Czerniak oka – przyczyny, objawy, leczenie, rokowania czerniaka w oku

Wraz z nadchodzącym latem coraz częściej słyszymy o czerniaku – nowotworze złośliwym wywodzącym się z melanocytów, wyspecjalizowanych komórek barwnikowych, które nadają kolor skórze i włosom.

Ponad 90% wszystkich czerniaków rozwija się na skórze, głównie w obszarze znamion barwnikowych, dlatego też jako pierwszy przychodzi nam do głowy czerniak skóry. Pomimo, iż stanowi on przeważającą większość wszystkich czerniaków, to nowotwór ten może umiejscawiać się wszędzie tam, gdzie występują komórki barwnikowe.

Możliwe zatem jest wykrycie nowotworu wewnątrz gałki ocznej (czerniak oka), w jamie ustnej, przełyku i krtani oraz na błonach śluzowych narządów płciowych, żołądka, jelit i odbytu.

Czym jest czerniak oka?

Czerniak oka (czerniak gałki ocznej) stanowi zaledwie około 10 – 20% wszystkich zachorowań na czerniaka, to należy podkreślić fakt, że jednocześnie jest najczęstszym nowotworem narządu wzroku.

Czerniak oka jest z zasady nowotworem pierwotnym u osób dorosłych i stanowi około 70% wszystkich nowotworów złośliwych oka. Stwierdza się go przede wszystkim u osób rasy białej. Guzy wewnątrzgałkowe rozwijają się w naczyniówce 85%, w ciele rzęskowym 9%, w tęczówce 6%, i w spojówce 2%.

Czerniak rzadko występuje obustronnie. Objęcie naciekiem nerwu wzrokowego sprzyja powstawaniu przerzutów odległych, najczęściej do wątroby— dotyczy 40–60%.

Z danych epidemiologicznych wynika, że zapadalność na czerniaka gałki ocznej wzrasta średnio o 5% rocznie, a co 10 lat liczba nowych przypadków ulega podwojeniu.

Ta krótka charakterystyka sprawia, że pozornie rzadkie schorzenie staje się groźną chorobą, która może dotknąć każdego z nas.

Porady dotyczące profilaktyki oraz informacje na temat metod diagnostyki i terapii czerniaka oka (gałki ocznej) przedstawia ekspert z Centrum Badań DNA.

Czerniak oka – przyczyny, objawy, leczenie, rokowania czerniaka w oku

Przyczyny czerniaka oka

.Największe ryzyko rozwoju nowotworu oka występuje u osób z rodzinną historią zachorowań (ok. 10% przypadków). Do grupy szczególnego ryzyka należą także osoby, u których już wcześniej rozpoznano i leczono czerniaka skóry – ryzyko wystąpienia drugiego czerniaka wynosi od 3 do 5% . Głównym czynnikiem ryzyka są więc predyspozycje genetyczne.

Transformacja nowotworowa melanocytów polega na akumulacji szeregu genetycznych i molekularnych zmian. Podstawową mutacją dla tego schorzenia jest mutacja w genie BRAF, prowadząca do substytucji waliny kwasem glutaminowym w pozycji 600 (V600E). Prowadzi ona do zaburzeń w regulacji melanocytów i w konsekwencji sprzyja procesowi nowotworzenia.

Czerniak atakuje oczy z powodu naszych skłonności genetycznych oraz szkodliwego działania promieniowania ultrafioletowego.

Nie wolno nam zapomnieć, że podobnie jak czerniak skóry, czerniak oka występuje częściej u osób z jasną karnacją, ze znamionami na oku, z jasną tęczówką (niebieską, zieloną, szarą), a także u palących papierosy i wystawiających się na działanie promieniowania ultrafioletowego , czyli nadmiernie opalających się.

Objawy i diagnostyka czerniaka gałki ocznej

Czerniak oka najczęściej, bo ponad w 80% przypadków, jest umiejscowiony w naczyniówce, to znaczy w środkowej ścianie gałki ocznej znajdującej się pomiędzy twardówką, a siatkówką.

Zdarza się, że nowotwór zajmuje tęczówkę (to „kolorowa” część oka) lub spojówkę i wtedy przybiera postać widocznego z zewnątrz brunatnego guzka, który ma tendencję do szybkiego powiększania się, co często skłania pacjenta do wizyty u lekarza.

Najrzadszą postacią choroby jest czerniak ciałka rzęskowego, który rozwija się w zasadzie bezobjawowo, a w zaawansowanym stadium może powodować ból gałki ocznej i zaburzenia widzenia. To jakie będziemy mieć objawy i gdzie dokładnie umiejscowił się nowotwór w ostatecznym rozrachunku rzutuje na terapię i możliwość całkowitego wyzdrowienia.

Objawami, które powinny nas zaniepokoić są przede wszystkim ograniczone pole widzenia, pojawienie się po zmroku świetlistych kul w polu widzenia. Oczywiście są to symptomy niespecyficzne i mogą przypominać inne schorzenia, takie jak zaćma zwłaszcza. gdy rozwija się u chorego czerniak ciała rzęskowego.

Natomiast astygmatyzm, słabsza ostrość widzenia oraz zmiany tęczówki oka i jej obrębu to już typowe dolegliwości, charakterystyczne dla czerniaka oka. W wypadku ich wystąpienia jak najszybciej zaleca się konsultację okulistyczną. Wizyta lekarska rozpocznie się od wywiadu , który jest niezbędny do postawienia rozpoznania.

Pierwszym specjalistystycznym badaniem wykonywanym w celu zdiagnozowania czerniaka oka jest ocena oczu przy pomocy lampy szczelinowej oraz wziernikowanie. Kolejnym etapem jest wykonanie badania USG w celu określenia granic guza.

W dalszej części diagnostyki proponuje się rezonans magnetyczny dla uzyskania dokładniejszego obrazu oka oraz sprawdzenie innych organów w celu wykluczenia potencjalnych przerzutów.

Leczenie czerniaka oka

Oczywiście sposób leczenia czerniaka oka jest ściśle skorelowany z umiejscowieniem guza, jego wielkością oraz stopniem zaawansowani. Przy czerniaku skóry jedną z pierwszych czynności terapeutycznych jest po prostu wycięcie nowotworu. W czarniaku oka pozbycie się gałki ocznej w wyniku brachyterapii jest natomiast ostatecznością.

Terapie zaczyna się najczęściej od miejscowej radioterapii. Można stosować napromieniowywanie zewnętrzne lub bardziej polecane wszczepianie płytkę z promieniotwórczym kobaltem, rutenem lub jodem, które powoduje, że nowotwór obumiera pod wpływem promieniowania.

Najnowszą i najbardziej skuteczną metodą leczenia czerniaka oka jest radioterapia protonowa (protonoterapia).

Dodatkowo w walce z nowotworem wykorzystuje się zdobycz inżynierii genetycznej – terapie celowaną molekularnie. Identyfikuje ona mechanizmy odpowiedzialne za rozwój oporności komórek w trakcie leczenia oraz opracowuje sposoby ich przełamania, co stanowi nieocenioną pomoc w wydłużaniu odsetka przeżyć z nowotworem gałki ocznej.

Skuteczna walka z czerniakiem to również wdrożenie odpowiedniej profilaktyki. Do stosowania kremów z filarami UV – aby zapobiec czarniakowi skóry już przywykliśmy.

W kontekście nowotworów oka, warto zwrócić uwagę , aby kupowane przez nas okulary przeciwsłoneczne zawsze posiadały odpowiednie atesty i filtry. Należy pamiętać o regularnych kontrolnych wizytach u okulisty, nawet gdy nie posiadamy korekcyjnych szkieł.

Właściwa profilaktyka przeciwnowotworowa nie zapewni nam gwarancji na brak zachorowania, ale na pewno istotnie osłabi ryzyko rozwoju nowotworu.

Czerniak gałki ocznej (czerniak oka) – objawy i leczenie, opracował ekspert z Centrum Badań DNA, foto: flickr.com – licencja CC

Bibliografia

a)Stankiewicz A., Figurska M. Czerniak Oka, Współczesna Onkologia (2003) vol. 7; 8 (589–593)b)Bietka M., Makarewicz R. Przerzuty do wątroby u chorych z czerniakiem gałki ocznej, Polska Medycyna Paliatywna 2005, tom 4, nr 2c)Żygulska-Mach H. Epidemiologia czerniaka oka. Współcz. Onkol. 1998; 2: 226–227d)Krzakowski M. Leczenie systemowe czerniaka skóry. Współcz. Onkol. 2003; 7: 604–610

e)Żygulska-Mach H. Epidemiologia. W: Skowronek J., Maćkiewicz A., Żygulska-Mach H. red. Czerniak złośliwy. Ter-media, Poznań 1998; 145–149

Czerniak oka – objawy i przyczyny nowotworu złośliwego gałki ocznej

Objawy czerniaka naczyniówki nie są charakterystyczne, bądź zupełnie nie występują. Znane są różne metody leczenia czerniaka oka, choć nie ma jasnych wytycznych co do terapii w przypadku przerzutów czerniaka oka.

Czerniak oka – nowotwór złośliwy oka   

Czerniak oka, a właściwie czerniak błony naczyniowej, jest najczęściej występującym nowotworem w obrębie gałki ocznej. Jeśli uda się go wykryć dość wcześnie i wdrożyć właściwe leczenie, istnieją szanse na oszczędzenie gałki ocznej i uniknięcie konieczności jej usunięcia.

Czerniak w oku to nowotwór oka powstający z komórek barwnikowych, czyli melanocytów. Komórki te nie są umiejscowione jedynie w skórze, ale także w obrębie naczyniówki, tęczówki, czy ciała rzęskowego.

Biorąc pod uwagę ogólną częstotliwość występowania nowotworów, jest to rzadki typ raka, jednak wśród nowotworów złośliwych gałki ocznej plasuje się na pierwszym miejscu. Bardzo często są to nowotwory wykrywane zupełnie przypadkowo.

Średni wiek rozpoznania czerniaka oka wynosi 60 lat.

Czerniak naczyniówki oka – przyczyny

Nie do końca poznany jest mechanizm czerniaka gałki oka, ale nie udowodniono zależności pomiędzy promieniowaniem UVB a występowaniem nowotworu.

Wśród czynników ryzyka wystąpienia czerniaka naczyniówki zalicza się jasną karnację i jasną barwę oczu. Wśród osób narażonych na wystąpienie nowotworu oka są przede wszystkim spawacze.

Istnieje również znaczna zależność pomiędzy mutacjami genetycznymi a nowotworem oka. Pewne mutacje, jak:

  • ·         utrata ramienia długiego chromosomu 6,
  • ·         monosomia chromosomu 3,
  • ·         duplikacja ramienia długiego chromosomu 8,
  • są związane z większym ryzykiem wystąpienia przerzutów i gorszym rokowaniem.

Czerniak oka – objawy

Czerniak naczyniówki bardzo często nie daje żadnych objawów i jest wykrywany przypadkowo. Objawia się powolnym pogorszeniem ostrości wzroku, a także pojawianiem się ubytków w polu widzenia. Część chorych może zauważyć, że w ich polu widzenia, co jakiś czas pojawiają się kule światła.

You might be interested:  Pamięć krótkotrwała – przyczyny, objawy, ćwiczenia i leczenie problemów z pamięcią krótkotrwałą

Leczenie czerniaka oka ma na celu zachowanie zmysłu wzroku. Ponadto wczesne wykrycie i właściwe leczenie zapobiega powstawaniu przerzutów. W zależności od wielkości guza, jego umiejscowienia, szerzenia się, a także dodatkowych czynników, jak choroby przewlekłe czy wiek pacjenta, dobiera się właściwą formę terapii.

Wśród dostępnych form terapii wymienia się m.in.:

  • brachyterapia – jest to jedna z form terapii oparta na wykorzystaniu pierwiastków promieniotwórczych, emitujących promieniowanie gamma. Taki pierwiastek jest umieszczony w aplikatorze przyszytym do powierzchni gałki ocznej. Leczenie to daje zdecydowanie lepszy efekt kosmetyczny niż standardowe metody chirurgiczne. Niestety promieniowanie, mimo iż zapewnia pacjentom lepszą jakość życia i poprawę samopoczucia, lepsze zachowanie zdolności widzenia, to jednak nie jest to metoda wolna od powikłań. Pierwiastki promieniotwórcze mogą doprowadzić do powstania neuropatii, zaćmy czy retinopatii;
  • radioterapia protonowa – alternatywna dla poprzedniej, wykorzystywana w terapii guzów większych, szczególnie znajdujących się w obrębie tarczy nerwu wzrokowego;
  • leczenie laserem, czyli przezźreniczna termoterapia;
  • leczenie chirurgiczne.

Przerzuty w  czerniaku oka

Jak każdy nowotwór złośliwy, czerniak oka również może dawać przerzuty, najczęściej do wątroby. Nie ma metody uznanej za optymalną w leczeniu przerzutów. Rokowanie jest niepomyślne, jeśli stwierdzi się przerzuty. Należy rozważyć immunoterapię, chemioterapię, udział w badaniach klinicznych.

Zobacz także: Czerniak paznokcia – przyczyny, jak rozpoznać?

Nowotwór oka – trudny przeciwnik – Świat Lekarza

Nowotwór oka nie zdarza się często (zachorowalność na czerniaka wynosi 6-12 osób na milion w ciągu roku, nowotwory przerzutowe występują częściej), ale jego leczenie jest trudniejsze, bo przez długi okres czasu może nie powodować żadnych objawów. Z tego powodu wykrywany jest często późno, jako duży guz.

Pacjent zdecyduje się na wizytę u okulisty, gdy pogorszy mu się ostrość wzroku, czego przyczyną może być np. zwyrodnienie plamki związane z wiekiem, obrzęk centralnej siatkówki w przebiegu retinopatii cukrzycowej czy jakakolwiek inna patologia.

Zmiany umiejscowione obwodowo, takie jak odwarstwienia siatkówki, duże guzy, nie pogarszają ostrości wzroku.

CZERNIAK

Najczęściej występującym pierwotnym nowotworem w obrębie gałki ocznej jest czerniak błony naczyniowej. Jego objawy nie są charakterystyczne. Często czerniak oka wykrywany jest przypadkowo i zazwyczaj w zaawansowanym stadium. Rosnący guz może jednak powodować objawy, których nie można lekceważyć.

– Czerniak spojówki to zwykle ubarwiona plama, guzek na powierzchni oka lub wewnętrznej powierzchni powiek. Czerniak tęczówki widoczny jest w postaci plamy lub guzka, zwykle o innej barwie niż tęczówka. Czerniaki rosnące za tęczówką, w ciele rzęskowym, przemieszczają soczewkę i mogą powodować astygmatyzm. Czasami widoczne są na powierzchni oka poszerzone naczynia krwionośne.

Nowotwory umiejscowione w naczyniówce, a więc w tylnej części oka, w zależności od lokalizacji mogą powodować pogorszenie widzenia albo ograniczać pole widzenia chorego. Nie powodują objawów bólowych, a więc nie ma sygnałów ostrzegawczych dla pacjenta – mówi prof. Bożena Romanowska-Dixon, kierownik Kliniki Okulistyki i Onkologii Okulistycznej Szpitala Uniwersyteckiego w Krakowie.

– Nawet duży guz może pozostać niezauważony, bo powoduje niewielki ubytek w polu widzenia, z którego pacjent może sobie nie zdawać sprawy. Niestety choć guz rośnie zwykle powoli, może być źródłem odległych przerzutów, co stanowi poważne zagrożenie dla życia.

DIAGNOSTYKA

Diagnostyka nowotworów oka nie jest skomplikowana. Badanie dna oka to podstawa, poszerza się je o badanie ultrasonograficzne.

– Badanie okulistyczne pozwala rozpoznać nowotwór, określić jego rozmiary, stwierdzić, jaki to typ guza i przeprowadzić diagnostykę różnicową. Niepotrzebne jest badanie rezonansem magnetycznym – wyjaśnia prof. Romanowska-Dixon.

– Badając dno oka, jesteśmy w stanie wykryć większość chorób pozornie niewiązanych z okiem. Np. zmiany charakterystyczne dla cukrzycy, o której badany czasem nie wie, zmiany charakterystyczne dla nadciśnienia. Wiele chorób daje objawy w oku.

Czerniak to pierwotny nowotwór oka.

– Czerniak wewnątrzgałkowy ma tendencję do tworzenia odległych przerzutów, głównie do wątroby – tłumaczy prof. Romanowska-Dixon. – Dziś już dużo wiemy o zaburzeniach chromosomalnych, które dzieją się w obszarze samego nowotworu, a które zwiększają ryzyko jego przerzutowania.

O ile skuteczność miejscowego leczenia czerniaka oka poprzez napromieniowanie wynosi ponad 90 procent, to w leczeniu jego przerzutów jesteśmy kompletnie nieskuteczni. W przypadku pojawienia się odległych przerzutów rokowania dotyczące przeżycia pacjenta są niepomyślne.

Ale w oku najczęściej diagnozowane są nowotwory, które dostają się tam z innych narządów, czyli przerzuty nowotworowe.

– Przerzuty do oka najczęściej pochodzą z raka piersi u kobiet i raka płuca u mężczyzn. Jeśli okulista rozpozna taki nowotwór, kieruje pacjenta do onkologa w celu poszukiwania nowotworu pierwotnego.

LECZENIE

Najbardziej powszechną metodą leczenia nowotworów wewnątrzgałkowych jest brachyterapia. Polega na naszyciu na powierzchni oka (u podstawy wewnątrzgałkowego guza) aplikatora, czyli płytki zawierającej izotop radioaktywny. Po kilku dniach, podczas drugiego zabiegu operacyjnego, płytkę się usuwa. Czas ekspozycji zależy od aktywności płytki i wielkości guza.

Niestety, nie każdy guz poddaje się leczeniu brachyterapią. Płytka ma określoną średnicę, więc nie każdy nowotwór oka nadaje się do napromieniowania w ten sposób. Czasem lokalizacja guza w pobliżu struktur krytycznych zwiększa ryzyko popromiennych powikłań po brachyterapii.

Wówczas metodą z wyboru jest radioterapia protonowa, która w wybranych przypadkach pozwala zaoszczędzić struktury otaczające guz.

– Stosowanie terapii protonowej rozpoczęto w styczniu 2011 roku w Centrum Cyklotronowym Bronowice w Krakowie z inicjatywy Szpitala Uniwersyteckiego i pierwsze stanowisko, jakie powstało, było stanowiskiem okulistycznym – wspomina prof. Romanowska-Dixon.

– Użycie wiązki protonowej pozwala na niezwykłą dokładność, co daje szanse zaoszczędzenia ważnych struktur, zwłaszcza w przypadku małych czerniaków, ale jest to metoda trudna dla pacjenta. Przygotowanie trwa dłużej niż napromienianie. Konieczna jest współpraca pacjenta.

Musi być odpowiednio przygotowany, unieruchomiony, mieć otwarte usta, założony gryzak, rozwarte na metalowych haczykach powieki. Nie każdy jest w stanie to wytrzymać. W trakcie przygotowań do terapii protonowej zdarza się, że pozycjonowanie nie jest możliwe i musimy zmienić metodę leczenia.

Na szczęście mamy różne możliwości leczenia, a ich skuteczność jest taka sama. Dzięki temu możemy personalizować leczenie.

Prof. Romanowska-Dixon przypomina, że ośrodek krakowski ma ogromny wachlarz możliwości.

– Ponieważ nowotwory oka to rzadka choroba, ośrodki onkologii okulistycznej na świecie mają zwykle do dyspozycji albo terapię protonową, albo aplikatory jodowe, tak jak np. wiodące ośrodki w USA. W Clatterbridge w Anglii stosowana jest głównie terapia protonowa.

W Niemczech jest ośrodek, który stosuje brachyterapię jodową i rutenową, w Lozannie stosowana jest głównie terapia protonowa. W naszym ośrodku leczymy zarówno brachyterapią (płytki/aplikatory), jak i terapią protonową.

Stosujemy też unikatowe zabiegi wycięcia nowotworu po napromieniowaniu oka po to, żeby uniknąć zespołu toksycznego guza, procesów będących efektem leczenia guza. Usunięcie gałki ocznej jest ostatecznością.

Metodę tak radykalną stosuje się wtedy, gdy nowotwór nie kwalifikuje się do leczenia, bo jest za duży, nacieka nerw wzrokowy czy struktury zewnątrzgałkowe. Taką operację zwykle przeprowadza się często z jednoczasowym wszczepieniem implantu oczodołowego. Dla czerniaków oka, podobnie jak w innych lokalizacjach, czynnikiem ryzyka mogą być predyspozycje genetyczne oraz obecność znamion.

NOWOTWORY U DZIECI

Najczęstszym nowotworem oka u dzieci jest siatkówczak, który występuje w jednym na 14-20 tys. urodzeń.

– Nieleczony prowadzi do śmierci. W latach 80. mieliśmy dzieci, które umierały z powodu siatkówczaka – opowiada prof. Romanowska-Dixon. – Dziś bardzo poprawiła się i diagnostyka i leczenie. Metody są różne, zawsze dobierane indywidualnie.

Jest to szybko rosnący nowotwór, może występować w jednym oku lub w obydwu. Chorują na niego już noworodki i małe dzieci, najczęściej stwierdza się go u dzieci między pierwszym a trzecim rokiem życia.

Charakterystyczny objaw to biały odblask ze źrenicy, widoczny również na zdjęciach. Może to być także zez. Siatkówczak jest na szczęście rzadko występującym nowotworem. W Polsce notuje się każdego roku 22-27 przypadków nowych zachorowań.

Niestety to usypia czujność lekarzy. Tymczasem nowotwory u dzieci rosną bardzo szybko, są bardzo złośliwe, dają przerzuty.

You might be interested:  Insulina – działanie, rodzaj, insulina jako lek na cukrzycę

ELŻBIETA BOREK

Onkologia w Polsce

O nowotworach oka nie mówi się zbyt wiele, dlatego poprosiliśmy prof. dr hab. n. med. Bożenę Romanowską-Dixon, kierownik Kliniki Okulistyki i Onkologii Okulistycznej Szpitala Uniwersyteckiego w Krakowie, wiceprezes Polskiego Towarzystwa Okulistycznego, żeby przybliżyła ten temat.

Najczęściej występującym pierwotnym nowotworem wewnątrzgałkowym oka jest czerniak błony naczyniowej. Zachorowalność w populacji określa się na 6 do 10 przypadków na 1 mln osób w ciągu roku. Ponieważ długo nie daje objawów, często wykrywany jest przypadkowo i zazwyczaj w zaawansowanym, trudnym do leczenia stadium.

Wówczas walka idzie nie tyle o oko, ile o życie pacjenta.– Czerniaki dają objawy niecharakterystyczne, rzadko wiązane przez osobę chorą z rakiem. Rosnąc za tęczówką (w ciele rzęskowym), przemieszczają soczewkę i mogą powodować astygmatyzm. Czasami na powierzchni oka widać poszerzone naczynia krwionośne.

Widoczne gołym okiem są zmiany w obrębie tęczówki, bo pojawiają się na niej nieregularne, ciemne bądź jasne obszary. Podobnie jest w przypadku czerniaka rosnącego na powierzchni oka – w spojówce.

Nowotwory umiejscowione w naczyniówce, a więc w tylnej części oka, w zależności od lokalizacji mogą powodować pogorszenie widzenia albo ograniczać pole widzenia chorego, ale nadal nie dają np. objawów bólowych, które mogą skłonić pacjenta do wizyty okulistycznej.

Mogą też rosnąć obwodowo, uzyskując nawet bardzo duże rozmiary, ale w żaden sposób nie sygnalizując swojej obecności. Nawet duży guz może pozostać niezauważony, bo powoduje niewielki ubytek w polu widzenia, z którego pacjent może nie zdawać sobie sprawy – mówi prof. Bożena Romanowska-Dixon.

Nowotwory oka nie bolą

Nowotwór rosnący wewnątrz oka bardzo trudno rozpoznać, bo nie boli i nie zawsze daje objawy. Czasem można o nim nie wiedzieć do końca życia.

Guz taki, choć rośnie powoli, niestety może być źródłem odległych przerzutów, a więc stanowi poważne zagrożenie dla życia.

Profesor Romanowska-Dixon podkreśla, że nowotwory oka nigdy nie bolą, chyba, że ich konsekwencją jest wzrost ciśnienia w gałce ocznej, co jednak nie zdarza się często.

Od zagrożenia nowotworem nie są wolne także powieki. Guzki, zgrubienia, owrzodzenia na powiekach mogą sugerować, że rozwija się rak podstawnokomórkowy. Takie guzy trzeba koniecznie usuwać, bo choć nie powodują przerzutów, to będą rosły i mogą naciekać wszystkie tkanki, z którymi sąsiadują – kości, zatoki, nawet oko.

– Raka powieki usuwamy zawsze ze śródoperacyjną oceną histopatologiczną i dopiero, kiedy wiemy, że został w całości wycięty, rekonstruujemy powiekę i kończymy zabieg – wyjaśnia pani Profesor.

Wszystkie zmiany nowotworowe powiek i spojówek, zarówno rak podstawnokomórkowy, rak płaskonabłonkowy, czy bardzo agresywne czerniaki, trzeba usuwać chirurgicznie.

Przy potwierdzeniu histopatologicznym, że chodzi o nowotwór złośliwy, poza usunięciem guza spojówek konieczne jest napromieniowanie tego obszaru albo miejscowa chemioterapia aplikowana w postaci kropli do oka.

Jeśli chodzi o czerniaki wewnątrzgałkowe, szczególnie umiejscowione w tylnej części oka, główną metodą ich leczenia jest napromienianie.Nowoczesne leczenie

Leczenie może odbywać się różnymi metodami.

Brachyterapia to znana i powszechnie stosowana w ośrodkach onkologii okulistycznej na świecie metoda, która polega na naszyciu na tylnej powierzchni oka (u podstawy wewnątrzgałkowego guza) płytki (aplikatora), zawierającej izotop radioaktywny. Po kilku dniach, podczas drugiego zabiegu operacyjnego płytkę się usuwa. Czas ekspozycji zależy od aktywności płytki i grubości guza.

Jest jednak pewna grupa guzów, których nie można leczyć brachyterapią. Z płytką nie zawsze i nie wszędzie da się dotrzeć. Płytka ma określoną średnicę, więc nie każdy nowotwór oka nadaje się do napromieniowania w ten sposób.

Czasem lokalizacja guza, np. w pobliżu struktur krytycznych, uniemożliwia zastosowanie brachyterapii. Metodą z wyboru jest wówczas radioterapia protonowa, która w wybranych przypadkach pozwala zaoszczędzić struktury otaczające guz.

– Dążymy do personalizacji leczenia. U niektórych osób na pewno udałoby się zaoszczędzić otoczenie napromieniowywanego guza, gdyby użyć wiązki protonowej. Problem polega na tym, że terapia protonowa jest bardzo trudna dla pacjenta – tłumaczy prof. Romanowska-Dixon. – Pacjent musi współpracować, a nie zawsze jest w stanie.

Musi być odpowiednio przygotowany, unieruchomiony, mieć otwarte usta, założony gryzak, rozwarte na metalowych haczykach powieki. Przygotowanie trwa dłużej, niż sam zabieg. Nie każdy jest w stanie to wytrzymać.

Zdarza się, w trakcie przygotowań do terapii protonowej, że pozycjonowanie nie jest możliwe i musimy zmienić metodę leczenia.

Usunięcie gałki ocznej jest ostatecznością. Metodę tak radykalną stosuje się wtedy, gdy nowotwór nie kwalifikuje się do leczenia, bo jest za duży, nacieka okolicę nerwu wzrokowego, tkanki oczodołu, w bardzo zaawansowanym stadium choroby. Taką operację zwykle przeprowadza się z jednoczasowym, śródoperacyjnym wszczepieniem implantu oczodołowego.

– Diagnostyka nowotworów oka jest bardzo prosta – wystarczą podstawowe badania okulistyczne uzupełnione o badanie ultrasonograficzne (USG).

To pozwala rozpoznać nowotwór, określić jego rozmiary, stwierdzić, jaki to typ guza i przeprowadzić diagnostykę różnicową.

Jest to na tyle dokładne badanie, że niepotrzebne jest już badanie z użyciem rezonansu magnetycznego – wyjaśnia prof. Romanowska-Dixon.

Pacjent może zupełnie nie zdawać sobie sprawy z tego, że w jego oku rośnie guz. Zdecyduje się na wizytę u okulisty, gdy pogorszy mu się ostrość wzroku. Umiejscowienie zmian patologicznych w pobliżu centralnej siatkówki zawsze powoduje pogorszenie widzenia, niezależnie od ich charakteru.

Czy to będzie zwyrodnienie plamki, związane z wiekiem, czy jakaś wybroczyna, obrzęk centralnej siatkówki w przebiegu retinopatii cukrzycowej, czy jakakolwiek inna patologia, nawet niewielka, ale zlokalizowana w pobliżu centralnej siatkówki – pacjent zgłasza się do okulisty od razu, bo zaburzone jest widzenie.

Z drugiej strony niedostrzegane są ogromne czasem zmiany, odwarstwienia siatkówki, wielkie guzy umiejscowione obwodowo.

Nowotwór wewnątrz oka może być przerzutem z innego guza pierwotnego, rosnącego w innym narządzie. Guzy przerzutowe zlokalizowane są zazwyczaj w tylnym biegunie oka. Przerzuty do oka pochodzą najczęściej z raka piersi u kobiet i raka płuca u mężczyzn.

Jeśli okulista rozpozna taki nowotwór, kieruje pacjenta do onkologa w celu poszukiwania nowotworu pierwotnego.

Możliwości leczenia miejscowego są takie same, ale zwykle stosuje się bardziej oszczędzające postępowanie, ponieważ czasem pacjenci mają uogólnioną chorobę nowotworową (przerzutowe guzy w wielu narządach).

Czynniki ryzyka

Dla nowotworów oka, jak i wszystkich innych, czynnikami ryzyka mogą być predyspozycje genetyczne, ale też znamiona zarówno na skórze, jak i na tęczówce czy spojówce. O ile jednak skórę ze znamionami barwnikowymi należy chronić przed słońcem, o tyle oko za ciemnymi szkłami bez filtra jest gorzej chronione niż nieosłonięte. Słońce nie jest „wyzwalaczem” czerniaka wnętrza gałki ocznej.

– Kiedy wychodzimy na słońce, mrużymy oczy. Nadmiar światła zawęża nam źrenicę, która pełni w oku taką samą rolę jak przesłona w aparacie fotograficznym: zwęża się, gdy jest jasno i rozszerza w ciemności, regulując przepływ światła.

Dzięki temu wnętrze oka chronione jest przed nadmiernym promieniowaniem UV. Znacznie gorzej jest wtedy, gdy korzystamy z okularów słonecznych, które nie mają dobrych filtrów.

Powodują one, że źrenica rozszerza się i eksponuje dno oka na promieniowanie – tłumaczy prof. Romanowska-Dixon.

Nowotwory oka nie omijają także dzieci

Najczęstszym jest siatkówczak, który występuje u 1 na 15-20 tys. urodzeń. Może mieć charakter dziedziczny – jest efektem braku genu, który hamuje jego rozwój. Z reguły stwierdza się go u dzieci między pierwszym a trzecim rokiem życia. Charakterystyczny objaw to biała źrenica, widoczna zwłaszcza na zdjęciach.

– Ale biały odblask w oku dziecka nie musi świadczyć o siatkówczaku, wiele innych przyczyn może dawać taki efekt – mówi pani Profesor. – Na pewno trzeba to sprawdzić u okulisty, bo siatkówczak stanowi zagrożenia dla życia.

Jest szybko rosnącym nowotworem, może występować w jednym oku albo w obydwu. Jeśli więc opiekunowie dostrzegą biały odblask na zdjęciach, powinni zbadać dziecko, by wykluczyć siatkówczaka. Chorują na niego już noworodki.

Siatkówczak jest na szczęście rzadko występującym nowotworem. W Polsce notuje się każdego roku 22-27 przypadków nowych zachorowań. Ale to, że jest chorobą rzadką, usypia czujność lekarzy. Nie podejrzewają tego schorzenia, bo występuje rzadko.

Skłonni są szukać innych przyczyn białego odblasku w oku. Tymczasem nowotwory u dzieci rozwijają się bardzo szybko, są bardzo złośliwe, dają przerzuty. Dobrze jednak reagują na chemioterapię.

Od momentu wprowadzenia systemowej chemioterapii dzieci przestały umierać z powodu siatkówczaka.

You might be interested:  Resekcja żołądka – wskazania, metody, przeciwwskazania, zalecenia, dieta, ryzyko, powikłania, rokowanie

Klinika Okulistyki i Onkologii Okulistycznej Szpitala Uniwersyteckiego w Krakowie jest ośrodkiem referencyjnym dla pacjentów z całej Polski. Stosowane są tutaj najnowsze standardy diagnostyki i leczenia nowotworów narządu wzroku.

Nasza klinika uznawana jest za jeden z czterech wiodących ośrodków onkologii okulistycznej w Europie i włączona została w międzynarodowy program UM CURE 2020. Celem programu są wspólne badania nad czerniakiem wewnątrzgałkowym.

Poprzez połączenie się osób z różnych ośrodków UM CURE 2020 konsorcjum ma realną szansę na przeprowadzenie szczegółowej analizy tego guza i znalezienia nowych sposobów jego leczenia.

UM CURE 2020 konsorcjum ma duże doświadczenie w prowadzeniu takich badań, także na przedklinicznym etapie na przykład: eksperymentów w laboratoriach przy użyciu różnych modeli naśladujących czerniaka błony naczyniowej.

Czerniak – groźny nowotwór. Jak wygląda diagnostyka i leczenie?

Czerniak złośliwy (łac. melanoma malignum), lub po prostu czerniak, to złośliwy nowotwór skóry, błon śluzowych oraz błon naczyniowych oka.

Wywodzi się z komórek barwnikowych (melanocytów), które obecne są w całym organizmie, w tym tkankach skóry i błon śluzowych, drogach oddechowych, oponach mózgowych, uchu wewnętrznym i tkankach układu moczowego.

Melanocyty odpowiedzialne są za syntezę i magazynowanie melanin – pigmentów, od których zależny jest kolor skóry, włosów i barwa tęczówek. Ponadto melaniny w skórze chronią jej głębsze warstwy przed szkodliwym promieniowaniem  ultrafioletowym.

Zazwyczaj czerniak rozwija się na niezmienionej powierzchni skóry, ale może też powstać na podłożu istniejących wcześniej znamion. U 1. na 10. chorych nowotwór może rozwinąć się na innych narządach niż skóra.

ZOBACZ TEŻ: Pieprzyki – czy mogą być groźne?

Częstość występowania czerniaka

W Polsce czerniak stanowi 5-7% nowotworów skóry w Polsce i 1% wszystkich nowotworów złośliwych. Polska należy do krajów o niskiej częstości zachorowania na czerniaka, choć obserwuje się systematyczny wzrost zapadalności na tę chorobę, szczególnie w młodszych grupach wiekowych. Szczyt zachorowań przypada na 7. i 8. dekadę życia.

ZOBACZ TEŻ: Czyrak: rozpoznanie i leczenie. Czy czyrak jest groźny?

Co zwiększa ryzyko zachorowania na czerniaka?

Zdaniem dermatologów głównym czynnikiem rozwoju czerniaka jest wystawianie skóry na działanie promieniowania ultrafioletowego (UV), zwłaszcza UVB, pochodzącego z promieniowania słonecznego oraz sztucznych źródeł (np. solarium).

Największym zagrożeniem są intensywne i krótkie ekspozycje na światło słoneczne oraz oparzenia słoneczne, zwłaszcza te do 15. roku życia.

Na zachorowanie bardziej narażone są osoby z licznymi znamionami barwnikowymi, szczególnie atypowymi i sporych rozmiarów. 

Specjaliści wskazują także na pewne uwarunkowania genetyczne, które mogą zwiększać ryzyko zachorowania – fenotyp skóry oraz przypadki czerniaka w rodzinie. Osoby o jasnej karnacji (oraz niebieskich oczach, włosach blond lub rudych) łatwiej ulegają poparzeniom słonecznym, a z każdym takim incydentem ryzyko zachorowania wzrasta.

Jak rozpoznać, czy to czerniak?

Osoby o większej liczbie znamion skórnych powinny wykonywać samobadanie skóry, aby kontrolować ich liczbę, rozmieszczenie i ewentualne anomalie.

Wykonując takie przeglądy regularnie raczej nic nie powinno umknąć naszej uwadze, zwłaszcza nietypowe zmiany skórne.

Czerniak z wyglądu nie przypomina typowego pieprzyka – jest płaski i niesymetryczny, jego granice są nieregularne i poszarpane, wyraźnie oddzielają się od zdrowej skóry.

Zmiana ta ma zauważalnie nierównomierne zabarwienie, od odcieni beżu i brązu po czerwień i głęboką czerń. Z początku może mieć zaledwie kilka milimetrów, jednak z czasem będzie się rozrastał, także pod powierzchnią skóry, ulegając zgrubieniu. Na skórze mogą pojawić się owrzodzenia i krwawienia, czemu towarzyszy uciążliwe pieczenie i swędzenie skóry.

W diagnostyce czerniaka dermatolodzy wykorzystują tzw. algorytm ABCDE, który powstał dzięki pracy Amerykańskiego Towarzystwa Nowotworowego. Warto go wykorzystać podczas samokontroli, by w razie czego móc szybko zareagować.

  • A (ang. asymmetry) – asymetria – czerniak jest asymetryczny w każdej osi;
  • B (ang. borders) – brzegi – brzegi czerniaka są postrzępione, karbowane lub łuskowate;
  • C (ang. color) – kolor – barwa czerniaka jest nierównomierna;
  • D (ang. diameter) – średnica – rozmiar czerniaka przekracza 6 mm;
  • E (ang. elevation) – uniesienie – czerniak uwypukla się ponad otaczającą go skórę.

ZOBACZ TEŻ: Łuszczyca – czy można ją wyleczyć?

Czerniak – kiedy iść do dermatologa?

Jeżeli zauważyliśmy na ciele niepokojącą zmianę, należy omówić ten problem z lekarzem rodzinnym, który oceni, czy skierować nas do dermatologa.

W gabinecie dermatologicznym sprawdzane będą wszystkie zmiany na powierzchni skóry, co wymaga odsłonięcia całego ciała, także okolic intymnych. To bardzo istotne, ponieważ czerniak może się rozwinąć w bardzo nietypowych miejscach.

Do badania wykorzystuje się dermatoskop, który posiada wbudowane oświetlenie oraz szkło powiększające. 

Po zakończonym badaniu dermatolog poinformuje nas, które znamiona należy obserwować. W niektórych przypadkach konieczne jest profilaktyczne usunięcie zmian.

Jeżeli dermatolog podejrzewa czerniaka, pacjent zostaje skierowany do ośrodka onkologicznego, gdzie wykonuje się biopsję zmiany skórnej oraz dalsze badania diagnostyczne, w tym badania fluorescencyjne znamion, aby dokładniej zlokalizować nowotwór na powierzchni skóry.

Zaleca się także wykonanie badania biochemicznego z oceną stężenia dehydrogenazy mleczanowej w surowicy oraz morfologię z rozmazem. Ponadto wykonuje się badania molekularne celem wykrycia ewentualnej mutacji w genie BARF.

ZOBACZ TEŻ: Wypadanie włosów – jakie są przyczyny i jak można z nim walczyć?

Metody leczenia czerniaka

Powodzenie terapii czerniaka zależne jest od stopnia zaawansowania choroby. Czerniak we wczesnym stadium jest stosunkowo łatwy w leczeniu, a szybkie rozpoczęcie terapii daje szanse na całkowite wyleczenie choroby.

Podstawą leczenia jest zabieg chirurgiczny, w trakcie którego usuwa się bliznę po wcześniej wykonanej biopsji zmiany, a także dwucentrymetrowy margines zdrowej skóry. Zmiany wnikające w głąb skóry (ponad 1 mm) wymagają wykonania biopsji sąsiadujących węzłów chłonnych.

Jeżeli obecne są w nich komórki nowotworowe, wykonuje się limfadenektomię, czyli całkowite usunięcie węzłów chłonnych.

Niska świadomość wśród pacjentów oraz brak profilaktyki sprawiają, że chorzy na czerniaka często do dermatologa trafiają zbyt późno, gdy dochodzi do rozsiewu zmian przerzutowych. Na tym etapie w leczeniu wykorzystuje się radio- i chemioterapię, a także leczenie celowane, jednak rokowania nie są dobre – w Polsce około 30% chorych na czerniaka złośliwego umiera.

ZOBACZ TEŻ: Jak pozbyć się pajączków naczyniowych?

Profilaktyka nowotworów skóry

Znając powyższe fakty nie można zaprzeczyć, że profilaktyka nowotworów skóry jest niezwykle ważna i może uratować życie.

Największym zagrożeniem jest nadmierna ekspozycja na promieniowanie UV, dlatego należy zrezygnować z wizyt w solarium oraz unikać wychodzenia na słońce, szczególnie w godzinach od 11 do 16. Jeżeli wiemy, że danego dnia będziemy przebywać na słońcu, należy się do tego odpowiednio przygotować.

Ważne jest stosowanie kremów ochronnych z wysokimi filtrami UVA i UVB, które chronią przed szkodliwym promieniowaniem. Na głowie zawsze powinniśmy mieć czapkę lub kapelusz, a na nosie okulary przeciwsłoneczne z filtrem. 

Rodzice małych dzieci oraz nastolatków muszą szczególnie zadbać o ich bezpieczeństwo. Wielokrotne poparzenia skórne w młodym wieku znacząco zwiększają ryzyko zachorowania na czerniaka, dlatego warto być konsekwentnym.

Maluchy nie powinny przebywać w ostrym słońcu, zawsze powinny mieć na głowie czapkę oraz być posmarowane hojną porcją kremu ochronnego. Pamiętajmy, że po kąpielach w morzu lub basenie należy ponownie nałożyć krem z filtrem.

Ważna jest także samokontrola znamion. Jeżeli regularnie sprawdzamy stan naszej skóry, łatwiej nam będzie zauważyć nowe znamiona. Wszelkie wątpliwości należy jak najszybciej omówić z dermatologiem. Wizytę u tego specjalisty można zarezerwować on-line na LekarzeBezKolejki.pl.

ZOBACZ TEŻ: Trądzik hormonalny – przypadłość wieku dorosłego

Wszystkie treści zamieszczone w Serwisie, w tym artykuły dotyczące tematyki medycznej, mają wyłącznie charakter informacyjny. Dokładamy starań, aby zawarte informacje były rzetelne, prawdziwe i kompletne, jednakże nie ponosimy odpowiedzialności za rezultaty działań podjętych w oparciu o nie, w szczególności informacje te w żadnym wypadku nie mogą zastąpić wizyty u lekarza.

Leave a Comment

Your email address will not be published. Required fields are marked *