Leczenie depresji u osób starszych – jak pomóc i jakie leki stosować?

Miło nam poinformować, że na prestiżowym portalu Medycyna Praktyczna – Psychiatria ukazał się obszerny wywiad naszego specjalisty psychiatry, dr hab. n. med. Marcina Siwka pt. „Wpływ leków psychotropowych na przebieg chorób somatycznych u osób starszych”.

Doc. Marcin Siwek szczegółowo opisuje w nim działania niepożądane oraz toksyczność w przebiegu farmakoterapii seniorów, a także wymienia czynniki, które mają wpływ na skuteczność i tolerancję leczenia psychiatrycznego u osób w starszym wieku.

Co wpływa na skuteczność farmakoterapii osób starszych?

Jak mówi doc. Marcin Siwek, farmakoterapia seniorów jest obarczona ryzykiem mniejszej skuteczności i znaczącym ryzykiem wystąpienia działań niepożądanych i powikłań. Wynika to głównie z licznych przemian, które zachodzą w organizmie w przebiegu procesów starzenia.

 Nie znaczy to jednak, że farmakoterapia nie powinna być stosowana, bo nieleczona choroba może okazać się dużo groźniejsza w skutkach.

Trzeba jedynie pamiętać, aby farmakoterapia była prowadzona z należytą ostrożnością oraz tak dobierać leki, aby maksymalnie zmniejszyć ryzyko interakcji.

Aby jednak farmakoterapia była skuteczna, seniorzy muszą pamiętać o stosowaniu się do zaleceń lekarza – regularnym zażywaniu leków i przestrzeganiu schematu dawkowania. U osób starszych z zaburzeniami poznawczymi (zaburzenia pamięci, koncentracji np.

choroba Alzheimera) może pomóc zaangażowanie rodziny w kontrolę przyjmowania leków.

Ważne też jednak, aby lekarz psychiatra upewnił się, że wszelkie informacje dotyczące zażywania leków są dla pacjenta – a w przypadku osób podeszłych także jego rodziny – zrozumiałe.

Jakie działania niepożądane mogą się pojawić?

Osoby starsze częściej i intensywniej niż młodzi dorośli doświadczają działań niepożądanych przy stosowaniu leków przeciwdepresyjnych czy przeciwpsychotycznych. Stopień nasilenia tych objawów oraz ich rodzaj zależą od wielu czynników, np. przyjmowanego leku oraz ogólnego stanu zdrowia.

Suchość w ustach, problemy z oddawaniem moczu, zaburzenia widzenia, a także bezsenność lub nadmierna senność, zaburzenia krążenia, zawroty głowy, zaburzenia świadomości – to tylko niektóre z potencjalnych działań niepożądanych. W niektórych sytuacjach, np.

na skutek nieodpowiedniego łączenia leków przeciwbólowych, przeciwwymiotnych, przeciwdepresyjnych czy preparatów złożonych, stosowanych w przebiegu przeziębienia lub grypy, może dochodzić do groźnych powikłań leczenia psychotropowego.

Dlatego wszelkie niepokojące zmiany w zachowaniu i funkcjonowaniu osoby starszej powinny zwrócić uwagę pacjenta i jego rodziny oraz zostać zgłoszone lekarzowi psychiatrze.

Czynniki jakie należy uwzględnić wdrażając farmakoterapię u osób starszych

Przy dobieraniu odpowiedniej farmakoterapii niezwykle istotne są badania laboratoryjne, o których pacjenci często zapominają lub je lekceważą. Badania te powinny być systematycznie powtarzane, aby zobrazować ewentualne skutki uboczne leków – np. hiponatremię, polekowe uszkodzenia wątroby, zaburzenia hematologiczne itp. 

Jak wspomina doc. Siwek, trzeba pamiętać, że osoba w starszym wieku to zawsze pacjent „wielospecjalistyczny” i będzie on wymagać dodatkowych konsultacji oraz przepływu informacji pomiędzy różnymi lekarzami i placówkami.

Dlatego tak istotne jest, aby pacjent na wizycie u każdego lekarza psychiatry otrzymywał spis zażywanych leków i ich dawkowania, aby w razie potrzeby móc pokazać go u innego specjalisty.

To o tyle istotne, że pomaga stwierdzić ryzyko interakcji z lekami lub ryzyko powikłań ze strony układu czy narządu, którym zajmuje się lekarz specjalista.

Należy pamiętać, że niewdrożenie leczenia w sytuacji rozpoznania zaburzeń czy chorób psychicznych w sposób negatywny wpływa na przebieg chorób somatycznych.

 Dlatego zaburzenia psychiczne trzeba leczyć, nie tylko aby zredukować cierpienie pacjenta wynikające z objawów, ale również dlatego, żeby zmniejszyć ryzyko somatyczne wynikające z innych chorób, które u niego występują.

Na rynku dostępnych jest wiele nowoczesnych leków psychotropowych, które charakteryzują się coraz lepszą tolerancją i mniejszym ryzykiem interakcji.

Dlaczego starsze osoby są podatne na występowanie chorób psychicznych?

Objawy depresyjne i zaburzenia lękowe mogą być indukowane przez niektóre zażywane przez pacjenta leki, stosowane w typowych chorobach osób starszych.

Może je powodować także występujący w przebiegu innych chorób długotrwały ból, różnorakie niedobory witaminowe i żywieniowe, cukrzyca czy niewydolność narządów wewnętrznych.

Wpływ na stan psychiczny pacjenta może mieć również uzależnienie lub nadużywanie alkoholu, leków uspokajających, nasennych i przeciwbólowych.

W końcu, niezwykle ważnym źródłem przyczyn rozwinięcia się zaburzenia psychicznego oraz ich uporczywości u pacjentów z tej grupy wiekowej są szeroko rozumiane czynniki psychospołeczne: konfrontacja z utratą zdrowia, świadomość kresu życia, zmniejszenie się liczby znajomych, często zły status finansowy, poczucie niesprawności fizycznej, zespół „pustego gniazda”, osamotnienie.

Właściwa psychofaramkoterapia przyczynia się do znaczącej poprawy jakości życia

Na koniec wywiadu doc. Siwek podkreśla, że im wcześniej choroba psychiczna zostanie wykryta, tym większa jest szansa na szybszy i pełniejszy efekt terapeutyczny. Dlatego też każda niepokojąca zmiana wzorca zachowań, emocji i aktywności seniora powinna rodzić zastanowienie i wiązać się przynajmniej z przyprowadzeniem osoby bliskiej do lekarza pierwszego kontaktu.

Leczenie depresji u osób starszych – jak pomóc i jakie leki stosować? Leczenie depresji u osób starszych – jak pomóc i jakie leki stosować? Leczenie depresji u osób starszych – jak pomóc i jakie leki stosować? Leczenie depresji u osób starszych – jak pomóc i jakie leki stosować? Leczenie depresji u osób starszych – jak pomóc i jakie leki stosować? Leczenie depresji u osób starszych – jak pomóc i jakie leki stosować? Leczenie depresji u osób starszych – jak pomóc i jakie leki stosować? Anhedonia – niedoceniany objaw depresji

Czym jest anhedonia? Anhedonia (z greckiego: an – “bez”, hedone – “przyjemność”) – jest to termin oznaczający w psychiatrii stan, w którym pacjent skarży się… »

Leczenie depresji u osób starszych – jak pomóc i jakie leki stosować? Leczenie depresji u osób starszych – jak pomóc i jakie leki stosować? Co to jest somatyzacja?

Definicja pojęcia somatyzacji Termin somatyzacja wywodzi się z języka greckiego (somatikos – cielesny, związany z ciałem). Oznacza tendencję do doświadczania i… »

Leczenie depresji u osób starszych – jak pomóc i jakie leki stosować? Wpływ leków na seksualność

Seksualność jest bardzo ważnym aspektem naszego funkcjonowania i dlatego warto podejmować starania o poprawę w tym zakresie bądź o uniknięcie potencjalnych… »

Depresja po 60. roku życia – Zrozumieć starość

Ile osób choruje i dlaczego tak trudno rozpoznać depresję w starszym wieku?

W grupie osób starszych obserwuje się znaczny odsetek występowania depresji jako jednego z głównych problemów zdrowotnych.

Ocenia się, że w populacji ogólnej ciężkie zaburzenia depresyjne występują u około 2% osób po 65 roku życia, a od 8 do 15% osób starszych spełnia kryteria zaburzeń depresyjnych.

Badania Polsenior (2011) wskazują wartości przekraczające 32% w grupie wiekowej 65-79 lat i 40% wśród kobiet powyżej 80 lat. Co więcej, przyjmuje się, że zdiagnozowanych jest zaledwie 25% przypadków, a depresja nierozpoznana pozostaje nieleczona.

Wyjaśnienie przyczyny takiego stanu rzeczy wiąże się zarówno z niską świadomością i niedostateczną wiedzą na temat tej choroby w obrębie pokolenia, jak również z przypisywaniem jej objawów naturalnemu procesowi starzenia się lub demencji.

Warto zaznaczyć, że różnicowanie zaburzeń demencyjnych i depresyjnych jest niezwykle trudne, także dla specjalistów.

Pogłębiające się nieprawidłowości w funkcjonowaniu pamięci mogą bowiem przypominać niektóre objawy depresji, jak również depresja może być postrzegana jako demencja (pseudootępienie) i pozostać niezauważona.

Trudności w rozpoznaniu depresji w wieku podeszłym związane są także ze zmianami psychofizycznymi starzejącego się organizmu i nakładania się tzw.

wielkich zespołów geriatrycznych i chorób cywilizacyjnych (cukrzyca, nadciśnienie, choroba wieńcowa), które są czynnikiem ryzyka pojawienia się epizodu depresyjnego. Ponadto nieleczona depresja staje się czynnikiem ryzyka rozwoju wspomnianych schorzeń.

Znaczącymi predyktorami, czyli czynnikami pozwalającymi na przewidywanie wystąpienia depresji, są także zespoły bólowe (m.in. bóle głowy, mięśni, stawów), jak również niektóre leki (np. przeciwnadciśnieniowe, przeciwcukrzycowe, steroidy).

Przyczyną powstawania zaburzeń nastroju są także zdarzenia i sytuacje ściśle związane z późnym okresem życia, takie jak: osamotnienie, emerytura, syndrom pustego gniazda, śmierć bliskich, oraz sam proces starzenia się ośrodkowego układu nerwowego, w tym mózgu.

Co powinno zaniepokoić?

  • Przede wszystkim pojawienie się podstawowych objawów, takich  jak: smutek, brak radości życia, mniejsza zdolność do odczuwania przyjemności, zobojętnienie, zmęczenie, utrata zainteresowania otoczeniem.
  • Warto jednak pamiętać, że osoby starsze chorujące na depresję mogą być nie tylko apatyczne, pozbawione energii i przygnębione, lecz także – co mniej oczywiste – drażliwe, nerwowe, wybuchowe czy niestabilne emocjonalnie.
  • Trudności w rozpoznawaniu innych oznak depresji u osoby starszej zwiększa ich niespecyficzność i podobieństwo do następstw procesu starzenia się, np.:
  • niechęć do jedzenia lub nadmierny apetyt (spadek lub wzrost wagi),
  • nadmierna senność lub trudności z utrzymaniem ciągłości snu i bezsenność,
  • skłonność do płaczu,
  • wycofywanie się z kontaktów,
  • trudności w podejmowaniu decyzji (nawet prostych i oczywistych),
  • szybkie męczenie się,
  • lęk i ogólny niepokój,
  • trudności w skupieniu uwagi i osłabienie pamięci,
  • bóle głowy, pleców itp.
  • niechęć do czynności higienicznych,
  • nasilenie objawów w godzinach przedpołudniowych.

Odczuwanie dojmującej wewnętrznej pustki przez osobę chorą, myśli o śmierci czy planowanie samobójstwa pozostaje niestety poza wglądem otoczenia.

Warto podkreślić, że charakterystyczne dla depresji wieku podeszłego jest mniejsze nasilenie tzw. objawów osiowych – podstawowych. Osoby starsze częściej zgłaszają różne dolegliwości somatyczne np.

różnorodne bóle, problemy z układem pokarmowym, zaostrzenie choroby wieńcowej (w tym zwiększoną duszność), świąd, problemy ze snem, zespół niespokojnych nóg, spowolnienie lub nadmierne pobudzenie psychoruchowe, a także zaburzenia funkcji poznawczych. Możemy mieć wówczas do czynienia z tzw.

depresją maskowaną, atypową, której objawy sprawiają, że rodziny i lekarze często szukają źródła problemów zupełnie gdzie indziej.

Co wywołuje depresję?

Przyczyny depresji nie są nadal dostatecznie poznane, a indywidualne drogi do depresji mogą się bardzo różnić.

You might be interested:  Przerost gruczołu krokowego – przyczyny, objawy, leczenie powiększonej prostaty

Chorobę można klasyfikować ze względu na jej etiologię, nasilenie i cechy. Tradycyjny, uproszczony podział wyróżnia dwie kategorie czynników prowadzących do depresji – egzogenne i endogenne. Trudno jednak jednoznacznie je wyodrębnić.

Depresję egzogenną (reaktywną) wywołują czynniki zewnętrzne, związane ze sposobem reagowania na sytuacje stresowe takie jak: śmierć bliskiej osoby, niepowodzenia, konflikty, problemy zdrowotne itp. Okres schyłku życia zazwyczaj przepełniają wydarzenia związane z utratami i chorobą.

Dołącza do nich poczucie opuszczenia i osamotnienia wynikające z usamodzielnienia się dzieci i wnuków, zakończenia aktywności zawodowej, lęk przed zależnością i niepełnosprawnością, odchodzeniem i śmiercią.

Częste dolegliwości somatyczne i obawy związane z problemami z pamięcią dodatkowo nasilają ryzyko depresji.

Depresja endogenna (biologiczna) pochodząca z „wnętrza organizmu”, spowodowana jest zachwianiem równowagi neuroprzekaźników (serotonina, dopamina, noradrenalina) mających wpływ na funkcjonowanie mózgu.

Może towarzyszyć chorobom: neurologicznym, metabolicznym, hormonalnym, nowotworowym, zaburzeniom psychicznym, uzależnieniom lub pojawić się w następstwie zabiegów chirurgicznych i stosowania niektórych leków.

Zarówno depresja endogenna, jak i egzogenna niekiedy ukrywa się za maskami innych objawów.

Jak leczyć depresję?

Depresja jest chorobą, którą można i należy leczyć.

Jeśli objawy depresji utrzymują się przez 2–4 tygodnie, niezależnie od wywołujących je przyczyn, wskazana jest konsultacja medyczna.

W leczeniu depresji w wieku podeszłym poza farmakoterapią stosuje się psychoterapię oraz udziela wsparcia społecznego. Najlepiej, jeśli osoba w podeszłym wieku leczy się u lekarza psychiatry, który ustali leczenie i dobierze odpowiednie dawki leków.

Leczenie może prowadzić także lekarz geriatra, neurolog lub lekarz rodzinny.

Warto też pamiętać, że psychoterapia osób starszych ma zwykle na celu pomoc w uporządkowaniu rytmu dnia, zaplanowania drobnych aktywności, poprawę higieny snu oraz stworzenie bezpiecznej przestrzeni do rozmowy o cierpieniu w chorobie, podtrzymywanie nadziei na wyzdrowienie, a także wzmacnianie poczucia własnej wartości.

Depresja w wieku podeszłym ma swoją odmienną charakterystykę i wymaga szczególnie uważnego potraktowania. Chociaż przyczyna leży w mózgu, to jest ona chorobą, ogólnoustrojową, w czasie której często pogarszają się inne dolegliwości. Rozpoznanie i umiejętne leczenie depresji nie tylko przynosi ulgę chorym, ale także przedłuża im życie.

  1. Źródła:
  2. Joanna Wilkowska, Zastosowanie terapii poznawczo-behawioralnej w leczeniu geriatrycznych pacjentów depresyjnych, „Psychiatria” tom 3, nr 2, 70–73.
  3. Wojciech Rachel, Agnieszka Turkot, Psychoterapia pacjentów depresyjnych w starszym wieku na psychogeriatrycznym oddziale stacjonarnym i dziennym, „Psychoterapia” 4 (171) 2014.

Karolina Filipska i in., Zaburzenia depresyjne u osób w podeszłym wieku- przegląd literatury, „GERONTOLOGIA POLSKA 2015”, 4, 165-00.

Elżbieta Trypka, Jak skutecznie radzić sobie z depresją i zaburzeniami psychicznymi w wieku senioralnym, „Przywrócić radość życia” 2010.

Sylwia Kałucka, Cechy depresji w wieku podeszłym- etiologia, rozpoznawanie i leczenie, „GERIATRIA” 2014; 8: 240-247.

Dla mediów

Depresja to zaburzenie afektywne, które najczęściej objawia się poczuciem smutku, obniżonym nastrojem, brakiem chęci do działania oraz negatywnym postrzeganiem rzeczywistości. Na depresję cierpi coraz więcej z nas – to zaburzenie dotyka i dzieci i dorosłych i seniorów. Depresję można leczyć!

Z okazji Ogólnopolskiego Dnia Walki z Depresję zapraszamy do lektury wywiadu na temat depresji. W roku 2016 z powodu depresji (epizodu depresyjnego i nawracających zaburzeń depresyjnych) w poradniach psychologicznych, psychiatrycznych i na oddziałach psychiatrycznych leczyło się 18 151 pacjentów

Przeczytaj rozmowę z dr. n.med. Piotrem Wierzbińskim, psychiatrą

Panie doktorze, jakie są pierwsze objawy depresji?

Zwykle jest tak, że to nie jest tylko obniżenie nastroju, o którym wszyscy mówią. Do objawów dołącza się spadek energii, zwiększona męczliwość, stajemy się apatyczni, mało rzeczy nas cieszy, pojawiają się zaburzenia snu.

Jak rano wstajemy, to pojawia się u nas lęk. To jest taki lęk – my [lekarze] określamy to ‘lękiem wolnopłynącym’. Nie wiemy skąd on jest, ale jest.

Jest to podstawowy poziom lęku, który jakby przez to, że my go mamy, to boimy się tego dnia.

W depresji tak jest, ze ludzie walczą o każdy dzień. Czują się zmęczeni. Łatwo myślą o sobie w sposób negatywny. Dołączają się też inne objawy, takie jak zaburzenia apetytu, chory może przestać jeść, gorzej pamięta, nie może się koncentrować, trudno mu podejmować jakiekolwiek decyzje.

Taki zbiór objawów, o których przed chwilą powiedziałem, jeśli trwa powyżej dwóch tygodni i jest również zauważalny przez innych, powinien nas skłonić do podjęcia jakiś kroków, powinniśmy coś zrobić, czyli najpewniej skonsultować się ze specjalistą w tym zakresie.

Do jakiego lekarza i kiedy powinniśmy się udać? Czy zacząć od lekarza pierwszego kontaktu, czy od razu powinniśmy pójść do psychiatry, do którego nie jest wymagane skierowanie?

Lekarz pierwszego kontaktu jest sobie w stanie poradzić z rozpoznaniem depresji i paradoksalnie wielu lekarzy dobrze sobie radzi, zwłaszcza jeśli epizody depresji są cięższe, bardziej nasilone. Lekarze znają bardzo dobrze tych pacjentów, to są pacjenci wieloletni i lekarz zwykle zauważa, że cos się dzieje z tym pacjentem.

Problemem jest to, jak przekazać pacjentowi, żeby może skonsultował się u psychiatry, żeby to nie było dla pacjenta stygmatyzujące. Zwykle też lekarz pierwszego kontaktu jest w stanie zaproponować pacjentowi w pierwszym rzucie terapię przeciwdepresyjną. Jeśli to się okaże nieskuteczne, wtedy będzie kierował do psychiatry.

Kiedy od razu pójść do psychiatry? Wtedy, kiedy u pacjenta pojawiają się myśli samobójcze. Wtedy kiedy pacjent jest w bardzo głębokim obniżeniu nastroju.

Wtedy kiedy jest zahamowanie psychoruchowe, czyli pacjent w zasadzie jest w bardzo trudnym kontakcie. Wtedy trzeba pacjenta skonsultować u psychiatry. Można pójść do poradni zdrowia psychicznego bez skierowania.

Czy też w stanach nagłych można zgłosić się do izby przyjęć szpitala psychiatrycznego, tam też nie potrzeba skierowania.

Czy to znaczy, że te wszystkie formy leczenia, czyli wizyta u lekarza psychiatry, wizyta w izbie przyjęć, to są te formy leczenia, które są finansowane przez Narodowy Fundusz zdrowia? Jednym słowem czy można leczyć depresję bezpłatnie?

Można leczyć bezpłatnie, można leczyć depresję zarówno w poradni, jak i w szpitalach i na oddziałach dziennych. Mamy wiele form opieki, czy to ambulatoryjnej, czy stacjonarnej. Tam pacjent znajdzie pomoc.

Depresja różni się w zależności od wieku. Różnią się jej objawy, nasilenia, to w jaki sposób przebiega. Powiedzmy trochę o depresji osób starszych. Jak wygląda depresja u osoby starszej, czy można ją przegapić lub pomylić z innymi typowymi dla seniorów objawami, np. otępieniem, chorobą Alzheimera?

U osób starszych depresja jest dość częstym zaburzeniem. Ona ma trochę inny przebieg, ponieważ osoby starsze rzadziej będą wykazywały tak skrajne obniżenie nastroju. Zwykle jest tak, że stają się bardziej apatyczni, nie maja sił, pojawiają się zaburzenia koncentracji uwagi i pamięci.

Wiele prac naukowych mówi o tym, że depresja może wyprzedzać na wiele lat rozwój zaburzeń otępiennych czy też zespołu otępiennego. I zwykle depresję u osób starszych trzeba skonsultować u psychiatry. On wtedy jest w stanie wypowiedzieć się na temat rokowań i podjąć właściwe leczenie.

Jak wygląda depresja u dzieci? Jak małe dziecko może zachorować na depresję? Co przede wszystkim powinno zwrócić uwagę rodziców?

Depresja może wystąpić u dzieci. Zawsze do każdego dziecka należy podchodzić indywidualnie i interpretować go w kontekście konkretnej sytuacji.

Najczęściej powinna nas zaniepokoić izolacja dziecka, spadek nastroju, apatia, spadek napędu, zamykanie się w pokoju, wycofanie się z kontaktów. Zwykle wtedy powinniśmy porozmawiać z dzieckiem.

Zapytać co się nie dzieje? Czy jest wszystko dobrze? Spojrzeć na sytuacje szkolną dziecka, na sytuację rodzinną, ponieważ sytuacje zewnętrzne mają bardzo duży wpływ na to co się dzieje z psychiką młodego człowieka.

Czy osoby z depresja mogą normalnie funkcjonować w otoczeniu? Czy są to osoby, które przebywają tylko w domu, leczą się, biorą leki, chodzą na psychoterapię? Czy są to osoby, które mogą normalnie pracować, normalnie przebywać wśród nas?

Zanim rozpoznajemy depresję, to wiele osób walczy już z depresją. Chodzi do pracy i pozornie wszystko jest dobrze, ale każdy dzień jest dla nich walką. Natomiast jak wracają z pracy, kiedy opada ten stres, spada z nich ciężar, to zaczynają się problemy. Chorzy boja się nocy, bo nie mogą zasnąć.

I każdy następny dzień również staje się dla nich grą pozorów. Ktoś bliski zwykle mówi mu: Ty coś ze sobą zrób, bo coś jest z Tobą nie tak! Musisz coś ze sobą zrobić, bo nie jesteś taki, jak byłeś kiedyś.

My [lekarze] często pytamy osoby bliskie dla pacjenta: Jak Pani widzi męża? Jak Pani widzi brata? Jak siostra ostatnio się zachowuje?

Bardzo często jest tak, że takie osoby chodzą do pracy, ale jakość tej pracy jest dużo gorsza, decyzyjność spada, efektywność jest dużo mniejsza.

Na jakiego rodzaju leczenie mogą liczyć te osoby, które już trafią do właściwych placówek czy to do oddziału dziennego, czy do lekarza psychiatry lub psychologa? Czy depresję leczy się tylko lekami, czy Fundusz proponuje inne rodzaje terapii, np. psychoterapię, terapię grupową?

You might be interested:  Ból za uchem – jakie są przyczyczy bólu za uszami?

Oprócz farmakoterapii, która w ciężkich epizodach jest podstawą, w łagodniejszych można stosować oddziaływania psychoterapeutyczne.

Można stosować w trakcie leczenia formy dziennej opieki, terapię grupową, spotkania z rodzinami, wsparcie psychoedukacyjne, które jest również bardzo ważne.

Wsparcie psychoedukacyjne jest po to, aby chory nauczył się rozpoznawać, kiedy się zaczyna zły stan, żeby bliscy nauczyli się rozpoznawać, że cos jest nie tak. Ma to o tyle znaczenie, że jeżeli już mamy do czynienia z pierwszym epizodem, to zawsze może zdarzyć się kolejny.

Ryzyko nawrotu po pierwszym epizodzie w ciągu sześciu miesięcy określamy mniej więcej na 30%, czyli trzech na dziesięciu pacjentów po sześciu miesiącach od leczenia może mieć nawrót dolegliwości. Siłą terapii i psychoedukacji jest to, że chory będzie umiał rozpoznać, ze coś się z nim dzieje.

W łódzkim oddziale mieliśmy 11 tysięcy pacjentów, którzy mieli epizod depresyjny. Kolejnych 9 tysięcy to byli pacjenci, którzy leczyli przewlekłą depresję. To znaczy, że ci pacjenci będą leczyli się przez dłuższy czas?

Tak, 11 tysięcy określiliśmy jako pierwsze zgłoszenie, czyli pacjenci z nowo rozpoznanym epizodem depresyjnym.

To jak rozwinie się choroba możemy przewidzieć po objawach w trakcie pierwszego epizodu. Nie zapominajmy o tym, że Ci którzy mają kolejne nawroty epizodów depresji, czyli chorują już na nawracające zaburzenia depresyjne z każdym epizodem mają większe ryzyko, że kolejny epizod znowu wystąpi. Tacy pacjenci muszą podjąć leczenie długotrwające.

Czy depresję da się wyleczyć? Czy pacjenci odczuwają, że choroba jest już za nimi?

Depresję da się wyleczyć. Mamy nowoczesne leki mające coraz mniej działań niepożądanych. To już nie jest tak jak było kiedyś, że leki stygmatyzowały i było widać, że ktoś się leczy.

Nowoczesne leki nie mają działań niepożądanych zauważalnych dla innych. I mamy psychoterapię. Najskuteczniejszą formą opieki jest połączenie psychoterapii i farmakoterapii.

Mówimy tez o terapii sekwencyjnej, czyli w ciężkich epizodach stosujemy farmakoterapię, a kiedy nastąpi poprawa włączamy psychoterapię. Tak zestawiona terapia naprawdę pomaga, jest duży odsetek remisji. Mówimy o remisji wtedy, kiedy pacjent nie ma objawów choroby. Natomiast nie zapominajmy, ze dla pacjenta epizod jest zawsze stresującym czynnikiem i zawsze będzie o nim pamiętał.

To jest też dla chorego czynnik motywujący do leczenia. Pacjent źle wspomina okres obniżonego nastroju i to dodatkowo może go motywowania do poddania się leczeniu.

Czy w przypadku depresji można mówić o profilaktyce, tzn. o higienie życia psychicznego?

Tu dotykamy problemu współczesnego modelu życia, który zmienia się na przestrzeni lat. Eksploatujemy się bardzo, mało śpimy, jest presja, nacisk na efektywność. To powoduje, że nie mamy dla siebie tyle czasu, ile kiedyś. To powoduje, że więzi międzyludzkie są słabsze. To powoduje, że w rodzinach mniej się rozmawia, mniej uwagi poświęca na rzeczy, na które kiedyś mieliśmy więcej czasu.

Jakbyśmy mieli skupić się na sobie, to ustalenie właściwego dla nas modelu życia z odpowiednią ilością snu, z posiadaniem czasu dla siebie i dla rodziny, pielęgnowanie własnego hobby, pasji czy też zwracając uwagę na przerwy, urlopy, żeby odpoczywać TO jest dla nas bardzo ważne. I sport, wysiłek fizyczny.

Ja jestem gorącym zwolennikiem wysiłku fizycznego, ponieważ sport działa przeciwdepresyjnie.

Czy możemy dać na koniec trochę nadziei, i chorym na depresję, i tym którzy są zmęczeni zapracowani?

Oczywiście, że tak. Depresję trzeba leczyć, ale można ja WYLECZYĆ. Można wyleczyć epizod i nie mieć nawrotów.

Niemniej jednak, my jako ludzie obracający się w konkretnych uwarunkowaniach, zawsze powinniśmy mieć na uwadze, że ktoś z naszych bliskich może mieć taką chorobę i powinniśmy zwracać na to uwagę.

Osoby wspierające pacjenta pełnią w terapii bardzo ważna rolę. Często lekarze opierają się na rodzinie, która pomaga w leczeniu depresji. Pamiętajmy, depresję można wyleczyć!

Posłuchaj wywiadu z dr. n.med. Piotrem Wierzbińskim, psychiatrą

Przyciski odtwarzacza:

Kiedy smutek jest chorobą

Depresja (lub zaburzenie depresyjne) jest częstym zaburzeniem psychicznym, która poprzez obniżenie nastroju poważnie zakłóca codzienne życie.

Definicja depresji

Depresja polega na zaburzeniach nastroju (smutek, utrata przyjemności, pesymistyczne spojrzenie na świat i siebie samego). Możemy ją podejrzewać, jeśli taki stan trwa ponad dwa tygodnie i ma znaczący wpływ na codzienne życie (trudności ze snem, zaburzenia apetytu i popędu seksualnego, utrata sprawności intelektualnej, chęć izolacji).

Depresja nie jest chwilowym obniżeniem nastroju, ale poważnym zaburzeniem psychicznym. Co znaczy, że mówienie do chorego, by wziął się w garść, nie pomoże mu. Sama wola nie pozwala się z tego wydostać. Depresję trzeba leczyć.

Pamiętaj, że nie każde uczucie przygnębienia jest równoznaczne z depresją. Przejściowe złe samopoczucie, które pojawia się w reakcji na wydarzenia życiowe, może zdarzyć się każdemu.

Depresja dwubiegunowa występuje w przebiegu afektywnej choroby dwubiegunowej; w tym przypadku pacjent doświadcza naprzemiennych cyklów depresji i manii lub depresji i hipomanii.

Depresja w Polsce

W Europie 14 procent badanej populacji zgłosiło doświadczenie zaburzenia nastroju w ciągu życia. Zgodnie z danymi Institute for Health Metrics and Evaluation w Polsce w 2017 r.

na depresję chorowało 1 mln osób, a zaburzenia dwubiegunowe miało 288 tys. osób. W 2017 r. Polska była krajem europejskim o najniższym odsetku osób chorych na depresję ( 2,8 proc.

 w Polsce wobec 4,2 proc. w UE).

OECD wskazuje, że różnice pomiędzy krajami mogą wynikać ze stopnia świadomości problemu zaburzeń psychicznych, poziomu stygmatyzacji chorych oraz dostępu do opieki psychiatrycznej.

W krajach o większej świadomości problemu, mniejszej stygmatyzacji chorych i łatwiejszym dostępie do opieki psychiatrycznej chorzy są szybciej diagnozowani i istnieje wyższe prawdopodobieństwo, że w przypadku wystąpienia problemów psychicznych sami zgłoszą się po odpowiednią pomoc.

W 2018 r. w Polsce 1,28 mln osób zrealizowało receptę na leki przeciwdepresyjne, zrefundowane przez NFZ (stosowane w depresji, ale również m.in. w zaburzeniach lękowych i innych zaburzeniach psychicznych). Liczba pacjentów realizujących recepty stale rosła w latach 2013–2018 (wzrost o 35 proc.).

Szczególnie zauważalny jest wzrost liczby osób poniżej 18 roku życia, dla których zrealizowano recepty na refundowane leki przeciwdepresyjne (wzrost o 113 proc. w 2018 r. w porównaniu do 2013 r.). W 2019 r. recepty na leki przeciwdepresyjne (refundowane i nierefundowane) zrealizowało 3,8 mln osób.

Przyczyny depresji

Depresja jest wynikiem kilku mechanizmów, które wciąż słabo rozumiemy. Istnieje wiele czynników, które przyczyniają się do jej występowania:

  • Sytuacje i wydarzenia życiowe, czasami sięgające dzieciństwa, mogą przyczynić się do powstania depresji: zaburzone relacje z rodzicami, trauma seksualna, trudne doświadczenia, śmierć bliskiej osoby, utrata pracy, rozwód itp.
  • Niektóre zachowania (myślenie, że nie można robić pewnych rzeczy, że ktoś się do niczego nie nadaje) mogą przyczynić się do powstania lub utrzymania depresji.
  • Jedne osoby narażone na trudne zdarzenia nie wpadają w depresję, a inne osoby wpadają w nią bez wyraźnego powodu. Podatności może być uwarunkowana genetycznie. Na przykład, osoba, która ma rodzica, który miał epizod depresyjny, jest dwa do czterech razy bardziej narażona na depresję w swoim życiu. Jednak ta wrażliwość pojawia się jedynie na skutek trudnych doświadczeń lub niekorzystnych czynników środowiskowych.
  • Obecność przewlekłej choroby, niepełnosprawności, uzależnienie od alkoholu, tytoniu lub innych substancji stosowanych w celu zmniejszenia lęku są czynnikami sprzyjającymi występowaniu depresji.
  • Czasem funkcjonowanie mózgu jest zaburzone. Produkcja i poziom związków chemicznych, które przenoszą informacje pomiędzy neuronami, może być zaburzona. Produkcja niektórych hormonów może być nieprawidłowa. W efekcie reakcja organizmu na stres może być niewłaściwa i wywoływać depresję.  

Objawy depresji

We wszystkich przypadkach objawy depresji, mniej lub bardziej nasilone, występują prawie codziennie, trwają co najmniej dwa tygodnie, powodują niepokój i mają skutki zawodowe, społeczne i rodzinne.

W stanie depresji osoba skarży się na co najmniej dwa z tych objawów:

  • ciągły smutek
  • depresyjny nastrój, który trwa przez większość dnia i nawraca prawie codziennie od co najmniej dwóch tygodni.

Mogą mu towarzyszyć:

  • płacz
  • utrata zainteresowań i przyjemności z codziennych czynności, a także z czynności, które są zazwyczaj przyjemne
  • zmniejszenie energii lub nienormalne zmęczenie. Chory cierpi na intensywne zmęczenie, często rozpoczynające się rano, i czuje, że ciągle brakuje mu energii. To zmęczenie nie poprawia się dzięki odpoczynkowi lub snowi.
You might be interested:  Mrowienie ciała i skóry – jakie są przyczyny i co robić?

Inne zaburzenia (przynajmniej dwa z niżej wymienionych) też pojawiają się w depresji:

  • utrata wiary w siebie i poczucia własnej wartości, poczucie bezużyteczności oraz nadmierne i nieuzasadnione poczucie winy
  • negatywne spojrzenie na przyszłość i pesymistyczne myślenie
  • myśli o śmierci w ogóle, a czasami o samobójstwie
  • spadek zdolności koncentracji, uwagi i zapamiętywania
  • pogorszenie snu – staje się on często zbyt krótki z wczesnymi porannymi przebudzeniami, nie przynosi wypoczynku
  • utrata apetytu, która może prowadzić do utraty wagi.

Depresja może wpływać na ciało i być odpowiedzialna za:

  • liczne bóle
  • zaburzenia seksualne z utratą popędu i przyjemności seksualnej
  • spowolnienie aktywności lub przeciwnie, pobudzenie.

Osoba z depresją nie zawsze jest świadoma swojej choroby i to właśnie osoby z jej otoczenia powinny być czujne i pomóc jej zgłosić się do lekarza.

U osób starszych depresja niesie ze sobą wysokie ryzyko samobójstwa. Dlatego ważne jest, aby rozpoznać depresję, która może też spowodować dolegliwości fizyczne czy problemy z pamięcią lub uwagą).

Przebieg i leczenie depresji

Czas trwania pierwszego epizodu depresyjnego jest zmienny (od kilku tygodni do kilku miesięcy). Większość epizodów depresyjnych trwa mniej niż sześć miesięcy. Jeśli epizod depresyjny jest odizolowany, nie ma nawrotów, to mówimy o powrocie do zdrowia.

Jednak nawrót choroby może nastąpić mniej lub bardziej szybko. Jeśli okresy poprawy między epizodami depresyjnymi są coraz krótsze, to mamy do czynienia z ciężką depresją. Dzięki odpowiedniemu leczeniu i kontroli ryzyko nawrotu objawów depresji i cierpienia jest znacznie zmniejszone.

Czasem niektóre objawy depresji się utrzymują: najczęściej są to problemy ze snem, jedzeniem i seksem, chroniczne zmęczenie, niepokój, pesymizm, niska samoocena, brak motywacji, zmniejszone uczucia emocjonalne, oraz utrzymywanie się depresyjnych myśli.

Depresja przewlekła występuje, gdy zaburzenie depresyjne trwa dłużej niż dwa lata.

Myśli samobójcze są częstym zjawiskiem w depresji. To ważne, żeby porozmawiać o tym z lekarzem i Twoimi bliskimi. Zdecydowana większość ludzi z myślami samobójczymi nie próbuje się zabić. Ale nie należy lekceważyć ryzyka samobójstwa. Najczęściej to nieleczona depresja prowadzi do samobójstwa. Wczesna diagnoza i leczenie zaburzeń depresyjnych mają zatem ogromne znaczenie.

Lekarz szuka przyczyny i właściwego rozwiązania, pytając chorego o przeszłość jego i rodziny. Jeśli chory się zgodzi, lekarz może również porozmawiać z niektórymi krewnymi.

Ocenia dotkliwość epizodu depresyjnego: czy jest on łagodny, umiarkowany czy poważny? Jaki jest wpływ depresji na życie codzienne, rodzinne i zawodowe? Czy istnieje ryzyko samobójstwa? Czy są inne objawy psychologiczne: halucynacje, urojenia? Pyta, co powoduje u chorego ból.

Leczenie depresji jest wynikiem współpracy pomiędzy osobą w depresji a jej lekarzem rodzinnym, psychiatrą i ewentualnie innymi pracownikami służby zdrowia. Czasem konieczne jest umieszczenie chorego w szpitalu.  

Psychoterapia jest zalecana we wszystkich rodzajach depresji. Zmniejsza objawy depresyjne, częstotliwość nawrotów lub prowadzi do trwałego wyleczenia. Istnieje kilka rodzajów psychoterapii: o wyborze właściwej porozmawiaj z Twoim lekarzem psychiatrą.

Leki antydepresyjne są przepisywane w celu zmniejszenia objawów depresji i jej skutków. Wybór leku jest dostosowany do każdego człowieka w zależności od cech jego choroby i z konkretnymi zaleceniami dotyczącymi stosowania. Regularne przyjmowanie leków jest niezbędne. Przerwanie leczenia antydepresyjnego, jeśli jest uzasadnione, powinno być stopniowe, aby zapobiec nawrotowi choroby.

Leki antydepresyjne czasem powodują działania niepożądane, na przykład: senność w ciągu dnia, niebezpieczną w przypadku prowadzenia pojazdów lub przeciwnie, nadmierne podniecenie.

Czasem powodują też zaparcia, przyrost lub utratę masy ciała, suchość w ustach, spadek ciśnienia krwi, zaburzenia erekcji.

Wszelkie działania niepożądane zgłaszaj swojemu lekarzowi, który pomoże dostosować odpowiednie leki.

Oto kilka wskazówek

Zaburzenie depresyjne jest prawdziwą chorobą. Pamiętaj, że po prostu jesteś chory:

  • wskazane są dobre relacje z profesjonalistą wybranym do psychoterapii (psychiatrą, psychologiem), żebyś mógł zaakceptować pomoc, mieć zaufanie i wyrazić to, co czujesz
  • nie wahaj się rozmawiać o swoich myślach samobójczych z lekarzem i tymi, którzy cię otaczają
  • zapisuj swoje pytania, aby przygotować się do następnej konsultacji
  • naucz się rozpoznawać pogarszające się objawy
  • jeśli chodzisz na psychoterapię, nie zapominaj o sesjach
  • przestrzegaj dawek i wskazówek dotyczących brania leków, inaczej leczenie nie będzie skuteczne
  • naucz się rozpoznawać skutki uboczne związane z różnymi metodami leczenia i zgłaszać je do lekarza.

Jeśli masz depresję, możesz, oprócz opieki medycznej, działać na co dzień, aby poprawić swój stan psychiczny:

  • staraj się prowadzić zdrowy tryb życia
  • pilnuj rytmu snu, który zapewni ci dużo odpoczynku
  • bierz udział w umiarkowanej, ale regularnej aktywności fizycznej (co najmniej 30 minut, trzy do pięciu razy w tygodniu)
  • spożywaj posiłki o regularnych porach
  • stosuj zrównoważoną dietę z preferencją dla świeżych owoców i warzyw, ryb i olejów roślinnych
  • uważaj na pokusę sięgania po alkohol lub substancje odurzające. Mogą przynosić chwilową ulgę, ale w rzeczywistości mogą pogłębić depresję. Alkohol może zakłócać działanie antydepresantów
  • utrzymuj więzi z rodziną, przyjaciółmi, współpracownikami, kolegami z drużyny sportowej itp.
  • wykonuj czynności, które lubisz, zajmuj się rzeczami, którymi jesteś zainteresowany.

Stosowanie leków antydepresyjnych może zaburzyć zdolność do prowadzenia pojazdów. Ryzyko to jest zwiększone na początku leczenia lub po zmianie dawek czy leku. Poradź się lekarza i czytaj dokładnie ulotki dołączone do leków.

Źródła

NFZ o zdrowiu. Depresja, Warszawa 2020

Materiały kampanii „Depresja. Rozumiesz – Pomagasz”, Ministerstwo Zdrowia, Warszawa 2018

Lecz depresję! Rozmowa z dr. n. med. Piotrem Wierzbińskim, Narodowy Fundusz Zdrowia, Oddział Wojewódzki w Łodzi, Łódź 2020

Środa z profilaktyką. Walka z depresją, NFZ Zachodniopomorski Oddział Wojewódzki w Szczecinie, Szczecin 2020.

Choroby starcze – depresja. Z czym może być związana?

Z tekstu dowiesz się:

  • jakie wyróżniamy rodzaje depresji,
  • jakie są przyczyny depresji,
  • jakie są typowe objawy depresji,
  • jak pomóc osobie z depresją.

Depresja to zaburzenie psychiczne, w przebiegu którego u pacjenta dochodzi do przewlekłego, długotrwałego obniżenia się nastroju, zmniejszenia energii i chęci do życia i ograniczenia ochoty do jakiegokolwiek działania.

Depresję diagnozuje się u osób w każdym wieku, jednak zalicza się ją do jednej z najczęściej występujących chorób starczych.

Według danych Światowej Organizacji Zdrowia depresja jest drugim pod względem częstotliwości występowania (po otępieniu) zaburzeniem psychicznym u seniorów.

Rodzaje depresji

Depresja to choroba o bardzo złożonej etiologii – nie da się określić jednej konkretnej przyczyny jej występowania. Ze względu na czynniki, które mogą być pewnego rodzaju punktem zapalnym wywołującym stany depresyjne, schorzenie dzieli się na:

  • depresję somatyczną – współistniejącą z groźnymi chorobami ogólnoustrojowymi (np. nowotworami), schorzeniami mózgu oraz uzależnieniem od leków, narkotyków czy alkoholu,
  • depresję endogenną – czyli tzw. pierwotną, która jest efektem nieprawidłowości w funkcjonowaniu organizmu, np. zbyt małej ilości neuroprzekaźników w obrębie układu nerwowego,
  • depresję psychologiczną – wywołaną przez traumatyczne przejścia psychiczne i emocjonalne, takie jak śmierć kogoś bliskiego, rozwód, niepowodzenia zawodowe, problemy finansowe itp.

Depresja – przyczyny

Depresja u osób starszych może mieć podłoże psychologiczne, endogenne lub somatyczne. Czasami różne czynniki mieszają się ze sobą, więc trudno jest ocenić, który odgrywa decydującą rolę.

Wśród przyczyn depresji u seniorów mogą się znajdować naturalne starzenie się mózgu, specyficzna sytuacja społeczna oraz ekonomiczna (osamotnienie, poczucie bycia niepotrzebnym, brak konkretnego zajęcia na emeryturze, problemy finansowe), ale również inne choroby typowe dla wieku podeszłego: nadciśnienie, cukrzyca, różnego rodzaju zespoły bólowe.

Ryzyko występowania depresji u seniorów zwiększa także przyjmowanie niektórych leków, np. na nadciśnienie czy steroidów.

Depresja – objawy

Jeśli chodzi o objawy depresji, to mogą być one bardzo niecharakterystyczne i trudne do rozpoznania. U pacjentów obserwuje się między innymi:

  • obniżenie się nastroju,
  • spadek energii,
  • uczucie ciągłego zmęczenia,
  • zmniejszony apetyt,
  • zaburzenia snu,
  • pesymistyczne nastawienie,
  • niską samoocenę i poczucie winy,
  • obniżenie funkcji poznawczych,
  • zmniejszenie zainteresowań,
  • myśli samobójcze.

Depresja – leczenie

Leczenie depresji to działanie wielokierunkowe, które obejmuje zazwyczaj zarówno stosowanie odpowiednich środków farmakologicznych, jak i terapię psychologiczną.

Jak wynika z różnych badań, leki na depresję przynoszą poprawę u 50-75% pacjentów. Każdy chory reaguje na nie inaczej, a ich stosowanie jest obarczone ryzykiem występowania skutków ubocznych.

Czasami nie mogą być one przyjmowane równolegle z innymi lekami, np. na cukrzycę czy choroby serca.

Jak wyjść z depresji bez stosowania środków farmakologicznych? Bardzo pomocna może się okazać terapia psychologiczna, obejmująca regularne indywidualne lub grupowe spotkania z psychologiem, a także różnego rodzaju metody biologiczne, takie jak deprywacja snu, głęboka stymulacja mózgu czy stymulacja nerwu błędnego.

Oczywiście olbrzymią rolę odgrywają też bliscy ludzie, rodzina czy przyjaciele, którzy wiedzą, jak radzić sobie z depresją u seniora. Powinni oni wspierać pacjenta w codziennym życiu, kontrolować przyjmowanie przez niego leków, czasami wskazany jest także ich udział w psychoterapii.

Depresja, choć groźna i podstępna, jest jednak w pełni uleczalna!

Źródła:

http://gerontologia.org.pl/wp-content/uploads/2016/07/2015-4_Gerontologia_9.pdf
http://www.pwwzp.ipin.edu.pl/wp-content/uploads/2017/12/Praktyczne-wskazowki-jak-leczyc-depresje.pdf
https://www.akademiamedycyny.pl/wp-content/uploads/2017/10/Geriatria_2_2017_5.pdf

Leave a Comment

Your email address will not be published. Required fields are marked *