Astma a POChP i inne choroby

Wśród osób znajdujących się w grupie ryzyka zachorowania na POChP znajdują się przede wszystkim palacze tytoniu. Fakt, że nie u wszystkich palaczy tytoniu rozpoznaje się POChP, tłumaczy się różnym stopniem „wrażliwości” organizmu na ujemne skutki działania dymu tytoniowego. W mniejszym stopniu palenie bierne również stanowi czynnik ryzyka zachorowania na POChP.

Poza dymem tytoniowym istnieją jeszcze inne czynniki sprzyjające zachorowaniu:

  • niedobór niektórych enzymów w organizmie (np. genetycznie uwarunkowany, niedobór A1 – antytrypsyny),
  • nadmierna „reaktywność” dróg oddechowych na pyły i gazy znajdujące się w otoczeniu,
  • zaburzenia rozwoju płuc w okresie płodowym,
  • czynniki zawodowe (narażenie na niektóre substancje w miejscu pracy),
  • zanieczyszczenie powietrza,
  • częste zakażenia układu oddechowego (szczególnie w dzieciństwie),
  • niska masa urodzeniowa,
  • niski status społeczno-ekonomiczny (badania przeprowadzone w USA pokazują, że czynniki społeczno-ekonomiczne aż w 40% determinują zdrowie jednostek).

Astma a POChP i inne choroby

Istnieją różne hipotezy wyjaśniające rozwój choroby. Jedne tłumaczą powstanie choroby głównie niekorzystnym działaniem dymu tytoniowego na drogi oddechowe, inne zakładają zaś, że niekorzystne oddziaływanie palenia tytoniu i niektórych czynników środowiskowych nakłada się na wrodzoną nadwrażliwość oskrzeli na czynniki drażniące.

Objawy choroby zwykle zaczynają pojawiać się u osób w średnim wieku (to m.in. odróżnia POChP od astmy, w której objawy zwykle pojawiają się w wieku dziecięcym lub młodzieńczym). Dolegliwości zwykle narastają powoli.

Najczęściej występuje kaszel z odkrztuszaniem plwociny, duszność (początkowo w czasie wysiłku, stopniowo również w spoczynku, często w czasie zakażeń układu oddechowego), uczucie „grania w piersiach”.

U niektórych chorych obserwuje się utratę masy ciała, może dołączyć też obniżenie nastroju, brak energii do działania. W przebiegu POChP występują zaostrzenia choroby, w czasie których nasila się duszność, kaszel, odkrztuszanie wydzieliny.

Okresy zaostrzeń zwykle związane są z zakażeniem układu oddechowego i zanieczyszczeniem powietrza. Na wystąpienie zaostrzeń POChP mogą mieć wpływ również inne choroby toczące się równolegle w organizmie, np. niewydolność serca.

dr Beata MamełkaAlergolog, Pulmonolog, Internista

Czym jest współwystępowanie astmy i pochp

Data publikacji: 27 kwietnia, 2020 r.

Data ostatniej aktualizacji: 14 kwietnia, 2021 r.

Udostępnij bliskim

Astma a POChP i inne choroby

U niektórych pacjentów stwierdza się obecność obu tych chorób, czyli współwystępowanie astmy i POChP.

Zgodnie z definicją rozpoznanie astmy i POChP to stan charakteryzujący się utrwaloną obturacją dróg oddechowych oraz występowaniem kilku cech związanych z astmą i kilku związanych z POChP. 2,3

Zachorowanie na astmę nie wyklucza zachorowania na POChP. Te dwie choroby mogą występować u jednego chorego i zdarza się to u ok. 10% chorych. 1

Astma to choroba zapalna oskrzeli, może zaczynać się w dzieciństwie, ma często charakter alergiczny. Na szczęście wczesne rozpoznanie i zastosowanie sterydów wziewnych powoduje zmniejszenie lub całkowite ustąpienie dolegliwości tj. kaszel, świsty, duszności.

Natomiast POChP rozwija się u 80% chorych jako następstwo palenia papierosów, czyli rozwój tej choroby zdecydowanie zależy od sposobu życia pacjenta.4 Pacjenci z zespołem współwystępowania astmy i POChP mają najczęściej w wywiadzie zarówno palenie tytoniu, jak i objawy alergii.

Jakie są objawy współwystępowania astmy i POChP?

U chorego z współwystępowaniem astmy i POChP stwierdza się objawy zarówno astmy, jak i POChP, tzn.:

  • występowanie astmy od dziecka lub początek w młodości, pojawianie się napadów dusznościi kaszlu po kontakcie z alergenami,
  • nieodwracalne upośledzenie czynności płuc pod wpływem narażenia na dym tytoniowy lub inne czynniki szkodliwe. W badaniu spirometrycznym można stwierdzić pogorszenie czynności płuc (obturację, czyli cechy zwężenia oskrzeli), które nie ustępuje pod wpływem leku rozkurczającego oskrzela.1

Jak lekarz rozpoznaje współwystępowanie astmy i POChP?

Lekarz musi oprzeć się na dokładnym wywiadzie dotyczącym: wieku pacjenta, objawów – początku, zmienności, sezonowości, okresowości lub przewlekłości, obecności czynników ryzyka, szczególnie palenia papierosów, wcześniejszego rozpoznania, odpowiedzi na wcześniejsze leczenie. 3

Podstawą rozpoznania współwystępowania astmy i POChP są objawy i przebieg kliniczny. Astma najczęściej rozpoczyna się w młodszym wieku niż POChP, którego początek przypada na ogół po 40. roku życia. Chociaż astmę uważa się za chorobę dzieci i osób młodych, jej pierwsze objawy mogą pojawić się nawet dopiero po 65. roku życia.

Szacuje się, że dotyczy to nawet 4‑8% osób w tej grupie wiekowej. Astma zwykle współistnieje z innymi chorobami atopowymi, takimi jak alergiczny nieżyt błony śluzowej nosa i spojówek czy atopowe zapalenie skóry.

Charakteryzują ją napady świszczącego oddechu, kaszlu i duszności, nawracające samoistnie lub pod wpływem wysiłku/ekspozycji na alergeny, występujące szczególnie w nocy i nad ranem. 5

Duszność po wysiłku jest także głównym objawem POChP. Choroba ta rozwija się jednak powoli, a pierwsze objawy – najczęściej kaszel i wykrztuszanie – często są długo przez pacjentów ignorowane. W zaawansowanym stadium choroby występuje duszność spoczynkowa.5

Mimo że POChP dotyczy głównie płuc, powoduje następstwa ogólnoustrojowe, do których zalicza się przede wszystkim: zanik mięśni szkieletowych, zmniejszenie masy ciała oraz depresję.5 W przebiegu obu schorzeń występują zaostrzenia.

U chorych na astmę mają one często uchwytne przyczyny, takie jak: alergeny, zimne powietrze czy wysiłek. W POChP głównym powodem nasilenia objawów jest zakażenie dróg oddechowych.

5 Często do zaostrzeń dochodzi w wyniku nie przestrzegania przez pacjentów zaleceń lekarskich.

Leczenie współwystępowania astmy i POChP

Cele leczenia najważniejsze dla pacjenta to redukcja objawów, poprawa tolerancji wysiłku oraz poprawa jakości życia, natomiast dla lekarza – spowolnienie postępu choroby, zapobieganie zaostrzeniom i zmniejszenie śmiertelności.

Leczenie współwystępowania astmy i POChP wymaga bardzo precyzyjnego rozpoznania i ustalenia stopnia zaawansowania choroby. Pacjent z rozpoznaniem obu tych chorób zawsze powinien (poza lekami rozszerzającymi oskrzela), otrzymać wziewne kortykosteroidy we właściwej dawce.

W astmie dawkę wGKS ustala się według stopnia ciężkości choroby, natomiast w POChP kortykosteroidy włącza się dopiero w postaci zaawansowanej. Jednak u chorych z astmą i POChP kortykosteroidy wziewne należy zastosować już we wczesnej fazie choroby.

Dawkę u każdego pacjenta należy ustalać indywidualnie.3

W leczeniu chorego ze współwystępowaniem astmy i POCHP, należy unikać stosowania przewlekle kortykosterydów ogólnoustrojowych (doustnych czy w iniekcjach) pozostawiając je tylko do leczenia zaostrzeń. U chorych należy leczyć nałóg palenia tytoniu, stosować szczepienia ochronne i rehabilitację oddechową. 3

U chorych ze współwystępowaniem astmy i POCHP nie można niestety uzyskać dobrej kontroli choroby, ale stosując właściwe leczenie, głównie wGKS i leki rozkurczające oskrzela różnych grup, a także porzucając nałóg palenia, można doprowadzić do znacznego opanowania objawów, a także zwolnienia postępu choroby. 3

Tagi

astma i POChP, POChP leczenie, objawy POChP, POChP przebieg

Materiał wewnętrzny Chiesi

Astma i POChP – nietypowe nakładanie się objawów

Wyniki ostatnich badań dowiodły, że u dużej części pacjentów z POChP występują cechy nadreaktywności dróg oddechowych i odwracalność obturacji oskrzeli, czyli teoretycznie objawy typowe dla astmy. Czy rozpoznanie POChP jest w tych przypadkach błędem?

Ten artykuł czytasz w ramach płatnej subskrypcji. Twoja prenumerata jest aktywna

Epidemiologia obu chorób jest zbliżona. Według szacunków, na astmę choruje około 300 mln osób na świecie, a na POChP – około 200 mln. „To dwie najczęściej występujące choroby obturacyjne w naszej codziennej praktyce. W dodatku bardzo do siebie podobne” – mówi dr n. med. Maciej Kupczyk z Kliniki Chorób Wewnętrznych, Astmy i Alergii Uniwersytetu Medycznego w Łodzi.

Kłopot z różnicowaniem astmy i POChP

Astma zwykle zaczyna się w dzieciństwie i jest najczęstszą chorobą przewlekłą dzieci. POChP rzadko rozwija się u osób przed 40. rokiem życia, a jej podstawową przyczyną jest palenie tytoniu.

Czynnik sprawczy – dym tytoniowy, ale także pyły, gazy, opary, na które narażeni są przedstawiciele niektórych zawodów – musi działać przez jakiś czas, zanim dojdzie do uszkodzenia dróg oddechowych.

„U astmatyków często współistnieją inne choroby alergiczne: katar sienny, zapalenie spojówek, alergiczny nieżyt błony śluzowej nosa czy atopowe zapalenie skóry. Czynnikiem wywołującym objawy i nasilenie choroby mogą być alergeny.

Astma atopowa często nasila się sezonowo wraz z ekspozycją na alergeny powietrznopochodne” – wyjaśnia dr Kupczyk. W przypadku zaostrzenia POChP główną rolę odgrywają infekcje, wysiłek fizyczny czy narażenie na zimne powietrze.

Objawy astmy i POChP są podobne, dlatego różnicowanie tych chorób może sprawiać kłopot. W obu dominują:

  • duszność,
  • kaszel,
  • odkrztuszanie większej ilości plwociny.
You might be interested:  Łuszczyca – dziedziczna, zaraźliwa, uleczalna?

W astmie objawy te występują jednak okresowo, często mają charakter napadów, nasilają się nocą, natomiast w POChP duszność jest przewlekła i obserwuje się długotrwałe pogorszenie tolerancji wysiłku, najczęściej bez zmienności dobowej.

Choć objawy mamy podobne, to jednak są to choroby o różnym patomechanizmie” – mówi dr Kupczyk. W przypadku astmy jest to zapalenie alergiczne, zaś w POChP – zapalenie neutrofilowe.

„W astmie objawy są wynikiem skurczu mięśni gładkich oskrzeli, w POChP uszkodzenie dróg oddechowych wynika z długotrwałego narażenia na czynnik szkodliwy, np. dym tytoniowy, co prowadzi do rozwoju rozedmy, przewlekłego zapalenia oskrzeli, wzrostu liczby komórek kubkowych i do nadmiernej produkcji śluzu. Chorzy na POChP skarżą się na częste odkrztuszanie” – wyjaśnia specjalista. 

Zdaniem dr. Kupczyka, definitywne rozstrzyganie, czy mamy do czynienia z astmą, czy z POChP, nie jest konieczne, są bowiem sytuacje, w których wiele wskazuje na to, że choroby te mogą się nakładać.

„Nierzadko zdarza się, że chorzy z astmą palą papierosy – wyniki badań epidemiologicznych potwierdzają, że palą oni równie często jak średnia populacji.

A kiedy ktoś pali przez kilkanaście czy kilkadziesiąt lat, to nic dziwnego, że do podstawowej choroby wynikającej z atopii mogą dołączyć się cechy zapalenia wynikające z narażenia na dym tytoniowy, typowe dla POChP” – mówi alergolog.

U pacjentów, u których astma trwa wiele lat, dochodzi do tzw. remodelingu, czyli nieodwracalnej przebudowy dróg oddechowych.

Powtarzalność uszkadzającego bodźca automatycznie prowadzi do zmian: odkładania się większej ilości kolagenu, pogrubienia tkanki mięśniowej, co sprawia, że w drogach oddechowych może dojść do zjawiska nieodwracalnej obturacji.

„Jeśli u pacjenta z przewlekłą astmą w badaniach dodatkowych, zwłaszcza w spirometrii, wystąpią cechy typowe dla POChP, to może to wprowadzać nas w błąd przy rozpoznaniu” – mówi dr Kupczyk.

To właśnie u tych pacjentów – zazwyczaj palących astmatyków – dochodzi do nakładania się dwóch chorób. „Tak naprawdę to nie ma znaczenia, czy to jedna, czy druga choroba – leczyć powinniśmy objawy najbardziej uciążliwe dla pacjenta” – uważa dr Kupczyk.

Modyfikacja terapii astmy i POChP zależy od odpowiedzi klinicznej

Zaktualizowane wytyczne GOLD, opublikowane w 2011 roku, zmieniły standardy postępowania. Wcześniej głównym kryterium diagnostycznym były wartości FEV1 uzyskane w badaniu spirometrycznym. „Teraz wiemy, że wynik spirometrii nie zawsze dobrze koreluje z nasileniem objawów. A my dążymy do poprawy komfortu życia pacjentów, czyli opanowania objawów.

Zastosowanie tej zasady w farmakoterapii pozwoli modyfikować leczenie w zależności od odpowiedzi klinicznej.

Na przykład jeśli u pacjenta z astmą, który pali papierosy, zaczyna dominować nieodwracalna obturacja oskrzeli, powinniśmy rozważyć zastosowanie leków antycholinergicznych, stosowanych w POChP, które ułatwią mu odkrztuszanie i pomogą w przewlekłej duszności” – wyjaśnia specjalista.

Choć leczenie obu chorób nieco się różni, to jednak główne grupy leków są podobne. W astmie stosujemy leki objawowe (beta-mimetyki krótko i długo działające, przyjmowane na żądanie lub przewlekle) i przeciwzapalne (glikokortykosteroidy wziewne, wGKS).

W POChP w najłagodniejszej postaci stosujemy beta-mimetyki krótko działające lub leki antycholinergiczne, przy większy nasileniu objawów— beta-mimetyki długo działające(LABA), a w zaostrzeniach choroby podstawą terapii są złożone preparaty wziewne (GKS + LABA), czyli takie jak w astmie oskrzelowej.

Oczywiście standardy i zasady terapii pierwszego rzutu są nieco inne, ale jeżeli będziemy się trzymali zasady, że modyfikujemy leczenie w zależności od odpowiedzi klinicznej, że jesteśmy otwarci na to, co u pacjenta jest dominującym procesem, na najbardziej dolegliwe objawy, to rozpoznanie zespołu nakładania się chorób nie będzie błędem, lecz umożliwi zastosowanie prawidłowej i skutecznej terapii” – podkreśla dr Maciej Kupczyk.

Źródło: Puls Medycyny

Są nowe terapie w pulmonologii

Może tego sobie nie uświadamiamy, ale prawdopodobnie co czwarty pacjent przychodzi do lekarza rodzinnego z problemami związanymi z oddychaniem, a więc są to choroby bardzo częste.

Dużym problemem są przewlekłe choroby układu oddechowego, które często przebiegają skrycie i są nieodwracalne.

Dotyczy to zarówno astmy (która jest chorobą na całe życie, na szczęście jej postęp może być hamowany przez skuteczne leczenie), jak przewlekłej obturacyjnej choroby płuc (jej postęp jest miernie powstrzymywany nawet przez najlepsze leczenie) oraz chorób śródmiąższowych płuc. Spośród nich idiopatyczne włóknienie płuc jest chorobą o śmiertelności podobnej jak rak płuca.

Są to choroby o ogromnym znaczeniu społecznym. Chorzy często korzystają ze zwolnień lekarskich i bardzo wcześnie kończą pracę zawodową. W związku z tym ich produktywność jest mała, a koszt pośredni tych chorób – bardzo wysoki.

Jeśli dodamy do tego koszt hospitalizacji, częstych wizyt u lekarza, wzywania pogotowia, tlenoterapii czy wentylacji mechanicznej u chorych z niewydolnością oddychania, to widać, jak również bezpośrednie koszty społeczne są wysokie.

Jeszcze do niedawna nikt nie mówił o przewlekłej obturacyjnej chorobie płuc: dziś okazuje się ona jednym z największych problemów…

Często chorzy pytają mnie: „Czy to jakaś nowa choroba?”. Nie, ta choroba jest stara, znana, tylko zmieniliśmy jej nazwę. Światowe gremium lekarzy podjęło decyzję, że przewlekłe zapalenie oskrzeli skojarzone z rozedmą płuc nazwiemy przewlekłą obturacyjną chorobą płuc (POChP).

Tak naprawdę choroba znana od dawna, czasem nazywana była rozedmą płuc, innym razem przewlekłym zapaleniem oskrzeli. Te dwie choroby połączono i nazwano POChP. Często, dla świętego spokoju, lekarze mówią: „Wie pan, to taka astma”. Tymczasem to nie jest astma. Astmę z POChP łączy to, że są to choroby obturacyjne.

Ale ich patogeneza, przebieg i rokowania zupełnie inne.

Czym różni się astma od POChP?

Astma w zdecydowanej większości przypadków powoduje obturację odwracalną, czyli są okresy, kiedy chory na astmę ma rzeczywiście skurcz oskrzeli, zwężenie dróg oddechowych, świsty nad płucami, duszność, najczęściej napadową.

Jednak w okresach między napadami duszności czynność płuc może być zupełnie prawidłowa (obturacja jest odwracalna). Chory jest całkiem sprawny fizycznie, dobrze toleruje wysiłek. A w POChP obturacja oskrzeli jest stała, występuje stale. To właśnie ta nieodwracalność jest wyróżnikiem POChP.

Jeden ze wskaźników spirometrycznych (FEV1/VC) jest stale poniżej dolnej granicy normy, nawet po lekach, które powinny rozkurczyć oskrzela. Oczywiście, POChP też ma swoje zaostrzenia, ale obturacja i duszność, która ma charakter wysiłkowy, są stałe.

W pierwszych okresach POChP duszności chory nie zauważa, bo występuje ona przy dużych wysiłkach, ale w miarę postępu choroby tolerancja wysiłku jest coraz mniejsza. Duszność występuje coraz częściej i przy coraz mniejszym wysiłku.

Inne są też przyczyny tych chorób: w przypadku astmy decyduje cecha wrodzona (atopia). W POChP głównym powodem jest nałóg palenia papierosów. Chociaż muszą być także jakieś inne czynniki sprawcze, bo przecież nie wszyscy palacze chorują na POChP.

Czy to prawda, że niebezpieczne jest zwłaszcza palenie przez młode osoby?

Tak. POChP ujawnia się w starszym wieku, ale choruje się od młodości. W okresie rozwojowym, kiedy człowiek rozwija się fizycznie, każdy czynnik, który tą fizyczność może uszkadzać, będzie szkodliwy na przyszłość.

Jeżeli w wieku rozwojowym, kiedy płuca powinny być pod ochroną, żeby były długo sprawne, zaczynamy je narażać na czynniki szkodliwe, jak dym papierosowy, to je uszkadzamy. One już się dobrze nie rozwiną. Będziemy mieć już wyjściowo gorszy narząd. Pojemność życiowa płuc zaczyna się zmniejszać już w wieku ok.

25 lat, a jeśli już na starcie była ona niższa, to ok. 45-50. roku życia zdolność wentylacyjna płuc może nie wystarczyć do normalnego wysiłku, który powinniśmy w tym wieku jeszcze tolerować.

Jeżeli nadal jesteśmy narażeni na dym papierosowy, to spadek wskaźników spirometrycznych, czyli zdolności wentylacyjnej płuc, jest jeszcze większy niż u zdrowych ludzi.

U wszystkich zmniejsza się pojemność życiowa płuc i wskaźnik FEV1, ale u palaczy w większym stopniu. W pewnym momencie palacz odczuwa duszność wysiłkową, kaszle, odksztusza. Ma tzw.

You might be interested:  Stopa wydrążona – przyczyny, leczenie, ćwiczenia

zaziębienia, ale to nie są zaziębienia tylko zaostrzenia infekcyjne przewlekłego zapalenia oskrzeli, które przyspieszają ubytek FEV1.

Dlatego najlepiej uświadamiać młodych ludzi, żeby nie wchodzili w nałóg palenia papierosów. To jest silny nałóg, trudno z niego zrezygnować. A nawet jak się z niego zrezygnuje, to może to być za późno, gdyż płuca już zostały uszkodzone.

Jak w tej chwili wygląda dostęp do leków, które mogłyby POChP zahamować albo cofnąć?

W Polsce dysponujemy właściwie wszystkimi lekami na POCHP, ich skuteczność jest bardzo dobra, chociaż znacznie mniejsza niż w astmie, bo jak powiedziałem, obturacja w POChP jest nieodwracalna. Przede wszystkim stosowane leki zmniejszają rozdęcie płuc – nie tylko rozszerzają oskrzela, ale także ułatwiają opróżnianie płuc.

Oczywiście dostępność tych leków jest różna, bo ostatnią generacją leków stosowanych w POChP są leki łączone w jednym inhalatorze. Rozszerzają one oskrzela w dwóch mechanizmach: jeden działa przez mechanizm adrenergiczny (LABA), a drugi przez mechanizm cholinolityczny (LAMA).

Jak je się połączy w jednym inhalatorze, to prawdopodobnie ma to działanie synergistyczne i efekt jest znacznie lepszy.

Nowe leki o akronimach LABA i LAMA (long acting) działają silniej i dłużej. Dzięki ich przedłużonemu działaniu chory systematycznie nimi leczony ma większą zdolność wentylacyjną płuc, lepszą tolerancję wysiłku i mniejszą duszność. Możliwość stosowania ich tylko raz na dobę z jednego inhalatora poprawia dyscyplinę leczenia.

Niestety, one jeszcze nie mają w Polsce refundacji. Jako Polskie Towarzystwo Chorób Płuc zabiegamy, żeby minister zdrowia rozważył możliwość refundacji tych leków. Ma to ogromne znaczenie dlatego, że przewlekła obturacyjna choroba płuc dotyczy osób zazwyczaj starzejących się, w wieku podeszłym.

Najczęściej pochodzą oni z grup raczej niżej uposażonych finansowo. Zresztą, niski status socjalny jest czynnikiem ryzyka rozwoju POChP. Ci chorzy nie mają tyle pieniędzy, żeby stosować drogie leki i dlatego leczymy ich tymi, które są refundowane.

Są jednak dostępne leki refundowane osobno – długodziałające beta2-mimetyki i osobno długodziałające cholinolityki.

Lek w jednym inhalatorze mógłby działać dłużej i jednocześnie jest to ułatwienie dla pacjenta w przyjmowaniu?

Główny element korzyści jest taki, że pacjent na pewno nie zapomni wziąć dwóch leków, bo one są w jednym inhalatorze. Jeżeli ma dwa leki w dwóch inhalatorach, to często bierze jeden, a o drugim zapomina. Dwa leki w jednym inhalatorze to na pewno korzyść, jeżeli chodzi o compliance.

Druga sprawa: jeżeli stosujemy dwa leki w osobnych inhalatorach, to często inhalatory uruchamiane są inaczej, a pacjent nie zawsze jest na tyle sprawny intelektualnie i manualnie, żeby dać sobie z tym radę. Zarzuca jeden inhalator, bo mu się nie podoba, albo nie umie go obsłużyć, mimo instrukcji. Im starszy pacjent, tym powinien mieć prostsze leczenie, bardziej dla niego zrozumiałe i wygodne w stosowaniu.

Poza tym badania kliniczne dotyczące dwóch połączonych długodziałających leków rozkurczowych wskazują, że one są skuteczniejsze niż stosowanie dwóch tych samych leków osobno.

Bardzo dużym problemem są również choroby śródmiąższowe…

To bardzo duży problem. POChP i astma występują często, stosunkowo łatwo je rozpoznać, lekarze są z nimi obyci, potrafią je leczyć.

Natomiast choroby śródmiąższowe są znacznie rzadsze i nie tak łatwe do rozpoznania, ponieważ trzeba do tego użyć tomografii komputerowej płuc wysokiej rozdzielczości, a dostępność tego badania jest ciągle mała. Poza tym jego interpretacja też jest trudna.

Trzeba ponadto określić, czy radiologiczne zmiany w płucach mają konsekwencje czynnościowe, a w tym celu nie tylko trzeba wykonać spirometrię, ale też zbadać zdolność dyfuzyjną płuc.

Kolejny problem: część tych chorób wykazuje ogromną dynamikę. W idiopatycznym włóknieniu płuc od rozpoznania do zgonu mija zwykle 2–3 lata.

To tak jak w raku płuca! W dodatku okazało się, że stosowana do niedawna w Polsce politerapia nie tylko jest nieskuteczna, ale wręcz szkodliwa. Działania niepożądane leków przeważają nad korzyściami z ich stosowania.

W związku z tym od ponad roku chorzy pozostają w ogóle bez leczenia. Bardzo trudno odpowiedzieć pacjentowi, który pyta: „A jakie leki będę na to brał?” – nie ma dla niego skutecznego leku. To tragedia.

Są już dwa leki, które przeszły przez pierwszą i drugą fazę badań klinicznych, a teraz są w trzeciej. Zostały już zarejestrowane w Europie. Jednak w Polsce ciągle jeszcze pozostają niedostępne. Rozważa się teraz możliwość ich refundacji w ramach programów lekowych.

Te leki są w stanie zahamować postęp choroby?

Nie dają wyleczenia, ale zmniejszają umieralność i częstość zaostrzeń, a każde zaostrzenie to pogłębienie się hipoksemii (niedotlenienia) i zmniejszenie pojemności życiowej. Nowe leki zmniejszają częstość zaostrzeń i w znaczący sposób zmniejszają roczny ubytek pojemności życiowej: o kilkadziesiąt do 100 ml. To jest bardzo dużo, to jest dla chorego jak drugi oddech.

Oczywiście ten chory prawdopodobnie umrze z powodu niewydolności oddychania, ale zgon nastąpi później, a życie będzie miało lepszą jakość ze względu na zmniejszenie duszności i poprawienie tolerancji wysiłku. Czekamy na refundację w Polsce tych nowych leków.

A jak wyglądają postępy w leczeniu raka płuc?

Wszystkie nowotwory to szczególne wyzwanie dla biologii medycyny. Bez poznania biologii raka postęp będzie mały. W tym zakresie niewielki krok zrobiono w zakresie raka płuca: stwierdzono, że jest szansa wyprodukowania i stosowania leków, które będą zależne od genotypu człowieka.

Potwierdzono, że jeden z genów, który może być zmieniony w części populacji ludzkiej, może odpowiadać za lepszą skuteczność dotychczas stosowanego leku. To pierwszy krok w leczeniu raka płuca. Inne możliwości stwarza immunoterapia, ale to wciąż jeszcze mało zaawansowany kierunek leczenia.

Ważna jest też wczesna diagnostyka, która też ma swoje ograniczenia. Najprostszą metodą wizualizacji wczesnych postaci raka płuca jest tomografia komputerowa niskich dawek. Opinia na ten temat jest jednak różna: część naukowców uważa, że skuteczność tej metody jest mała.

Standardowo nie posługujemy się nią, ale w niektórych miastach Polski samorządy finansowały badania dla części osób z grup ryzyka, np. dla palaczy papierosów mających POChP. Badania te nie zostały jeszcze opublikowane, wiec prawdopodobnie skuteczność tej metody nie jest duża.

A wykonywane kiedyś badania rentgenologiczne?

Badania radiologiczne, które kiedyś w Polsce były powszechne, miały wykrywać gruźlicę. Do wykrywania wczesnych postaci raka płuca nie nadają się, ponieważ wczesna postać raka płuca to guzek w płucu o średnicy 1-3 cm, który bardzo często nie jest widoczny na zdjęciu przeglądowym klatki piersiowej.

Zalecenia dietetyczne w leczeniu astmy i przewlekłej obturacyjnej choroby płuc (POChP)

W roku 2014 zespół ekspertów Światowej Inicjatywy na Rzecz Astmy (GINA, the Global Initiative for Asthma) podał nową definicję tej choroby.

Ich zdaniem, astma jest heterogenną chorobą, zwykle charakteryzującą się przewlekłym zapaleniem dróg oddechowych i występowaniem takich objawów, jak świszczący oddech, duszność, uczucie ściskania w klatce piersiowej i kaszel, o zmiennej częstości i nasileniu, związanych z rożnego stopnia utrudnieniem wydechowego przepływu powietrza przez drogi oddechowe.

Do najczęstszych problemów zdrowotnych występujących u chorych na astmę należą: przewlekłe zapalenie błony śluzowej nosa i zatok przynosowych, otyłość, choroba refluksową przełyku – czy zaburzenia psychiczne.

Dlatego chorzy z ciężką lub trudną do leczenia astmą powinni być dodatkowo konsultowani przez specjalistów w celu weryfikacji rozpoznania, ustalenia właściwego leczenia astmy i chorób współtowarzyszących w tym właściwej dietoterapii.

Astma bywa mylona z POCHP

Badania statystyczne wskazują, że 12–50% pacjentów ma postawioną niewłaściwą diagnozę. Najczęściej jest ona mylona z przewlekłą obturacyjną chorobą płuc (POChP). O ile w przypadku astmy objawy mogą rozwinąć się zarówno u dorosłych, jak i u dzieci, to POChP występuje najczęściej u osób powyżej 40. roku życia.

W POChP występuje zwężenie oskrzeli, powodujące nie tylko – jak w przypadku astmy – utrudniony przepływ powietrza w trakcie wydechu, lecz także wdechu.

You might be interested:  Amyloidoza (skrobiawica, betafibryloza) – przyczyny, objawy, leczenie

Obie choroby możemy także rozróżnić na podstawie tego, że tylko w przebiegu astmy występują świsty, natomiast dla POChP typowa jest przewlekła produkcja plwociny.

Chorzy zmagają się z okresowymi zaostrzeniami, a nasilenie duszności jest większe niż w przypadku astmy.

Astma możne mieć podłoże alergiczne (astma atopowa) lub niealergiczne (nieatopowa astma). W odmianie atopowej jest spowodowana uczuleniem na jeden z alergenów np. kurz, pyłki roślin, sierść czy pierze. Powoduje powstawanie w organizmie przeciwciał dla tego alergenu.

Astmę nieatopową wywołuje zakażenie bakteryjne lub wirusowe, nietolerancja leków niesteroidowych takich jak np. aspiryna. Organizm nie produkuje przeciwciał, wywołujących astmę, ale blokuje układ oddechowy, powodując nieżyty nosa i polipy oraz częste zakażenia układu oddechowego.

Dieta i aktywność fizyczna wspomagają leczenie astmy

Eksperci GINA zalecają podjęcie interwencji niefarmakologicznych w leczeniu astmy, polegające m.

in na wykonywaniu regularnej aktywności fizycznej, stosowaniu zdrowej diety, bogatej w warzywa i owoce oraz normalizacji masy ciała, jak również zmniejszaniu ekspozycji na alergeny wewnątrzdomowe np. roztocza.

 Ich zdaniem, nie ma wskazań do stosowania specjalnych diet, z wyjątkiem chorych uczulonych na określone składniki pokarmowe.

Do czynników ryzyka astmy zaliczono: wdychanie dymu tytoniowego, zanieczyszczenia powietrza pyłkami zawieszonymi oraz dwutlenkiem węgla, alergeny – takie jak pyłki drzew i traw, a także zarodniki pleśni, alergeny pochodzące od domowych zwierząt oraz roztocza kurzu.

Inne czynniki ryzyka to wpływ zimnego powietrza, zbyt intensywny, długotrwały trening fizyczny, stosowanie niektórych leków – zwłaszcza aspiryny oraz beta-blokerów. Czynnikiem ryzyka jest również niewłaściwa, prozapalna dieta bogata w produkty instant i fast food, utwardzane tłuszcze roślinne, słodycze, słodkie napoje, a także czerwone mięso.

Dieta w astmie powinna zawierać  produkty bogate w kwasy omega 3 (tłuste ryby oraz siemię lniane) i magnez (zielone warzywa, orzechy, kasze i płatki zbożowe), a do potraw zaleca się dodawać tzw. naturalne antybiotyki (czosnek i cebulę). Poza tym należy spożywać produkty świeże i w miarę nieprzetworzone.

Dieta w POCHP: należy dostosować kaloryczność do masy ciała

POChP jest częstą chorobą, której można zapobiegać i którą można skutecznie leczyć.

Charakteryzuje się trwałym ograniczeniem przepływu powietrza przez drogi oddechowe, które zwykle postępuje i wiąże się z nasiloną przewlekłą odpowiedzią zapalną dróg oddechowych i płuc na szkodliwe cząstki lub gazy. Typowymi objawami u pacjentów z POChP są duszność, przewlekły kaszel i przewlekłe odkrztuszanie plwociny.

Najczęściej występującymi czynnikami ryzyka POChP są palenie tytoniu oraz zanieczyszczenie powietrza atmosferycznego, a także zanieczyszczenia powierza związane z pracą zawodową oraz powietrza w pomieszczeniach zamkniętych.

Także u chorych na POChP często współistnieją inne choroby, takie jak: choroby sercowo-naczyniowe, osteoporoza, zaburzenia depresyjne i lękowe, dysfunkcja mięśni szkieletowych, zespół metaboliczny i rak płuca.

Choroby współistniejące wpływają na ryzyko zgonu i hospitalizacji, dlatego  należy odpowiednio je leczyć.

Dieta chorych z POChP powinna zawierać urozmaicone posiłki, o kaloryczności dostosowanej do masy ciała. Otyłość może nasilać objawy POChP, natomiast u ciężko chorych problemem może być niedobór masy ciała i zmniejszenie  masy mięśniowej.

Nieuzasadnione zmniejszenie masy ciała o 10% w ostatnich sześciu miesiącach lub o 5%, gdy brany jest pod uwagę ostatni miesiąc, wskazuje na występowanie niedożywienia. Stan odżywienia chorego ocenić można za pomocą wskaźnika BMI (Body Mass Index) oraz analizując wahania masy ciała pacjenta w ostatnim czasie.

O niedożywieniu świadczy wartość BMI poniżej 21 kg/m2. Interwencja dietetyczna daje najlepsze rezultaty w początkowym stadium niedożywienia, dlatego wczesne rozpoznanie niedożywienia u pacjentów jest kluczowym działaniem w leczeniu żywieniowym POCHP.

Właściwa dieta nie wyleczy, ale wraz z odpowiednią rehabilitacją – może podnieść jakość życia chorych

Zły stan odżywienia pacjenta związany jest ze specyfiką schorzenia. Zaburzenie uczucia sytości pojawia się u ok. połowy chorych i najprawdopodobniej związane jest z nadmiernym rozdęciem płuc, które powoduje uciskanie przepony na żołądek i tym samym zmniejsza jego objętość, co w konsekwencji powoduje pojawienie się uczucia sytości.

Brak apetytu może być związany z procesem zapalnym w organizmie.

Wysiłek włożony w przygotowanie posiłków, zmiany w oddychaniu, trudność skoordynowania oddychania i przełykania to tylko kilka możliwych powodów występowania duszności podczas spożywania posiłków, zaś wspomniana wcześniej suchość ust wiąże się najprawdopodobniej ze stosowanymi w leczeniu inhalacjami leków i używaniem tlenu.

Przy POCHP zaleca się małe i często podawane porcje jedzenia

Chorym na POChP zaleca się równomierne rozłożenie posiłków w ciągu dnia i stosowanie małych, ale często podawanych porcji. Zmniejszenie masy ciała i tkanki tłuszczowej jest efektem niedostatecznej podaży energii, podczas gdy ubytek masy mięśniowej jest spowodowany zaburzoną gospodarką białkową w organizmie.

W celu poprawy stanu odżywienia i uzyskania przyrostu masy ciała, zaleca się w pierwszej kolejności zwiększenie wartości energetycznej i odżywczej posiłków.

Początkowo działania te powinny opierać się na niewielkich zmianach, bez zaburzania dotychczasowych nawyków pacjenta, np. poprzez zamianę mleka 2% na mleko pełnotłuste, serów chudych na tłuste, etc.

W celu podniesienia wartości energetycznej diety, unikając jednocześnie zwiększania jej objętości, można dodać niewielką ilość oleju roślinnego lub masła na surowo, do gotowych już potraw.

Jeżeli podawana jest zupa lub mięso w sosie, zabielenie ich jogurtem lub mlekiem w proszku podniesie dodatkowo zawartość białka w posiłku. W daniach takich jak pulpety, naleśniki, omlety, to samo uzyskać można poprzez dodanie białka jaja kurzego lub całego jaja.

Ważne jest również spożywanie odpowiedniej ilości mięsa.

Należy też zadbać o włączenie do diety warzyw i owoców, szczególnie papryki czerwonej i zielonej), pomidorów, cytrusów, owoców jagodowych, bananów, śliwek i suszonych owoców, szczególnie ze względu na zawarte w nich w witaminę C i potas. Warzyw kapustnych oraz suchych nasion roślin strączkowych należy unikać wówczas jeśli działają wzdymająco,  co może powodować trudności w oddychaniu.

Produktami szczególnie polecanymi są: mleko i przetwory mleczne, koktajle mleczno-owocowe, soki, chleb pszenny, bułki, masło/margaryny, ser twarogowy, pasty serowe z dodatkami, chude wędliny, zupy zaprawiane mąką i mlekiem, mąką i śmietanką lub mąką utartą na zimno z masłem, krupnik, rosół, ryż, kasza jęczmienna, makarony, chuda cielęcina, kurczak, indyk, dorsz, sandacz, mintaj, pulpety, jaja kurze, potrawki, leniwe pierogi, risotto, masło, oleje roślinne, oliwa z oliwek, papryka (czerwona i zielona), pomidory, buraki, pietruszka, szparagi, szpinak, sałata zielona, drobno starte surówki, gotowane, pieczone ziemniaki, cytrusy, owoce jagodowe, banany, śliwki, jabłka, jabłka pieczone, musy, przeciery owocowe.

Kolejnym etapem może być uzupełnienie diety wysokokalorycznymi lub wysokokaloryczno-wysokobiałkowymi preparatami.

Ich właściwa podaż – małe, częste porcje w ciągu dnia – zapobiega utracie apetytu i wystąpieniu niepożądanych efektów metabolizmu i wzmożonego wysiłku oddechowego, związanego z dużą wartością energetyczną preparatu.

Istnieją badania sygnalizujące korzystne działanie wzbogacania diety aminokwasami, szczególnie leucyną oraz nienasyconymi kwasami tłuszczowymi (PUFA).

Podsumowanie

Podejmując leczenie żywieniowe należy mieć na uwadze indywidualne potrzeby chorego i objawy choroby, występujące w każdym przypadku z nieco innym natężeniem.

Ze względu na możliwość występowania chorób towarzyszących, skład jakościowy i ilościowy diety powinien być – po konsultacji z lekarzem i dietetykiem – dostosowany indywidualnie dla każdego chorego.

Należy również pamiętać, że najlepsze efekty można uzyskać stosując równocześnie rehabilitację (marsz, ćwiczenia oddechowe, itp.).

W leczeniu dietetycznym zaleca się urozmaicenie jadłospisów  poprzez wprowadzanie produktów z każdej z grup: nabiał, produkty zbożowe, mięso, warzywa i owoce. Poleca się jadać mniejsze posiłki, ale częściej powinny być spożywane i równomiernie rozłożone w ciągu dnia (np. 5-6 mniejszych posiłków zamiast 3 dużych).

Zaleca się spożywanie tłuszczów roślinnych (olej słonecznikowy, rzepakowy i sojowy), unikanie produktów wzdymających, takich jak warzywa kapustne i suche nasiona roślin strączkowych.

Ważne też jest aby potrawy były nieskomplikowane, w przypadku gdy chory gotuje sam, lub wspólnie z pozostałymi domownikami, w celu zmniejszenia zmęczenia oraz posiłki powinny być spożywane powoli, w spokojnej atmosferze.

Czytaj więcej:

Astma a ruch. Czy dziecko z astmą może uprawiać sport? – dr Monika Łopuszańska-Dawid

Literatura

  1. Raport Global Strategy for Asthma Management and Prevention – Revised 2014 www.ginasthma.org,
  2. Kupryś-Lipińska I, Kuna P. Zmiany najnowszych Wytycznych Leczenia i Prewencji Astmy —GINA 2014. Na co powinniśmy zwrócić uwagę? Pneumonol. Alergol. Pol. 2014; 82: 393–401,
  3. Ciborowska H., Rudnicka A., (2000). Dietetyka. Żywienie zdrowego i chorego,
  4. Śliwiński P. i wsp. Zalecenia Polskiego Towarzystwa Chorób Płuc dotyczące rozpoznawania i leczenia przewlekłej obturacyjnej choroby płuc. Pneumonologia i Alergologia Polska 2014, tom 82, nr 3, strony 227–263.

Leave a Comment

Your email address will not be published. Required fields are marked *