Jak leczyć oparzenia w domu – pierwsza pomoc przy oparzeniach

Jak leczyć oparzenia? Kiedy poparzenie zagraża zdrowiu i życiu? Sprawdź co robić, aby sobie pomóc, a nie zaszkodzić.

Oparzenia to uszkodzenie skóry w wyniku działania wysokiej temperatury, prądu lub substancji chemicznych. Do oparzenia skóry może dojść już przy temperaturze 42°C.

Jak leczyć oparzenia w domu – pierwsza pomoc przy oparzeniach

Rodzaje oparzeń:

  1. Oparzenia termiczne  – spowodowane działaniem wysokich temperatur np. oparzenia rozgrzanym żelazkiem, wrzątkiem, parą wodną, gorącym garnkiem, pryskającym olejem, otwartym ogniem.

     

  2. Oparzenia chemiczne – spowodowanie kontaktem ze żrącymi substancjami chemicznym, np. środkami czystości, wybielaczami, tabletkami do zmywarek, odkamieniaczami, ługami, środkami do udrażniania rur, kwasem z akumulatora.

     

  3. Oparzenia elektryczne, czyli porażenia prądem. Źródłem prądu jest zwykle domowa lub przemysłowa instalacja elektryczna lub piorun. Oparzenia tego rodzaju nie zawsze powodują utratę przytomności.

     

  4. Oparzenia radiacyjne są wynikiem działania promieniowania. Najpowszechniejsze z nich to oparzenia słoneczne, ale występują również oparzenia promieniami RTG i innymi ekstremalnymi czynnikami. 

Co robić w sytuacji lekkich oparzeń I stopnia?

Lekkie oparzenie obejmuje tylko naskórek. Towarzyszy mu zwykle zaczerwienienie, pieczenie, niewielki obrzęk, a poparzona skóra jest ciepła.

W takiej sytuacji:

  1. Jak najszybciej pozbądź się biżuterii, zegarka znajdujących się w miejscu oparzenia, zanim pojawi się obrzęk.  
  2. Ostrożnie zdejmij uszkodzone lub oblane wrzątkiem ubranie. Jeśli odzież przykleiła się do skóry, nie rób tego samodzielnie! Odetnij odzież dookoła rany i nie odrywaj jej od skóry.

     Udaj się do szpitala lub wezwij pomoc medyczną, oparzenie jest prawdopodobnie cięższe niż się wydaje.  

  3. Schłodź poparzoną skórę zgodnie z zasadą „trzech piętnastek”, czyli przez 15 minut polewaj oparzenie zimną wodą o temperaturze ok. 15 st. C, z wysokości ok. 15 centymetrów.

    Pamiętaj, nie lej zimnej wody bezpośrednio na miejsce oparzenia, tylko powyżej! Działając w ten sposób, ochładzasz ciało i unikniesz dalszego uszkodzenia, zatrzymując przegrzewanie tkanek.

     

  4. Do chłodzenia nie wykorzystuj lodu ani nie zanurzaj poparzonej części ciała w lodowatej wodzie! Zanurzając poszkodowanego w lodowatej wodzie, możesz go przeziębić. Do schładzania możesz wykorzystać opatrunki hydrożelowe, które warto mieć w domowej apteczce.

     

  5. Uważaj na zakażenia! Po schłodzeniu skóry zabezpiecz ranę opatrunkiem hydrożelowym, lub jałowym gazikiem i owiń lekko bandażem. Całość możesz skropić wodą.   
  6. Nie smaruj zaczerwienionej skóry tłuszczem, żadnymi maściami, alkoholem, gencjaną.

    Możesz stosować specyfiki polecone wyłącznie przez lekarza lub farmaceutę, szczególnie gdy oparzenie jest bolesne, lub pojawił się pęcherz.  

  7. Nigdy nie przekłuwaj pojawiających się pęcherzy! Doprowadzisz wtedy do zakażenia skóry. Taki zabieg może wykonać wyłącznie lekarz lub pielęgniarka.  
  8. W sytuacji oparzeń termicznych (słonecznych) wykorzystaj pantenol w piance, spryskując poparzone miejsce z odległości 10-20 cm.

Co robić w sytuacji oparzeń ciężkich II i III stopnia?

Oparzenie ciężkie to takie, które obejmuje znaczną część ciała, czyli 10% lub więcej. Łatwo to oszacujesz przyjmując, że 1% powierzchni ciała to mniej więcej wielkość dłoni osoby poszkodowanej.

Oparzenia II stopnia charakteryzują się dużym obrzękiem, a na skórze pojawiają się pęcherze.

Oparzenia III stopnia to najcięższe uszkodzenia skóry, która przybiera szary, nienaturalny kolor, pojawiają się zwęglenia, brak czucia, skóra jest bardzo sucha i może pękać.

W zależności od stopnia uszkodzenia udaj się do szpitala lub wezwij pogotowie jeżeli oparzenie jest znaczne. Samodzielne leczenie takich uszkodzeń ciała może spowodować zaostrzenie dolegliwości.

Uwaga! Jeżeli widzisz tlące się lub palące ubranie na poszkodowanym, nigdy nie gaś go gaśnicą! Możesz to bezpiecznie zrobić kocem gaśniczym lub inną grubą tkaniną.  W ten sposób ogień nie będzie miał dopływu tlenu i zgaśnie. Przeczytaj więcej, o zasadach ratowania płonącego człowieka.  

Kiedy należy dzwonić pod numer alarmowy 112?

  1. Gdy doszło do znacznych oparzeń twarzy lub szyi, takie urazy mogą spowodować problemy z oddychaniem oraz gdy poparzone są genitalia.

     

  2. Jeżeli masz do czynienia z poparzeniem III stopnia lub gdy powierzchnia oparzenia zajmuje więcej niż 10% powierzchni ciała, lub utrudnia poruszanie się poszkodowanego.

     

  3. Gdy oparzenie połączone jest z innym urazem lub gdy poszkodowana osoba jest nieprzytomna.  
  4. Zawsze dzwoń po pomoc, gdy wypadkowi uległo dziecko!

Pielęgnacja i leczenie ran oparzeniowych

Każda domowa apteczka, oprócz termometru, standardowych leków przeciwbólowych oraz tych, z których na co dzień korzystają domownicy, zawsze powinna zawierać przynajmniej podstawowe wyposażenie, które pomoże udzielić pierwszej pomocy. 

Do podstawowego wyposażenia należą:

  • Opatrunki hydrożelowe
  • Środki do odkażania ran (pamiętaj, że woda utleniona szybko traci ważność, lepiej zastąpić ją innym specyfikiem, który poleci farmaceuta)
  • Jałowe gaziki małe i duże
  • Plastry z opatrunkiem
  • Plaster bez opatrunku, na rolce
  • Bandaż elastyczny i zwykły
  • Jałowy roztwór soli fizjologicznej
  • Rękawiczki jednorazowe
  • Kompresy żelowe
  • Nożyczki

Jeżeli po oparzeniu pozostała blizna, to chroń ją przed promieniowaniem UV oraz nie wystawiaj na działanie wysokich temperatur. Lekarz pomoże dobrać specyfik, który ułatwi proces zabliźniania i usuwania szpecących śladów. Głębokie lub rozległe urazy mogą wymagać interwencji chirurga, laseroterapii, lub zabiegów medycyny estetycznej.

Po wypadku unikaj sauny, jacuzzi oraz nie wystawiaj uszkodzonej skóry na słońce. W miejscach oparzeń nie noś ciasnej, ocierającej odzieży czy biżuterii. Nie drap i nie drażnij uszkodzonych miejsc. 

Nie bądź „mądry po szkodzie”, tylko przed – jak uniknąć oparzenia?

Jeżeli masz małe dzieci, korzystaj z zabezpieczeń minimalizujących ryzyko oparzenia. Pamiętaj, że do wypadków najczęściej dochodzi w kuchni czy przy stole. Używaj specjalnych osłon na kuchenki i patelnie. Gorący i rozpryskujący się tłuszcz powoduje głębokie urazy! NIGDY nie gaś rozgrzanego lub płonącego tłuszczu wodą!

  • Komenda Powiatowa Państwowej Straży Pożarnej w Otwocku pokazuje, co się stanie, gdy to zrobisz:
  • Unikaj sytuacji, w których dzieci przebywają bez opieki w pobliżu gorących naczyń, gotujących się potraw, czy rozgrzanego żelazka.

Długie, zwisające obrusy zamień na podkładki przynajmniej do czasu, aż dziecko podrośnie. Małe dzieci próbując wstać, często chwytają się obrusów, ściągając je na siebie wraz ze wszystkim, co jest na stole.

Nigdy nie korzystaj z uszkodzonej instalacji elektrycznej, na bieżąco naprawiaj zepsute gniazdka elektryczne. Wszelkie naprawy i modyfikacje instalacji elektrycznej powinien wykonywać specjalista z uprawnieniami. Wadliwa instalacja elektryczna jest najczęstszą przyczyną pożarowi i związanych z nimi poparzeń.

Zaopatrz się w koc gaśniczy i gaśnicę (może to być niewielka gaśnica samochodowa) z aktualnym atestem. 

Pamiętaj! W razie jakichkolwiek wątpliwości skontaktuj się z lekarzem rodzinnym lub jeśli sytuacja jest poważna, szukaj pomocy na SOR

  1. Opracowała: EBJ
  2. Zdjęcie: pexels.com
  3. Film: KP PSP Otwock

Artykuły powiązane:

Oparzenia

Oparzenie to skutek urazu do jakiego dochodzi w wyniku działania energii – wysokiej temperatury, prądu lub substancji chemicznych. Do oparzenia może dojść również na skutek silnego tarcia.

Ciężkość oparzenia zależy od wielu czynników: przede wszystkim od rodzaju działającej energii (płomień, wybuch, prąd), czasu działania czynnika oraz powierzchni oparzenia.

Ze względu na głębokość obrażeń oparzenia dzieli się na powierzchowne, o pośredniej głębokości oraz głębokie (kwalifikuje się je według czterostopniowej skali).

STOPIEŃ OPARZENIA GŁĘBOKOŚĆ SKÓRY OBJAWY
Ipowierzchownerumień, silny ból
IIpośrednia grubośćpęcherze, silny ból
IIIpełna grubośćtwarda, woskowa skóra, brak objawów bólowych na skutek uszkodzenia nerwów skórnych
IVgłębsze strukturyzwęglenie, martwica tkanek (np. ścięgien, kości)

Oparzenie powierzchowne obejmuje uszkodzenie samego naskórka, rana cechuje się wystąpieniem rumienia, jest bardzo bolesna, goi się około tygodnia i nie pozostawia śladów.

Oparzenie pośrednie obejmuje naskórek i część grubości skóry właściwej, powoduje powstanie surowiczych pęcherzy, zaczerwienienia, jest bolesne. Goi się około 2–3 tygodni i prawidłowo leczone nie pozostawia blizn.

Oparzenie głębokie obejmuje pełną grubość skóry właściwej. Skóra jest biała i na skutek uszkodzenia nerwów czuciowych nie boli. Goi się kilka tygodni i pozostawia trwałe blizny, prowadzi do powstania przykurczy, które wymagają leczenia operacyjnego i rehabilitacji.

Pierwsza pomoc i leczenie

Udzielając pierwszej pomocy oparzonemu, zawsze w pierwszej kolejności pamiętamy o zapewnieniu bezpieczeństwa ratownikowi. Należy odciąć źródło energii, zaopatrywać chorego w bezpiecznym miejscu.

Ranę chłodzić wodą przez minimum 15 minut i zabezpieczyć sterylnym opatrunkiem (nie stosuje się na oparzenie substancji natłuszczających). Jak najszybciej usunąć odzież i biżuterię z oparzonych kończyn, ponieważ na skutek urazu dochodzi do szybko narastającego obrzęku.

W ciężkich oparzeniach, gdy chory jest nieprzytomny i istnieje podejrzenie oparzenia dróg oddechowych należy wezwać pogotowie.

Osobę płonącą położyć, ponieważ ruch wznieca płomień, gasić kocem, oblać wodą lub toczyć po podłożu.
Pierwsza pomoc u chorego oparzonego ma duży wpływ na rokowanie i przebieg leczenia.

Szczególnie chłodzenie rany oparzonej w pierwszych kilkunastu minutach po urazie decyduje o dalszym gojeniu. Na skutek chłodzenia wodą zmniejsza się energia cieplna okolicy oparzonej, co zabezpiecza ranę przed pogłębieniem.

Duże znaczenie w procesie leczenia oparzonego mają wiek chorego oraz choroby towarzyszące.

U chorych ciężko oparzonych na miejscu zdarzenia zespół pogotowia zabezpiecza podstawowe czynności życiowe (drogi oddechowe, wkłucia dożylne), komfort cieplny mający na celu zabezpieczenie chorego przed wychłodzeniem i rozpoczyna leczenie poprzez podanie dożylnie dużych ilości płynów. Chorym oparzonym podaje się profilaktykę przeciwtężcową.

Ocena rany jest trudna, gdyż proces zniszczenia tkanek w ranie oparzeniowej może postępować, pogłębiać się. Obraz zmienia się w ciągu od kilku do kilkudziesięciu godzin po oparzeniu.

Powierzchnię oparzenia oblicza się najczęściej według reguły Wallace’a, nazywanej „regułą dziewiątek”: powierzchnia głowy i każdej kończyny górnej wynosi po 9%; powierzchnia przednia tułowia, powierzchnia tylna tułowia oraz każdej kończyny dolnej wynosi po 18% lub za pomocą „reguły ręki”, według której powierzchnia ręki stanowi 1% całkowitej powierzchni ciała.

Oparzenia powierzchowne, powodujące uszkodzenie naskórka i rumień nie wymagają leczenia w ośrodku specjalistycznym.

Zaleca się stosowanie na ranę preparatów: Panthenol, Bepanthen lub Argosulfan i codziennych zmian jałowych opatrunków. Rany się goją, nie pozostawiając blizn.

Oparzenia powierzchowne w pierwszych dniach po urazie mogą powodować silne dolegliwości bólowe, w związku z czym należy przyjmować leki przeciwbólowe (np. paracetamol).

Oparzenie głębokie obejmuje pełną grubość skóry oraz naczynia, nerwy skórne i tkankę podskórną. Skóra jest twarda, blada, „woskowa” lub brunatna, niewrażliwa na ból.

Leczenie oparzenia głębokiego wymaga ingerencji chirurgicznej: wycięcia martwicy, zamknięcia ubytków przeszczepami skóry, zawsze pozostawia blizny, może być przyczyną utrwalonych przykurczy.

Blizny oparzeniowe wymagają wielomiesięcznej ochrony przed promieniowaniem UV, natłuszczania i masażu.

Najgłębsze oparzenia charakteryzują się uszkodzeniem pełnej głębokości skóry oraz sąsiadujących tkanek lub narządów. Oparzona okolica ciała jest zwęglona, wymaga usunięcia chirurgicznego i przeszczepów skóry (najczęściej stosuje się przeszczepy autogenne, czyli z własnej skóry) lub zamknięcia ubytku plastyką płatową, a w najcięższych przypadkach amputacji.

Chorzy ciężko oparzeni wymagają leczenia w warunkach szpitalnych. Wskazania do przyjęcia na oddział oparzeniowy:

  • oparzenie II stopnia >10 % powierzchni ciała
  • wszystkie oparzenia III stopnia
  • oparzenia w obrębie twarzy, rąk, stóp, krocza, dużych stawów
  • oparzenia okrężne kończyn
  • oparzenia chemiczne
  • oparzenia elektryczne
  • oparzenia dróg oddechowych
  • oparzenia z towarzyszącymi obrażeniami innych części ciała oraz u osób w podeszłym wieku oraz obciążonych chorobami internistycznymi.

Najlepsze rezultaty w leczeniu oparzonych mają specjalistyczne ośrodki zajmujące się leczeniem oparzeń. System ratownictwa w Polsce umożliwia transport chorych ciężko oparzonych bezpośrednio z miejsca zdarzenia do jednego z kilku wysoko specjalistycznych oddziałów leczenia oparzeń za pomocą Lotniczego Pogotowia Ratunkowego (LPR).

Lista oddziałów leczenia oparzeń dorosłych
Szpital Specjalistyczny Zachodniopomorskie Centrum Leczenia Oparzeń i Chirurgii PlastycznejGryfice
Centrum Leczenia OparzeńSiemianowice Śląskie
Oddział Leczenia OparzeńNowa Sól
Wielospecjalistyczny Szpital Miejski im. J. Strusia Oddział Chirurgii Ogólnej i Obrażeń Wielonarządowych Pododdział Leczenia OparzeńPoznań
Oddział Oparzeniowy Małopolskiego Centrum Oparzeniowo-Plastycznego, Specjalistyczny Szpital im. L. RydygieraKraków
Wschodnie Centrum Leczenia Oparzeń i Chirurgii Rekonstrukcyjnej w Szpitalu Powiatowym w ŁęcznejŁęczna
Wojskowy Instytut Medyczny. Oddział Kliniczny Chirurgii Plastycznej, Rekonstrukcji i Leczenia OparzeńWarszawa
Pododdział Leczenia Oparzeń w Ostrowie WielkopolskimOstrów Wielkopolski

Oddziały specjalizujące się w leczeniu oparzeń u dzieci znajdują się w Krakowie, Łęcznej, Szczecinie oraz w Ostrowie Wielkopolskim.

Jak leczyć oparzenia w domu – pierwsza pomoc przy oparzeniachFot. Oparzenie termiczne II stopnia

Leczenie w ośrodku specjalistycznym polega na kompleksowym zaopatrzeniu chorego – w leczeniu bierze udział zespół chirurgów, anestezjologów, rehabilitantów oraz personel pielęgniarski. Chorzy ciężko oparzeni wymagają intensywnej terapii, leczenia żywieniowego, nerkozastępczego oraz licznych zabiegów chirurgicznych.

Leczenie operacyjne polega na wczesnym wycięciu tkanek martwiczych oraz zaopatrzeniu ran wolnymi przeszczepami skóry pośredniej grubości. W leczeniu ran stosuje się również maści oraz opatrunki specjalistyczne (alginianowe, hydrowłókniste, piankowe) zawierające jony srebra o właściwościach antyseptycznych.

Wczesna rehabilitacja zmniejsza ryzyko wystąpienia przykurczy.

Najważniejsze czynniki rokownicze w ciężkich oparzeniach to: powierzchnia i głębokość rany, ewentualne oparzenie dróg oddechowych oraz wiek chorego i choroby towarzyszące.

Oparzenia chemiczne

Oparzenia chemiczne powstają na skutek bezpośredniego działania żrących substancji (kwasów, zasad) na skórę i błony śluzowe lub toksycznych oparów na drogi oddechowe.

Do oparzeń chemicznych najczęściej dochodzi w przemyśle, gdzie kwasy stosowane są powszechnie do produkcji farb, tkanin, nawozów sztucznych, materiałów wybuchowych, w rafineriach, przemyśle farmaceutycznym. Kwas siarkowy występuje jako elektrolit w akumulatorach samochodowych.

Do oparzeń dochodzi również w domu, najczęściej w związku z nieprawidłowym użyciem niektórych detergentów. Wszystkich chorych oparzonych środkiem chemicznym należy leczyć w warunkach szpitalnych.

Oparzenie kwasem (np. siarkowym, azotowym, fluorowodorem) powoduje uszkodzenie skóry lub błon śluzowych różnej głębokości. Obrażenia zależą od stężenia kwasu oraz czasu działania. Klasyfikacja głębokości oparzeń chemicznych (skala czterostopniowa) oraz leczenie chirurgiczne jest analogiczne jak w oparzeniach termicznych.

Na skórze uszkodzonej stężonym kwasem tworzy się twardy, suchy strup (martwica sucha). Decyzję o jego wycięciu zwykle się odkłada (w przeciwieństwie do oparzeń termicznych, w których martwicę należy usunąć chirurgicznie jak najwcześniej). Ranę zabezpiecza się sterylnym opatrunkiem.

Ciekawym przykładem jest kwas fluorowodorowy (fluorowodór), który w małych stężeniach bardzo łatwo przenika przez skórę do głębszych narządów (np. kości) i uszkadza je, nie powodując na początku dolegliwości bólowych ani zmian na skórze.
Oparzenie zasadą (np. wodorotlenek sodu) powoduje powstanie martwicy rozpływnej na skórze.

Głęboko uszkadza skórę (również drogi oddechowe) i trudno jednoznacznie określić granicę uszkodzenia.

Pierwsza pomoc

  • udzielając pomocy oparzonemu, zawsze należy pamiętać o bezpieczeństwie ratownika (pomocy udzielamy w rękawicach, z maską lub inną tkaniną na twarzy),
  • jeśli do skażenia doszło wewnątrz pomieszczenia, należy wyłączyć wentylację, klimatyzację, opuścić miejsce skażone, chronić drogi oddechowe (osłonić usta tkaniną lub maską),
  • zdjąć skażoną odzież i schować do foliowego worka,
  • jak najszybciej usunąć środek chemiczny ze skóry lub błon śluzowych, obficie płucząc letnią, bieżącą wodą miejsce skażone około 30 minut (wyjątkiem jest wapno niegaszone, czyli tlenek wapnia, który wchodzi z wodą w reakcję egzotermiczną i należy go usuwać na sucho, a dopiero potem skórę wypłukać wodą),
  • ranę zabezpieczamy sterylnym opatrunkiem,
  • ze względu na towarzyszące oparzeniom chemicznym silne bóle konieczne jest podanie leków przeciwbólowych (np. paracetamol),
  • zanieczyszczenie oka substancją chemiczną, po obfitym wypłukaniu wodą, należy pilnie skonsultować z okulistą,
  • jeśli chory połknął żrący środek, nie prowokujemy wymiotów, należy podać do picia dużą ilość czystej, niegazowanej wody,
  • należy zabezpieczyć środek chemiczny (opakowanie), którym chory się oparzył i dostarczyć wraz z pacjentem na oddział ratunkowy.

W przypadku rozległych oparzeń choremu podaje się antybiotyki o szerokim spektrum, a osobom z oparzeniem przewodu pokarmowego żywienie pozajelitowe.

Oparzenia elektryczne

Do oparzenia elektrycznego może dojść na skutek działania prądu niskonapięciowego (1000V) lub łuku elektrycznego.

Obrażenia prądem mogą być przyczyną zmian miejscowych – martwicy skóry lub głębszych struktur oraz ogólnoustrojowych – na skutek zaburzeń rytmu serca może dojść do zgonu.

Oparzenie prądem występującym w domu, o niskim, przemiennym napięciu 230V powoduje powierzchowne urazy skóry i najczęściej niegroźne zaburzenia neurologiczne. Charakterystyczne dla działania prądu elektrycznego o wysokim napięciu są: widoczne na ciele miejsce wejścia i wyjścia w postaci martwicy skóry oraz ciężkie obrażenia ogólnoustrojowe.

Naczynia, nerwy i mięśnie są dobrze uwodnione i szybko przewodzą prąd. Skóra, tkanka podskórna oraz kości są silnymi opornikami i w nich dochodzi do uwalniania dużej energii cieplnej, co prowadzi do niszczenia tkanek. Wiadomo, że zakres obrażeń (martwicy koagulacyjnej) zależy głównie od gęstości prądu, czyli od przekroju jego przepływu.

W praktyce oznacza to, że najcięższe obrażenia występują w obrębie ręki i przedramienia. Prąd zmienny wywołuje cięższe obrażenia w porównaniu z prądem stałym o tym samym napięciu.

Charakterystyczne jest również to, że uszkodzenia tkanek w przebiegu oparzenia elektrycznego mają tendencję do pogłębiania się w kolejnych dniach po urazie (zjawisko postępującej martwicy).

Do rozległych uszkodzeń mięśni dochodzi najczęściej w wyniku działania prądu o wysokim napięciu, ale może powstać również z powodu działania prądu o niskim napięciu, gdy kontakt ze źródłem prądu jest wydłużony np. na skutek skurczu mięśni i zaciśnięcia ręki na przewodniku („no let-go phenomenon”).

Działanie prądu, poza bezpośrednim uszkodzeniem tkanek związanym z przepływem prądu, może powodować również uszkodzenia pośrednie, np. zapalenie się ubrania (w przypadku powstania łuku elektrycznego), urazy na skutek wybuchu.

Pierwsza pomoc i leczenie

Udzielając pomocy choremu, należy się upewnić, że nie ma on kontaktu ze źródłem prądu. Jeśli do porażenia doszło w pomieszczeniu (np. w domu), należy wyjąć wtyczkę z kontaktu lub odłączyć centralne zasilanie prądu.

Jeśli istnieje podejrzenie, że przepływ prądu nie został przerwany, chorego należy przesunąć w bezpieczne miejsce, dotykając go tylko z użyciem „izolatorów”, np. gumowej wycieraczki, drewnianego kija.

Następnie ocenić stan chorego, wezwać pomoc i rozpocząć resuscytację (BLS).

Obrażeniom prądem wysokonapięciowym ulegają najczęściej osoby mające kontakt z transformatorem, liniami wysokiego napięcia, paralotniarze. U tych pacjentów istnieje również duże ryzyko ciężkich obrażeń (np. złamania kręgosłupa) na skutek upadku z wysokości. W takich przypadkach pomocy powinny udzielać wyłącznie służby specjalistyczne. Każdy chory oparzony prądem wymaga hospitalizacji.

Oparzenia – pierwsza pomoc, domowe sposoby na oparzenia

Oparzenia termiczne, chemiczne, elektryczne i radiacyjne – warto wiedzieć, jak się z nimi obchodzić, by nie tylko pomóc, ale przede wszystkim nie pogorszyć stanu zdrowia. Jak ocenić stopień oparzeń? W jaki sposób udzielić pierwszej pomocy poparzonej osobie? Sprawdzamy metody pielęgnacji skóry i domowe sposoby na niewielkie oparzeliny.

Wiele osób reaguje w przypadku oparzeń odruchowo, traktując je jak każdy inny uraz. Stąd próby odkażania czy opatrywania w taki sposób, jak podczas krwotoków. Takie postępowanie nie tylko nie przyniesie oczekiwanych rezultatów, a może spowodować dodatkowe komplikacje i pogłębić następstwa oparzenia.

Podział oparzeń

Oparzenia klasyfikuje się ze względu na ich pochodzenie, a także głębokość oraz powierzchnię uszkodzenia.

Kiedy jednak mamy do czynienia z oparzeniem? Jest to uszkodzenie skóry powstałe w wyniku działania wysokiej temperatury, prądu elektrycznego lub substancji chemicznych, a także promieniowania.

Nie każde z wymienionych może być groźne dla zdrowia i życia. Wszystko zależy od głębokości i powierzchni ciała, którą objęło oparzenie.

Stopnie oparzenia

Oparzenia klasyfikuje się ze względu na głębokość uszkodzenia skóry na:

  • Oparzenia I stopnia – powierzchowne: uszkodzony zostaje tylko naskórek; na skórze występuje rumień (zaczerwienienie); skóra łuszczy się, jednak nie dochodzi do pojawienia się blizn – rana dość szybko się goi. Oparzenie jest bolesne, występuje uczucie swędzenia, czasami wiąże się także z małym obrzękiem. Tego typu oparzenia mogą być wynikiem działania gorącej wody, pary wodnej, zbyt intensywnego opalania się lub krótkotrwałej styczności gorącymi powierzchniami, np. żelazkiem.
  • Oparzenia II stopnia – pośredniej grubości,  czasami wyróżnia się dwa podtypy oparzeń II stopnia – powierzchowne (obejmujące naskórek oraz częściowo skórę właściwą) i głębokie (naskórek i skórę właściwą); objawy oparzeń powierzchownych są podobne do tych z oparzeń I stopnia, jednak mają bardziej intensywny charakter. Dochodzi do wystąpienia silnie bolesnego rumienia, obrzęku i pęcherzy z płynem surowiczym, z czasem możliwe jest pojawienie się blizn. Gojenie trwa do kilkunastu dni. W przypadku głębokich oparzeń II stopnia skóra przyjmuje biało zabarwiony odcień, a w okolicach mieszków włosowych dostrzegalne są czerwone punkty. Cechą charakterystyczną głębokiego oparzenia II stopnia jest częściowe uszkodzenie nerwów, co przekłada się na mniejszy ból u pacjenta. Gojenie może trwać kilka tygodni. Oparzenia II stopnia mogą być następstwem działania (ze zmienną intensywnością) wrzątku, gorącego oleju i dłuższego kontaktu z bardzo gorącymi powierzchniami.
  • Oparzenia III stopnia – obejmuje pełną grubość skóry właściwej wraz z naczyniami, a także tkankę podskórną – tłuszczową i nerwy. Czasami dochodzi również do uszkodzeń kości. W związku z uszkodzeniem nerwów skórnych odczuwanie bólu jest ograniczone. Skóra obumiera, robi się twarda, przybiera woskową strukturę – staje się twarda, powstają trwałe blizny. Możliwe są także przykurcze wymagające leczenia operacyjnego i rehabilitacji. Często konieczny jest nawet przeszczep skóry. Oparzenie to goi się bardzo długo (kilka miesięcy). Oparzenia III stopnia są efektem działania takich czynników, jak ogień, długi kontakt z rozgrzanym olejem lub gorącymi powierzchniami.
  • Oparzenia IV stopnia – głębsze struktury, mięśnie i kości; następuje zwęglenie, całkowita martwica tkanek, w tym nawet kości; IV stopień oparzeń bywa klasyfikowany jako najcięższa odmiana oparzeń III stopnia; dochodzi do odsłonięcia narządów wewnętrznych. Powodowane są długotrwałym działaniem energii elektrycznej lub otwartego ognia.

Oparzenie lekkie, średnie i ciężkie

Istnieje również podział oparzeń ze względu na to, jaką powierzchnię ciała objęło uszkodzenie, z uwzględnieniem wieku poszkodowanej osoby:

  • Oparzenia lekkie: klasyfikowane są jako oparzenia II stopnia, które obejmują mniej niż 15 proc. powierzchni ciała dorosłych i poniżej 10 proc. u dzieci, a także oparzenia III stopnia, jeśli jego powierzchnia nie przekracza 2 proc. powierzchni ciała.
  • Oparzenia średnie: klasyfikowane są jako oparzenia II stopnia, które obejmują u dorosłych poszkodowanych od 15 do 25 proc. powierzchni ciała, a u dzieci od 10 do 20 proc. Oparzeniami średnimi są również oparzenia III stopnia, której objęły od 2 do 10 proc. powierzchni.
  • Oparzenia ciężkie: klasyfikuje się je jako oparzenia II stopnia, jeśli objęły powyżej 25 proc. powierzchni ciała dorosłych i więcej niż 20 proc. powierzchni ciała dzieci, a także oparzenia III stopnia – w przypadku, gdy objęły powyżej 10 proc. powierzchni ciała. Ponadto oparzeniami ciężki są także oparzenia, w wyniku których doszło do poważnych urazów, oparzenia elektryczne i oparzenia dróg oddechowych.

Pochodzenie oparzeń

Rodzaje oparzeń ze względu na pochodzenie:

  • Oparzenia termiczne – powstałe w wyniku działania energii cieplnej, pochodzącej od ognia, cieczy (woda, gorące napoje), gazów (para wodna) lub ciał stałych (rozgrzany metal); Do oparzenia dochodzi przy temperaturze ok. 42°C i powyżej. W wyniku działania energii cieplnej o tej temperaturze naskórek ulega martwicy w ciągu 6 godzin. Wraz ze wzrostem temperatury, skraca się czas, w którym dochodzi do martwicy. I tak przy 55°C (to także graniczna temperatura, przy której uszkadza się białko tkankowe) wystarczą 3 minuty działania, a przy 70°C – 1 sekunda. Powyżej temperatury 55°C dochodzi do uszkodzenia skóry oraz tkanek głębszych.
  • Oparzenia chemiczne – powstają w wyniku kontaktu ze żrącymi substancjami chemicznymi (środki czystości, udrażniacze sanitarne, wybielacze, kwasy, zasady, substancje toksyczne); Stopień i rozległość oparzenia chemicznego uzależnione są od tego, jakie są właściwości substancji, jej stężenia i czasu kontaktu.
  • Oparzenia elektryczne – powstałe w wyniku przepływu znacznego prądu elektrycznego przez ciało, w wyniku zetknięcia ze źródłem energii elektrycznej. Skutki oparzeń elektrycznych są uzależnione od tego, czy był to prąd stały lub naprzemienny, jaka była jego częstotliwość, napięcie, natężenie, a także od tego, którędy prąd przepłynął przez ciało poszkodowanego (najgroźniejsze jest porażenie, którego droga przebiega przez okolice serca i układu oddechowego). Skutki porażenia prądem będą także poważniejsze, jeśli stan zdrowia poszkodowanego jest słaby. Kluczowy jest też czas ekspozycji na działanie prądu, powierzchnia styku skóry z przewodnikiem, a także temperatura oraz wilgotność skóry.
  • Oparzenia radiacyjne – są wynikiem działania promieniowania. Najpowszechniejsze z nich to oparzenia słoneczne, ale występują również oparzenia promieniami RTG, UV oraz radioaktywnymi. Poza rodzajem promieniowania, wpływ na jego skutki ma jego intensywność oraz czas ekspozycji na jego działanie. Oparzenia słoneczne, tzw. rumień posłoneczny, to efekt nadmiernej ekspozycji na działanie promieni UV. Pojawiają się już kilka godzin po przedawkowaniu promieniowania. Towarzyszy im ból, pieczenie i zaczerwienienie skóry, a czasami także gorączka, dreszcze, nudności, wymioty. Oparzenia promieniami RTG (promieniowanie jonizujące) pojawiają się po upływie kilku dni od momentu ekspozycji na ich działanie. Oparzenia te dzieli się na:
  1. Stopień I — występuje rumień i obrzęk (największe nasilenie przypada na 10—14 dzień od momentu napromienienia)
  2. Stopień II — pojawia się w ciągu kilku dni – na skórze rumień, obrzęk oraz pęcherze.
  3. Stopień III — powstaje w wyniku większej ekspozycji na źródło promieniowania jonizującego – poszkodowany odczuwa silny ból, następuje wzrost temperatury ciała i ostry stan zapalny.

Pierwsza pomoc przy oparzeniach

Nie każde oparzenie wymaga interwencji lekarskiej czy wzywania karetki pogotowia i nie każde oparzenie może być opatrywane samodzielnie. Postępowanie w przypadku oparzeń zależy m.in. od tego, jaka jest ich przyczyna, rozległość i głębokość.

Uniwersalna zasada przy oparzeniu mówi, że jest ono cięższe, niż się wydaje na pierwszy rzut oka. Warto też pamiętać, że najcięższe oparzenia powodować mogą uszkodzenie zakończeń nerwowych. Brak odczuwania bólu może uśpić naszą czujność.

Jak ocenić rozległość, a co za tym idzie stopień oparzenia? Popularnym i dość łatwym do stosowania w praktyce jest „reguła dłoni”. Przyjmuje się, że powierzchnia dłoni chorego jest równoznaczna z 1 procentem powierzchni jego ciała.

Teraz należy odpowiedzieć na pytanie, jaka rozległość oparzenia wymaga interwencji lekarskiej.

Obok głębokości (stopnia) oparzenia kluczowa w ocenie stanu poszkodowanego jest również rozległość. Leczenia szpitalnego wymagają oparzenia II i III stopnia obejmujące 15–20 proc. powierzchni ciała dorosłego człowieka (w przypadku dzieci i osób starszych jest to 10 proc.).

Takie oparzenie prowadzić może do dużej utraty płynu i wstrząsu oparzeniowego, który zagraża życiu. W przypadku dzieci oparzenie na poziomie 10-15 proc. powierzchni ciała może już być śmiertelne (zgon w ciągu 24–48 h). Do lekarza należy się zgłosić w przypadku oparzeń II stopnia, gdy oparzeniu uległo więcej niż 10 proc. powierzchni ciała poszkodowanego, a także przy oparzeniach III stopnia.

Interwencji lekarskiej wymagają także oparzenia szczególnie wrażliwych części ciała (ręce, twarz, genitalia oraz drogi oddechowe) lub jeśli dojdzie do oparzeń okrężnych nóg lub ramion.

Lekarz musi również zająć się oparzeniami osób w zaawansowanym wieku, a także tych, które odniosły jednocześnie inne obrażenia. Kolejne wskazania do interwencji lekarskiej w oparzeniach dotyczą kobiet w ciąży oraz pacjenci cierpiący na poważne choroby wewnętrze.

Pierwsza pomoc przy oparzeniach powierzchownych

Interwencja przy powierzchownych oparzeniach nie wymagają szczególnych umiejętności.

Należy pamiętać, by okolice miejsca, które uległo oparzeniu schłodzić przez kilka/kilkanaście minut zimną wodą (nie należy stosować zimnej wody bezpośrednio na oparzelinę) i założyć jałowy opatrunek. Aby zapobiec reakcji zapalnej można miejscowo zastosować preparaty glikokortykosteroidowe.

W aptekach dostępne są również inne preparaty przeznaczone do stosowania na oparzenia. Łagodzą ból, działają przeciwzakaźnie i przyspieszają regenerację skóry. Miejsce, które uległo oparzeniu nie może być narażone na działanie wysokich temperatur, ani substancji drażniących.

Oparzelina powinna również pozostawać osłonięta, by nie dochodziło do mechanicznych uszkodzeń czy podrażnień. Ewentualne pęcherze nie mogą być przekłuwane, ponieważ wiąże się to z ryzykiem powstania zakażenia.

Pierwsza pomoc przy oparzeniach termicznych:

  • odetnij źródło energii, upewnij się, że tobie i poszkodowanemu nie zagraża niebezpieczeństwo
  • ranę należy chłodzić wodą – przez 15 minut polewaj wodą o temperaturze 15-20 stopni C (niebezpośrednio, powyżej oparzeliny, z wysokości kilkunastu centymetrów)
  • ranę zabezpiecz opatrunkiem sterylnym
  • usuń odzież i biżuterię z oparzonych kończyn
  • jeśli istnieje podejrzenie oparzenia dróg oddechowych, poszkodowany stracił przytomność, należy wezwać pogotowie

Pierwsza pomoc przy oparzeniach chemicznych:

  • upewnij się, że ty i poszkodowany jesteście bezpieczni – udzielając pomocy stosuj środki ochronne – rękawice, maskę
  • w przypadku skażeń powietrza w pomieszczeniu – wyłącz wentylację i/lub klimatyzację, opuść pomieszczenie, osłaniaj drogi oddechowe
  • w sytuacji objęcia skażeniem w budynkach konieczne jest odcięcie systemów wentylacji oraz klimatyzacji. Nie wolno dopuścić do przedostania się niebezpiecznych substancji do dróg oddechowych i jak najszybciej się ewakuować.
  • substancję będącą źródłem oparzenia należy usunąć letnią wodą bieżącą – wyjątkiem jest tlenek wapnia, który wchodzi w reakcję z wodą, dlatego najpierw trzeba usunąć go mechanicznie, a dopiero po tym wodą
  • rana/oparzelina powinna zostać opatrzona sterylnym opatrunkiem
  • w przypadku zanieczyszczenia oczu należy je obficie płukać wodą i skontaktować się z lekarzem; w przypadku połknięcia substancji należy wypić dużą ilość wody niegazowanej i skonsultować się z lekarzem
  • w każdym z powyższych przypadków należy ustalić, jaka substancja spowodowała oparzenie i przekazać informację służbom medycznym (zachowaj opakowanie, ulotkę produktu itp.)

Pierwsza pomoc przy oparzeniach elektrycznych:

  • upewnij się, że tobie i poszkodowanemu nic nie zagraża
  • ustal, czy poszkodowany nie ma kontaktu ze źródłem prądu (jeśli nadal ma styczność, przesuń go używając przedmiotu nieprzewodzącego prądu); odłącz zasilanie – o ile to możliwe i bezpieczne
  • oceń stan poszkodowanego, wezwij pogotowie i kontynuuj udzielanie pomocy
  • osoby oparzone prądem wymagają hospitalizacji

Pierwsza pomoc przy oparzeniach radiacyjnych

Najczęstszym i powszechnym rodzajem oparzenia radiacyjnego jest oparzenie słoneczne. Poza nim można się spotkać ze zmianami popromiennymi na skórze po radioterapiach. Ma postać zaczerwienienia, zmiany zabarwienia skóry, tzw. „pajączki”, stwardnienie skóry, bliznowacenia.

W zależności od nasilenia objawów skóra może się łuszczyć, występuje obrzęk, pęcherze, ból. W najostrzejszych przypadkach dochodzi do zaników skóry, owrzodzenia, zmian ropnych, martwicy powierzchniowej, krwawień spowodowanych urazem. Czasami ma miejsce całkowita martwica i samoistne krwawienia.

Odczyn popromienny nie należy do zdarzeń nagłych, więc postępowania w przypadku jego wystąpienia nie należy określać jako „pierwszej pomocy”.

Co jednak należy robić u osób z oparzeniem po radioterapiach?

  • nawadniać organizm
  • unikać palenia papierosów i spożywania alkoholu
  • unikać ekspozycji na promieniowanie UV (opalanie naturalne i w solariach) –  przynajmniej przez rok po zakończeniu radioterapii
  • stosować preparaty natłuszczające w bardzo delikatny sposób
  • nosić luźne ubrania i bieliznę, które nie podrażniają skóry

Większość z nas spotkała się z pewnością z oparzeniami słonecznymi. Nie należy ich bagatelizować, ponieważ w poważniejszych przypadkach mogą być groźne dla zdrowia. Podobnie jak w przypadku oparzeń po radioterapii postępowanie przy oparzeniach słonecznych trudno nazywać udzielaniem pierwszej pomocy.

Domowe sposoby na oparzenia radiacyjne:

  • schładzanie poparzonych miejsc zimną wodą przez kilka / kilkanaście minut
  • okłady z kefiru, maślanki, jogurtu
  • okłady z ogórka (świeży ogórek zmiksowany na papkę)
  • maska z mąki ziemniaczanej i wody – zmyć, gdy zacznie twardnieć
  • kompres ze świeżego liścia aloesu
  • okłady z miodu
  • kompresy z naparów ziołowych (rumianek, nagietek, bez czarny, gwiazdnica pospolita, dziurawiec zwyczajny, żywokost lekarski)

Preparaty na oparzenia (maści, pianki, żele)

W aptekach dostępne są zarówno substancje na receptę i bez. Tego rodzaju środki na oparzenia stosuje się w lżejszych przypadkach:

  • maści z alantoiną, D-pantenolem, srebrem, antybiotykiem (tylko na receptę), nagietkowe, rumiankowe, aloesowe
  • pianki na oparzenia
  • żele na oparzenia
  • kremy na oparzenia
  • aerozole na oparzenia
  • plastry na oparzenia
  • opatrunki specjalistyczne (alganinowe, hydrowłókniste, piankowe, z jonami srebra).

Pierwsza pomoc przy oparzeniach – jak uśmierzyć ból i opatrzyć ranę?

Oparzenia dzielimy ze względu na obszar ciała, jaki obejmują oraz stan tkanek po oparzeniu. Najczęściej do czynienia mamy z oparzeniami I i II, do oparzeń III stopnia całe szczęście dochodzi stosunkowo najrzadziej. Jak się zachować w przypadku oparzenia termicznego, jak wygląda pierwsza pomoc przy oparzeniach i kiedy niezbędna jest pomoc lekarza?

Jak rozróżnić stopień oparzenia?

Oparzenia termiczne dzielimy na trzy stopnie:

  • I stopień – do tego oparzenia dochodzi podczas kontaktu z płynem lub substancją stałą o temperaturze powyżej 55 stopni Celsjusza. W tym przypadku uszkodzeniu ulega jedynie naskórek, na którym pojawia się rumień bądź niewielki obrzęk.
  • II stopień – do takiego oparzenia dochodzi, gdy oblejemy się wrzątkiem, rozgrzanym olejem lub gdy dotkniemy bardzo rozgrzanego metalu. Uszkodzeniu ulegają naskórek i wierzchnia struktura skóry właściwej. Na oparzonej powierzchni pojawia się silny rumień, często także bąble z płynem surowiczym.
  • III stopień – następuje wskutek długotrwałego kontaktu z wrzątkiem lub rozgrzanym olejem, a także podczas pożaru. Oparzenia trzeciego stopnia skutkują martwicą oparzonej tkanki i wymagają w większości przypadków leczenia operacyjnego.

Oparzenia I stopnia oraz lekkie oparzenia II stopnia nie wymagają interwencji lekarza – możemy samodzielnie udzielić pierwszej pomocy.

Pierwsza pomoc przy oparzeniach

Oparzoną część ciała czym prędzej należy włożyć pod bieżącą zimną wodę i w zależności od stopnia oparzenia pozostawić ją od 15 do 30 minut. Jeśli nie mamy dostępu do bieżącej wody, należy posiłkować się wodą źródlaną lub wodą mineralną, a nawet śniegiem – pod warunkiem, że mamy pewność, że śnieg nie jest zanieczyszczony.

W drugiej kolejności należy oczyścić ranę wodą utlenioną. Spirytusem salicylowym lub innym alkoholem nie przemywamy rany, lecz jedynie miejsce wokół niej. Po zdezynfekowaniu oparzenia, miejsce to delikatnie osuszamy gazikami jałowymi – nie używamy w tym celu waty ani pylących płatków kosmetycznych.

Następnie oparzone miejsce możemy posmarować specjalną maścią na oparzenia, a najlepiej chłodzącą i łagodzącą pianką Panthenol, która nie tylko złagodzi ból i przyspieszy gojenie rany, ale także zminimalizuje ryzyko pozostania blizny po oparzeniu.

Oparzone miejsce należy opatrzyć bandażem dzianym, pamiętając, by co najmniej raz, a najlepiej trzy razy zmieniać opatrunek. Jeśli mamy do czynienia z oparzeniem II stopnia i na skórze pojawiły się bąble z płynem surowiczym, nie wolno ich przekuwać. Pęcherze te chronią przed zakażeniem, działając jak naturalny kompres.

Oparzenia I stopnia leczą się od 10 do 14 dni, a II stopnia od 14 do 20 dni. Po tym czasie warto skórę smarować maścią na blizny, która zawiera kompleks witamin A,D i E, wyciąg z nagietka, wyciąg z nasion bzu czy wyciąg ze śluzu ślimaka. Przy niewielkich oparzeniach I stopnia doskonale sprawdza się także Fenistil.

Leave a Comment

Your email address will not be published. Required fields are marked *