Jak leczy się alergię pokarmową?

Dieta eliminacyjna to często sposób na wyleczenie alergii pokarmowej. Polega na usunięciu z jadłospisu uczulających pokarmów. Oprócz niej stosuje się też leki przeciwhistaminowe i glikokortykosteroidy. Lekiem z wyboru w leczeniu anafilaksji pokarmowej jest adrenalina.

Celem leczenia alergii pokarmowej jest wzmocnienie układu immunologicznego i zapobiegnięcie niepożądanym objawom. W zależności od tego, jak silnie organizm reaguje na alergeny i od tego, jakie i ile ich jest, będzie zależał dobór odpowiedniej metody.

>> Alergia pokarmowa u niemowlaka – objawy i leczenie

Na czym polega dieta eliminacyjna

Wykluczenie z diety substancji o działaniu alergennym jest podstawową metodą postępowania w przypadku alergii pokarmowej.

Niezbędne w tym celu jest prawidłowe zidentyfikowanie alergenu i duża ostrożność w doborze produktów.

Jeśli jesteśmy uczuleni na laktozę czy gluten, to miejmy świadomość, że producenci żywności dodają te składniki do szeregu różnych rodzajów żywności. Koniecznie czytajmy etykiety!

Jeżeli natomiast zidentyfikujemy u siebie alergię na białka mleka, warto uszczegółowić, na które konkretnie – od tego również zależy jadłospis. Zakłada się, że aby zrównoważyć straty odżywcze wynikające z eliminacji jednego produktu, trzeba go zastąpić trzema innymi. Warto zatem zadbać o urozmaicenie codziennych posiłków.

Odmianą diety eliminacyjnej jest dieta rotacyjna. Stosuje się ją w przypadku alergii na wiele różnych substancji po to, by nie zwiększać liczby alergenów.

Polega ona na całkowitym wyeliminowaniu produktów, co do których mamy pewność, że uczulają, i spożywaniu wszystkich pozostałych co 4−5 dni. Ma na celu zmniejszenie styczności organizmu z nimi, co pozwala zapobiec rozwojowi kolejnych alergii.

Trzeba wiedzieć, że im na więcej pokarmów jesteśmy uczuleni, tym łatwiej o następne.

Alergia pokarmowa – leczenie farmakologiczne

Wszyscy pacjenci, u których po zjedzeniu alergennego pokarmu wystąpił wstrząs anafilaktyczny zagrażający życiu, zawsze powinni mieć przy sobie adrenalinę.

Ważne jest, by forma, w której będą ją mieć, pozwalała na samodzielne zastosowanie. Warto również poinformować bliską osobę o miejscu przechowywania adrenaliny w domu.

Może się zdarzyć, że tylko natychmiastowa reakcja pozwoli ocalić życie i zdrowie.

W przypadku objawów w postaci dokuczliwej pokrzywki czy świądu ulgę mogą przynieść leki przeciwhistaminowe. Nie można ich jednak stosować prewencyjnie – kluczowa nadal pozostaje odpowiednia dieta. Kiedy natomiast zmagamy się ze szczególnie silnymi objawami ze strony układu pokarmowego pomocne mogą okazać się glikokortykosteroidy. Ich również jednak nie można nadużywać.

Mimo że podstawą leczenia jest właściwa dieta, warto pamiętać, że w wielu przypadkach nie trzeba jej stosować dożywotnio. U dzieci alergie często ustępują same w toku rozwoju, a u dorosłych eliminacja szkodliwych produktów pozwala układom pokarmowemu i immunologicznemu na przywrócenie prawidłowego działania.

Dlatego też trzeba co jakiś czas przeprowadzać próbę prowokacji (jeśli oczywiście wcześniej nie wystąpił wstrząs anafilaktyczny). Wystarczy wziąć do ust niewielką ilość dotychczas zakazanego pokarmu, trzymać w ustach kilka minut i przy braku wystąpienia świądu w jamie ustnej – połknąć.

Jeśli nie zanotujemy u siebie żadnych niepożądanych następstw, to najprawdopodobniej już dobrze go tolerujemy.

Rodzaje alergii pokarmowych. Jak zdiagnozować i jak leczyć alergie pokarmowe?

Alergia pokarmowa to zjawisko nadwrażliwości na tle immunologicznym. Oznacza reakcję układu odpornościowego na składnik pożywienia stanowiący alergen. Towarzyszy jej podwyższony poziom przeciwciał IgE, chociaż wyróżniamy też mechanizmy IgE-niezależne oraz mieszane.

Alergia pokarmowa jest często mylona z nietolerancją pokarmową, wywoływaną przez zaburzenia niezwiązane z układem immunologicznym (np. biochemiczne czy metaboliczne).

Przykładem może być nietolerancja laktozy, wynikająca z niedoboru enzymu laktazy, odpowiedzialnego za jej trawienie.

ZOBACZ TEŻ: Testy alergiczne – czy są wiarygodne? Czy warto wykonywać testy alergiczne?

Objawy alergii pokarmowej

Podczas pierwszego kontaktu z alergenem zazwyczaj nie odczuwamy dolegliwości, dopiero kolejne zetknięcie się z nim powoduje wystąpienie objawów. W przypadku alergii IgE-zależnej pojawiają się one szybko i obejmują m. in.

zaburzenia pokarmowe, zaczerwienienie skóry i świąd, obrzęk czy pokrzywkę. Wyjątkowo niebezpieczne jest wystąpienie tachykardii, spadku ciśnienia krwi, skurczu oskrzeli i zamknięcie dróg oddechowych wskutek opuchlizny tkanek gardła, prowadzące do wstrząsu anafilaktycznego.

Odmiany IgE-niezależne objawiają się stanami zapalnymi jelit i silną biegunką, zaś odmiany mieszane atopowym zapaleniem skóry i eozynofilowym zapaleniem przewodu pokarmowego.

U części pacjentów rozwija się również alergia krzyżowa, czyli podobna lub identyczna reakcja na alergeny o zbliżonej budowie chemicznej, np. pacjenci uczuleni na jad pszczeli, z dużym prawdopodobieństwem uczuleni będą również na miód.

ZOBACZ TEŻ: Jak objawia się astma oskrzelowa? Metody leczenia

Umów wizytę u alergologa

Czynniki ryzyka alergii pokarmowej

Niestety, u niektórych pacjentów prawdopodobieństwo wystąpienia alergii pokarmowej jest większe niż u pozostałych, ze względu na tzw. czynniki ryzyka.

Należą do nich choroby alergiczne występujące u pacjenta i jego najbliższej rodziny, astma lub atopowe zapalenie skóry zdiagnozowane przed ukończeniem 3 miesiąca życia.

Uczulenia na tle pokarmowym statystycznie dotykają częściej dzieci niż dorosłych, a u niektórych najmłodszych ustępują z wiekiem.

Jak potwierdzić alergię pokarmową?

Potwierdzenie alergii pokarmowej nie należy do najłatwiejszych. W pierwszej kolejności należy udać się do lekarza alergologa, który zleci odpowiednie postępowanie.

W diagnostyce stosuje się próbę eliminacji, polegającą na wykluczeniu podejrzewanego czynnika alergizującego z diety i dalszej obserwacji objawów. Innym rozwiązaniem jest próba prowokacyjna, polegająca na celowym podaniu alergenu w warunkach szpitalnych.

W sytuacji, gdy istnieje możliwość wystąpienia wstrząsu anafilaktycznego, jest ostatecznością. Praktykuje się także wykonywanie alergizujących testów skórnych lub oznaczenie przeciwciał IgE w surowicy.

ZOBACZ TEŻ: Alergia na pyłki – jak sobie z nią radzić?

Leczenie alergii pokarmowej

Podstawą leczenia jest całkowite wykluczenie z diety pokarmu stanowiącego alergen. Łagodne objawy uczulenia łagodzić można poprzez podanie leków przeciwhistaminowych. W poważniejszych przypadkach alergolog może przepisać doustny glikokortykosteroid.

Po zjedzeniu pewnych produktów obserwujesz u siebie niepokojące objawy, mogące świadczyć o alergii pokarmowej? Nie zwlekaj i omów swoje dolegliwości z alergologiem. Już teraz umów wizytę na LekarzeBezKolejki.pl.

W przypadku wstrząsu anafilaktycznego najważniejsza jest szybka reakcja.

Jeśli pacjent posiada ampułkostrzykawkę z adrenaliną, należy wstrzyknąć jej zawartość w boczną powierzchnię uda i wezwać pogotowie ratunkowe.

Zatrzymanie oddechu wymaga rozpoczęcia resuscytacji krążeniowo-oddechowej i kontynuowania jej do przyjazdu karetki. Gdy pojawią się wymioty, pacjent powinien zostać ułożony na boku, aby uniknąć zachłyśnięcia.

ZOBACZ TEŻ: Ukąszenie szerszenia – czy należy się bać? Co zrobić?

Czy alergii pokarmowej można się pozbyć?

Całkowite pozbycie się alergii w sytuacji, gdy nie ustępuje samoistnie z wiekiem, wymaga zastosowania immunoterapii, czyli podawania pacjentowi wzrastających dawek alergenu, w celu uzyskania na niego tolerancji. Jest to metoda wskazana u pacjentów, u których czynnik uczulający występuje powszechnie w żywności i daje nasilone objawy. O jej zastosowaniu decyduje alergolog.

ZOBACZ TEŻ: Czym zajmuje się alergolog? Kiedy wybrać się do poradni alergologicznej?

Wszystkie treści zamieszczone w Serwisie, w tym artykuły dotyczące tematyki medycznej, mają wyłącznie charakter informacyjny. Dokładamy starań, aby zawarte informacje były rzetelne, prawdziwe i kompletne, jednakże nie ponosimy odpowiedzialności za rezultaty działań podjętych w oparciu o nie, w szczególności informacje te w żadnym wypadku nie mogą zastąpić wizyty u lekarza.

Alergia pokarmowa – objawy, przyczyny, badania, leczenie

Natychmiastowa alergia pokarmowa nigdy nie rozwija się po jednorazowym kontakcie z alergenem ani nie można mieć alergii na produkt, którego się nigdy nie spożywało.

Dopiero w kolejnym kontakcie układu immunologicznego z alergenem może dojść do patologicznej reakcji, czyli nadprodukcji przeciwciał IgE oraz wydzielenia mediatorów reakcji alergicznej (np.

histaminy), co prowadzi do ujawnienia się objawów alergicznych.

Objawy alergii pokarmowej będą zależeć od ilości spożytego alergenu, stopnia odpowiedzi immunologicznej i ilości wytworzonych mediatorów.

U dzieci objawy zazwyczaj pojawiają się po śladowych ilościach alergenu, zaś u dorosłych bardzo często potrzebne jest około 10 g uczulającego białka (chociaż nie jest to regułą) lub objawy mogą pojawić się, gdy spożyciu alergenu towarzyszy intensywna aktywność fizyczna.

Zawsze w alergiach IgE-zależnych objawy będą pojawiać się natychmiastowo, czyli w ciągu od kilku minut do kilku godzin od spożycia pokarmu, który stanowi alergen.

Charakterystyczne objawy w alergii pokarmowej IgE-zależnej to:

  • dolegliwości pokarmowe – wymioty, biegunki, zgaga, zaparcia, odbijanie, mdłości, wzdęcia brzucha, bóle brzucha (w tym kolki),
  • zespół alergii jamy ustnej – pieczenie i szczypanie w obrębie jamy ustnej, obrzęk warg,
  • atopowe zapalenie skóry,
  • alergiczny nieżyt nosa,
  • alergiczne zapalenie spojówek (pieczenie i łzawienie oczu) wraz z typowymi workami pod oczami,
  • atak astmy oskrzelowej,
  • zaburzenia ciśnienia krwi,
  • wstrząs anafilaktyczny.
You might be interested:  Tęgoryjec dwunastnicy – co to jest, zakażenie, objawy, leczenie, profilaktyka

Ostatni objaw jest o tyle groźny, gdyż bez natychmiastowej pomocy medycznej (iniekcja adrenaliny) może dojść do zgonu. Objawy anafilaksji pojawiają się zazwyczaj po dwóch godzinach od przyjęcia alergenu (czas potrzebny na przedostanie się do krążenia).

Anafilaksja objawia się:

  • opuchniętą skórą (również opuchlizną powiek),
  • katarem,
  • swędzeniem i rumieniem skóry,
  • skróconym świszczącym oddechem, chrypką, kaszlem,
  • przyspieszoną pracą serca,
  • bardzo niskim ciśnieniem,
  • bólem głowy i brzucha,
  • wymiotami i biegunką,
  • zaburzeniami rytmu, zawału i nagłego wstrzymania pracy serca (głównie u osób z chorobami serca).

Alergenami nazywane są białka pochodzące z różnych gatunków zwierząt, roślin czy grzybów, które po wniknięciu do organizmu wywołują reakcję uczuleniową. O alergenach pokarmowych mówi się, jeżeli dostały się one przez przewód pokarmowy – wymienia się także alergeny wziewne (przez układ oddechowy) i kontaktowe (przez skórę).

Natychmiastowe alergie pokarmowe zazwyczaj wiążą się z uczuleniem na grupę najczęstszych alergenów, chociaż w rzadkich przypadkach mogą wystąpić objawy po spożyciu innych pokarmów.

Objawy natychmiastowe w alergii pokarmowej najczęściej powodowane są spożyciem:

Trochę rzadziej obserwuje się objawy uczuleniowe po selerze, pomidorze, kiwi, mango, bananach, kakao, soczewicy, łubinie, groszku, słoneczniku, sezamie, miodzie pszczelin oraz przyprawach takich jak curry, anyż, kolendra, gorczyca i pieprz. Większość osób z alergią pokarmową IgE-zależną reaguje niewielką ilość alergenów (czasem tylko na jeden).

Układ immunologiczny nie jest jednak nieomylny i w określonych sytuacjach może wywołać objawy po kontakcie z innym alergenem niż ten, na który jest uczulony.

Dzieje się tak, jeśli dwa alergeny posiadają kompatybilną budowę chemiczną w przynajmniej 70%. Dochodzi wówczas do tzw.

reakcji krzyżowej, które mogą zachodzić nie tylko w zakresie alergii pokarmowych, ale również pomiędzy alergenami pokarmowymi i wziewnymi lub kontaktowymi.

Do częstych reakcji krzyżowych należą:

  • roztocza ze skorupiakami (przeczytaj o alergii na roztocza),
  • pyłki brzozy z jabłkiem lub selerem (np. reakcja na jabłka, gdy pylą brzozy),
  • lateks z cytrusami,
  • mleko krowie z mlekiem innych ssaków (przeczytaj o alergii na mleko),
  • sierść kota z wieprzowiną (przeczytaj o alergii na kota),
  • zarodniki grzybów z serami pleśniowymi,
  • pszenica z innymi zbożami glutenowymi,
  • jaja kurze z jajami innych gatunków, a także mięsem drobiowym lub pierzem ptaków.

Alergia pokarmowa – określone objawy a badania diagnostyczne

Wybór odpowiednich testów alergicznych zależeć powinna przede wszystkim od występujących objawów. Jeżeli objawy są nasilone i pojawiają się szybko, należy diagnozować alergie pokarmowe IgE-zależne – chociaż anafilaksja wyklucza niektóre metody. W przypadku objawów opóźnionych i przewlekłych diagnozuje się inne rodzaje nietolerancji.

Sprawdź cenę testów pokarmowych ❱

Z alergiami wiązane są takie objawy jak katar, łzawienie, kichanie, kaszel, wysypka, bóle brzucha, wzdęcia, biegunki czy wymioty. Jeżeli takie dolegliwości występują u Ciebie, wykonaj test pod kątem alergii.

Sprawdź dostępne testy alergiczne

W diagnostyce natychmiastowych alergii pokarmowych stosowanych jest kilka podstawowych metod:

Najczęściej wykonuje się punktowe testy skórne, które polegają na umieszczeniu roztworów alergenów na skórze i wykonaniu w tym miejscu nakłucia – obecność bąbla z rumieniem oznacza uczulenie na dany produkt. Testów skórnych nie wykonuje się jednak po wystąpieniu wstrząsu anafilaktycznego.

Wykonuje się także pomiary stężenia przeciwciał IgE dla alergenów z konkretnych paneli pokarmowych.

Przy tym badaniu nie obserwuje się żadnych nieprzyjemnych dolegliwości, a dodatkowym plusem jest fakt, że nie wymagają odstawienia stosowanych już leków, które pozwalają zredukować nieprzyjemne objawy alergii.

Testy z krwi są sposobem na przebadanie jednocześnie wielu alergenów, co przyspiesza prawidłową diagnozę, a dodatkowo przy zastosowaniu technologii molekularnej możliwe jest dokładne określenie cząsteczek białkowych odpowiadających za uczulenie oraz ryzyka wystąpienia u chorego alergii krzyżowej.

Diagnostyka może także wiązać się z eliminacją podejrzewanych produktów z diety na co najmniej dwa tygodnie – zanik objawów świadczy o uczuleniu na ten produkt. Próba eliminacyjna jednak może wiązać się z dużą ilością niepotrzebnych prób.

W niektórych przypadkach alergolodzy zalecają próby prowokacyjne, które są najbardziej inwazyjne, przez co wykonuje się je w warunkach hospitalizacji.

W tym badaniu po czasowej eliminacji prawdopodobnych alergenów podaje się pacjentowi kapsułki ze zwiększającymi się dawkami alergenu oraz placebo w celu obserwacji objawów.

Ta próba pozwala wykluczyć ewentualne objawy wynikające z tzw. efektu placebo.

Alergia pokarmowa – sposoby leczenia

Sposób leczenie alergii pokarmowej jest uzależniony od rodzaju reakcji:

  • Alergie opóźnione zwykle ustępują w ciągu 6-12 miesięcy stosowania leczenia.
  • Alergie natychmiastowe mogą zaniknąć po 2-3 latach diety eliminacyjnej – w wielu jednak przypadkach utrzymują się przez całe życie.
    • Zanik odpowiedzi uczuleniowej w alergii natychmiastowej jest charakterystyczny głównie dla dzieci. Z alergii na białko mleka krowiego i jaja wyrasta nawet 80-90% dzieci, a na orzeszki ziemne 20%.
    • U dorosłych natomiast objawy utrzymują się zwykle przez całe życie.

Alergen potwierdzony testami na alergie pokarmowe należy całkowicie usunąć z diety na minimum 2-3 lata. W większości przypadków konieczne jest wykluczenie produktów, które mogą zawierać nawet śladowe ilości alergenu, jednak zależy to w głównej mierze od indywidualnej tolerancji. Po tym czasie można wykonać ponowne badania lub wprowadzić pokarm i obserwować objawy.

  • W alergiach pokarmowych dietoterapia może być wspomagana farmakoterapią (antyhistaminiki, kortykosteroidy, adrenalina) oraz immunoterapią swoistą.
  • Autor merytoryczny: Mgr Katarzyna Startek, Dietetyk
  • Aktualizacja: 2018-11-09

Powiązane tematy:

Bibliografia:

  1. Bochenek A.: Alergia pokarmowa. Nowa Medycyna 10/1999.
  2. Human Nutrition, edited by Catherine Geissler, Hilary Powers, Elsevier 2011.
  3. Sicherer S.H., Sampson H.A. Food allergy: Epidemiology, pathogenesis, diagnosis, and treatment. J Allergy Clin Immunol. 2014 Feb;133(2):291-307; quiz 308.

  4. Turnbull J.L., Adams H.N., Gorard D.A.: Review article: the diagnosis and management of food allergy and food intolerances. Aliment Pharmacol Ther. 2015 Jan;41(1):3-25.
  5. Wagner A.: Znaczenie determinant węglowodanowych (CCD) w diagnostyce alergii krzyżowej. Alergia, 2013, 3: 36-38.

Data publikacji: 2018-06-26

Czym jest alergia pokarmowa? Rodzaje i metody leczenia

Alergia pokarmowa bywa mylona z nietolerancją pokarmową, choć są to dwa niezależne od siebie zjawiska.

Alergia pokarmowa charakteryzuje się nieprawidłową odpowiedzią układu immunologicznego na kontakt z pewnymi składnikami pożywienia, które u zdrowych osób nie wywołują żadnych dolegliwości.

Reakcji tej towarzyszy podwyższone miano przeciwciał IgE skierowanych przeciwko określonemu składnikowi pokarmu, choć niekiedy występować mogą mechanizmy mieszane lub IgE-niezależne.

Nietolerancja pokarmowa jest niepożądaną reakcją organizmu na spożywany pokarm, jednak występujące zaburzenia nie są powiązane z układem immunologicznym, dlatego też zaleca się używanie określenia „nieimmunologiczna nadwrażliwość pokarmowa”.

Występujące objawy mogą być konsekwencją czynników enzymatycznych, biochemicznych, farmakologicznych lub metabolicznych. Przykładem tego zjawiska może być nietolerancja węglowodanów fermentujących (tzw.

FODMAP) lub nietolerancja laktozy, która wynika z niedoboru enzymu trawiącego ten cukier – laktazy.

ZOBACZ TEŻ: Jakie są symptomy nietolerancji laktozy?

Jak objawia się alergia pokarmowa?

Objawy alergii pokarmowej niemal nigdy nie występują podczas pierwszego kontaktu z alergenem, następuje to najwcześniej podczas kolejnego zetknięcia się z danym produktem. Dochodzi wówczas do nadprodukcji przeciwciał IgE oraz mediatorów procesu zapalnego (np. histaminy, prostaglandyn), które odpowiedzialne są za występowanie objawów alergii.

W przypadku alergii IgE-zależnych objawy pojawiają się w bardzo krótkim czasie pod postacią dolegliwości ze strony układu pokarmowego (np.

mdłości, wzdęcia, zgaga, biegunka, wymioty), swędzenia skóry i obrzęków, alergicznego nieżytu nosa, swędzenia i łzawienia oczu, astmy oskrzelowej.

W skrajnych przypadkach mogą wystąpić zaburzenia rytmu serca, spadek ciśnienia krwi i inne niepokojące objawy, które doprowadzić mogą do wstrząsu anafilaktycznego.

Alergie odmiany IgE-niezależnej mogą przebiegać pod postacią stanów zapalnych jelit, zaś odmiany mieszane dodatkowo dawać mogą objawy skórne. Możliwe jest także występowanie tzw.

alergii krzyżowych, czyli podobnej lub identycznej reakcji alergicznej następującej po kontakcie z alergenem o zbliżonej budowie.

Alergie tego typu występują najczęściej między alergenami pyłków drzew oraz surowych warzyw i owoców.

ZOBACZ TEŻ: Gluten – czy naprawdę jest szkodliwy?

Przyczyny występowania alergii pokarmowej

Alergie pokarmowe dotyczą około 2-8% osób dorosłych i 4-8% dzieci. Najczęściej ujawniają się u niemowląt i małych dzieci, co związane jest z podatnością układu immunologicznego na nieprawidłowe reakcje.

You might be interested:  Kiedy i jak płukać zatoki w domu?

U niektórych osób ryzyko rozwinięcia się alergii pokarmowej jest znacząco większe na skutek występowania pewnych czynników ryzyka. Ogromną rolę w występowaniu alergii odgrywają uwarunkowania genetyczne. Ryzyko wystąpienia alergii u dziecka zdrowych rodziców wynosi od 5% do 15%, czyli jest stosunkowo niewielkie.

Jeżeli zarówno matka, jak i ojciec, cierpią na choroby o podłożu alergicznym, ryzyko alergii u dziecka wzrasta do 60-80%. 

Alergolodzy wskazują również na czynniki środowiskowe – wzrost zanieczyszczenia środowiska, żywność wysokoprzetworzoną, stosowanie silnych środków konserwujących przy produkcji żywności. Ryzyko alergii jest szczególnie wysokie przy współdziałaniu obu wspomnianych czynników.

ZOBACZ TEŻ: Celiakia i nietolerancja glutenu. Jakie są objawy, jak dbać o dietę?

Diagnostyka alergii pokarmowych

Zdiagnozowanie alergenu, który jest odpowiedzialny na wystąpienie reakcji alergicznej, nie jest łatwym zadaniem. Konieczna jest wizyta u alergologa, który zaordynuje odpowiednie postępowanie.

Jednym ze sposobów jest tzw. próba eliminacyjna. Polega ona na wyeliminowaniu z jadłospisu potencjalnie alergizujących produktów na okres dwóch tygodni.

Jeżeli objawy ustępują, prawdopodobnie świadczy to o uczuleniu na wykluczony produkt.

W diagnostyce wykonuje się również punktowe testy skórne (punktowe, skórne lub naskórkowe testy płatkowe). Wskazane są u osób dorosłych i dzieci, które ukończyły 4. rok życia. Alternatywnym rozwiązaniem są pomiary stężenia przeciwciał IgE w surowicy, które umożliwiają przebadanie wielu alergenów.

Rzadziej stosowaną metodą są próby prowokacyjne, polegające na celowym podaniu substancji alergizującej w warunkach szpitalnych. Próba ta pozwala wykluczyć objawy występujące na zasadzie efektu placebo, jednak uznawana jest za najbardziej inwazyjną i ryzykowną.

ZOBACZ TEŻ: Testy alergiczne – sprawdź, co Cię uczula

Metody leczenia alergii pokarmowej

Podstawą w leczeniu alergii pokarmowych jest wyeliminowanie z codziennego jadłospisu produktów alergizujących. Jeżeli jest to np. białko mleka krowiego, należy zrezygnować z mleka i jego przetworów. Trzeba również uważnie czytać składy gotowej żywności, ponieważ mleko jest często stosowanym dodatkiem.

W przypadku wystąpienia łagodnych objawów alergii, pomocne mogą być leki przeciwhistaminowe (np. Allegra, Amertil Bio, Aleric Deslo Active, Allertec WZF, Claritine Active, Hitaxa Fast, Zyrtec UCB, Zyx Bio). Przy zaostrzeniu objawów alergolog może przepisać doustny glikokortykosteroid.

Pomocne może być także miejscowe zastosowanie kremu z hydrokortyzonem (np. Hydrocortisonum Aflofarm, Maxicortan).

Nie możesz znaleźć swoich leków na alergię? Przejdź do wyszukiwarki KtoMaLek.pl i zarezerwuj je w najbliższej aptece.

Wystąpienie wstrząsu anafilaktycznego wymaga szybkiej reakcji. Pacjent zawsze powinien mieć przy sobie ampułkostrzykawkę z adrenaliną, którą w razie potrzeby można będzie podać. Należy bezzwłocznie wezwać pogotowie ratunkowe, a w razie zatrzymania oddechu rozpocząć resuscytację krążeniowo-oddechową.

Czy możliwe jest całkowite wyleczenie?

Alergie pokarmowe u dzieci bardzo często ustępują samoistnie wraz z wiekiem, jednak nie jest to regułą. Jeżeli pacjent chce całkowicie pozbyć się alergii pokarmowej, może zdecydować się na immunoterapię.

Polega ona na regularnym podawaniu pacjentowi wzrastających dawek alergenu, aby uzyskać na niego tolerancję.

Ten rodzaj terapii wskazany jest w przypadkach, gdy czynnikiem uczulającym są produkty powszechnie występujące w żywności i dające mocno nasilone objawy.

ZOBACZ TEŻ: Roztocza kurzu domowego – czy naprawdę takie groźne?

Wszystkie treści zamieszczone w Serwisie, w tym artykuły dotyczące tematyki medycznej, mają wyłącznie charakter informacyjny. Dokładamy starań, aby zawarte informacje były rzetelne, prawdziwe i kompletne, jednakże nie ponosimy odpowiedzialności za rezultaty działań podjętych w oparciu o nie, w szczególności informacje te w żadnym wypadku nie mogą zastąpić wizyty u lekarza.

Alergia pokarmowa – przyczyny, objawy, badania i leczenie

Alergia pokarmowa to uczulenie na produkty spożywcze i ich składniki, najczęściej mleko krowie, jaja, orzeszki ziemne i pszenicę. Choć kojarzy się głównie z niemowlętami i dziećmi, występuje również u osób dorosłych.

Jej objawy są niespecyficzne, najczęściej przybierają postać wysypki skórnej, pokrzywki, kataru czy dolegliwości żołądkowo-jelitowych.

Jakie badania są pomocne w wykryciu alergii pokarmowej  i czy można ją leczyć? 

Według definicji, alergia pokarmowa to niepożądana reakcja organizmu w postaci powtarzalnych i odtwarzalnych objawów po spożyciu (nawet niewielkiej ilości) wybranych produktów, które u zdrowych osób nie wywołują żadnych dolegliwości.

Słowo alergia powstało z połączenia dwóch słów pochodzących z języka greckiego: „allos”- zmieniony oraz „ergon” – reakcja.

Przyczyną alergii pokarmowej jest nieprawidłowa odpowiedź układu immunologicznego, który rozpoznaje substancje zawarte w pokarmie jako obce i uruchamia kaskadę mechanizmów mających za zadanie unieszkodliwić alergen. 

Alergia pokarmowa jest jedną z powszechniej występujących chorób.

Ma to związek z rozwojem cywilizacyjnym, w wyniku którego organizm narażony jest na coraz większą ilość substancji potencjalnie uczulających (barwniki, konserwanty żywności, emulgatory, preparaty modyfikujące smak).

Alergia pokarmowa stanowi poważne wyzwanie dla zdrowia publicznego, nazywana jest „drugą falą epidemii” po astmie. Szacuje się, że alergia pokarmowa może dotyczyć nawet 10 proc. populacji.

Termin alergia często niesłusznie stosowany jest  wymiennie z pojęciem nietolerancja pokarmowa.

U podłoża alergii pokarmowej leżą mechanizmy immunologiczne, natomiast nietolerancja pokarmowa jest związana z nieimmunologiczną odpowiedzią organizmu. Do nietolerancji pokarmowych należą m.

in nietolerancja laktozy i glutenu oraz nieprawidłowe wchłanianie węglowodanów. Symptomy alergii pokarmowej i nietolerancji są bardzo podobne, a więc i trudne do odróżnienia.

Przyczyny alergii pokarmowej

Za powstawanie alergii pokarmowej odpowiadają czynniki genetyczne  (mutacja w genie kodującym białko filagrynę, które pełni ważną rolę w prawidłowym funkcjonowaniu bariery skórnej i nabłonka) oraz  środowiskowe, takie jak: zanieczyszczenie środowiska, narażenie na dym tytoniowy, wiek matki karmiącej i jej dieta. Co ciekawe, istnieje zależność między częstością występowania alergii pokarmowych, a porą roku: dzieci urodzone jesienią i zimą częściej chorują na alergie pokarmowe, co tłumaczy się niższą syntezą witaminy D, która ma działanie modulujące na układ immunologiczny.

W 1995 roku organizacja Food and Agriculture Organization ustaliła tzw. „wielką ósemkę” produktów najczęściej uczulających ludzi na całym świecie. Należą do nich:

  • mleko krowie,
  • jaja,
  • ryby,
  • orzechy,
  • orzeszki arachidowe,
  • soja,
  • pszenica.

Uczulać mogą zarówno produkty pochodzenia zwierzęcego (przede wszystkim: mięso wieprzowe i wołowe, mleko krowie i kozie, ryby, skorupiaki, mięczaki oraz jaja i mięso kur, gęsi, kaczek, indyków), jak i roślinnego: ziarna zbóż (jęczmień, żyto, ryż, pszenica), jabłka, owoce cytrusowe, orzechy, śliwki, musztarda, kakao, ziemniaki, pomidory, papryka, pieprz, tytoń, marchew, pietruszka, seler oraz niektóre przyprawy.

Zdarzają się również tzw. alergie krzyżowe, których istotą jest połączenie alergii wziewnej z uczuleniem na niektóre składniki diety. Przykładowo, osoby uczulone na pyłek brzozy często mają alergię pokarmową na jabłko i seler.

Typy alergii pokarmowych 

Patomechanizm powstawania alergii pokarmowych jest dość skomplikowany. Alergie pokarmowe mogą przebiegać z udziałem grupy przeciwciał immunoglobuliny IgE ( reakcje IgE zależne) skierowanych przeciwko konkretnym alergenom pokarmu lub niezależnie od  przeciwciał (reakcje IgE niezależne). Wyróżnia się 4 typy alergii pokarmowych.

  1. Pierwszym z nich jest tzw. natychmiastowa reakcja alergiczna, w której antygen łączy się ze swoistymi przeciwciałami IgE. Dolegliwości pojawiają się bardzo szybko po spożyciu pokarmu (w fazie wczesnej do 30 minut, w fazie później do 6-8 godzin), na który jesteśmy uczuleni. Do reakcji natychmiastowych należą wstrząs anafilaktyczny, anafilaksja przewodu pokarmowego, pokrzywka, reakcje krzyżowe (alergia na lateks i pokarmy) oraz zespół alergiczny błony śluzowej jamy ustnej (OAS – oral allergy syndrome). 
  2. Kolejnym rodzajem jest reakcja alergiczna typu cytotoksycznego. W tym modelu antygen łączy się z receptorami błonowymi przeciwciał IgG i IgM, co aktywuje tzw. układ dopełniacza, który jest czynnikiem niszczącym komórkę. Najczęstszą przyczyną wystąpienia reakcji alergicznej typu II są leki lub ich metabolity oraz przetoczenie krwi. 
  3. Trzeci typ reakcji to reakcja typu kompleksów immunologicznych. Mechanizm jest podobny do typu II, po aktywacji uwolnione zostają enzymy lizosomalne z neutrofilów. Reakcja typu III odpowiada za występowanie pokrzywki i obrzęków.
  4. Ostatni typ reakcji to tzw. reakcja komórkowa (opóźniona), gdzie główną rolę odgrywają limfocyty T. Objawy pojawiają się  od kilku do kilkunastu godzin od spożycia pokarmu. Ten typ reakcji odpowiada za alergiczne kontaktowe zapalenie skóry oraz objawy ze strony przewodu pokarmowego. 

Objawy alergii pokarmowej mogą pojawić się w różnym odstępie czasowym od spożycia produktu (od kilku minut do kilkunastu godzin), dlatego tak trudno jest stwierdzić, który pokarm wywołuje działania niepożądane. Warto też podkreślić, iż ten sam produkt może u różnych osób wywołać odmienne objawy kliniczne. Wśród najczęstszych objawów alergii pokarmowej wymienia się:

  1. Dolegliwości ze strony przewodu pokarmowego. Alergeny podrażniają błonę śluzową żołądka, co jest przyczyną nudności, wymiotów i bólu w nadbrzuszu. Po spożyciu pokarmów może wystąpić odbijanie, pieczenie gardła, rozlane bóle brzucha, biegunki z domieszką krwi i śluzu, zaparcia, wzdęcia, gazy o znacznym nasileniu i bardzo nieprzyjemnym zapachu, brak apetytu. Jeżeli pokarmy uczulające przyjmowane są regularnie, podrażnienie może przyjmować postać przewlekłych objawów dyspeptycznych. 
  2. Dolegliwości związane z drogami oddechowymi. Pojawia się alergiczny nieżyt nosa, przejawiający się katarem o wodnistej konsystencji, kichaniem, czasem uczuciem niedrożności nosa. Niekiedy dochodzi do nieżytu gardła, krtani i objawów przypominających astmę, w tym nadmiernego skurczu oskrzeli i duszności. 
  3. Zmiany w obrębie jamy ustnej – drobne owrzodzenia i zaczerwienienie błon śluzowych. Owrzodzenia mogą obejmować większe powierzchnie śluzówki, co jest przyczyną znacznych dolegliwości bólowych. Na dziąsłach mogą pojawiać się drobne, bolesne, białe plamki nazywane aftami. W cięższych przypadkach może dochodzić do obrzęku całej jamy ustnej, co znacznie utrudnia przyjmowanie pokarmów.
  4. Reakcje skórne:pokrzywka, wysypka, atopowe zapalenie skóry, świąd. 
  5. Dolegliwości nieswoiste: osłabienie, przewlekłe zmęczenie, rozdrażnienie, zaburzenia snu. 
You might be interested:  Strupy w nosie – przyczyny ranek i strupków w nosie

W szczególnych przypadkach może wystąpić wstrząs anafilaktyczny, którego głównymi objawami są: ból głowy, wzrost częstości akcji serca, spadek ciśnienia tętniczego krwi, utrata przytomności oraz niebezpieczny skurcz oskrzeli. Wstrząs anafilaktyczny stanowi bezpośrednie zagrożenie życia, dlatego jego wystąpienie jest wskazaniem do podjęcia natychmiastowej interwencji lekarskiej.

Wysypka przy alergii pokarmowej

W przebiegu alergii pokarmowej najczęstszą i najbardziej powszechną reakcją jest wysypka na twarzy, dłoniach i stopach, rzadziej w innych okolicach ciała. Drobno lub gruboplamista wysypka występuje pod postacią grudek, krost lub pęcherzyków wypełnionych treścią surowiczą, które po pęknięciu tworzą bolesne nadżerki.

 Skóra jest zaczerwieniona, obrzęknięta, a sama wysypka powoduje nasilony świąd. W przypadku przewlekłego działania czynnika uczulającego zmiany na skórze mogą przybrać blady kolor, skóra staje się sucha i pogrubiała, co może prowadzić do rozwoju liszaja. Rozdrapane w fazie ostrej zmiany mogą pozostawić po sobie drobne przebarwienia albo blizny.

 

Wysypkę leczy się przy użyciu preparatów stosowanych bezpośrednio na skórę w postaci kremów, maści, zasypek, roztworów. Miejscowo stosowane są preparaty steroidowe o działaniu przeciwzapalnym i przeciwświądowym oraz preparaty odkażające z zawartością antybiotyków lub leków przeciwgrzybiczych.

Wspomagająco zaleca się doustne leki przeciwhistaminowe, które zmniejszają ogólną nadwrażliwość organizmu.

Pielęgnacja domowa obejmuje stosowanie środków przeznaczonych dla alergików i osób z atopowym zapaleniem skóry oraz wybieranie proszków do prania i płynów do płukania o najuboższym składzie chemicznym, aby dodatkowo nie podrażniać zmian. 

Alergia pokarmowa u dzieci jest dość powszechna. Szacuje się, że dotyczy 6-8 proc. dzieci i 3-4 proc. młodzieży. Może pojawić się wkrótce po urodzeniu, w okresie rozszerzania diety dziecka o nowe produkty. U 80 procent dzieci alergia mija po 3.

roku życia (tzw. wyrastanie z alergii). Zdarza się jednak, iż u dzieci z alergią pokarmową i atopowym zapaleniem skóry wraz z wiekiem dochodzi do wystąpienia kolejnych objawów choroby alergicznej – alergicznego nieżytu nosa i astmy (tzw.

marsz alergiczny).

U niemowląt i dzieci alergię pokarmową wywołują zazwyczaj produkty pochodzenia zwierzęcego.W 9 na 10 przypadków źródłem alergii pokarmowych są: białka jaja kurzego, orzeszki ziemne, ryby i mleko krowie. Rzadziej uczulają: soja, orzechy laskowe, pomidory, truskawki czy brzoskwinie.

Objawy alergii pokarmowej u dzieci 

Alergia pokarmowa u noworodka (dziecka do 30 dnia życia) oznacza uczulenie na białka zawarte w mleku.

 Objawy alergii pokarmowej u noworodków karmionych sztucznie i naturalnie są takie same.

Występuje niechęć do jedzenia, kolki, wymioty, biegunki, spadek masy ciała lub nieprzybieranie na wadze i gazy o nieprzyjemnym zapachu. Może pojawić się także wysypka. 

Alergia pokarmowa u niemowlęcia (dziecka od 1 do 12 miesiąca życia) może dotyczyć zarówno uczulenia na mleko jak i produkty wprowadzane jako rozszerzenie diety np.

pszenicę czy jajka.

 Nowe produkty w diecie dziecka powinny być wprowadzane pojedynczo, aby w przypadku pojawienia się objawów alergii łatwo było określić składnik, który je wywołał. 

Objawy skórne u niemowląt i dzieci manifestują się przede wszystkim pod postacią pokrzywki lub atopowego zapalenia skóry (AZS). Pokrzywka prowadzi do znacznego świądu skóry, czasem obrzęku naczynioruchowego związanego z gromadzeniem się wysięku w przestrzeniach między tkankami.

W zależności od czasu trwania choroby pokrzywkę dzieli się na ostrą (do 6 tygodni) i przewlekłą (ponad 6 tygodni). Atopowe zapalenie skóry objawia się zmianami grudkowo-zapalnymi, nadżerkami i nasilonym świądem. Skóra jest bardzo sucha i ma tendencje do łuszczenia się.

Zmiany mogą obejmować wiele okolic ciała, ale najczęściej zlokalizowane są w zgięciach stawowych kolan i łokci. AZS z reguły ma przewlekły przebieg z tendencją do remisji i nawrotów.

Alergia pokarmowa u dorosłych 

Alergia pokarmowa dotyczy 1-3 proc. osób dorosłych. Może pojawić się w każdym wieku, nawet jeżeli wcześniej nie występowały żadne dolegliwości.

W przeciwieństwie do dzieci, dorosłych częściej uczulają produkty pochodzenia roślinnego: pszenica, jabłko, seler, kiwi, wiśnia czy marchew.

Alergia w wieku dziecięcym na warzywa strączkowe, ryby i owoce zazwyczaj utrzymuje się także w wieku dorosłym, w przeciwieństwie do uczulenia na białko jaja kurzego i mleka krowiego. Objawy alergii pokarmowej u dorosłych są bardzo podobne do tych występujących u dzieci.

Jak wykryć alergię pokarmową?

Diagnostyka alergii pokarmowej nie należy do łatwych, ponieważ brak jest jednego testu umożliwiającego postawienie rozpoznania, a uczulenie mogą wywoływać setki produktów spożywczych.

Diagnozę alergii pokarmowej stawia się w oparciu o: wywiad alergologiczny, badanie pacjenta, analizę stwierdzanych objawów klinicznych oraz interpretację badań alergiczno-immunologicznych.

W diagnostyce wykorzystuje się następujące metody wykrywania alergii pokarmowej:

  • Punktowe testy skórne z alergenami pokarmowymi.  Test polega na nałożeniu na skórę roztworu zawierającego alergen i nakłuciu jej igłą, tak aby uzyskać kontakt krwi z alergenem. Wynik odczytuje się po 15-20 minutach. Za reakcje pozytywne (potwierdzające reakcję alergiczną) uważa się zaczerwienienie i obrzęk skóry wraz z bąblem. Następnie ocenia się wielkość powstałego na skórze odczynu, który jest miarą siły reakcji uczuleniowej. Standardowo panel pokarmowy testów alergicznych obejmuje 20 najczęstszych antygenów, ale może zostać rozbudowany.
  • Stężenie specyficznych przeciwciał przeciwko alergenom pokarmowym w klasie IgE . Służy diagnostyce wyłącznie reakcji IgE zaleznych, więc ich ujemny wynik nie wyklucza jednoznacznie występowania alergii.
  • Doustna próba prowokacji, która jest metodą decydującą o ostatecznym rozpoznaniu. Pokarm rozważany jako szkodliwy podawany jest w kontrolowanych warunkach w postaci płynnej lub jako kapsułka. Próbę prowokacji powinna poprzedzać 1-4- tygodniowa dieta eliminacyjna, w czasie której wyklucza się  podejrzany pokarm i obserwuje ustępowanie objawów klinicznych.

Leczenie znacznie poprawia jakość życia alergików. Podstawowym i najskuteczniejszym rodzajem leczenia jest dieta eliminacyjna z wykluczeniem produktów, na które zostało zdiagnozowane uczulenie. Należy pamiętać, iż np. w razie alergii na mleko należy unikać nie tylko samego mleka, ale również wszystkich produktów, które w składzie mają białka mleka.

Dieta powinna być wprowadzona natychmiast po rozpoznaniu alergii, a wyeliminowane produkty zastąpione innymi, o podobnej wartości odżywczej. Kontrola zasadności stosowania diety eliminacyjnej powinna odbywać się co 6-12 miesięcy.

Badania potwierdzają, że wczesne wprowadzenie zmian żywieniowych łagodzi przebieg choroby, a często także prowadzi do wyleczenia. 

Jeżeli objawy alergii są nasilone, można stosować doustne leki antyhistaminowe. W przypadku objawów skórnych zalecane jest stosowanie miejscowo maści natłuszczających, sterydowych lub antybiotykowych ‒ w zależności od wskazań lekarza specjalisty. 

Bibliografia:

  1. W. Loh and M. L. K. Tang, “The epidemiology of food allergy in the global context,” Int. J. Environ. Res. Public Health, vol. 15, no. 9, Sep. 2018, doi: 10.3390/ijerph15092043. 
  2. Protasiewicz Monika and Iwaniak Anna, “Alergie pokarmowe i alergeny żywności,” Bromat. Chem. Toksykol., vol. XLVII, no. 2, pp. 237–242, 2014.
  3.  Kaczmarski M., Korotkiewicz-Kaczmarska, „Alergia i nietolerancja pokarmowa.,” E. Help-Med., 2013.
  4. Boyce JA, Assa’ad A, , et al. Guidelines for diagnosis and management of food allergy in the United States: Report of the NIAID – Sponsored Expert Panel. J Allergy Clin Immunol 2010;126:S1-58.

Treści zawarte w serwisie mają wyłącznie charakter informacyjny i nie stanowią porady lekarskiej. Pamiętaj, że w przypadku problemów ze zdrowiem należy bezwzględnie skonsultować się z lekarzem.

Leave a Comment

Your email address will not be published. Required fields are marked *