Lumbago – co to jest, jakie są przyczyny, objawy i jak leczyć?

Lumbago – co to jest, jakie są przyczyny, objawy i jak leczyć?Lumbago czyli ból pleców na dole sam w sobie jest objawem. Towarzyszą mu także inne objawy, które pomagają w postawieniu prawidłowej diagnozy i leczeniu.

Poniżej opisuję objawy towarzyszące lumbago i wyjaśniam dla jakich chorób są one charakterystyczne. Podaję także listę objawów niepokojących oraz alarmowych.

Ból promieniujący do nóg

Ból kręgosłupa lędźwiowego promieniujący do nóg jest objawem charakterystycznym przede wszystkim dla rwy kulszowej oraz  rwy udowej. W tych chorobach ból nogi jest z reguły silniejszy od lumbago.

W przypadku rwy kulszowej ból dominuje z przodu.

Lumbago – co to jest, jakie są przyczyny, objawy i jak leczyć?

W rwie udowej ból promieniuje do uda, kolana oraz wewnętrznej części łydki.

Lumbago – co to jest, jakie są przyczyny, objawy i jak leczyć?

Deformacja tułowia

Wykrzywienie tułowia w trakcie trwania lumbago jest charakterystycznym objawem przepukliny jądra miażdżystego oraz często będącej jego następstwem rwy kulszowej.

Lumbago – co to jest, jakie są przyczyny, objawy i jak leczyć?

Ból promieniujący do pośladka

Ból kręgosłupa lędźwiowego promieniujący do pośladka może być objawem stanu zapalnego, bądź zmian zwyrodnieniowych w stawach międzywyrostkowych kręgosłupa.

Lumbago – co to jest, jakie są przyczyny, objawy i jak leczyć?

Ból okolicy krzyżowej promieniujący do pośladka, pachwiny oraz nogi jest jednym z objawów zapalenia lub zmian zwyrodnieniowych w stawie krzyżowo biodrowym.

Lumbago – co to jest, jakie są przyczyny, objawy i jak leczyć?

Ból nasilający się przy chodzeniu

Lumbago nasilające się przy chodzeniu jest charakterystyczne dla bólu wywodzącego się ze stawu krzyżowo biodrowego, stawów międzywyrostkowych.

Pogorszenie w trakcie chodzenia pojawia się też w stenozie (ciasnocie) lędźwiowej. Jednak w tym schorzeniu najbardziej dokuczliwy jest ból promieniujący do nogi.

Objawy zmniejszają się po odpoczynku w pozycji siedzącej z tułowiem pochylonym do przodu.

Lumbago – co to jest, jakie są przyczyny, objawy i jak leczyć?

Objawy niepokojące w lumbago

Jeżeli bólowi pleców towarzyszą następujące objawy lub okoliczności, należy zgłosić się do lekarza:

  • poty, zwłaszcza nocne
  • ogólne złe samopoczucie, niezależne od bólu
  • utrata masy ciała
  • deformacja tułowia
  • gorączka
  • ból, który stale postępuje
  • świeży uraz
  • wiek: poniżej 20 roku życia i powyżej 50
  • przebyta lub aktywna choroba nowotworowa
  • dłuższe stosowanie kortykosteroidów (sterydów)
  • stosowanie narkotyków, immunosupresja, zakażenie wirusem HIV

Lumbago – objawy alarmowe

Jeżeli wystąpią poniższe objawy, należy niezwłocznie skontaktować się z lekarzem lub zadzwonić na numer alarmowy 999:

  • niedowłady, czyli osłabienie siły mięśniowej lub paraliż; najczęściej objawia się to niemożnością stanięcia na palcach lub opadaniem stopy lub/i dużego palca
  • zaburzenia czucia, szczególnie w okolicy krocza
  • zaburzenia kontroli zwieraczy, co objawia się problemami z kontrolowaniem oddawania moczu lub/i stolca

Objawy te wskazują na uszkodzenie struktur nerwowych. Jeżeli nie nastąpi szybka interwencja lekarska, dolegliwości te mogą pozostać na stałe, a nawet pogłębić się, dlatego bardzo istotne jest szybkie działanie.

    • Ból biodra – przyczyny, objawy, badania
      • Zwyrodnienie stawu biodrowego – objawy, przyczyny, leczenie
    • Ból głowy – przyczyny, objawy, leczenie
    • Ból kolana – przyczyny, objawy
      • Zwyrodnienie stawu kolanowego – objawy, przyczyny, leczenie
    • Ból pleców – ból kręgosłupa i krzyża
    • Ból pod łopatką: objawy, przyczyny, leczenie bólu
    • Ból pośladka – przyczyny, objawy, leczenie bólu
    • Ból przy przewracaniu się z boku na bok – przyczyny
    • Dyskopatia kręgosłupa – objawy, leczenie, rehabilitacja
    • Entezopatia – przyczyny i leczenie
    • Fibromialgia: leczenie i przyczyny
    • Korzonki nerwowe: przyczyny, objawy, leczenie
      • Zapalenie korzonków nerwowych – gdzie są, objawy, leczenie bólu
    • Łokieć tenisisty: objawy, przyczyny, leczenie
    • Mięsień gruszkowaty – zapalenie, zespół objawów, leczenie
    • Przepuklina kręgosłupa: przyczyny, leczenie
      • Przepuklina kręgosłupa – objawy
      • Sekwestracja krążka międzykręgowego (dysku)
    • Przewianie: objawy, przyczyny, leczenie
    • Punkty spustowe – objawy, mapa, terapia
    • Rwa barkowa (rwa ramienna): objawy, przyczyny, leczenie bólu
    • Rwa kulszowa – objawy, przyczyny, leczenie
    • Ucisk na korzenie nerwowe – zespół korzeniowy
    • Zapalenie stawu krzyżowo biodrowego – objawy, ból, testy, blokada
    • Zwężenie kanału kręgowego
    • Zwyrodnienie kręgosłupa: przyczyny, leczenie

Lumbago: objawy, przyczyny, naturalne sposoby leczenia

Lumbago – co to jest, jakie są przyczyny, objawy i jak leczyć?

Lumbago potrafi złożyć każdego. Jest ucieleśnieniem egalitaryzmu – nie oszczędza młodych ani starych, bogatych ani biednych, sławnych i szaraków. ‘Bankiety. Crevettes, pasztet z sałatą, kiełbasa, escalope z puree, oto szczytowe momenty.

Przyjazd Dominika, kursy filozoficzne (raz z Izą, potem z Witoldą). Witolda 2 dni. Lumbago w krzyżach, raczej leżę. Skleroza, nic nie robię, słabość. Pogody wciąż fatalne (do dn. 8 V 69). Zapomniałem: de Gaulle ustąpił. Entretiens po niemiecku, Operetka po francusku.

Też zapomniałem’ – pisał w swoim dzienniku Gombrowicz.

O dotkliwych nawrotach tej dolegliwości wspominał również sędzia Daniel Paul Schreber w swoich ‘Pamiętniach nerwowo chorego’: ‘postrzał bywał niekiedy tak silny, że mogłem się podnieść z łóżka tylko wydając jednocześnie – pół na pół zamierzony w tym celu – okrzyk bólu’.

Obaj panowie pisali o tym samym dotkliwym bólu okolicy lędźwiowej – jednej z najczęściej zgłaszanych do dziś dolegliwości1. Szacuje się, że ok. 60-80% populacji ogólnej doświadcza jej przynajmniej raz w życiu2.

Lumbago – nazywane też heksenszus lub określane jako postrzał – jest jedną z głównych przyczyn absencji chorobowej w państwach uprzemysłowionych3. Gdy czytasz ten tekst, 30% ludzi na całym świecie cierpi właśnie z powodu postrzału.

Uważa się, że najczęściej jest on wynikiem nadwerężenia kręgosłupa, wysunięcia krążka międzystawowego lub jego choroby zwyrodnieniowej oraz stenozy (zwężenia) kanału kręgowego, która najczęściej dotyka osoby powyżej 60. r.ż.

Jednak mimo ogromnej skali problemu przyczyny tego rodzaju bólu nie są dostatecznie poznane. Co więcej, okazuje się, że wiele zabiegów terapeutycznych stosowanych przez lata jest całkowicie nieskutecznych!

Naukowcy odkryli, że choć z czasem poprawiło się nasze rozumienie tej dolegliwości i w części wiemy, jak ją leczyć, to jednak w wielu miejscach na świecie terapia oferowana w przypadku bólu krzyża nie odzwierciedla tego, co jest już wiadome z badań.

Ponieważ istnieje wiele różnych przyczyn heksenszusu, nie ma jednego sposobu leczenia go, który miałby uniwersalne działanie. Uczeni zauważyli m.in., że dużo porad udzielanych chorym, takich jak np.

leżenie w łóżku, jest nieprzydatnych, ponieważ tak naprawdę nie poprawia ich stanu.

Do worka nieskutecznych metod leczenia stosowanych w przeszłości można dodać noszenie pasów i gorsetów, przezskórną elektryczna stymulację nerwów (TENS), blokadę kręgosłupa, a także akupunkturę.

Niektóre środki przeciwbólowe, takie jak niesteroidowe leki przeciwzapalne (np. paracetamol) nie są w stanie złagodzić dolegliwości. Inne (np. ibuprofen) mogą nieco pomóc, jednak należy stosować je możliwie najkrócej.

Na szczęście przegląd prac naukowych pozwolił również wyłuskać te, które naprawdę pomagają. Uczeni przyjrzeli się wytycznym i badaniom z całego świata, aby zobaczyć, co je łączy. Okazało się, że ćwiczenia, z edukacją wspomagającą lub bez niej, skutecznie radziły sobie z bólem pleców.

Lumbago jest jedną z głównych przyczyn absencji chorobowej w państwach uprzemysłowionych. Gdy czytasz ten tekst, 30% ludzi na całym świecie cierpi właśnie z powodu postrzału.

Obecne rekomendacje Narodowego Instytutu Doskonałości Zdrowia i Opieki (NICE) mówią, że dla osób, u których ból pleców nie jest spowodowany innym stanem (takim jak uraz kręgosłupa, zapalenie stawów lub rak), warto rozważyć szereg metod leczenia.

Obejmują one różne rodzaje ćwiczeń, które można wykonywać w grupach, oraz fizjoterapię, w tym manipulację kręgosłupa, mobilizację i techniki tkanek miękkich, takie jak masaż. Wskazane jest również prowadzenie terapii psychologicznej jako metody radzenia sobie z bólem.

Natomiast operacja kręgosłupa powinna być ostatecznością zarezerwowaną tylko dla osób z długotrwałym bólem i dopiero po wypróbowaniu wszelkich innych rodzajów leczenia4.

Autorzy badania podkreślili, że brakuje prac poświęconych sposobom zapobiegania bólowi krzyża i korzystne byłoby przeprowadzenie większej ich liczby.

Trudno jednak oprzeć się wrażeniu, że brak testów i eksperymentów ściśle wiąże się z faktem zbyt wielu potencjalnych przyczyn postrzału, które z braku lepszego pomysłu wrzucono do jednego worka.

Ta powiązana ze sobą jedynie końcowym objawem obfitość, utrudnia stworzenie spójnej koncepcji, która wyjaśniałaby mechanizm powstawania lumbago. Tym bardziej, że jak pokazują inne badania, aż u 90% pacjentów z bólem okolicy lędźwiowej dolegliwości ustępują samoistnie w ciągu 6 tygodni5.

Niektórzy eksperci zaczynają postrzegać lumbago jako chorobę psychosomatyczną. Ich zdaniem słynny heksenszus jest związany nie tyle z gwałtownym ruchem, co z bolesną zmianą w życiu, którą trudno nam zaakceptować, taką jak np. śmierć, rozwód albo utrata domu lub pracy. To właśnie związana z nimi trauma lokuje się w lędźwiowym odcinku pleców i daje o sobie znać dotkliwym bólem.

Lumbago – co to jest, jakie są przyczyny, objawy i jak leczyć?

Kanadyjscy lekarze ze szpitala Najświętszego Serca w Monterealu postanowili przyjrzeć się bliżej związkom między lumbago a psychiką.

W tym celu przeprowadzili badania kliniczne na 27 pacjentach, którzy zostali poddani pierwszej dyskoidektomii i nigdy nie mieli żadnego kontaktu z psychiatrią. Medycy stwierdzili słabsze wyniki (m.in.

utrzymujący się ból) u tych pacjentów, którzy mieli trudności w postrzeganiu i wyrażaniu uczuć lub osiągnęli wysoką ocenę bólu w testach szacunkowych6.

Z tego względu badacze radzą, by przed przystąpieniem do leczenia bólu najpierw rozprawić się z dręczącymi problemami, może bowiem okazać się, że gdy to zrobimy, leczenie postrzału nie będzie już konieczne.

Według powszechnego przekonania na pojawienie się bólu kręgosłupa wpływ może mieć styl życia (otyłość czy dźwiganie ciężkich przedmiotów), ale także wystąpienie poważniejszych schorzeń, m.in. dyskopatii lędźwiowej.

Charakteryzuje się ona urazem krążka międzykręgowego, zwanego potocznie dyskiem, który mieści się między poszczególnymi kręgami kręgosłupa. Najczęściej dochodzi do niej między 4. a 5. kręgiem lędźwiowym (L4-L5).

Jak się jednak okazuje, postrzał i wynikające z niego dolegliwości bólowe mogą mieć swoje źródło w stanie zapalnym toczącym się w… jelitach. Przekonują o tym na łamach swojej pracy badacze z Kalifornii.

Otóż zaobserwowali oni, że zarówno osoby cierpiące na zesztywniające zapalenie stawów kręgosłupa, jak i z zapaleniem kości krzyżowej lub nieprawidłowościami w obrębie stawu krzyżowo-biodrowego mieli jednocześnie ostre i przewlekłe (choć bezobjawowe!) schorzenie jelit przypominające IBD (nieswoiste zapalenie jelit), przy czym aż u 60% z nich znalazło to potwierdzenie pod mikroskopem. Kalifornijczycy wskazują na potrzebę przeprowadzenia dużych kohortowych badań, które dokładniej prześledziłyby korelacje między kłopotami jelitowymi a bólami kręgosłupa7.

You might be interested:  Metoda mckenziego – działanie, ćwiczenia, opinie, skuteczność

Z kolei John Panagopoulos, fizjoterapeuta kliniczny, w swoich badaniach przeprowadzonych we współpracy z Duńczykami zwraca uwagę, że istnieje wiele połączeń między tkanką łączną (powięzią), jelitami, szkieletem i układem nerwowym, a schorzenia narządów wewnętrznych mogą powodować ból w otaczających je strukturach mięśniowo- szkieletowych8. Badacz wskazuje, że przyczyną lumbago może być również ból mięśni przednich tułowia9.

Lumbago – co to jest, jakie są przyczyny, objawy i jak leczyć?

Co więcej, 20% osób skarżących się na ból kręgosłupa w okolicy lędźwiowej zgłasza również problemy z jelitami, takie jak uczucie wzdęcia czy zaparcia. John i jego zespół przebadali 2 974 osób z bólem krzyża.

Okazało się, że pacjenci z dolegliwościami jelitowymi intensywniej odczuwali ból dolnej części pleców.

Nie dość na tym, zwiększał on ich niepełnosprawność w porównaniu do chorych z lumbago, którzy nie mieli żadnych kłopotów brzusznych10!

Niektórzy naturoterapeuci uważają, że wpływający drażniąco na kręgosłup stan zapalny jelit można ugasić, stosując 24-godzinną głodówkę. W tym czasie zalecają picie zimnej wody,w razie pragnienia i ciepłej, lekko osolonej, gdy poczuje się głód.

Wśród francuskich przedstawicieli medycyny alternatywnej popularnością cieszy się termoterapia różnicowa opracowana przez Pierre’a Gardelle’a, inżyniera i fizjoterapeutę. Gardelle oparł swoją metodę na założeniu, że tam, gdzie znajduje się ognisko zapalne, następuje lokalny wzrost temperatury.

To zaś sprawia, że leukocyty i limfocytów mierzą się z podobnymi przeszkodami, co gaszący pożar strażacy: upał uniemożliwia im zbliżenie się do źródła problemu i utrudnia likwidację zagrożenia.

Dlatego ochładzanie chorego miejsca jest dla komórek układu odpornościowego odpowiednikiem strażackiego żaroodpornego wdzianka.

Zdaniem Francuza gdy schłodzimy bolesne miejsce, leukocyty i limfocyty zwiększą swą wydajność dziesięciokrotnie. Jednak nie można poprzestać na oziębianiu. Dla zachowania zdrowia ważna jest bowiem regulacji termiczna ciała.

Dlatego intensywne schładzanie jednej strony musi być zrównoważone przez kompensacyjne źródło ciepła ogrzewające ciało w pewnej odległości od miejsca zajętego przez stan zapalny.

Najlepiej, by było umieszczone w strefie, gdzie przecinają się ścieżki układu limfatycznego i krwi.

Z tego powodu Gardelle zależnie od problemu radzi nakładanie ciepłych kompresów na splot słoneczny, brzuch, wątrobę lub śledzionę. Ponadto należy umożliwić komórkom odpornościowym uprzątnięcie pola walki.

W tym zaś ma pomóc wytworzenie prądu konwekcyjnego – typu centralnego ogrzewania w naszym organizmie. Jak to zrobić? Zdaniem francuskiego inżyniera wystarczy zadbać o to, by różnica temperatur między kompresami wynosiła 30°C.

Dlatego woda, w której zanurzamy ręcznik przeznaczony do chłodzenia, powinna mieć 10°C, a ta przeznaczona do ogrzewania 40°C.

W przypadku lumbago terapeuci stosujący metodę Pierre’a Gardelle’a podkreślają konieczność uprzedniego oczyszczenia jelita. Zależnie od stopnia nasilenia bólu pleców zalecają oni 24-, 36- lub 48-godzinny post. Dopiero po tym czasie w bolesne miejsce należy przyłożyć owinięte w wilgotną tkaninę kostki lodu, a jednocześnie przy stopach chorego umieścić na godzinę gorący termofor.

Po głodówce trzeba się wystrzegać wszelkich produktów wywołujących stany zapalne: nabiału, białego cukru, czerwonego mięsa oraz mąk rafinowanych.

W jadłospisie natomiast powinny znaleźć się pokarmy o działaniu przeciwzapalnym: kurkuma, imbir, brokuły, ziarno chia, sok z marchwi i z buraka, seler naciowy oraz pro – dukty bogate w kwasy omega-3.

Ponadto należy pić zieloną herbatę i napoje fermentowane, np. kefir11.

Inną opcję daje nam odkrycie prof. Ronalda Melzacka. Zauważył on, że każdy impuls nerwowy informujący o bólu musi najpierw przejść przez pewien punkt w rdzeniu kręgowym (tzw. róg tylny rdzenia), który decyduje, czy ma on zostać przesłany dalej, czy nie. Jeżeli na drodze impulsu bólowego pojawi się inny – silniejszy – ten pierwszy zostaje zniwelowany.

Badania nad bramkową teorią hamowania bólu doprowadziły do odkrycia, że wibracja hamuje bodźce bólowe przez pobudzanie dużych aksonów nerwowych, takich jak receptory dotyku i wibracji (ciałka blaszkowate Paciniego i ciałka dotykowe Meissnera).

Znalazło to potwierdzenie w baniach Yvesa De Konincka, profesora psychiatrii i neurologii na Uniwersytecie Laval. Wykazał on, że już po kilku minutach masażu wibracyjnego następuje zahamowanie bólu receptorowego w neuronach tylnych rogów.

Istotną rolę gra tu dobór właściwej częstotliwości i amplitudy drgań12.

Na kanwie tych doniesień naukowych powstały wibroterapia oraz terapia wibroakustyczna (gdzie drgania powoduje odpowiednio dobrana fala dźwiękowa). Obie metody nie wywołują żadnych zagrażających zdrowiu skutków niepożądanych i w przeciwieństwie do leków przeciwbólowych nie obciążają żołądka, wątroby ani nerek.

Rewelacyjne efekty w leczeniu bólu pleców i lumbago osiąga się techniką Gokhale. Wykorzystuje ona zdrową postawę i ruch. Co istotne dla cierpiących z powodu heksenszusu u podstaw tej metody legła choroba jej wynalazczyni Esther Gokhale, kalifornijskiej specjalistki akupunktury.

Po nieudanej operacji pleców Esther postanowiła odkryć źródło odczuwanego bólu. W tym celu odwiedziła Brazylię, Portugalię i Indie. Zauważyła pewną prawidłowość – ludzie prowadzący aktywny tryb życia nie tylko nie odczuwali bólu pleców, ale też zachowywali całkowicie odmienną postawę.

Jak pisze w swej książce, ‘Postawa ta jest zupełnie inna niż u Amerykanów. Jeśli spojrzysz z boku na amerykański kręgosłup, widzisz, że ma on kształt litery S (…), który nie jest naturalny. Pożądany kształt to litera J, gdzie dolna część pleców nie jest kolejnym łukiem, lecz jest bardziej pionowa i wyprostowana’.

Z tego powodu Esther postanowiła skoncentrować się na ponownym przyzwyczajeniu się do siedzenia, spania, stania, chodzenia i pochylania się w sposób sprzyjający powrotowi kręgosłupa do naturalnej, pierwotnej postawy. Jak sama dowiodła tego na sobie, gdy mięśnie i kości ułożą się prawidłowo, ból i fizyczna niesprawność zaczną zanikać13.

Aby pacjent przyjął prawidłową postawę, proszony jest o wzięcie głębokiego wdechu i obserwowanie, jak unosi się jego klatka piersiowa i jak przybywa mu wzrostu. To uniesienie zostaje zachowane podczas wydechu. Po kilku powtórzeniach kręgosłup zyskuje dodatkową długość.

Inne subtelne ćwiczenie rozciągające kręgosłup wykorzystuje lekki przedmiot, np. złożony kawałek tkaniny, który należy utrzymać na czubku głowy. Gdy pacjent stara się wypchnąć głową szmatkę ku górze, zwracając przy tym uwagę, by nie unosić podbródka, jego kręgosłup automatycznie się wydłuża, a klatka piersiowa unosi się.

W jeszcze innym ćwiczeniu wyobrażamy sobie zawieszony w powietrzu haczyk, przymocowany do czubka naszej głowy i delikatnie ciągnący ją ku górze, co również powoduje wydłużenie szyi. Ćwiczenia takie można wykonywać też w pozycji siedzącej, stojącej lub podczas chodzenia.

Okłady

Tradycyjna medycyna ludowa różnych krajów zaleca kompresy z zielonej glinki, kapusty lub chrzanu. Wymieszaj ciepłą wodę z glinką. Masa powinna być kleista i niepłynna. Nałóż ją na całą strefę lędźwiową i nakryj materiałem (aby zabezpieczyć ubranie czy pościel). Pozostaw na przynajmniej pół godziny.

Możesz też ugotować kilka liści kapusty i cebulę, a gdy przestygną, rozgnieść je widelcem. Uzyskaną masę połóż na plecach w kilku warstwach i zabezpiecz gazą.

Inną opcją są kompresy z tartego chrzanu. Utrzyj kawałek korzenia i rozprowadź go cienką warstwą na szmatce. Przyłóż ją na bolące miejsce, przykryj folią, aby nie zabrudzić ubrania i pościeli. Połóż się na plecach na kwadrans. Następnego dnia powtórz.

Ćwiczenie oddechowe

Połóż się na plecach na macie rozłożonej na podłodze. Ugnij nogi w kolanach, jeśli wyprostowanie ich sprawia Ci ból.

Wyobraź sobie, że dół pleców jest jak balon i trzeba go napompować we wszystkich kierunkach, delikatnymi wdechami.

Rób tak przez kilka minut, cały czas zachowując świadomość, który obszar swojego ciała masz napompować. Następnie zacznij wyginać miednicę do przodu i do tyłu.

Ciągle leżąc na plecach, na wdechu, delikatnie oderwij od podłoża dół pleców, przesuwając go w kierunku sufitu. Na wydechu opuść miednicę, wciskając kręgosłup w materac, a nawet nieco unosząc pośladki i zaokrąglając plecy. Rób tak przez kilka minut.

Terapia bańkami

Ten stary sposób medycyny chińskiej otwiera pory i poprawia krążenie krwi i limfy. Na ciele stawia się bańki próżniowe, gumowe lub szklane (wtedy ich wnętrze trzeba podgrzać płomieniem).

Zasysają one skórę i częściowo także mięśnie. Niektórzy terapeuci stosujący bańki gumowe dodatkowo potęgują ich działanie, przesuwając nimi po skórze (co rozluźnia napięte mięśnie).

W ciągu 10-15 min od postawienia (i ewentualnego masażu) dolegliwości bólowe zostają złagodzone.

Bibliografia

  • Ann Rheum Dis, Online First 24 March 2014
  • Annex to the Clinical Standards Advisory Group’s Report on Back Pain.: Epidemiology Review: Epidemiology and Cost of Back Pain. Wyd. Issue. 1994
  • Annu Rev Public Health, 12 (Issue), s. 141-56, 199
  • Lancet Volume 391, issue 10137, P2368-2383, June 09, 2018
  • Br Med J. 1966 Jul 9;2(5505):82-4
  • Psychother Psychosom 1986;45:78-83. doi: 10.1159/000287931
  • RMD Open. 2017; 3(2): e000437
  • Foreman RD. Mechanisms of visceral pain: from nociception to targets. Drug Discovery Today: Disease Mechanisms 2004
  • Ital J Orthop Traumatol, 12 (4), 467-71 PMID: 2956217
  • Pain, 155 (5), 977-82 PMID: 24502844
  • https://tiny.pl/tl1m8
  • Nat Rev Neurosci. 2018 Jul;19(7):383-384
  • Esther Gokhale, Susan Adams ‘8 kroków do pozbycia się bólu pleców Naturalne metody na dolegliwości pleców, szyi, ramion, bioder, kolan i stóp’ Wydawnictwo Vital 2014
You might be interested:  Zespół pozakrzepowy – przyczyny, objawy, badania, leczenie, zapobieganie powikłaniom

Przyczyny i objawy lumbago. Warto wiedzieć, jak mu zapobiegać

Lumbago – co to jest, jakie są przyczyny, objawy i jak leczyć?

Lumbago to stan powstający w wyniku nadmiernego obciążenia dysków. Stan taki prowadzi do ucisku nerwów i wystąpienia nieprzyjemnych objawów. Ból pojawiający się w przypadku lumbago jest nagły i silny, dlatego określa się go mianem postrzału. Przyczyną bólu może być otyłość, jednak pojawia się także po dźwiganiu ciężkich przedmiotów i z powodu częstego schylania się. Warto wiedzieć, jak leczyć lumbago i mu zapobiegać.

Lumbago to silny, przeszywający ból w okolicy odcinka lędźwiowo-krzyżowego kręgosłupa. Pojawia się nagle, a jego przyczyną jest nadmierne obciążenie dysków. Stan taki prowadzi do ucisku nerwów i wystąpienia nieprzyjemnych objawów.

W przypadku wystąpienia lumbago najczęściej potrzebna jest natychmiastowa pomoc specjalisty. Leczenie dolegliwości polega na zmniejszeniu napięcia mięśniowego i bólu. Ważne jest, by unikać nagłych zmian pozycji ciała, prowadzących do pojawiania się dolegliwości.

Lumbago to silny i przeszywający ból kręgosłupa. Warto znać jego przyczyny

Do najczęstszych przyczyn lumbago należą stosunkowo łagodne schorzenia. Zazwyczaj po rozpoczęciu odpowiedniego leczenia ból ustępuje. Źródłem powstawania lumbago mogą być drobne urazy okolicy lędźwiowo-krzyżowej kręgosłupa, nieprawidłowa postawa ciała, napięcie mięśni kręgosłupa, brak aktywności fizycznej, przeciążenia odcinka lędźwiowego lub otyłość.

Lumbago może być również powodowane przez dyskopatię, zwyrodnienie kręgosłupa, złamania lub nowotwory. Gdy ból jest silny i nie ustępuje, należy wykonać niezbędne badania. Długotrwały ból sprzyja bowiem rozwojowi powikłań, dlatego szybka pomoc lekarska jest niezbędna.

Leczenie bólu dolnej części kręgosłupa zależy od nasilenia objawów oraz przyczyny ich powstawania. W walce z dolegliwością stosuje się leki przeciwbólowe, przeciwzapalne i rozkurczowe.

Osoby dotknięte lumbago powinny dbać o relaks i odciążenie kręgosłupa. Jeśli ból utrudnia wykonywanie codziennych czynności, wskazane jest wdrożenie fizjoterapii i rehabilitacji.

W leczeniu bólu stosowane są również metody takie jak krioterapia, laseroterapia, magnetoterapia oraz masaż klasyczny.

Dzisiaj grzeje: 1. Mieli spędzić wymarzone wakacje w popularnym kurorcie. Przez skażony basen ich wyjazd zakończył się tragicznie

2. Ostatnie pożegnanie Pawła Królikowskiego. Przejmujące sceny, rodzina zaskoczyła wzruszającym do granic możliwości gestem

By zminimalizować ryzyko lumbago, należy dbać o odpowiednią masę ciała i zmniejszyć występowanie obciążeń kręgosłupa. Należy ponadto unikać nagłych ruchów skrętnych i podnoszenia ciężkich przedmiotów. Przydatne może się okazać także unikanie sytuacji stresowych, które negatywnie wpływają na napięcie mięśni.

W walce z lumbago pomocne są ćwiczenia rozciągające i wzmacniające mięśnie głębokie brzucha. Dobrze sprawdzają się również ćwiczenia rozciągające, joga, pływanie oraz nordic walking.

ZOBACZ TAKŻE:

Następny artykuł

Lumbago – co to? Przyczyny, objawy, leczenie, zapobieganie

Lumbago (z łac. lumbalis – lędźwiowy) to jedna z najpopularniejszych dolegliwości kręgosłupa, z którą zgłaszają się do lekarza osoby w wieku 35-55 lat.

Manifestuje się dokuczliwym, nagłym bólem w okolicy lędźwiowej, który utrudnia codzienne aktywności. Co powoduje lumbago i jak radzić sobie z bolesną blokadą? Nowoczesną metodą leczenia bólu jest urządzenie TRU+.

Jakie korzyści niesie elektrostymulator TENS marki TRU+?

Co to jest lumbago? Jakie są przyczyny i objawy postrzału?

Lumbago (potocznie heksenszus, postrzał) to nagły ból pleców odczuwany w dolnym odcinku kręgosłupa tj. okolicy lędźwiowej, który stanowi przeszkodę w wykonywaniu zwykłych czynności, takich jak chodzenie, schylanie się, czy podnoszenie przedmiotów.

Jakie są najczęstsze przyczyny tego typu problemów zdrowotnych? Najczęściej choroba jest skutkiem mechanicznego uszkodzenia konkretnej części kręgosłupa np. dysków, kręgów, mięśni lub stawów międzykręgowych.

Jeśli chodzi o czynniki ryzyka, do powstania bolesnej blokady przyczynia się m.in.:

  • siedzący tryb życia,
  • nadwaga i otyłość,
  • gwałtowne ruchy skrętne ciała,
  • wady postawy,
  • osłabiony gorset mięśniowy,
  • przeciążenie odcinka lędźwiowo-krzyżowego kręgosłupa.

W przypadku lumbago ostry i nagły ból pleców w odcinku lędźwiowym to nie jedyny objaw schorzenia, mogą mu towarzyszyć symptomy typu neurologicznego takie jak: mrowienie i drętwienie kończyn dolnych, czy miejscowa sztywność mięśni przykręgosłupowych.

Nierzadko chory ma problemy z chodzeniem, staniem i siedzeniem.

Dolegliwości utrzymują się od kilku dni do nawet kilku tygodni! Chcąc złagodzić objawy lumbago, warto korzystać z nowych sposobów leczenia dostępnych na rynku – jedną z nich jest elektrostymulacja TRU+.

Leczenie lumbago – zapomnij o bólu dzięki TRU+

Cierpiąc z powodu silnego bólu w okolicy lędźwiowej, wcale nie trzeba od razu sięgać po leki i żele przeciwbólowe. Alternatywą dla tego rodzaju preparatów aptecznych są urządzenia do leczenia bólu TENS (z ang.

Transcutaneous Electrical Nerve Stimulation), których mechanizm działania opiera się na przezskórnej stymulacji nerwów. TENS jest nieinwazyjną metodą, z której korzysta większość fizjoterapeutów na całym świecie.

TRU+ to elektrostymulator przeznaczony do domowego użytku, który może przynieść ulgę osobom zmagającym się z lumbago. Generuje on impulsy elektryczne, co powoduje redukcję bólu i stymulację produkcji beta-endorfin (naturalnych substancji o działaniu przeciwbólowym). Skuteczność metody TENS została potwierdzona klinicznie.

Wystarczy przykleić elektrody wielokrotnego użytku nad obszarem bólowym i włączyć urządzenie, aby już po 30 minutach uwolnić się od przeszywającego bólu. Program leczniczy składa się z 3 etapów podzielonych na 10-minutowe odcinki (blokada impulsu-pobudzenie endorfin-blokada impulsu). Co istotne podczas terapii korzystający nie jest podłączony do prądu.

Dzięki 30 poziomom, intensywność działania TRU+ można dostosować do indywidualnych potrzeb.

Elektrostymulator TRU+ jest odpowiedni dla:

  • osób w podeszłym wieku,
  • diabetyków,
  • artretyków.

Jak zapobiegać nawrotom lumbago? Działania profilaktyczne

Jak wygląda profilaktyka lumbago? Zgodnie z ogólnymi zaleceniami, należy:

  • unikać gwałtownych ruchów,
  • zadbać o komfort podczas snu,
  • przyjmować prawidłową postawę ciała,
  • kucać przy dźwiganiu ciężkich przedmiotów,
  • utrzymywać odpowiednią masę ciała,
  • regularnie wykonywać ćwiczenia dostosowane do wieku, kondycji i stanu zdrowia.

Podsumowując, elektrostymulator TRU+ zwalcza ból związany z lumbago i wspomaga powrót do normalnej aktywności życiowej. Nie obciąża organizmu, pozwala zwalczać dolegliwości bólowe bez stosowania środków farmakologicznych.

To rozwiązanie rekomendowane dla osób, które cierpią z powodu uporczywych dolegliwości bólowych i chcą spróbować nowych metod walki z bólem, takich jak np. tru plus.

Pozytywne efekty elektrostymulacji TENS, która jest terapią przeciwbólową sprawdzoną kliniczne – pozwalają odzyskać komfort codziennego życia, umożliwiając powrót do normalnych aktywności.

Przeciwwskazania: posiadanie rozrusznika serca, metalowe/elektroniczne implanty, epilepsja, podłączenie do wysokoczęstotliwościowych sprzętów chirurgicznych; Ostrzeżenia: Nie używaj urządzenia podczas prowadzenia samochodu, innego środka komunikacji lub innych czynności podczas których stosowanie elektrostymulacji mogłoby spowodować rozproszenie uwagi i doprowadzić do urazu.

Nie stosuj urządzenia: na rany, wysypki lub spuchnięte, zaczerwienione, zainfekowane miejsca, w miejscach lub w pobliżu miejsc gdzie występują zmiany rakowe, podczas kąpieli lub w pobliżu wody, podczas snu. Skonsultuj się z lekarzem przed użyciem urządzenia jeżeli jesteś pod stałą opieką lekarską, stosowałeś inne środki do leczenia bólu.

Przestań używać urządzenia lub skonsultuj się ze swoim lekarzem jeżeli twój ból nie ulegnie zmniejszeniu lub nasili się. Nie używaj urządzenia jeśli jesteś w ciąży lub istnieje taka możliwość, chyba że zostało to zalecone przez lekarza. Jeśli podejrzewasz lub została zdiagnozowana u Ciebie choroba serca, powinieneś przestrzegać zaleceń lekarza.

Używaj urządzenia z ostrożnością, jeśli masz tendencję do wewnętrznego krwawienia takiego jak po złamaniu lub urazie. Skonsultuj się z lekarzem przed użyciem urządzenia jeśli niedawno przebyłeś operację, ponieważ elektrostymulacja może wpłynąć na proces leczenia. Wśród użytkowników z wrażliwą skórą może wystąpić podrażnienie skóry w miejscu przyłożenia elektrod.

Jeśli zauważysz jakiekolwiek działania niepożądane natychmiast przerwij stosowanie urządzenia i skontaktuj się z lekarzem.

Artykuł partnerski

Lumbago

Ból okolicy lędźwiowo-krzyżowej

ICD-10M54.4Rwa kulszowa z bólem lędźwiowo-krzyżowymICD-10M54.5Ból okolicy lędźwiowo-krzyżowej

Lumbago (pot. heksenszus[1], postrzał[2]) – ból okolicy lędźwiowej. Jest jedną z najczęściej zgłaszanych dolegliwości[3]. Szacuje się, że ok. 60-80% populacji ogólnej doświadcza jej przynajmniej raz w życiu, w danym momencie na ból okolicy lędźwiowej skarży się 15-30% populacji, natomiast w ciągu miesiąca 30-40%[4]. Lumbago jest jedną z głównych przyczyn konsultacji lekarskich oraz absencji chorobowej w państwach uprzemysłowionych[5]. Pomimo ogromnej skali problemu przyczyny tego rodzaju bólu nie są dostatecznie poznane, a diagnostyka polega przede wszystkim na wykluczeniu poważnych przyczyn, wymagających pilnego postępowania. U 90% wszystkich pacjentów z bólem okolicy lędźwiowej dolegliwości ustępują samoistnie w ciągu 6 tygodni[6].

Etiologia

Zdecydowanie najczęściej przyczyną bólu są schorzenia stosunkowo „łagodne”, jak nadwyrężenie kręgosłupa. Około 1% bólu spowodowany jest poważnymi chorobami, jak nowotwór i infekcja.

Do przyczyn lumbago zalicza się:

  1. ból mechaniczny (97%);
  2. nadwyrężenie kręgosłupa (≥70%);
  3. choroba zwyrodnieniowa krążka międzykręgowego i stawów międzykręgowych (4%);
  4. wypuklina krążka międzykręgowego (4%);
  5. złamanie osteoporotyczne w przebiegu osteoporozy (4%);
  6. stenoza kanału kręgowego (3%);
  7. kręgozmyk (3%);
  8. ból niemechaniczny (1%);
  9. nowotwór (0,7%);
  10. reumatoidalne zapalenie stawów (0,3%);
  11. infekcja (0,01%);
  12. przyczyny pozakręgosłupowe/trzewne (2%):
    • narządy miednicy – zapalenie prostaty, zapalenie przydatków, endometrioza;
    • układ moczowy – kamica nerkowa, odmiedniczkowe zapalenie nerek;
    • tętniak aorty;
    • układ pokarmowy – zapalenie trzustki, zapalenie pęcherzyka żółciowego, wrzód żołądka;
    • półpasiec[7].
You might be interested:  Próba valsalvy – na czym polega i jak wykonać?

Ból dyskogenny

Ból dyskogenny, czyli spowodowany degeneracją krążka międzykręgowego odpowiedzialny jest za zaledwie około 4% wszystkich zespołów bólowych okolicy lędźwiowej – relatywnie mało, ale biorąc pod uwagę częstość występowania bólu okolicy lędźwiowej schorzenie może dotyczyć nawet 1% populacji.

Wraz z rozwojem technik neuroobrazowych (badanie MRI) degeneracja krążka międzykręgowego rozpoznawana jest bardzo często, niemniej rzadko powoduje dolegliwości wymagające leczenia operacyjnego. Pomimo dużej częstości występowania patomechanizm bólu w przebiegu dyskopatii ciągle nie jest dostatecznie poznany.

Zwyrodnienie krążka międzykręgowego z następowym zwężeniem przestrzeni międzykręgowej zmienia rozkład sił działających na pozostałe elementy jednostki ruchowej kręgosłupa. Zwiększenie obciążenia wyrostków stawowych prowadzi do reakcji odczynowej, dochodzi do uszkodzenia chrząstki stawowej, oraz powstawania osteofitów[8].

Ponadto zmiana geometrii doprowadza do przeciążenia więzadeł oraz mięśni. Każde z opisanych zjawisk może prowadzić do powstania głównego objawu choroby zwyrodnieniowej krążka międzykręgowego: bólu. W samym krążku międzykręgowym stwierdzono obecność nocyceptywnych zakończeń nerwowych.

W najbardziej zewnętrznych warstwach pierścienia włóknistego metodami immunohistochemicznymi wykazano obecność włókien zawierających substancję P oraz VIP[9]. Uważa się, że pęknięcia pierścienia włóknistego w przebiegu choroby zwyrodnieniowej krążka międzykręgowego stymulują te receptory.

Również głębsze warstwy pierścienia włóknistego są unerwione bólowo, nieliczne badania wykazały nawet obecność receptorów w samym jądrze miażdżystym[8]. Obecnie uważa się, że w reakcji na uszkodzenie mogą powstawać nowe włókna nerwowe. Ogniska proliferacji zidentyfikowano w przedniej, oraz ostatnio, w tylnej części krążka międzykręgowego[10].

Stwierdzono, że uszkodzenie pierścienia włóknistego inicjuje wrastanie unaczynionej tkanki zapalnej wzdłuż szczeliny pęknięcia, naczyniom krwionośnym towarzyszą włókna czuciowe[11]. Ponieważ wewnętrzne warstwy pierścienia nie są unaczynione, wydaje się, że proces ten przebiega koncentrycznie, od warstw najbardziej powierzchownych, w kierunku jądra miażdżystego[10].

Pomimo jednoznacznych dowodów na obecność nocyceptywnych zakończeń nerwowych w krążkach międzykręgowych, ich rola w powstawaniu bólu dyskogennego jest niejasna.

Często zdarza się, że pacjenci, u których wykazano w badaniu rezonansu magnetycznego znaczące zmiany zwyrodnieniowe krążka międzykręgowego w ogóle nie zgłaszają bólu[12], z kolei najbardziej czułe badanie mające wykazać krążek międzykręgowy jako źródło bólu – dyskografia – pomimo dużej czułości, charakteryzuje się małą specyficznością. Badanie to polega na podaniu określonej objętości płynu do jądra miażdżystego co powoduje zwiększenie ciśnienia śróddyskowego, które powoduje drażnienie nocyceptywnych zakończeń nerwowych w pierścieniu włóknistym. Częstość fałszywie dodatniego wyniku dyskografii prowokacyjnej, w zależności od badania, wynosi od 10[13]-26%[14].

Zalecenia Komisji Europejskiej[15][16]

W roku 2006 grupa robocza COST B13, działająca na zlecenie Komisji Europejskiej opracowała na podstawie przeglądu dostępnej literatury zalecenia dotyczące leczenia nieswoistego ostrego i przewlekłego bólu dolnej części pleców (ang. low back pain). Zgodnie z zaleceniami grupy roboczej pierwszą czynnością w diagnostyce bólu okolicy lędźwiowej jest zakwalifikowanie prezentowanego obrazu klinicznego do jednej z trzech kategorii:

  1. poważna patologia kręgosłupa, w tym: choroba nowotworowa; złamanie kręgosłupa (lub inne zmiany pourazowe), w tym złamania patologiczne; infekcja kręgosłupa
  2. towarzyszące dolegliwości o charakterze bólu korzeniowego (rwa kulszowa)
  3. nieswoisty ból lędźwiowego (dolnego) odcinka kręgosłupa

Wstępna kwalifikacja odbywa się na podstawie wywiadu. Obecność następujących elementów nasuwa podejrzenie poważnej patologii wymagającej pilnego poszerzenia diagnostyki:

  • wiek mniej niż 20 lat i więcej niż 50
  • niedawny gwałtowny uraz
  • stale postępujący, niemechaniczny ból (brak poprawy po odpoczynku w pozycji leżącej)
  • ból w odcinku piersiowym
  • choroba nowotworowa w wywiadzie
  • dłuższe stosowanie kortykosteroidów
  • stosowanie narkotyków, immunosupresja, zakażenie HIV
  • ogólne złe samopoczucie
  • nieuzasadniona utrata masy ciała
  • poważne objawy neurologiczne (w tym zespół ogona końskiego)
  • deformacje geometrii kręgosłupa
  • gorączka

Diagnostyka obrazowa

Badania obrazowe nie powinny być stosowane rutynowo u pacjentów z nieswoistym bólem okolicy lędźwiowej. Badanie rezonansu magnetycznego zalecane jest u pacjentów z podejrzeniem poważnej patologii oraz u pacjentów z objawami korzeniowymi (rwa kulszowa, udowa itp.). Zdjęcia przeglądowe RTG zalecane są u pacjentów z deformacjami, czyli nieprawidłową geometrią kręgosłupa.

Zalecane postępowanie w bólu ostrym

  • należy udzielić pacjentowi wyczerpujących informacji i uspokoić jego obawy
  • nie należy zalecać pozostawania w łóżku
  • należy zalecić pacjentowi pozostanie aktywnym i kontynuację wykonywanych czynności, w tym w miarę możliwości wykonywanie pracy zawodowej
  • należy przepisać leki, jeśli to konieczne przeciwbólowe, najlepiej stosowane w regularnych odstępach czasu; lekiem pierwszego rzutu powinien być paracetamol (powszechne stosowanie paracetamolu w tej grupie chorych jest jednak kwestionowane[17]), ewentualnie niesteroidowe leki przeciwzapalne
  • można rozważyć dodatkowo krótkotrwałe stosowanie leków zmniejszających napięcie mięśniowe, jeśli paracetamol i niesteroidowe leki przeciwzapalne nie są skuteczne
  • można rozważyć skierowanie na fizjoterapię pacjenta, który nie jest w stanie wrócić do normalnej aktywności
  • multidyscyplinarny program terapeutyczny w miejscu pracy może być opcją dla pacjentów z podostrym bólem dolnego odcinka kręgosłupa, którzy pozostają na zwolnieniu lekarskim przez 4-8 tygodni

Zalecane postępowanie w bólu przewlekłym

  • Leczenie zachowawcze:

Terapia poznawczo-behawioralna, kinezyterapia pod nadzorem, krótkie interwencje edukacyjne, multidyscyplinarne (biopsychospołeczne) programy leczenia – wszystkie opisywane metody są zalecane w przewlekłym nieswoistym bólu okolicy lędźwiowej.

Można brać pod uwagę szkołę pleców (dla krótkotrwałej poprawy) oraz krótkie programy manipulacji. Nie są zalecane: fizykoterapia (zimno/ciepło, trakcja, laser, leczenia ultradźwiękami, diatermia krótkofalowa, prądy interferencyjne, masaże, leczenie gorsetowe). Nie jest zalecane stosowanie TENS.

Leczenie farmakologiczne:Krótkotrwałe stosowanie niesteroidowych leków przeciwzapalnych oraz słabych opioidów może być zalecane w celu zmniejszenia bólu. Można rozważyć noradrenergiczne-serotoninoergiczne leki antydepresyjne, leki zmniejszające napięcie mięśniowe oraz plastry z wyciągiem z Capsicum.

Nie jest zalecane stosowanie gabapentyny.

Udowodniono, że leczenie zachowawcze w przewlekłym bólu lędźwiowym jest skuteczne, wykonalne i bezpieczne[18].

  • Leczenie inwazyjne:

Nie są zalecane w leczeniu przewlekłego nieswoistego bólu ok.

lędźwiowej: akupunktura, steroidowe iniekcje epiduralne, dostawowe podawanie steroidów, miejscowa blokada wyrostków stawowych, toksyna botulinowa, ablacja prądem RF wyrostków stawowych, IDET, ablacja RF grzbietowego zwoju rdzeniowego, stymulacja rdzenia kręgowego.

Wstrzyknięcia do krążka międzykręgowego oraz terapia regeneracyjna krążka nie są zalecane. Przezskórna stymulacja nerwu (PENS) oraz neurorefleksoterapia jeśli dostępne mogą być rozważane.

Leczenie chirurgiczne można rozważyć dopiero po 2 latach bezskutecznego stosowania metod zachowawczych, w tym multidyscyplinarnych, złożonych programów terapii poznawczej i kinezjoterapii, jeśli są dostępne. Po spełnieniu tych warunków można zaproponować zabieg chirurgiczny starannie dobranym pacjentom z maksymalnie 2-poziomową chorobą zwyrodnieniową krążka międzykręgowego.

Zobacz hasło lumbago w Wikisłowniku

  1. ↑ Heksenszus. Słownik języka polskiego PWN. [dostęp 2013-07-28].
  2. ↑ Postrzał. Słownik języka polskiego PWN. [dostęp 2013-07-28].
  3. ↑ Damian Hoy, Lyn March, Peter Brooks et al.. The global burden of low back pain: estimates from the Global Burden of Disease 2010 study. „Ann Rheum Dis”, Online First 24 March 2014. DOI: 10.1136/annrheumdis-2013-204428. 
  4. ↑ Annex to the Clinical Standards Advisory Group's Report on Back Pain.: Epidemiology Review: Epidemiology and Cost of Back Pain. Wyd. Issue. 1994.
  5. ↑ Deyo, Cherkin. Cost, controversy, crisis: low back pain and the health of the public.. „Annu Rev Public Health”. 12 (Issue), s. 141-56, 1991. PMID: 1828670. 
  6. ↑ Dillane, Fry. Acute back syndrome-a study from general practice.. „Br Med J”. 2 (Issue), s. 82-4, 1966. PMID: 20791052. 
  7. ↑ Kinkade. Evaluation and treatment of acute low back pain.. „Am Fam Physician”. 75 (Issue), s. 1181-8, 2007. PMID: 17477101. 
  8. ↑ a b Brisby. Pathology and possible mechanisms of nervous system response to disc degeneration.. „J Bone Joint Surg Am”. 88 Suppl 2 (Issue), s. 68-71, 2006. PMID: 16595447. 
  9. ↑ Konttinen, Gronblad. Neuroimmunohistochemical analysis of peridiscal nociceptive neural elements.. „Spine”. 15 (Issue), s. 383-6, 1990. PMID: 1694599. 
  10. ↑ a b Peng, Hao. Possible pathogenesis of painful intervertebral disc degeneration.. „Spine”. 31 (Issue), s. 560-6, 2006. PMID: 16508552. 
  11. ↑ Peng, Wu. The pathogenesis of discogenic low back pain.. „The Journal of bone and joint surgery”. 87 (Issue), s. 62-7, 2005. PMID: 15686239. 
  12. ↑ Jensen, Brant-Zawadzki. Magnetic resonance imaging of the lumbar spine in people without back pain.. „N Engl J Med”. 331 (Issue), s. 69-73, 1994. PMID: 8208267. 
  13. ↑ Carragee, Tanner. The rates of false-positive lumbar discography in select patients without low back symptoms.. „Spine”. 25 (Issue), s. 1373-80; discussion 81, 2000. PMID: 10828919. 
  14. ↑ Walsh, Weinstein. Lumbar discography in normal subjects. A controlled, prospective study.. „The Journal of bone and joint surgery”. 72 (Issue), s. 1081-8, 1990. PMID: 2384508. 
  15. ↑ van Tulder M, Becker A, Bekkering T, Breen A, del Real MT, Hutchinson A, et al.. Chapter 3. European guidelines for the management of acute nonspecific low back pain in primary care.. „Eur Spine J”. 15 Suppl 2, s. 169-91, 2006. 
  16. ↑ Airaksinen, Brox. Chapter 4. European guidelines for the management of chronic nonspecific low back pain.. „Eur Spine J”. 15 Suppl 2 (Issue), s. 169-192, 300, 2006. 
  17. ↑ Christopher M Williams, Christopher G Maher, Jane Latimer, Andrew J McLachlan, Mark J Hancock, Richard O Day, Chung-Wei Christine Lin. Efficacy of paracetamol for acute low-back pain: a double-blind, randomised controlled trial. „The Lancet”. 384 (9954), s. 1586 – 1596, 2014-11-01. DOI: 10.1016/S0140-6736(14)60805-9 (ang.). 

Leave a Comment

Your email address will not be published. Required fields are marked *