ruchu lub nieodpowiednio przeprowadzonym treningiem, napędzając błędne koło dysfunkcji.

Rozwiązaniem może okazać się rozsądnie zaplanowana terapia uwzględniająca korekcję patologicznego wzorca postawy. Artykuł przedstawia drogę do osiągnięcia tego celu za pomocą funkcjonalnego treningu korekcyjnego przy wsparciu manualnych technik na tkankach miękkich.

Zespoły posturalne – zespół skrzyżowania górnego i dolnego – ćwiczenia i fizjoterapia

Doktor Vladimir Janda był czeskim neurologiem oraz chiropraktykiem, który w wyniku bardzo obszernych badań opisał zespoły nierównowagi mięśniowej znane jako zespoły skrzyżowania (górnego, dolnego, środkowego).

Jego podejście polegało na ocenie korelacji pomiędzy zaangażowaniem centralnego układu nerwowego w powstawaniu dysbalansu w układzie mięśniowo-szkieletowym a występowaniem chronicznego bólu w obszarze zaburzenia.

Wieloletnie obserwacje doprowadziły do opisania konkretnych wzorców, które pojawiają się u znacznej liczby pacjentów zgłaszających dolegliwości bólowe w obszarze kręgosłupa, zarówno w górnej, jak i w dolnej części.

Jednym z nich jest zespół skrzyżowania górnego (upper crossed syndrome – UCS), zwany również zespołem nierównowagi mięśniowej obręczy barkowej.

Polega on na wystąpieniu patologicznego napięcia w mięśniach górnej części ciała, które objawia się charakterystyczną, pochyloną sylwetką.

W warunkach fizjologicznych zgrabna i wyprostowana postawa utrzymywana jest przez równomierne napięcie mięśni przedniej i tylnej strony ciała, z uwzględnieniem tendencji mięśniowych (mięśnie toniczne, skłonne do przykurczy oraz mięśnie fazowe, skłonne do osłabienia).

Janda sugeruje, że skrzyżowanie górne następuje wtórnie do zespołu skrzyżowania dolnego (lower crossed syndrome – LCS), którego powstanie ma silny związek z podwyższonym napięciem grupy zginaczy i przywodzicieli w rozwoju na etapie dziecka, a także powiązane z tym wysunięcie barków poprzez napięcie protraktorów ramienia. Mięśnie te wykazują rozwojową tendencję do przykurczy, którą w rzeczywistości XXI w. utrwala się niekorzystnymi nawykami, brakiem ruchu lub jego nieprawidłowym wykonaniem.

Cały artykuł, został opublikowany w magazynie „Praktyczna fizjoterapia i rehabilitacja”, kwiecień 2017, nr 82.Aby pobrać artykuł, kliknij tutaj.

Autorka artykułu:

mgr Aleksandra KaczmarekGłówny fizjoterapeuta Centrum Ruchu i Terapii BODYWORKMedyczny Trener Personalny, Specjalista Pilatesu, Szkoleniowiec.

Trening korekcyjny w zespole skrzyżowania górnego według jandy

Jednym z najczęstszych powodów, z jakimi pacjenci zwracają się o pomoc do fizjoterapeutów, jest uczucie dyskomfortu lub bólu z towarzyszącym zaburzeniem sylwetki górnej części ciała.

Ma to niewątpliwie bezpośredni związek z długotrwałym przyjmowaniem pozycji siedzącej (western seated posture), która nieodzownie towarzyszy zachodniemu stylowi życia.

Począwszy od podstawowych czynności dnia codziennego, poprzez aktywność zawodową, a na formach relaksu kończąc, człowiek przyjmuje statyczną pozycję siadu, której daleko do formy z czasów ludzi pierwotnych.

Powoduje to kaskadę zmian w układzie ruchu prowadzącą do zaburzenia wzorca postawy, którą cementuje się brakiem ruchu lub nieodpowiednio przeprowadzonym treningiem, napędzając błędne koło dysfunkcji.

Rozwiązaniem może okazać się rozsądnie zaplanowana terapia uwzględniająca korekcję patologicznego wzorca postawy.

Artykuł przedstawia drogę do osiągnięcia tego celu za pomocą funkcjonalnego treningu korekcyjnego przy wsparciu manualnych technik na tkankach miękkich.

Ryc. 1. Wzorzec zespołu skrzyżowania górnego (za www.jandaapproach.com [9, 16, 17])

Zespół skrzyżowania według Jandy

Doktor Vladimir Janda był czeskim neurologiem oraz chiropraktykiem, który w wyniku bardzo obszernych badań opisał zespoły nierównowagi mięśniowej znane jako zespoły skrzyżowania (górnego, dolnego, środkowego).

Jego podejście polegało na ocenie korelacji pomiędzy zaangażowaniem centralnego układu nerwowego w powstawaniu dysbalansu w układzie mięśniowo-szkieletowym a występowaniem chronicznego bólu w obszarze zaburzenia.

Wieloletnie obserwacje doprowadziły do opisania konkretnych wzorców, które pojawiają się u znacznej liczby pacjentów zgłaszających dolegliwości bólowe w obszarze kręgosłupa, zarówno w górnej, jak i w dolnej części.

Jednym z nich jest zespół skrzyżowania górnego (upper crossed syndrome – UCS), zwany również zespołem nierównowagi mięśniowej obręczy barkowej. Polega on na wystąpieniu patologicznego napięcia w mięśniach górnej części ciała, które objawia się charakterystyczną, pochyloną sylwetką (ryc. 1).

W warunkach fizjologicznych zgrabna i wyprostowana postawa utrzymywana jest przez równomierne napięcie mięśni przedniej i tylnej strony ciała, z uwzględnieniem tendencji mięśniowych (mięśnie toniczne, skłonne do przykurczy oraz mięśnie fazowe, skłonne do osłabienia [2]).

Janda sugeruje, że skrzyżowanie górne następuje wtórnie do zespołu skrzyżowania dolnego (lower crossed syndrome – LCS), którego powstanie ma silny związek z podwyższonym napięciem grupy zginaczy i przywodzicieli w rozwoju na etapie dziecka, a także powiązane z tym wysunięcie barków poprzez napięcie protraktorów ramienia [12]. Mięśnie te wykazują rozwojową tendencję do przykurczy, którą w rzeczywistości XXI w. utrwala się niekorzystnymi nawykami, brakiem ruchu lub jego nieprawidłowym wykonaniem.

Klasyczny obraz zespołów skrzyżowania polega na nadmiernym skróceniu i tym samym przeciążeniu grupy mięśni posturalnych, a zwiotczeniu i osłabieniu grupy mięśni fazowych. W przypadku upper crossed syndrome obszerna literatura oraz obserwacje własne pozwalają opisać następujący, powtarzalny wzorzec zaburzenia.

Mięśnie skrócone (hipertoniczne):

  • mięśnie piersiowe: większy i mniejszy,
  • mięsień czworoboczny grzbietu, część zstępująca,
  • mięsień dźwigacz łopatki,
  • mięsień mostkowo-obojczykowo-sutkowy,
  • mięsień naramienny, część przednia,
  • mięsień podobojczykowy,
  • mięsień prosty brzucha, akton górny,
  • mięsień dwugłowy ramienia,
  • rotatory wewnętrzne stawu ramiennego,
  • głębokie prostowniki odcinka szyjnego,
  • mięśnie podpotyliczne.

Mięśnie osłabione (hipotoniczne):

  • mięsień czworoboczny grzbietu, część wstępująca i środkowa,
  • mięsień zębaty przedni,
  • mięsień równoległoboczny,
  • mięsień naramienny, część tylna,
  • mięsień trójgłowy ramienia,
  • rotatory zewnętrzne stawu ramiennego,
  • zginacze szyi, w tym mięśnie pochyłe,
  • prostowniki kręgosłupa w odcinku piersiowym.

Przewlekłe występowanie patologii mięśniowej prowadzi do zaburzenia w ustawieniu komponentów stawowych w obszarze odcinka szyjnego kręgosłupa (w kierunku przeprostu) oraz zmiany w ustawienia łopatki, a co za tym idzie – panewki stawu ramiennego w kierunku odwiedzenia i rotacji wewnętrznej. [2] W związku z tym, że ciało ludzkie jest niepodzielną całością, zaburzenie w jednym obszarze pociąga za sobą także inne, pozornie niezwiązane z problemem konsekwencje.

Chaitow [4] opisuje następujące skutki wystąpienia UCS:

  • zaburzenia wzorca oddychania w wyniku ucisku na przeponę,
  • ucisk mechaniczny na struktury nerwowe oraz naczynia krwionośne (w tym aortę), skutkujące zaburzeniem przepływu tętniczo-żylnego,
  • obniżenie efektywności pracy żołądka w wyniku nacisku przez narządy klatki piersiowej,
  • patologiczne ustawienie narządów wewnętrznych, w tym nerek, wątroby, jelita cienkiego, co zostaje zacementowane w sieci powięziowej i pogłębia problem,
  • dysfunkcje w pracy prostaty oraz zaburzenia miesiączkowania w wyniku ograniczonego krążenia w tym obszarze,
  • zmniejszenie lub zablokowanie ruchomości żeber oraz odcinka piersiowego kręgosłupa,
  • przeniesienie dysfunkcji w obszar pasa miedniczego, nawet jeśli pierwotnie problem nie wystąpił.
You might be interested:  Zatrzymana ósemka – przyczyny, objawy, usuwanie, powikłania

Terapia poprzez ruch

Proces leczniczy pacjenta, zwłaszcza jeśli doświadcza on bólu o charakterze przewlekłym, jest skomplikowany, niejednoznaczny, ale zarazem ciekawy. Wymaga szerokiego spojrzenia na problem, uwzględniając różnorakie przyczyny prowadzące do danego obrazu sytuacji oraz możliwości przeprowadzonego leczenia.

Dynamiczny rozwój metod terapeutycznych z zakresu fizjoterapii doprowadził do sytuacji, kiedy można łączyć różne techniki w zależności od potrzeb, z jak największą korzyścią dla pacjenta. Lewit (1984) podkreśla istotę terapii holistycznej, w której największy nacisk kładzie się na stymulację układu nerwowego.

Bazuje on na modelu odruchowym, w którym to wywołanie konkretnej reakcji uzależnione jest od pojawienia się odpowiedniego bodźca.

Takim bodźcem może być zastosowanie technik z zakresu chiropraktyki, bodźce fizykalne oraz ruch, który w niniejszym artykule ma pierwszorzędne zadanie, przy początkowym wsparciu pozostałych technik.

Funkcjonalny trening korekcyjny jest nowoczesnym sposobem leczenia dysfunkcji narządu ruchu, który oparty jest na odpowiedniej aktywacji i wywołaniu konkretnych reakcji w układzie mięśniowym, poprzez odruch i torowanie impulsów nerwowych do struktur zaangażowanych w ruch.

Jego celem nie jest utrata wagi czy wysmuklenie ciała przed sezonem wakacyjnym. Sam proces korekcji ma prowadzić do pozbycia się niekorzystnych kompensacji wytworzonych w ciele oraz do zaangażowania do pracy struktur przewlekle nieaktywnych.

Całość tych działań ma skutkować stopniowym przywracaniem równowagi w obszarze zaburzenia oraz brakiem bólu, który zacementowany zostanie odpowiednim treningiem o charakterze siłowym.

Złotą zasadą terapii we wszelkich stanach dysbalansu mięśniowego jest praca nakierowana na uwolnienie patologicznego napięcia w strukturach skróconych oraz aktywacja i utorowanie impulsacji nerwowej w strukturach osłabionych i „wyłączonych” z ruchu.

W przypadku występowania stanu bólowego warto w początkowym etapie pracy wspomóc się technikami manualnymi, głównie z zakresu rozluźniania mięśniowo-powięziowego, aby dać ciału sygnał, że może „odpuścić”.

Długotrwałe utrzymywanie się napięcia, przy komponencie strefy psyche, prowadzi bowiem do wytworzenia się mechanizmu obronnego i powstania pozornej, patologicznej strefy komfortu, poza którą należy wyjść, aby nastąpił przełom.

Zastosowanie technik tkanek miękkich w początkowym etapie pracy nie tylko uwalnia pacjenta od bólu poprzez eliminację niedokrwienia oraz zmniejszenie napięcia w tkankach, ale wytwarza przestrzeń do ruchu w prawidłowym wzorcu.

Może to doprowadzić także do samoistnego odblokowania się ruchu na głębszym poziomie segmentów kręgosłupa bez konieczności stosowania bardziej zaawansowanych technik chiropraktycznych. Lewit (1984) podkreśla w swoich pracach istotę manipulacji jako bodźca wywołującego odruchowe rozluźnienie w tkankach miękkich.

Mając jednak na uwadze poziom trudności tych technik, obawy pacjenta przed ich wykonaniem, a także krótkotrwały efekt działania, który bez odpowiedniej aktywacji mięśniowej zanika po wyjściu pacjenta z gabinetu, warto poświęcić nieco więcej czasu na uspokojenie systemu mięśniowo-powięziowego i przygotować solidniejszą bazę do ruchu. W takiej pracy bardzo dobrze sprawdza się również zastosowanie bodźca cieplnego (np. w postaci okładów ogrzewających tkanki miejscowo), który wprowadza pacjenta w stan rozluźnienia i przyspiesza efekty terapii.

Planując przebieg terapii ruchem w przypadku UCS, konieczna jest znajomość wzorca patologii z podziałem na mięśnie osłabione i mięśnie przykurczone. Kompleksowo przeprowadzony trening, poparty rzetelną diagnostyką, powinien generować odpowiednie bodźce korekcyjne już…

Co zyskasz, kupując prenumeratę?

  • 11 wydań czasopisma ‘Praktyczna Fizjoterapia i Rehabilitacja’
  • Nielimitowany dostęp do całego archiwum czasopisma
  • …i wiele więcej!

Sprawdź

Chroniczny ból pleców i karku – zespół skrzyżowania górnego rehabilitacja

Niezbędnym będzie zdefiniowanie czym jest zespół skrzyżowania górnego. Jest to jednostka wchodząca w skład grupy schorzeń/dysfunkcji szeroko pojętych zespołów posturalnych. 

 

Czym zatem są zespoły posturalne?

  • W uproszczeniu zespół posturalny to imbalans mięśniowy, nieprawidłowa sylwetka i ustawienie ciała, prowadzące do przeciążenia i osłabienia jednych grup mięśniowych oraz usztywnienia innych mięśni, często antagonistycznych czyli przeciwstawnych. 
  • Wyróżnia się wiele zespołów posturalnych, zależnie od nawyków, utrwalonych zachowań, napięć obronnych, rodzaju wykonywanej pracy czy choćby cech charakteru objawiających się w sylwetce. 
  • Diagnostyka obejmuje oglądanie i ocenę sylwetki, globalne testy funkcjonale, występujące wzorce ruchowe, palpację i ocenę napięcia mięśni, badanie zakresów ruchu w stawach oraz testy mięśnowe.

http://www.jandaapproach.com/wp-content/uploads/2010/10/JandaSyndromes.jpg

 

Zespół skrzyżowania górnego – opis

  • mocno wysunięta głowa do przodu – odcinek szyjny i głowa w wyraźnej protrakcji,
  • „wdowi garb”, mocne zaokrąglenie pleców – pogłębienie kifozy odcinka piersiowego,
  • stan zamknięcia klatki piersiowej, pozycja obronna, łopatki mocno wysunięte do przodu,
  • wygórowane napięcie mięśni karku i przodu szyi.

http://www.ergolinks.biz/wp-content/uploads/2014/12/UCS.gif

Linia A – mięśnie napięte, usztywnione:

czworoboczny część zstępująca (kapturowy), mostkowo-obojczykowo-sutkowy, dźwigacz łopatki, piersiowy większy, piersiowy mniejszy, kompleks mięśni podpotylicznych, podłopatkowy, najszerszy grzbietu, zginacze ramienia

Linia B – mięśnie rozciągnięte, osłabione:

  1. czworoboczny cz. poprzeczna i wstępująca, zębaty przedni, równoległoboczny mniejszy i większy, długi szyi, długi głowy, stożek rotatorów, kompleks mięśni nad i podgnykowych, prostowniki ramienia
  2. Rozpoznanie obejmuje pozytywny wynik wyżej wymienionych badań oraz bolesność lub zmiany w obrębie większości wymienionych mięśni.

  3. Więcej o bólu przeczytać możecie w naszym poporzednim wpisie

Mięśnie wymienione z linii A i B są tak samo osłabione! Wszystkie wymagają rozluźnienia, przywrócenia mobilności i odpowiedniego ślizgu, odpowiedniego treningu napięciowego a w konsekwencji reedukacji posturalnej i poprawy wzorców ruchowych.

Kompletne wyleczenie wymaga zmiany postawy i nawyków pacjenta, inaczej ból pleców będzie powracał.

Proponowany plan terapii:

  • terapia punktów spustowych,
  • techniki energizacji mięśniowej,
  • techniki aktywnego rozluźniania mięśni,
  • postizometryczna relaksacja mięśniowa,
  • celowane wzmacnianie wybranych mięśni,
  • reedukacja napięcia sylwetki,
  • praca domowa.

Co można zrobić samemu w domu?

Najważniejszym będzie zmiana postawy podczas siedzenia i autokontrola w prostowaniu się. Wskazane też będą ćwiczenia angażujące obręcz kończyny górnej, np. ruchy ramion dookoła przy zachowaniu odpowiedniej stabilizacji łopatki wraz z ustawieniem głowy i szyi przed lustrem.

Pozdrawiam, Mateusz

Występują u Ciebie podobne objawy? Umów się na konsultacje

Zespół skrzyżowania górnego/dolnego, Gabinet Surya Warszawa, masaż leczniczy, fizjoterapia, rehabilitacja

‘Procesy kompensacyjne związane z nadużywaniem, niewłaściwym używaniem czy też bezczynnością mięśni dolnego odcinka kręgosłupa i miednicy wywołują przeciążenie, zwiększenie napięcia oraz skrócenie niektórych grup mięśniowych, a inhibicję i osłabienie innych, co finalnie przybiera postać uogólnionych zmian posturalnych nazywanych ‘zespołami skrzyżowania’ (Lewit 1999a)(…)Zaburzenie to negatywnie wpływa na staw skroniowo-żuchwowy i szyjny odcinek kręgosłupa przyczyniając się do rozwoju napięciowego bólu głowy. Zadaniem terapeuty jest wyrównanie w takiej sytuacji dysproporcji poprzez zwiększenie długości i zmniejszenie napięcia struktur hiperaktywnych oraz wzmocnienie wyhamowanych i osłabionych mięśni (Liebenson1999)’

‘Masaż leczniczy – bóle głowy i górnego odcinka kręgosłupa’ Leon Chaitow

W przypadku zespołu skrzyżowania dolnego mamy doczynienia z sylwetką, którą charakteryzuje przodopochylenie miednicy (popularna nazwa: kaczy kuper) oraz hiperlordoza w odcinku dolnym kręgosłupa.

Jednocześnie występuje tu słabość mięśni brzucha (szczególnie mięśnia poprzecznego brzucha) oraz mięśni pośladkowych, przy jednoczesnym skróceniu mięśnia gruszkowatego, co może powodować ból w pośladku lub/oraz w okolicy biodra. Jednocześnie nadmierne napięcie oraz skrócenie będzie występować w prostownikach kręgosłupa, mięśniach biodrowo-lędźwiowych oraz w czworogłowym mięśniu uda.

Bardzo często efektem zmian posturalnych w odcinku lędźwiowym kręgosłupa są amiany kompensacyjne na poziomie odcinka piersiowego oraz szyjnego. Może wystąpić tutaj skłonność do garbienia się, protrakcji ramion a więc wysunięcia ich do przodu oraz zwiększona lordoza w odcinku szyjnym kręgosłupa Ustawienie głowy i szyi w protrakcji).

Zmiany kompensacyjne sylwetki mają wzorzec napięciowy na poziomie mięśni oraz powięzi i podobnie jak wdolnej częsci ciała pewne grupy mieśniowe ulegają osłabieniu (głębokie zginacze odcinka szyjnego, mięsień zębaty przedni oraz równoległobiczny) a inne charakteryzuje hipernapięcie oraz skrócenie ( mięśnie piersiowe, m.

czworoboczny i dźwigacz łopatki). 

  • Powyższe dysproporcje w aktywności, napięciu i co za tym idzie w odżywieniu mięśni zwiększają ryzyko wystąpienie bólu kręgosłupa na wszystkich poziomach z powodu zmian zwyrodnieniowych ( dyskopatia, dehydratacja i zmniejszenie wysokości dysków) jak również bólu napięciowego mięśni, jednocześnie zwiększają ryzyko wystąpienia bruksizmu oraz częściej napięciowego bólu głowy.
  • Terapeuta za pomocą masażu leczniczego rozluźnia, wydłuża oraz odżywia mięśnie nadmiernie napięte oraz poprzez ćwiczenia wzmacnia mięśnie osłabione.

Objaw skrzyżowania górnego

Temat chorób cywilizacyjnych XXI wieku jest coraz bardziej dostrzegany oraz brany pod uwagę w życiu codziennym przeciętnego, niekoniecznie aktywnego fizycznie, Polaka.

Niestety, sama świadomość, że takowe zmiany występują, często nie wystarcza. Trudno też wymagać od kogoś, kto nie jest związany z branżą fitness, fachowej wiedzy.

You might be interested:  Rzucanie palenia – sposoby, korzyści i skutki, objawy

Natomiast stare, wszystkim dobrze znane porzekadło mówiące o tym, że lepiej zapobiegać niż leczyć, dotyczy również naszego szeroko pojętego aparatu ruchu.

Z ARTYKUŁU DOWIESZ SIĘ:

  • czy osoby borykające się z problemem bólowym kręgosłupa powinny rozpocząć współpracę z trenerem personalnym, 
  • jaką wiedzę powinien posiadać trener, by być w stanie przeprowadzić rzetelną analizę postawy swojego klienta,
  • jak w przypadku objawu skrzyżowania górnego powinien zostać skonstruowany program treningowy, a także co powinno stać się jego priorytetem.
  • Na szczęście w przypadku wad postawy sama aktywność fizyczna jest zarówno środkiem zapobiegawczym, jak i lekarstwem. 

Objaw skrzyżowania górnego (dalej: OSG), inaczej określany jako plecy okrągłe, jest tzw. zespołem posturalnym. Natomiast zespoły posturalne to nic innego jak wady postawy. Aby scharakteryzować OSG, trzeba zacząć od charakterystyki norm w odniesieniu do postawy.

Plecy okrągłe bezpośrednio dotyczą „kondycji” naszego kręgosłupa. Kręgosłup traktowany jako „słup” kostny, fundament naszej postawy w płaszczyźnie czołowej tworzy prostą linię.

W płaszczyźnie strzałkowej natomiast widzimy fizjologiczne krzywizny, takie jak lordoza czy kifoza. „Esowaty” kształt kręgosłupa w płaszczyźnie strzałkowej jest jak najbardziej normą fizjologiczną.

Analizując kręgosłup odcinkowo, wyróżniamy lordozę szyjną, kifozę piersiową, lordozę lędźwiową oraz kifotyczne zakończenie kręgosłupa odcinkiem krzyżowo-guzicznym.

Kręgosłup pełniący funkcję ochronną dla rdzenia kręgowego, podporową, amortyzującą oraz umożliwiającą ruch potrzebuje wyżej wymienionych norm fizjologicznych.

Wcześniej wspomniana kifoza, a także lordoza, mają natomiast tendencje do „pogłębiania się”. Dochodzi wtedy do sytuacji pojawienia się „hyperkifozy” lub „hyperlordozy”.

Niestety, to już jest ustawienie kręgosłupa w pozycji afizjologicznej. 

Jak dochodzi do objawu skrzyżowania górnego? 

Można powiedzieć, że powstanie objawu skrzyżowania górnego jest pewnym rodzajem „zaniedbania”, ale przede wszystkim jest to odpowiedź adaptacyjna naszego ciała na środowisko, w którym przebywamy, czy też odpowiedź na czynności, które wykonujemy.

Co należy przez to rozumieć? W momencie kiedy nie dbamy czy też przestajemy kontrolować naszą postawę, nasz układ mięśniowy dostaje niejako „przepustkę” do „łapania” nadmiernego napięcia mięśniowego w niektórych segmentach naszego ciała. Nadmierne napięcie poszczególnych mięśni wpływa bezpośrednio na układ kostny.

W ten oto sposób nasz kręgosłup „poddaje” się nadmiernemu wygięciu. 

Okrągłe plecy – na co zwrócić uwagę?

W szczególności musimy zwrócić swoją uwagę na odcinek piersiowy kręgosłupa, szyjny, a także lędźwiowy oraz na klatkę piersiową.

Skąd taka rozbieżność, jeśli problem dotyczy odcinka piersiowego kręgosłupa? Należy pamiętać, że odcinki kręgosłupa są ze sobą ściśle sprzężone.

Nie da się wykonać ruchu rotacji, wyprostu czy też zgięcia kręgosłupa, uruchamiając czy też angażując tylko odcinek piersiowy kręgosłupa. Wszystkie te ruchy zachodzą dzięki wspólnej pracy każdego z segmentów. 

Kto zatem będzie znajdował się w grupie ryzyka? Wszystkie osoby prowadzące siedzący tryb życia czy też pracy. Osoby, które nie będą aktywne fizycznie czy też sportowo. Najbardziej niepokojące jest to, że wady postawy nie są już zarezerwowane dla żadnej grupy wiekowej.

OSG widoczny jest w przypadku dzieci, jak i osób dorosłych.

Szybka i skuteczna interwencja w przypadku zarówno dzieci jest kluczowa, tak jak w przypadku dorosłych, z tym że utrwalone schematy, przyzwyczajenia, wiele lat funkcjonowania w złej pozycji, w złym ustawieniu kręgosłupa wymaga od nas nierzadko ogromu pracy. 

Jakie mięśnie potrzebują szczególnej uwagi?

Nadmiernie napięte mięśnie oraz brak kontroli mięśniowej nadaje naszemu kręgosłupowi charakterystyczny kształt. Na jakie więc mięśnie należy zwrócić szczególną uwagę? 

Przede wszystkim na mięśnie klatki piersiowej, naramienne, dwugłowe ramienia, mięśnie grzbietu oraz odcinka szyjnego kręgosłupa. Ponownie, aby lepiej zrozumieć temat, przeanalizujmy anatomię wyżej wymienionych mięśni. 

Mięśnie klatki piersiowej, przede wszystkim mięśnie piersiowe większe zlokalizowane w przedniej części klatki piersiowej, przyjmują charakterystyczny trójkątny kształt.

Mięsień piersiowy większy możemy podzielić na trzy części: część obojczykową, zlokalizowaną bezpośrednio pod obojczykiem, część mostkowo-żebrową – jest to niejako „środek” klatki piersiowej, oraz część brzuszną – obszar mięśnia piersiowego większego zlokalizowany tuż nad mięśniami brzucha.

Mięśnie naramienne obejmujące staw ramienny również możemy podzielić na trzy części czy też aktony. Część przednią – inaczej obojczykową, część środkową – inaczej barkową oraz akton tylny, inaczej grzebieniowy. Mięśnie dwugłowe ramienia – inaczej bicepsy, składają się z dwóch głów: głowy krótkiej oraz długiej.

Mięsień ten odpowiedzialny jest za ruch zgięcia w stawie łokciowym, a także bierze udział w ruchu zgięcia stawu ramiennego. Analizując mięśnie grzbietu zlokalizowane w obszarze odcinka piersiowego kręgosłupa, nie możemy zapomnieć o bardzo istotnym mięśniu, jakim jest mięsień czworoboczny.

Mięsień czworoboczny jest to mięsień również dzielący się na trzy części, z tym że każda z nich charakteryzuje się inną funkcją.

Duży mięsień znajdujący się w okolicy karku, obszaru między łopatkami, a także pod nimi tuż przy kręgosłupie, dzieli się na następujące części: część zstępująca – jest ona zlokalizowana w okolicy karku, funkcją tej części mięśnia czworobo cznego grzbietu jest unoszenie obręczy barkowej. Druga z trzech części mięśnia czworobocznego znajduje się bezpośrednio pomiędzy łopatkami.

Jest to część poprzeczna, a jej funkcją jest przybliżanie łopatek ku sobie, tudzież do kręgosłupa. Trzecia część mięśnia czworobocznego to część wstępująca, zlokalizowana w obszarze piątego oraz dwunastego kręgu piersiowego. Funkcją tej części jest obniżanie obręczy barkowej. Każdy z wyżej wymienionych mięśni charakteryzuje się specyficzną funkcją.

W przypadku klatki piersiowej mamy do czynienia z następującymi ruchami: przywiedzenie, rotacja wewnętrzna oraz udział w zgięciu stawu ramiennego. Specyficznym ruchem dla mięśni klatki piersiowej jest też ruch przywodzenia horyzontalnego. Mięśnie naramienne pełnią różne funkcje: zginają, odwodzą, a także prostują ramię w stawie ramiennym. Mięsień czworoboczny grzbietu niejako jest odpowiedzialny za kondycję zarówno odcinka szyjnego, jak i piersiowego kręgosłupa. Biorąc pod uwagę punkty przyczepu tego mięśnia, takie jak: kość potyliczna, wyrostki kolczyste C1–C7, koniec barkowy obojczyka, wyrostki kolczyste Th1–Th4, wyrostek barkowy łopatki, wyrostki kolczyste Th5–Th12 oraz grzebień łopatki – śmiało można zaryzykować to stwierdzenie. 

Nadmierne napięcie poszczególnych mięśni wpływa bezpośrednio na układ kostny. W ten oto sposób nasz kręgosłup „poddaje” się nadmiernemu wygięciu.

Analizując funkcję poszczególnych wyżej wymienionych mięśni, dochodzimy do wniosku, że pomiędzy nimi musi pozostać tak zwana równowaga napięciowa. Oczywiście jest to tylko zarys anatomii potrzebny do lepszego zrozumienia objawu skrzyżowania górnego.

Wracając do balansu napięciowego, możemy przyjąć, iż 50% napięcia w celu stabilizacji naszej postawy powinno przypadać na przednią część tułowia, natomiast pozostałe 50% na tylną część tułowia. Jest to oczywiście tylko teoria, która ma uzmysłowić, jak istotna jest forma oraz udział mięśni zlokalizowanych w obszarze klatki piersiowej.

W momencie pojawienia się pleców okrągłych ta równowaga napięciowa jest zaburzona. Co należy przez to rozumieć? Mięśnie przedniej strony tułowia, a dokładniej klatki piersiowej, mięśnie naramienne (w szczególności ich przedni akton) oraz mięśnie dwugłowe ramienia „przejmują” inicjatywę napięciową.

Nadmierne napięcie mięśni w tym obszarze prowadzić będzie do „zamknięcia” klatki piersiowej. Co zatem z mięśniami grzbietu? W obszarze łopatek, a dokładniej między nimi, może pojawić się ból spowodowany nadmiernym rozciągnięciem części poprzecznej mięśnia czworobocznego.

Ból „zmęczeniowy” może być ciągły lub może pojawiać się w trakcie wykonywania ćwiczeń, lub innych czynności obciążających odcinek piersiowy kręgosłupa, także w trakcie odpoczynku. W tym momencie fizjologiczna kifoza piersiowa zaczyna się pogłębiać, a na plecach pojawia się charakterystyczne zgarbienie.

Odcinek piersiowy kręgosłupa „pociąga” za sobą zmiany w innych segmentach naszego ciała. Niestety, niewłaściwe ustawienie odcinka piersiowego będzie powodować zmianę ustawienia odcinka szyjnego kręgosłupa oraz odcinka lędźwiowego. Można powiedzieć, że w przypadku OSG teoria kompensacji wpisuje się idealnie.

Dodatkowo, jeśli przyjmujemy pozycję zgarbioną, dochodzi do zaburzenia funkcji łopatki. Najprościej mówiąc, „ślizg” łopatki po powierzchni żebrowej zostaje upośledzony. Brzegi przyśrodkowe łopatek zostają od siebie oddalone. Dodatkowo nasze kończyny górne „wpadają” w nadmier…

Co zyskasz, kupując prenumeratę?

  • 6 wydań magazynu ‘Body Challenge’
  • Dodatkowe artykuły niepublikowane w formie papierowej
  • Szybki wgląd do filmów instruktażowych oraz planów treningowych i dietetycznych
  • Dostęp do wszystkich archiwalnych wydań magazynu oraz dodatków specjalnych
  • …i wiele więcej!

Sprawdź

Leave a Comment

Your email address will not be published. Required fields are marked *