Choroby krtani – jakie objawy wskazują, że krtań jest chora?

Zapalenie krtani objawia się kaszlem, chrypką, drapaniem w gardle i nieżytem nosa, a przyczyną powstałych dolegliwości są przede wszystkim infekcje wirusowe i bakteryjne.

 Leczenie u dorosłych i dzieci polega na eliminacji czynnika wywołującego stan zapalny oraz łagodzeniu dolegliwości.

Kto jest szczególnie narażony na zapalenie krtani i czy domowe sposoby mogą pomóc w leczeniu?

Krtań jest elementem dróg oddechowych pomiędzy gardłem a tchawicą, który ma za zadanie nawilżyć, oczyścić i ogrzać wdychane powietrze. Dodatkowo chroni dolne drogi oddechowe, zamykając do nich wejście np. przy kaszlu czy przełykaniu, co zapobiega zadławieniu. Za powstawanie zapalenia krtani odpowiedzialnych jest kilka czynników: 

  1. Infekcje wirusowe i bakteryjne uznawane są za główną przyczynę zapalenia krtani. Wśród nich wyróżnia się: ostre zapalenie nagłośni (wywołane najczęściej przez bakterie Haemophilus influenzae), ostre podgłośniowe zapalenie krtani (wywołane przez wirusy grypy, paragrypy, adenowirusy, rynowirusy i inne) oraz ostre zapalenie krtani i tchawicy, które może ulec wtórnemu zakażeniu bakteryjnemu. 
  2.  Refluks żołądkowo-przełykowy, w którym kwaśna treść z żołądka dostaje się do przełyku i gardła i podrażnia krtań. Można również spotkać się z przewlekłym zapaleniem krtani na tle ziarniniakowatości naczyń Wegenera, choć jest to rzadkie schorzenie. U dzieci objawy zapalenia krtani mogą wynikać z patologicznego przerostu migdałka gardłowego i upośledzenia oddychania przez nos.  
  3.  Nadmierna ekspozycja na czynniki drażniące: dym papierosowy, pyły i chemikalia, niektóre leki oraz nadużywanie głosu.  

Często zdarza się, że ostre objawy zapalenia krtani przechodzą w stan przewlekły. O tym, czy zapalenie krtani jest zaraźliwe decyduje czynnik wywołujący chorobę: drobnoustroje chorobotwórcze są przyczyną zaraźliwości, natomiast czynniki drażniące, refluks, czy zażywane leki nie mają na to wpływu. 

W literaturze możemy spotkać się z określeniem zespół krupu, którym zwykło oznaczać się zapalenie krtani z jego typowymi objawami: szczekającym kaszlem, świstami krtaniowymi (stridorem) i chrypą. Krup jest jednak pojęciem szerszym, ponieważ oprócz zapalenia krtani oraz podgłośniowego zapalenia krtani, obejmuje też zapalenie pozostałych dróg oddechowych: tchawicy, oskrzeli i płuc.

Choroby krtani – jakie objawy wskazują, że krtań jest chora? Choroby krtani – jakie objawy wskazują, że krtań jest chora?

U dzieci częstsze pojawianie się zapalenia krtani wynika z niecałkowicie wykształconego układu immunologicznego stymulowanego patogenami chorobotwórczymi.

 U dorosłych zapalenie krtani może pojawiać się po nadużywaniu lub niewłaściwym używaniu głosu – mówieniu za dużo lub za głośno.

Może to w szczególności dotyczyć śpiewaków, aktorów, prawników, nauczycieli bądź osób, które pracują w hałasie (pracownicy budowlani, personel na lotniskach i dworcach kolejowych, pracownicy fabryki). Dzieci także mogą nadwyrężyć głos krzycząc bądź nadużywając go podczas ćwiczeń chóralnych.   

Zapalenie krtani częściej dotyczy palaczy oraz osób spożywających znaczną ilość alkoholu. Dym papierosowy podrażnia krtań, powodując jej obrzęk i stan zapalny, który pogrubia struny głosowe, co może obniżyć wysokość głosu lub sprawić, że będzie brzmiał chrapliwie i szorstko. Podobne działanie obserwuje się w przypadku alkoholu, który jest czynnikiem podrażniającym krtań. 

Zapalenie krtani dzieli się na ostre i przewlekłe, w zależności od czasu trwania choroby: w przebiegu ostrym objawy utrzymują się poniżej 3 tygodni; w przebiegu przewlekłym dłużej niż 3 tygodnie.

Zapalenie obejmuje zarówno fałdy głosowe, jak i tkanki otaczające, najczęściej współistnieje z zapaleniem strun głosowych lub zapaleniem tchawicy.

Ostre zapalenie krtani ma zazwyczaj podłoże wirusowe, przewlekłe wynika z nadkażenia bakteryjnego.  

Ostre zapalenie krtani u dorosłych objawia się dyskomfortem podczas mówienia lub połykania, chrypką, kaszlem, gorączką, osłabieniem oraz złym samopoczuciem.

Niekiedy pojawia się świst krtaniowy będący wynikiem zaburzonego przepływu powietrza przez drogi oddechowe.

Jeśli przyczyną jest nadwyrężanie głosu lub palenie papierosów, objawy ograniczają się do upośledzenia czynności narządu głosu: mowa jest zachrypiała, utrudniona, pojawia się ból przy mówieniu. 

 U niemowląt i starszych dzieci zapalenie krtani poprzedzają objawy prodromalne w postaci kataru i kaszlu.

Charakterystycznym objawem jest “szczekający” kaszelktóry może różnić się stopniem nasilenia, od łagodnego, sporadycznie występującego, po znacznie nasilony, z uczuciem niepokoju, a nawet zaburzeniami świadomości u dziecka. Najbardziej niebezpieczne jest wystąpienie u dziecka duszności, zwłaszcza w nocy.

Należy pamiętać, że krtań u dziecka jest inaczej zbudowana niż u osoby dorosłej – jest węższa i bardziej podatna na zakażenia i obrzęk. Z tego względu świsty, duszność i sinica są objawami wskazującymi na pilną wizytę u lekarza. 

W celu diagnostyki zapalenia krtani lekarz przeprowadza dokładny wywiad z pacjentem, uwzględniający obecne i przebyte choroby, styl życia (przyjmowanie używek, rodzaj wykonywanej pracy, narażenie na czynniki fizyczne i chemiczne) oraz zażywane leki.

Ważne jest poinformowanie lekarza o wszystkich zażywanych lekach, ponieważ wiele z nich, jako efekt uboczny, wywołuje chrypkę (leki przeciwhistaminowe, przeciwkaszlowe, diuretyki i leki psychiatryczne) lub prowadzi do zagęszczenia śluzu w gardle (leki na nadciśnienie). 

W badaniu przedmiotowym lekarz ocenia gardło i krtań, sprawdza drożność dróg oddechowych. W niektórych przypadkach przeprowadza się laryngoskopię. Jeśli istnieje podejrzenie choroby refluksowej, lekarz może zlecić dodatkowe testy diagnostyczne.

Przewlekłe zapalenie krtani to poważna dolegliwość, której nie należy bagatelizować, ponieważ chrypka, która nie ustępuje lub powraca może być również objawem niektórych nowotworów głowy i szyi. Rozpoznanie stawia się na podstawie przeprowadzonego wywiadu oraz objawów klinicznych.

Lekarzem specjalistą w tej dziedzinie jest otolaryngolog. 

Większość przypadków ostrego zapalenia krtani ma charakter samoograniczający i ustępuje samoistnie w ciągu dwóch tygodni.

Leczenie ostrego zapalenia krtani jest objawowe i ma na celu oszczędzanie głosu, oraz wyeliminowanie czynników drażniących, zwłaszcza dymu tytoniowego.

 W leczeniu stosuje się doustnie niesteroidowe leki przeciwzapalne, a w przypadku obrzęku fałdów głosowych – glikokortykosteroidy. Popularne są również tabletki do ssania z substancją leczniczą o działaniu odkażającym (np. chlorheksydyną) oraz witaminą C.

Ostre zapalenie krtani często współwystępuje z zalegającą wydzieliną w drogach oddechowych, stąd podstawą leczeniasą również leki mukolityczne, czyli rozrzedzające (upłynniające) wydzielinę. Antybiotyki w zapaleniu krtani są stosowane jedynie w przypadku infekcji bakteryjnej. 

W przypadku refluksowego zapalenia krtani leczenie polega na stosowaniu środków zmniejszających wydzielanie kwasu solnego w żołądku lub neutralizujących kwas solny.

W diecie należy unikać spożywania tłustych, pikantnych potraw oraz produktów takich jak kawa, sok pomarańczowy, sok i sos pomidorowy.

Po zjedzeniu ostatniego posiłku, najlepiej odczekać 2-3 godziny przed położeniem się spać. 

U dzieci dominuje ostre podgłośniowe zapalenie krtani (dławiec rzekomy), rzadko ostre zapalenie nagłośni czy ostre zapalenie krtani i tchawicy.

Choć zapalenie krtani u małego dziecka ma tendencję do szybkiego i samoistnego ustępowania, nie powinno być bagatelizowane, ponieważ może świadczyć o obniżonej odporności, wadach anatomicznych lub uczuleniu na wziewne alergeny. 

Leczenie zapalenia krtani u dzieci przebiega analogicznie jak w przypadku osób dorosłych, jednak nie wszystkie leki można bezpiecznie stosować u osób niepełnoletnich.

Środki przeciwzapalne i przeciwbólowe z grupy niesteroidowych leków przeciwzapalnych mają w tym przypadku ograniczone zastosowanie. Jakie leki więc można podać w zapaleniu krtani u dziecka? Lekarz może przepisać wziewny steryd, np.

 budezonid, który wykazuje działanie przeciwzapalne, zmniejsza obrzęk i podrażnienie dróg oddechowych. Budezonid, w zawiesinie do nebulizacji, wskazany jest u niemowląt już od 6 miesiąca życia i starszych dzieci w ostrym zapaleniu krtani.

 W przypadku nasilonych dolegliwości, zwłaszcza duszności u dziecka w nocy, konieczna może być hospitalizacja. Leczenie szpitalne dotyczy około 5 proc. chorych dzieci. 

Na zapalenie gardła i krtani u dzieci powyżej 6. roku życia można podać tabletki do ssania z substancjami o działaniu odkażającym, łagodzącymi podrażnienia oraz stan zapalny gardła i krtani. Świetnie sprawdzą się, gdy pojawia się chrypka i suchy kaszel u dziecka.

Gorączkę zwalcza się czopkami lub syropami z paracetamolem i ibuprofenem. U starszych dzieci leki o działaniu przeciwgorączkowym są dostępne w formie tabletek lub kapsułek. Jeśli infekcja ma podłoże alergiczne, zaleca się podanie leków przeciwhistaminowych.

W przypadku zalegającej wydzieliny w drogach oddechowych należy podać lek mukolityczny, ułatwiający eliminację wydzieliny. 

Przez cały czas trwania zapalenia krtani zaleca się wypijanie dużej ilości ciepłych płynów oraz nawilżanie powietrza przy pomocy specjalnego nawilżacza lub mokrego ręcznika, umieszczonego na kaloryferze.

Domowe sposoby obejmują także inhalacje gorącą parą wodną z dodatkiem soli fizjologicznej, kwasu hialuronowego lub olejków eterycznych, np. z szałwii.

Ich celem jest zmniejszenie obrzęku krtani i łagodzenie uczucia duszności u dziecka.

Pomocny może okazać się syrop z prawoślazu lub babki lancetowatej oraz sok z cebuli, który działa kojąco, powleka śluzówkę i łagodzi podrażnienia. Świetnie sprawdzi się też napar z szałwii, który ma właściwości ochronne i kojące na gardło i struny głosowe.

Profilaktycznie zaleca się spożywanie produktów bogatych w witaminę C i antyoksydanty (np. świeże owoce cytrusowe). Przeciwwskazane są  środki drażniące śluzówkę: papierosy, alkohol i kawa.

Należy podkreślić, że żaden z domowych sposobów nie zyskał potwierdzenia w badaniach klinicznych i nie zastępują one właściwego leczenia.

Bibliografia:

  1. J. Wood, T. Athanasiadis, and J.  Allen, “Laryngitis”, British Medical Journal, 2014. 
  2.  “Chronic Laryngitis”, Harvard Health Publishing, 2018. [Online]. Available: https://www.health.harvard.edu/a_to_z/chronic-laryngitis-a-to-z. [Accessed: 05-Jul-2020]. 
  3. A. J. Sybilski, “Croup – the most important questions and answers”, Pediatr. i Med. Rodz.

Rak krtani rak gardła objawy i leczenie

Krtań jest najczęstszą lokalizacją nowotworów złośliwych regionu głowy i szyi. W Polsce rak krtani i gardła stanowi 4% wszystkich nowotworów u mężczyzn i 0,5% nowotworów u kobiet.

W obrębie głośni zwykle występują raki wysoko lub średnio zróżnicowane (GI-II), w górnym piętrze krtani – częściej niż w głośni – stwierdza się raki o niskim stopniu zróżnicowania (GIII), których mało charakterystyczne objawy nie zawsze skłaniają pacjentów do odpowiedniej diagnostyki w kierunku tak groźnej choroby, jaką jest nowotwór gardła.

Rzadko występującą formą raka płaskonabłonkowego krtani jest jego postać brodawczakowata. Ponad 90% wszystkich przypadków raka krtani stanowią raki płaskonabłonkowe, mimo że w  przeważającej części krtań pokryta jest nabłonkiem migawkowym. U palaczy nabłonek ulega jednak metaplazji płaskonabłonkowej, przerostowi i dysplazji.

Bezpośrednią zmianą przedrakową, która może przekształcić się w nowotwór gardła, dający często niespecyficzne objawy, jest tzw. dysplazja dużego stopnia. W zależności od lokalizacji w obrębie krtani, raki gardła różnią się częstością występowania, objawami oraz metodami leczenia. Szczyt zachorowań na raka krtani i gardła przypada na VI dekadę życia.

Rak gardła

Za najważniejszy czynnik etiologiczny, sprzyjający rozwojowi raka gardła, uznaje się palenie tytoniu. Rak krtani występuje bardzo rzadko u osób niepalących. Do innych czynników zwiększających ryzyko zachorowania na ten rodzaj nowotworu zalicza się nadużywanie alkoholu.

Innym długoterminowym czynnikiem ryzyka wystąpienia tej podstępnej choroby, jaką jest rak gardła, jest refluks żołądkowo-przełykowy, który podrażnia błonę śluzową gardła dolnego i krtani przez treść żołądkową. Wpływ na rozwój raka krtani może mieć także długotrwała ekspozycja (zawodowa) na drażniące substancje chemiczne, m.in. opary kwasów, kleje, farby, rozpuszczalniki, pyły i metale ciężkie.

Rodzaje raka krtani i gardła

  • Rak głośni stanowi nieco ponad połowę wszystkich raków krtani. Ten rodzaj raka gardła cechuje mała dynamika wzrostu i późne przerzuty do okolicznych węzłów chłonnych. Objawy raka głośni związane są przede wszystkim z zaburzeniami mowy (od chrypki aż do bezgłosu), które pojawiają się dość wcześnie i dusznością.
  • Rak krtani okolicy nagłośniowej (najczęściej nagłośnia) występuje u blisko 1/3 wszystkich chorych. Cechuje go duża dynamika wzrostu i wczesne przerzuty do okolicznych węzłów chłonnych. Pierwszym objawem nowotworu gardła okolicy nagłośniowej jest podrażnienie w gardle i uczucie przeszkody przy połykaniu.
  • Rak krtani okolicy podgłośniowej (podgłośnia) jest zaliczany do najrzadszej lokalizacji tego nowotworu. Ten typ raka gardła cechuje niewielka dynamiką i długo przebiega bezobjawowo.

Choroby krtani – jakie objawy wskazują, że krtań jest chora?

Objawy raka krtani

Diagnostyka onkologiczna raka krtani i gardła jest identyczna jak w przypadku innych nowotworów regionu głowy i szyi. Szczególną rolę odgrywa laryngoskopia pośrednia przy użyciu lusterka krtaniowego i bezpośrednia.

You might be interested:  Ile Trwa Katar U Waszych Dzieci?

O rozpoznaniu nowotworu gardła decydują nie tylko charakterystyczne objawy i symptomy, ale przede wszystkim badanie histopatologiczne wycinka pobranego drogą biopsji wycinkowej w trakcie bezpośredniego wziernikowania narządu (badanie direktoskopowe lub fiberoskopowe).

W ocenie stopnia zaawansowania klinicznego guza krtani obowiązuje wykonanie następujących badan obrazowych: tomografia komputerowa szyi, USG szyi z oceną węzłów chłonnych i przestrzeni przednagłośniowej, RTG klatki piersiowej w 2 projekcjach, tomografia komputerowa klatki piersiowej ( w przypadku masywnych przerzutów raka do węzłów chłonnych grupy III i IV szyi).

Najbardziej charakterystycznym objawem i wręcz symptomem raka krtani i gardła jest chrypka. Zmiana barwy głosu jako wczesny objaw raka krtani dotyczy tylko i wyłącznie poziomu głośni i zmian zlokalizowanych w obrębie fałdów głosowych.

Występujące objawy w przebiegu nowotworu gardła mają często charakter sugerujący istnienie przewlekłego schorzenia dróg oddechowych i dlatego długo pozostają lekceważone zarówno przez pacjentów jak i lekarzy.

Wczesne objawy raka krtani zależą od pierwotnego umiejscowienia guza i są różne dla poszczególnych poziomów krtani.

Objawy raka krtani i gardła

  • Symptomy raka głośni – objawy nowotworu gardła obserwuje się już we wczesnych stopniach zaawansowania klinicznego guza jako zaburzenia głosu, początkowo o zmianie barwy, osłabienia, braku dźwięczności, męczliwości i okresowej chrypki o zmiennym natężeniu, która nasila się po wysiłku głosowym. Objawy te mogą sugerować przeziębienie, lecz nie ustępują podczas leczenie przeciwzapalnego. W miarę rozwoju guza mogą pojawić się także inne objawy wskazujące na nowotwór gardła: w postaci duszności, stałej chrypki i świstu krtaniowego.
  • Objawy raka krtani okolicy nadgłośniowej – nowotwory te cechują się skrytym i nietypowym przebiegiem, długo dając objawy i dolegliwości sugerujące obecność przewlekłego stanu zapalnego gardła. W początkowym stadium choroby pacjent zgłasza dyskomfort związany z uczuciem zawadzania w gardle, suchości, drapania i podrażnienia. W przypadkach bardziej zaawansowanego raka gardła, przy dużej objętości guza obserwuje się dysfagię związaną z zajęciem sąsiednich struktur, krwioplucie oraz owrzodzenia i nieprzyjemny zapach z ust.
  • Symptomy podgłośniowego raka gardła – jednym z pierwszych objawów raka krtani tego typu może być dyskretna zmiana barwy głosy spowodowana postępującym unieruchomieniem stawu pierścienno-nalewkowego. W niektórych przypadkach ten typ raka gardła długo rozwijają się bezobjawowo, powoli zwiększając objętość i powodując stopniowe zwężanie pasażu powietrznego. W przypadkach bardziej zaawansowanego raka pojawia się duszność, początkowo wysiłkowa, a potem spoczynkowa. Jeżeli dojdzie do rozpadu guza, wówczas u osoby chorej na ten typ nowotworu gardła pojawia się objaw w postaci krwioplucia.[accordion]
    [acc_item title=”RAK KRTANI I GARDŁA – OBJAWY”]Każda chrypka trwająca ponad 3 tygodnie, zwłaszcza u osoby palącej papierosy, stanowi wskazanie do konsultacji z lekarzem i przeprowadzenia badania laryngologicznego.[/acc_item]
    [/accordion]

Leczenie raka krtani

Leczenie raka krtani zależy od lokalizacji guza i stopnia jego zaawansowania klinicznego (system TNM wyróżnia odrębne klasyfikacje dla okolicy nadgłośniowej, podgłośniowej i głośni). Wybierając metodę leczenia raka gardła zawsze należy rozważyć możliwość zaoszczędzenia krtani.

We wczesnych stopniach (T1-2,N0) leczeniem z wyboru u pacjentów ze zdiagnozowanym rakiem gardła jest radykalna radioterapia lub usunięcie guza techniką laserową. Alternatywę stanowi zabieg operacyjny oszczędzający krtań. Zabiegi operacyjne raka krtani wykonywane są zewnątrzustnie lub z dostępu otwartego. Technika zależy od lokalizacji oraz zaawansowania nowotworu krtani.

Podjęcie decyzji o możliwości częściowego usunięcia krtani jest złożonym procesem i zależy od objawów choroby, stopnia sprawności chorego, stopnia zaawansowania raka i doświadczenia chirurga.

W zaawansowaniu T3 najczęściej wykonuje się całkowitą laryngektomię, uzupełnioną napromienianiem.

Innym postępowaniem u osób, u których rozpoznano nowotwór gardła, jest radykalna radioterapia lub równoczesna chemioradioterapia; ta metoda pozwala zachować krtań u ponad połowy chorych.

Laryngektomię wykonuje się wówczas tylko w przypadku niewyleczenia nowotworu lub jeśli doszło do miejscowego nawrotu. W zaawansowaniu T4 obowiązuje leczenie skojarzone raka gardła (najczęściej z udziałem chirurgii i/lub radioterapii i chemioterapii.

Leczenie raka gardła

W sytuacji, gdy rak gardła daje przerzuty do okolicznych węzłów chłonnych często kojarzy się wycięcie układu chłonnego szyi (tzw. operacja Jawdyńskiego-Crile’a) z radioterapią. W zaawansowanych stadiach raka krtani i nawrotach po wcześniejszym leczeniu niekwalifikujących się chorych do postępowania miejscowego stosuje się paliatywną chemioterapię.

W raku krtani i gardła częste są przypadki wieloletniego przeżycia pacjentów po zakończonym leczeniu onkologicznym w tym po usunięciu krtani. Wiąże się to z potrzebą rehabilitacji mowy u tych chorych, gdyż jej utrata stanowi dla pacjentów bardzo istotny problem społeczno-psychologiczny.

Rokowanie raka gardła i krtani

Rokowanie w raku krtani zależy od zaawansowania klinicznego i lokalizacji. Najlepsze wyniki leczenia osiąga się w raku głośni i gardła, gdzie przy ruchomych fałdach głosowych odsetek 5-letnich przeżyć wynosi około 90%.

W przypadku raka krtani okolicy nagłośniowej u chorych bez przerzutów do węzłów chłonnych 5-etnie przeżycie wynosi około 80% (przy zajętych węzłach 40%). Nowotwór gardła okolicy podgłośniowej cechuje się gorszym rokowaniem.

Podobnie jak w przypadku innych raków głowy i szyi, chorzy na niezaawansowanego raka krtani lub gardła mogą być leczeni operacyjnie, jak i napromienianiem.

Miejscowy rak gardła zaawansowane wymagają leczenia skojarzonego (operacji i radioterapii bądź radiochemioterapii).

Radioterapia u pacjentów, u których zdiagnozowano nowotwór gardła, pozwala uzyskać wyleczenia miejscowe na poziomie 75-95% u chorych na raka głośni i nadgłośni w stopniu T1-2.

Odsetek wyleczeń miejscowych po otwartej laryngektomii częściowej w przypadku wczesnego raka krtani wynosi 84-98%. Skuteczność przezustnych zabiegów laserowych wczesnego raka krtani i gardła sięga 82-100%.

Zabiegi te wymagają jednak dużego doświadczenia, które ma niewielka liczba ośrodków onkologicznych.

Skuteczność leczenia w stopniach T3 nowotworu złośliwego gardła sięga 50%, natomiast w przypadku cechy T4 jest jeszcze niższa.

  • U chorych na raka krtani, ze względu na wspólne czynniki przyczynowe, istnieje zwiększone ryzyko zachorowania na drugi nowotwór niezależny układu oddechowego (najczęściej rak płuca) lub inny nowotwór narządów głowy i szyi (w tym rak gardła), co należy uwzględniać w trakcie badań kontrolnych po leczeniu.
  • Warto w tym miejscu podkreślić szczególną rolę, jaką odgrywają zachowanie czujności onkologicznej (zarówno przez pacjentów jak i lekarzy), wczesna diagnostyka onkologiczna pozwalająca na wykrycie nowotworu krtani, gardła czy innego narządu w obrębie głowy i szyi w niezaawansowanym stadium cechującym się lepszym rokowaniem oraz profilaktyka raka krtani (przede wszystkim unikanie alkoholu i papierosów).
  • ZOBACZ: NOWOTWORY GŁOWY  I SZYI – INFORMACJE
  • Rak krtani i rak gardła – objawy, leczenie, rokowanie – bibliografia

Pod red. R. Kordek, Onkologia, podręcznik dla studentów i lekarzy, Gdańsk 2013.
Pod red. M. Krzakowski, K. Warzocha, Zalecenia postępowania diagnostyczno-terapeutycznego w nowotworach złośliwych 2013, Gdańsk 2013.
Pod red. M Krzakowski, A. Kawecki, Nowotwory złośliwe TOM I, Lublin 2012.
Pod red. W. Szyfter, Nowotwory w otorynolaryngologii, Poznań 2012.

Krtań

Rak krtani jest to nieprawidłowy i nieustający wzrost chorych komórek nabłonka krtani.

Krtań składa się z trzech części: górnej (nagłośnia), środkowej (głośnia) i dolnej (podgłośnia). Rak krtani jest zdecydowanie najczęściej występującym nowotworem narządów głowy i szyi, a zachorowalność wykazuje umiarkowaną tendencję wzrostową. Siedmiokrotnie częściej chorują mężczyźni.

Choroby krtani – jakie objawy wskazują, że krtań jest chora?

Czynniki ryzyka

Najważniejszym czynnikiem ryzyka jest narażenie na dym papierosowy, zaś zachorowania u osób nigdy niepalących należą do rzadkości. Inne czynniki to narażenie na pył drzewny czy węglowy oraz wziewne substancje chemiczne.

Objawy

 Rak krtani najczęściej umiejscawia się w obrębie górnej i środkowej części (zbliżona częstość występowania w obu lokalizacjach). Początkowe umiejscowienie nowotworu w podgłośni jest rzadkie (poniżej 10% wszystkich przypadków). Naturalny przebieg raka krtani jest zależny od umiejscowienia.

I tak: raki górnej części krtani, nagłośni, charakteryzuje dość dynamiczny wzrost miejscowy i wczesne pojawianie się przerzutów w okolicznych węzłach chłonnych. Przerzuty odległe nie są częste, aczkolwiek ich ryzyko wzrasta w przypadkach raków niskozróżnicowanych i olbrzymich zmian w węzłach chłonnych.

Z kolei raki środkowej części, głośni, cechuje zwykle powolny wzrost miejscowy, a przerzuty do węzłów chłonnych występują rzadko, co jest spowodowane niewielkim unaczynieniem chłonnym tej okolicy.

Raki dolnej części krtani, podgłośni, charakteryzuje umiarkowanie dynamiczny wzrost miejscowy i częstsze niż w raku głośni przerzuty do węzłów chłonnych, nie tylko szyi, ale również w klatce piersiowej.

Podobnie od umiejscowienia zależą objawy raka krtani. W przypadku raka nagłośni wczesne dolegliwości są często niecharakterystyczne i obejmują uczucie ciała obcego w gardle oraz bóle i drażliwość przy przełykaniu pokarmów lub śliny. Często pierwszym objawem zgłaszanym przez chorego jest pojawienie się powiększonego węzła chłonnego w obrębie szyi.

Występowanie chrypki, bólu gardła bez innych wyraźnych przyczyn, świstu krtaniowego, duszności lub niemożność przełykania pokarmów stałych świadczy o znacznym miejscowym zaawansowaniu nowotworu z zajęciem sąsiadujących struktur anatomicznych. W przypadku raka głośni klasyczny wczesny objaw stanowi chrypka.

Zasadą powinno być specjalistyczne oglądanie krtani u osób z chrypką utrzymującą się dłużej niż 2 tygodnie, nieustępującą po leczeniu przeciwzapalnym. Świst krtaniowy związany ze zwężeniem dróg oddechowych na poziomie głośni zwykle świadczy o znacznym miejscowym zaawansowaniu, a rzadko może być objawem względnie wczesnym.

Objawy raka podgłośni początkowo trudno zauważyć, a wyraźnie pojawiają się w chwili zwężenia dróg oddechowych (świst, duszność) i zajęcia głośni lub porażenia nerwu krtaniowego wstecznego (chrypka).

Stadia zaawansowania

W nowotworach narządów głowy i szyi obowiązuje klasyfikacja zaawansowania klinicznego TNM. Określa ona poprzez każdą cechę stopień rozsiania się nowotworu w organizmie.

  • Cecha T – określa wielkość guza, jego umiejscowienie i szerzenie się wewnątrz prawidłowych tkanek.
  • Cecha N – określa wielkość przerzutu w węźle chłonnym oraz ilość zajętych węzłów chłonnych.
  • Cecha M – określa istnienie przerzutów nowotworu w tkankach odległych od początkowego narządu – stopień rozsiania się choroby nowotworowej.
  • Biorąc pod uwagę poszczególne cechy, otrzymujemy stopień zaawansowania tradycyjnie posiadający numery od 0 do IV.

Typy morfologiczne

Za stany przedrakowe uważa się zmiany błony śluzowej, takie jak nieprawidłowe pogrubienie błony śluzowej czy rogowacenie białe.

Mikroskopowo zdecydowanie (ponad 95% przypadków) dominują raki płaskonabłonkowe o różnym stopniu zróżnicowania, w dużym stopniu zależnym od umiejscowienia w zakresie struktur krtani.

W obrębie środkowej części krtani, głośni, najczęściej stwierdzane są raki o wysokim (mniej złośliwych) lub pośrednim stopniu zróżnicowania. Podobnie jest u raków dolnej części krtani, podgłośni.

Z kolei w zakresie górnej części krtani, nagłośni, wzrasta odsetkowy udział nowotworów o niskim stopniu zróżnicowania (bardziej złośliwych). W obrębie krtani rzadko pojawiają się nowotwory o innej budowie tkankowej. Należą do nich raki anaplastyczne i raki brodawkowate. Sporadycznie występują nowotwory nienabłonkowe, takie jak mięsaki.

Diagnostyka

Rozpoznanie raka krtani opiera się na mikroskopowym badaniu materiału pobranego poprzez chirurgiczne wycięcie guza. Diagnostyka uwzględnia badanie lekarskie z bezpośrednią oceną poprzez giętki wziernik z kamerą górnych dróg oddechowych, co w przypadku wczesnego raka głośni wystarcza do ustalenia stopnia zaawansowania choroby.

U chorych na bardziej zaawansowane raki głośni oraz wszystkie raki nagłośni i podgłośni konieczne jest wykonanie tomografii komputerowej szyi z oceną wyjściowego guza oraz stanu węzłów chłonnych szyi. Szczególnie ważna jest ocena chrząstki tarczowatej krtani z uwagi na fakt, że jej rozległe zajęcie i zniszczenie eliminuje możliwość opartego na napromienianiu leczenia oszczędzającego krtań.

Istotna jest także ocena zajęcia tkanek miękkich, w tym okolicy przednagłośniowej, oraz naczyń szyjnych. Badanie ultrasonograficzne szyi spełnia pomocniczą rolę w ocenie stanu węzłów chłonnych, a także umożliwia pobranie igłą (biopsja) tkanki podejrzanych węzłów.

Obowiązkowe jest wykonywanie rentgenogramów klatki piersiowej w celu wykluczenia zmian przerzutowych, jak również drugiego, niezależnego nowotworu (wspólne czynniki ryzyka z rakiem płuca).

You might be interested:  Jaki Procent Za Złamanie Przedramienia?

Leczenie

Leczeniem standardowym w przypadku wczesnego stopnia zaawansowania raka krtani bez przerzutów do węzłów chłonnych jest wyłączna radioterapia. U chorych na raka głośni napromienianie powinno być ograniczone do zakresu struktur krtani z powodu niskiego ryzyka  przerzutów do węzłów chłonnych szyi.

W przypadku wczesnego raka nagłośni napromienione powinny być węzły chłonne szyi, ponieważ prawdopodobieństwo nie dających o sobie znać przerzutów w okolicznych węzłach jest dość wysokie.

W wyspecjalizowanych ośrodkach laryngologicznych, zamiast radioterapii u chorych na wczesnego raka krtani, można zastosować oszczędzające leczenie chirurgiczne, polegające na częściowym usunięciu narządu lub zabiegach mikrochirurgicznych.

Wyniki onkologiczne obydwu metod postępowania są zbliżone, choć radioterapia mniej wpływa na jakość głosu pacjenta. Wybór danej strategii leczenia powinien zależeć od doświadczenia ośrodka prowadzącego leczenia przy uwzględnieniu woli chorego.

W przypadku miejscowo znacznie zaawansowanego raka krtani tradycyjnym postępowaniem było leczenie operacyjne, polegające na usunięciu narządu (całkowita laryngektomia), uzupełniane napromienianiem. Leczenie tego typu jest skuteczne, ale wiąże się z trwałym okaleczeniem, które wyjątkowo negatywnie wpływa na jakość życia chorych.

Współcześnie rekomendacje lekarskie uległy zmianie. Preferowane jest leczenie oszczędzające krtań, a badania jednoznacznie wskazują, że najskuteczniejszą metodą, która oszczędza narząd, jest jednoczesna chemioradioterapia.

Warunkiem kwalifikacji do chemioradioterapii, oprócz czynników zależnych od chorego (jak w raku ustnej części gardła), są dodatkowe czynniki zależne od rozprzestrzenienia się nowotworu. Według współczesnych poglądów przeciwwskazaniem nie jest natomiast zwężenie dróg oddechowych wymagające założenia rurki do tchawicy (tracheostomii).

Wyborem wartym rozważenia w przypadku masywnych przerzutów do węzłów jest wstępna chemioterapia (jak w raku ustnej części gardła) z następową jednoczesną chemioradioterapią. U chorych z medycznymi przeciwwskazaniami do podania leku o nazwie cisplatyna można rozważyć napromienianie skojarzone z cetuksymabem – nowym lekiem biologicznym.

Gdy istnieją przeciwwskazania do leczenia oszczędzającego, standardem postępowania pozostaje usunięcie krtani z uzupełniającą radioterapią.

U chorych, którzy z uwagi na zaawansowanie lub upośledzenie stopnia sprawności nie kwalifikują się do leczenia usuwającego nowotwór, można rozważać radioterapię w celu leczenia objawów, o ile nie ma do niej przeciwwskazań, lub taką samą chemioterapię.

Po leczeniu

Przy nawrotach miejscowych po początkowej radioterapii leczeniem jest chirurgia. Wyniki ratującego leczenia operacyjnego u chorych z miejscowymi nawrotami raka krtani są znacząco lepsze w porównaniu z nowotworami w innych lokalizacjach narządów głowy i szyi.

Także przy nawrotach w okolicy chirurgia pozostaje postępowaniem standardowym. Z uwagi na okolicę ciała rzadko istnieje możliwość rozważenia powtórnego napromieniania.

U chorych niekwalifikujących się do ratującego leczenia operacyjnego lub gdy występują odległe przerzuty, metodą postępowania jest chemioterapia łagodząca jedynie objawy choroby.            

Rokowanie w przypadku raka krtani w porównaniu z większością innych nowotworów narządów głowy i szyi jest stosunkowo dobre. U chorych na raka we wczesnym stopniu zaawansowania miejscowego, bez przerzutów do węzłów chłonnych odsetki wieloletnich wyleczeń wahają się od 80 do nawet 95%.

U chorych na bardziej zaawansowanego miejscowo raka krtani wieloletnie przeżycia kształtują się na poziomie 50 do 70%, w tym w wielu przypadkach z  zachowaniem czynności narządu.

Nawet przy nawrotach miejscowych raka krtani odsetki wieloletniego przeżycia po ratującej chirurgii sięgają 40-50%.

Prewencja

Podstawą prewencji w tym typie nowotworu jest unikanie palenia tytoniu oraz picia wysokoprocentowego alkoholu. Osoby niepalące i niepijące częściej chorują na raka głośni. Spożycie alkoholu częściej zwiększa ryzyko raka nadgłośni.

Odwrotnie jest przy paleniu – częściej wtedy rak umiejscawia się wewnątrz krtani.

Obecnie nie rekomenduje się zorganizowanych programów wczesnej diagnostyki w kierunku tego nowotworu (prewencja wtórna), niemniej jednak ważne jest także wczesne rozpoznanie nowotworu poprzez zwrócenie uwagi na chrypkę lub powiększone węzły chłonne utrzymujące się ponad 2 tygodnie mimo leczenia.

Zapalenie krtani – jak sobie z nim poradzić?

Zapalenie krtani (łac. laryngitis acuta), jak sama nazwa wskazuje, to stan zapalny obejmujący błony śluzowe górnego odcinka oddechowego. Krtań położona jest w obrębie odcinka szyjnego kręgosłupa i sięga od czwartego do szóstego kręgu.

Odpowiedzialna jest za wytwarzanie dźwięku, a także wysokość i siłę głosu. Stan zapalny tego obszaru może się zdarzyć w rozmaitych sytuacjach. Z zapaleniem krtani często zmagają się osoby, które na co dzień długo posługują się głosem – nauczyciele, prezenterzy radiowi, lektorzy.

Zachorować możemy też w okresie letnim, gdy często sięgamy po lody, zimne napoje i przebywamy w klimatyzowanych pomieszczeniach, a także zimą, gdy wychodzimy z ogrzewanych domów i biur na mróz.

Ryzyko zapalenia krtani rośnie też palaczy i alergików, których śluzówka dróg oddechowym jest często narażona na podrażnienia.

Zapalenie krtani zazwyczaj jest efektem wcześniejszej infekcji wirusowej wywołanej przez adeno- i rynowirusy oraz wirusy grypy i paragrypy, dlatego często towarzyszą mu objawy, takie jak ból gardła i katar.

ZOBACZ TEŻ: Zapalenie zatok – jak je leczyć i kiedy staje się niebezpieczne dla naszego zdrowia?

Rodzaje zapalenia krtani

Wyróżnia się dwa rodzaje zapalenia krtani – ostre oraz przewlekłe. To pierwsze pojawia się nagle, a jego przyczyną najczęściej jest infekcja wirusowa górnych dróg oddechowych. Jego objawy mogą utrzymywać się nawet przez trzy tygodnie.

Przewlekłe zapalenie krtani jest wynikiem długotrwałego stanu zapalnego w obrębie krtani. Przyczyną może być niedoleczone lub źle leczone ostre zapalenie krtani, a także nadużywanie głosu, alergia, czy narażenie na różne czynniki drażniące, takie jak: dym tytoniowy, niekorzystne warunki atmosferyczne, alkohol.

O zapaleniu przewlekłym możemy mówić, gdy objawy utrzymują się ponad trzy tygodnie.

Umów wizytę u laryngologa

Jak objawia się zapalenie krtani?

Pierwsze objawy zapalenia krtani mogą wystąpić już po kilku dniach od pojawienia się infekcji górnych dróg oddechowych. Rozpoczyna się chrypką oraz uczuciem drapania w gardle, przez co osoba chora ma skłonność do chrząkania i kasłania, aby pozbyć się tego uczucia dyskomfortu.

Z czasem pojawia się ból, zwłaszcza podczas mówienia i połykania pokarmów. Chory odnosi wrażenie, że gardło jest bardzo suche i podrażnione, dodatkowo pojawia się suchy i uciążliwy kaszel. Przy ostrych stanach zapalnych zdarza się odczuwalne osłabienie głosu i zmiana jego barwy, a nawet utrata.

Objawami towarzyszącymi są ogólne osłabienie i rozbicie oraz podwyższona temperatura ciała. 

Jeżeli zaobserwowaliśmy u siebie powyższe objawy, należy zgłosić się do swojego lekarza rodzinnego. Termin wizyty możemy zarezerwować bez konieczności wychodzenia z domu w serwisie LekarzeBezKolejki.pl.

Choroby krtani – jakie objawy wskazują, że krtań jest chora?

Zapalenie krtani a zapalenie gardła – jak odróżnić?

Nietrudno pomylić zapalenie gardła z zapaleniem krtani, gdyż oba te schorzenia objawiają się w podobny sposób – bólem gardła, chrypką, suchością w ustach i w gardle.

Tym, co odróżnia zapalenie krtani od zapalenia gardła są nasilające się kłopoty z oddychaniem oraz spłycony oddech.

Jeżeli dodatkowo kondycja naszego głosu się pogarsza, najprawdopodobniej mamy do czynienia z zapaleniem krtani. Diagnozę należy jednak potwierdzić u lekarza rodzinnego.

ZOBACZ TEŻ: Kim jest otolaryngolog? Jakie choroby leczy?

Zapalenie krtani – leczenie i domowe sposoby

Leczenie zapalenia krtani może przebiegać w różny sposób, w zależności od źródła choroby. Jeżeli w krtani rozwinęła się infekcja bakteryjna, lekarz zaleci stosowanie antybiotyków.

Częściej jednak przyczyną są infekcje wirusowe, a na te nie ma dedykowanego leku.

Wyleczenie zapalenia krtani może zająć trochę czasu, dlatego pacjent musi uzbroić się w cierpliwość i postępować zgodnie z zaleceniami lekarza

  • Należy unikać gwałtownych zmian temperatur. Z tego powodu najlepiej zostać w domu, a szyję owinąć ciepłą chustą. 
  • W leczeniu pomoże nawilżanie powietrza, zwłaszcza w sezonie grzewczym. Jeśli nie posiadamy elektronicznego nawilżacza powietrza, wystarczy położyć mokry ręcznik na kaloryferze. Warto również wykonywać domowe inhalacje, najlepiej na bazie naparu ziołowego z tymianku, rumianku, czy szałwii.
  • Na czas kuracji lepiej zrezygnować z palenia papierosów i spożywania alkoholu, ponieważ mogą podrażniać śluzówkę gardła. Gorące i kwaśne potrawy również lepiej będzie odstawić.
  • Odpowiednie nawodnienie jest bardzo ważne w chorobie. Dzięki temu unikniemy odwodnienia, a śluzówka gardła będzie odpowiednio nawilżona.

Aby złagodzić ból gardła i uczucie drapania można sięgnąć po tabletki do ssania, płukanki lub aerozole na bazie wyciągów ziołowych i roślinnych, które znane są ze swoich właściwości łagodzących. Świetnie sprawdzą się preparaty na bazie tymianku, prawoślazu, rumianku, podbiału, czy szałwii. Możemy również włączyć do domowe kuracji miód, który działa jak naturalny antybiotyk.

Zapalenie krtani u dziecka

Zapalenie krtani u dziecka jest znacznie bardziej niebezpieczne, niż u osoby dorosłej. To dlatego, że drogi oddechowe dzieci, zwłaszcza noworodków i niemowląt, są stosunkowo wąskie. Już niewielki obrzęk może spowodować kłopoty z oddychaniem i utratę przytomności, a to stanowi zagrożenie dla życia.

Dlatego jeśli zapalenie krtani zdarzy się u dziecka, należy natychmiast zwrócić się do lekarza i podjąć leczenie. W zależności od źródła choroby, lekarz może zalecić rozpoczęcie antybiotykoterapii o szerokim spektrum (jeżeli przyczyną jest zakażenie bakteryjne) oraz podanie leków przeciwbólowych i przeciwzapalnych.

Zdarza się, że konieczne jest leczenie w szpitalu.

ZOBACZ TEŻ: Grypa – jak się przed nią uchronić?

Wszystkie treści zamieszczone w Serwisie, w tym artykuły dotyczące tematyki medycznej, mają wyłącznie charakter informacyjny. Dokładamy starań, aby zawarte informacje były rzetelne, prawdziwe i kompletne, jednakże nie ponosimy odpowiedzialności za rezultaty działań podjętych w oparciu o nie, w szczególności informacje te w żadnym wypadku nie mogą zastąpić wizyty u lekarza.

Chrypka – banalny objaw czy sygnał ostrzegawczy

Chorzy z chrypką, która nie ustępuje po dwóch tygodniach standardowego leczenia przeciwzapalnego i przeciwobrzękowego, powinni mieć wykonane przez laryngologa badanie krtani w celu wykluczenia zmiany nowotworowej. Chrypka może być składową dysfonii lub izolowaną cechą głosu. Jest bardzo ważnym objawem, świadczącym o nieprawidłowej fonacji w obrębie krtani.

Ten artykuł czytasz w ramach płatnej subskrypcji. Twoja prenumerata jest aktywna

Chrypka jest zmianą głosu, powstającą jako zjawisko akustyczne wówczas, gdy fałdy głosowe podczas fonacji wykazują zaburzenia wibracji, a powietrze przepływające pomiędzy nimi zawiera komponenty szumowe.

Chrypka jest jednym z najczęściej występujących objawów, które wskazują na nieprawidłowości w obrębie układu oddechowego (przede wszystkim krtani) i najczęściej występującym zaburzeniem głosu.

Zaburzona czynność fonacyjna wpływa na zmianę barwy artykułowanych głosek, przez co są one zniekształcone akustycznie, chociaż nadal zrozumiałe.

Chrypka jest słyszalna w trakcie emisji samogłosek, głosek dźwięcznych oraz przy chrząkaniu i kaszlu.

Jak powstaje chrypka

Narządem odpowiedzialnym za powstawanie głosu jest krtań, a większość schorzeń krtani, szczególnie jeśli dotyczą fałdów głosowych, powoduje występowanie chrypki.

Krtań jest zbudowana ze szkieletu chrzęstnego, więzadeł i mięśni. Krtań dzielimy na trzy piętra: górne (okolica nadgłośniowa), środkowe (okolica głośni) i piętro dolne (okolica podgłośniowa). Szczególną rolę odgrywają zdolne do drgań fałdy głosowe.

W ich skład wchodzą więzadła głosowe, mięśnie głosowe, naczynia krwionośne, nerwy, tkanka łączna i pokrywająca je błona śluzowa. Przestrzeń zawarta między fałdami głosowymi to szpara głośni, będąca najwęższą częścią krtani. Gdy fałdy głosowe zbliżają się i oddalają od siebie, dochodzi do zwierania i rozwierania szpary głośni.

Drgania powietrza przechodzącego przez szparę głośni prowadzą do powstania dźwięku.

Chrypka jest przede wszystkim objawem chorób organicznych krtani: błony śluzowej, mięśni, stawów i nerwów. Chrypka może być wywołana już niewielkimi zmianami, a więc może być bardzo wczesnym objawem mało zaawansowanego procesu chorobowego. Stąd olbrzymie znaczenie diagnostyczne tego objawu.

You might be interested:  Katar U Niemowlaka Jak Dlugo Trwa?

Im zmiana chorobowa rozwija się dalej od fałdów głosowych, tym później jest naruszona ich struktura i ruchomość oraz tym później, w bardziej zaawansowanym stadium choroby, pojawia się chrypka. Wysokość i brzmienie głosu zależne są od długości, stopnia napięcia i elastyczności drgających części fałdów głosowych.

Jakiekolwiek zmiany patologiczne zmieniające cechy fałdów głosowych mogą powodować chrypkę.

Przyczyny chrypki

Przyczyny chrypki możemy podzielić na wrodzone i nabyte. Do przyczyn wrodzonych należą m.in. zespoły uwarunkowane genetycznie (np. zespół Downa), wrodzone wady i dysplazje krtani oraz torbiele krtani i guzy (np. naczyniaki).

W codziennej praktyce często spotykamy się z nabytymi przyczynami chrypki, takimi jak stany zapalne, guzy, urazy krtani, zmiany pointubacyjne, przyczyny endokrynologiczne (np.

niedoczynność tarczycy), zaburzenia mięśniowe, zaburzenia neurogenne ośrodkowe i obwodowe (np. choroba Parkinsona). Chrypka może być także spowodowana działaniem ubocznym leków, np.

trombolitycznych, inhibitorów konwertazy angiotensyny, przeciwhistaminowych i antycholinergicznych, anabolików czy glikokortykosteroidów dooskrzelowych.

Jedną z najczęstszych przyczyn chrypki, szczególnie pojawiającej się nagle i szybko przemijającej, są infekcje górnych dróg oddechowych oraz nadużywanie głosu.W praktyce lekarza poz najczęstszą przyczyną chrypki u pacjentów są takie stany zapalne, jak:

  • ostre i przewlekłe zapalenie błony śluzowej krtani,
  • obrzęki Reinckego,
  • polip fałdu głosowego,
  • guzki głosowe,
  • owrzodzenie kontaktowe,
  • modzele krtani,
  • zapalenie swoiste krtani (gruźlica, kiła, twardziel),
  • niezapalne obrzęki krtani,
  • obrzęki naczyniowo-nerwowe,
  • obrzęki alergiczne.

W diagnostyce różnicowej chrypki należy jednak zawsze pamiętać o guzach krtani:

  • łagodnych (gruczolaki, chrzęstniaki, naczyniaki),
  • skrobiawiczych,
  • brodawczakach dziecięcych, 
  • stanach przedrakowych (leukoplakia, pachydermia, rogowacenie, brodawczaki dorosłych),
  • nowotworach złośliwych (rak krtani, mięsak, czerniak, chłoniak i inne).

W badaniu podmiotowym chorego zwracamy szczególną uwagę na to, kiedy po raz pierwszy wystąpiła chrypka, jaka była dynamika objawów (zmniejszała się czy nasilała).

Dopytujemy, czy chory wiąże początek objawów z przebytą infekcją, urazem, zabiegiem.

Należy też spytać o palenie tytoniu i nadużywanie alkoholu, ekspozycję zawodową na toksyczne pyły i opary (udowodnione czynniki zwiększonego ryzyka raka krtani).

Chrypka – objaw zapalenia krtani

Najczęstszą przyczyną chrypki w praktyce lekarza poz są ostre i przewlekłe stany zapalne krtani.Ostre zapalenie krtani ma najczęściej etiologię wirusową.

Ponieważ w większości przypadków występuje wspólnie z nieżytem nosa i gardła, chory skarży się na ból gardła i krtani, kaszel, gorączkę lub stan podgorączkowy. Wyżej wymienionym objawom towarzyszą zaburzenia głosu o różnym nasileniu — od niewielkiej chrypki do bezgłosu.

W badaniu przedmiotowym widoczne jest przekrwienie, czasem niewielki obrzęk w obrębie błony śluzowej. Leczenie ostrego zapalenia krtani jest zwykle objawowe.

Przewlekłe zapalenie krtani może być proste, zanikowe lub przerostowe. Do najczęstszych przyczyn przewlekłego zapalenia krtani należą: ekspozycja na czynniki chemiczne i fizyczne, częste infekcje górnych dróg oddechowych, palenie tytoniu i nadużywanie alkoholu.

Leczenie chrypki

W leczeniu chrypki ważnym elementem jest ustalenie jej potencjalnych przyczyn i jeżeli jest to możliwe, usunięcie lub ograniczenie narażenia na czynnik sprawczy. Ma to szczególne znaczenie w przypadku chrypki będącej konsekwencją refluksu żołądkowo-przełykowego, narażenia na pyły, dymy i inne czynniki fizykochemiczne związane ze środowiskiem domowym oraz miejscem pracy.

Decyzja o zastosowanej terapii będzie oczywiście uzależniona od rodzaju, czasu trwania, nasilenia i innych objawów towarzyszących chrypce. W przypadku gdy występują inne niepokojące objawy, np. duszność, świst krtaniowy, ból w okolicy krtani, zachłystywanie się, chory, oprócz leczenia objawowego, wymaga wnikliwej diagnostyki laryngologicznej.

Leczenie chrypki, poza postępowaniem przyczynowym, musi obejmować również rehabilitację i higienę głosową.

Należy zapewnić choremu odpowiednio nawilżone i czyste środowisko (wolne od dymu, kurzu i innych czynników drażniących).

Higiena używania głosu to także unikanie palenia tytoniu, prawidłowe nawyki pracy głosem, obejmujące wystrzeganie się długotrwałego i głośnego mówienia i oczywiście zakaz krzyczenia.

W trakcie intensywnego mówienia lub śpiewu wdychamy około 3 do 4 razy więcej powietrza niż przy spokojnym oddechu. Podczas znacznego wysiłku głosowego oddychamy przez usta, a zanieczyszczone i suche powietrze powoduje wysychanie błony śluzowej gardła i krtani. Stąd ważna jest również dbałość o czystość i odpowiednią wilgotność powietrza w mieszkaniu i miejscu pracy.

Należy pamiętać też o prawidłowej diecie, a przede wszystkim o przyjmowaniu dużej ilości płynów, spożywaniu posiłków w niewielkich porcjach, unikaniu ostrych przypraw i nadmiaru kofeiny.

Przywrócić drożność nosa

Ważne jest przywrócenie fizjologicznych funkcji nosa, tak aby powietrze wdechowe docierało do błony śluzowej krtani nawilżone, ogrzane i oczyszczone w jamach nosa.

Przejście na tor oddychania ustami (przy niedrożności nosa) powoduje przedostawanie się powietrza o zbyt niskiej wilgotności do krtani.

Przyczynia się to nie tylko do wysuszenia i zagęszczenia wydzieliny śluzowej dróg oddechowych, ale również upośledza ruchomość rzęsek nabłonka tych dróg.

Nawet częściowe upośledzenie drożności nosa towarzyszące procesom zapalnym w obrębie jego błony śluzowej powoduje upośledzenie nawilżania, ogrzewania i oczyszczania powietrza wdychanego. W warunkach fizjologicznych wdychane powietrze styka się z blisko 200 cm2 błony śluzowej nosa w każdej z jego jam.

Turbulentny przepływ wdychanego powietrza w jamach nosa pozwala na jego ogrzanie i nawilżenie. Do nosogardła i dalej do krtani dociera powietrze już ogrzane i nawilżone, mające w warunkach fizjologicznych wilgotność zbliżoną do 97-99 proc. W przypadku upośledzenia drożności nosa wilgotność powietrza przedostającego się do krtani spada do 65-70 proc.

, a przy oddychaniu przez usta jest mniejsza niż 60 proc.

Troska o prawidłową funkcję nosa ma szczególne znaczenie u chorych z objawami zapalenia błony śluzowej krtani, objawiającymi się m.in. chrypką w okresie zimowym, kiedy przy mroźnej pogodzie wilgotność powietrza spada nawet do 20 proc.

Błona śluzowa nosa i zatok w warunkach fizjologicznych produkuje blisko 800 ml śluzu na dobę, co warunkuje nawilżanie wdychanego powietrza. U chorych z infekcją górnych dróg oddechowych dochodzi do zmian zapalnych w obrębie błony śluzowej nosa i zatok, nosogardła, krtani, tchawicy i oskrzeli.

Zmieniona zapalnie błona śluzowa produkuje gęsty śluz, który nie może być prawidłowo transportowany przez pokrywające błonę rzęski. Ważne więc staje się rozrzedzenie wydzieliny w górnych drogach oddechowych.

Najprostsze sposoby rozrzedzenia wydzieliny to nawilżenie powietrza wdychanego (nawilżacz) lub inhalacje 0,9 proc. roztworu NaCl, zwiększenie ilości przyjmowanych doustnie płynów oraz zapewnienie drożności i prawidłowych fizjologicznych funkcji nosa (m.in. funkcja nawilżania).

Leki mukolityczne działają zwykle poprzez zwiększenie wytwarzania śluzu i zmniejszenie jego lepkości oraz poprawę transportu śluzowo-rzęskowego. Niektóre z nich, np.

erdosteina, wykazują działanie unieczynniające wolne rodniki, co zapobiega utlenianiu alfa1-antytrypsyny, obniżeniu chemotaktycznej aktywności granulocytów wielojądrzastych spowodowanej paleniem tytoniu, utlenianiu fenazonu wywołanemu przez dym tytoniowy.

Erdosteina zwiększa stężenie IgA w drogach oddechowych. Obecność wolnych grup sulfhydrylowych w metabolitach erdosteiny obniża adhezję bakterii do nabłonka błon śluzowych dróg oddechowych.

Nagle pojawiająca się i szybko przemijająca chrypka, która towarzyszy infekcji górnych dróg oddechowych jest zwykle jej objawem i przeważnie nie wzbudza niepokoju chorego ani lekarza poz. Gdy jednak chrypka utrzymuje się powyżej 14 dni, niezbędne jest poszukiwanie innych przyczyn tej dolegliwości.

Przyczyny nieinfekcyjne chrypki

Chrypka może być też objawem uszkodzenia nerwu krtaniowego wstecznego. U 2-5 proc. chorych w trakcie operacji tarczycy może wystąpić uszkodzenie nerwu krtaniowego wstecznego. W takich przypadkach chrypka występuje bezpośrednio po operacji.

Inną przyczyną chrypki mogą być brodawczaki krtani, których obecność może prowadzić do rozwoju raka krtani. Leczenie brodawczaków krtani jest przede wszystkim operacyjne.

Schorzeniem, którego objawem może być chrypka, jest również refluks żołądkowo-przełykowy. Stan zapalny błony śluzowej krtani, objawiający się m.in.

chrypką, powstaje na skutek zarzucania treści z żołądka do przełyku i w konsekwencji podrażnienia błony śluzowej krtani, nieprzystosowanej do kontaktu z kwaśną treścią.

Charakterystycznym objawem w przypadku tego schorzenia jest występowanie chrypki głównie w godzinach rannych i jej ustępowanie w ciągu dnia. Oprócz chrypki, choroba refluksowa objawia się m.in. zgagą, pieczeniem w gardle i suchym kaszlem.

Chrypka – dolegliwość osób pracujących głosem

Chrypka może pojawić się jako objaw zaburzeń głosu (dysfonii) u osób pracujących głosem, np. nauczycieli.

Czynnikami zwiększającymi ryzyko zaburzeń głosu są występujące w środowisku pracy: hałas, złe warunki akustyczne sali, brak aparatury nagłaśniającej, zła jakość powietrza (suche, przegrzane, zapylone), wydłużony czas pracy i nieprawidłowa postawa mówiącego.

Czynnikiem ryzyka jest też nieprawidłowe leczenie wczesnych objawów zawodowych zaburzeń głosu, które są często rozpoznawane jako ostre zapalenia krtani.

Najczęściej spotykanymi objawami dysfonii u nauczycieli są: nawykowe chrząkanie, uczucie suchości w gardle, matowy głos, zawężenie skali głosu, skrócenie czasu fonacji, okresowe zanikanie głosu i właśnie chrypka. U osób pracujących głosem, czynnościowe dysfonie wyprzedzają zwykle pojawienie się organicznych zmian fałdów głosowych.

Guzki śpiewacze to małe, okrągłe twory występujące obustronnie, na granicy 1/3 przedniej i środkowej części fałdów głosowych.

Przyczyną powstawania guzków śpiewaczych jest zwykle nadmierny wysiłek głosowy, zbyt wysoka częstotliwość głosu, nadmierne forsowanie głosu o dużym natężeniu, mowa w nieodpowiednich warunkach środowiska oraz ostre i przewlekłe zapalenia krtani, a także zmiany hormonalne.

Guzki śpiewacze utrudniają prawidłowe zwarcie fonacyjne fałdów głosowych, co powoduje, że głos jest ochrypły, drżący, a chrypka nasila się przy dłuższym mówieniu. Początkowo są to guzki miękkie, ustępujące często po ograniczeniu wysiłku głosowego, jednak nieleczone przechodzą w tzw. guzki twarde, wymagające zabiegu chirurgicznego.

Stany zapalne górnych dróg oddechowych upośledzają czynność narządu głosu. Pojawienie się pierwszych objawów infekcji: bólu gardła, chrypki, kataru, podwyższonej temperatury ciała oznacza konieczność szybkiego zastosowania leczenia oraz ograniczenia lub zupełnego przerwania narażenia na wysiłek głosowy w okresie choroby.

Zaburzenia głosu – nomenklatura

Uwzględniając częstotliwość, regularność drgań fonacyjnych i intensywność głosu, Europejska Unia Foniatrów wyróżniła:

  • głos prawidłowy,
  • chrypkę,
  • lekką dysfonię,
  • dysfonię średniego stopnia,
  • dysfonię dużego stopnia,
  • afonię,
  • głos zastępczy.

SKALA GRBAS (Grade, Rough, Breathy, Asthemic, Strain) JAPOŃSKIEGO TOWARZYSTWA LOGOPEDÓW

przewiń, aby zobaczyć całą tabelę

SkalaOpis
Gjakośćstopień ochrypłości lub nieprawidłowości głosu
Rszorstkośćwrażenie nieregularności wibracji fałdów głosowych
Bnadmierna utrata powietrza wydechowego podczas fonacjisłyszalny szum wywołany nadmierną utartą powietrza wydechowego i związany z jego turbulentnym przepływem
Asłabość głosuosłabienie lub brak siły głosu odpowiadające słabemu natężeniu tonu krtaniowego i/lub utracie wyższych harmonicznych
Snapięcie hiperfunkcjonalna fonacja, uzależniona od wzmożonego napięcia mięśni

Autorzy: prof. dr hab. n. med. Dariusz Jurkiewicz, dr n. med. Piotr Rapiejko, Klinika Otolaryngologii Wojskowego Instytutu Medycznego w Warszawie; kierownik Kliniki: prof. dr hab. n. med. Dariusz Jurkiewicz

Piśmiennictwo

1. Maniecka-Aleksandrowicz B.: Chrypka. W: Janczewski G. (red).: Otolaryngologia praktyczna. Podręcznik dla studentów i lekarzy. Tom II. Via Medica, Gdańsk 2005.2. Bojanowska-Poźniak K., Pajor A.

: Chrypka — banalna dolegliwość czy objaw poważnej choroby? Terapia 2013, 11-12: 36-41.3. Jurkiewicz D., Zielnik-Jurkiewicz B., Dzierżanowska D.: Zakażenia krtani. W: Dzierżanowska D., Jurkiewicz D., Zielnik-Jurkiewicz B.

: Zakażenia w otolaryngologii. Alfa-Medica Press, Warszawa 2002.

Źródło: Puls Medycyny

Podpis: prof. dr hab. n. med. Dariusz Jurkiewicz, dr n. med. Piotr Rapiejko

Leave a Comment

Your email address will not be published. Required fields are marked *