Menopauza a hormonalna terapia zastępcza

Tera­pia hor­monalna w meno­pau­zie

Ze uwagi na olbrzy­mią róż­no­rod­ność pre­pa­ra­tów hor­monalnej tera­pii uzu­peł­nia­ją­cej (HT) oraz tera­pii zastęp­czej HTZ, ETZ, ofe­ru­jemy pomoc w dobo­rze opty­mal­nego pre­pa­ratu hor­monalnego dosto­so­wa­nego do wyma­gań i ocze­ki­wań.

Nie­zbędne jest uzy­ska­nie dokład­nego wywiadu lekar­skiego doty­czą­cego prze­szło­ści położ­ni­czo -gine­ko­lo­gicz­nej oraz innych cho­rób wystę­pu­ją­cych u Kobiety a także bada­nie gine­ko­lo­giczne z oceną cyto­lo­giczną szyjki macicy. Pro­po­nu­jemy dodat­kowe bada­nia bio­che­miczne oraz hor­monalne, które zapew­nią, iż wybrany pre­pa­rat HT będzie korzystny dla opty­mal­nej tera­pii.

Poda­wa­nie HT ma na celu uzu­peł­nie­nie nie­do­boru hor­monów wystę­pu­ją­cych w okre­sie meno­pauzy natu­ral­nej oraz po inter­wen­cjach chi­rur­gicz­nych.

Zapew­nia sku­teczny spo­sób radze­nia sobie z jej obja­wami – zarówno wcze­snymi jak i póź­nymi.

Popra­wia samo­po­czu­cie, a rów­no­cze­śnie zapew­nia ochronę przed odle­głymi efek­tami nie­do­boru hor­monów płcio­wych (oste­opo­rozą, miaż­dżycą i zmia­nami zani­ko­wymi w obrę­bie dróg moczowo-płcio­wych).

W przy­pad­kach atro­fii uro­ge­ni­tal­nej tzn. zani­ków i ścień­cze­nia błony ślu­zo­wej pochwy z towa­rzy­szą­cym nie­trzy­ma­niem moczu, zasto­so­wa­nie lokal­nej tera­pii hor­monalnej dopo­ch­wo­wej- znacz­nie popra­wia kom­fort utrzy­ma­nia moczu, kon­dy­cję i nawil­ża­nie ślu­zó­wek pochwy wpły­wa­jący m.in. na odpor­ność lokalną na zaka­że­nia dróg moczowo-płcio­wych.

Ist­nieją różne rodzaje i drogi poda­wa­nia HT. Rodzaj leku jaki powinna otrzy­mać każda kobieta jest zda­rze­niem indy­wi­du­al­nym i zależy od wielu czyn­ni­ków.

Mię­dzy innymi od poziomu wydol­no­ści hor­monalnej okresu okołomeno­pauzalnego: czy zakoń­czyło się mie­siącz­ko­wa­nie, czy wyma­gana jest dodat­kowa anty­kon­cep­cja i czy meno­pauza jest wyni­kiem natu­ral­nego fizjo­lo­gicz­nego pro­cesu, czy wyni­kiem zabiegu ope­ra­cyj­nego lub lecze­nia che­mio­te­ra­peu­tycz­nego.

  • Ważne są rów­nież akcep­ta­cja krwa­wień mie­siącz­ko­wych po okre­sie meno­pauzy jak rów­nież prze­ciw­wska­za­nia do sto­so­wa­nia oraz spo­sób apli­ka­cji wybra­nego pre­pa­ratu.
  • Spo­soby przyj­mo­wa­nia HT
  • Ist­nieją dwa rodzaje tera­pii: tera­pia sekwen­cyjna, pod­czas któ­rej wystę­puje regu­larne krwa­wie­nie przy­po­mi­na­jące krwa­wie­nia mie­siącz­kowe, oraz tera­pia cią­gła, pod­czas któ­rej krwa­wie­nia nie wystę­puje – ta ostat­nia dla kobiet już nie mie­siącz­ku­ją­cych od około roku przed włą­cze­niem tera­pii.

U pacjen­tek z zacho­waną macicą zaleca się poda­wa­nie zło­żo­nego pre­pa­ratu zawie­ra­ją­cego obok estro­genu także inny hor­mon – pro­ge­sta­gen – przy­naj­mniej przez 10–12 dni w każ­dym cyklu. Pro­ge­sta­gen hamuje nadmierny roz­rost błony ślu­zo­wej macicy moż­liwy pod­czas lecze­nia tylko z uży­ciem estro­genu.

U kobiet pozba­wio­nych macicy wsku­tek meno­pauzy sztucz­nej – po zabie­gach usu­nię­cia narządu rod­nego- kla­syczna tera­pia uzu­peł­nia­jąca zakłada poda­wa­nie pre­pa­ra­tów zawie­ra­ją­cych tylko estro­geny w spo­sób cią­gły, tzn. apli­ko­wa­nych codzienne lub cyklicz­nie (co 3 do 7 dni) w sta­łej okre­ślo­nej dawce leku.

  1. Moż­liwe drogi poda­wa­nia HT to:
  2. • tabletki doustne
  3. • pla­stry – prze­zskórne wch­ła­nia­nie pre­pa­ratu
  4. • żele w apli­ka­cji bez­po­śred­nio na skórę
  5. • formy dopo­ch­wowe (glo­bulki, krem, sys­temy uwal­nia­jące skład­niki hor­monalne HT)
  6. Prze­ciw­wska­za­nia do sto­so­wa­nia HT

HT nie powinna być sto­so­wana u kobiet u któ­rych stwier­dzono czynny pro­ces nowo­two­rowy (rak piersi, rak jaj­nika, rak macicy), ciężką nie­wy­dol­ność wątroby, ciążę, nie­zdia­gno­zo­wane krwa­wie­nia z dróg rod­nych, oto­skle­rozę, zabu­rze­nia ser­cowo-naczy­niowe i mózgowo-naczy­niowe, jak np. zakrze­powe zapa­le­nie żył lub zato­ro­wość płucną lub mózgową obec­nie lub w prze­szło­ści.

Objawy nie­po­żą­dane w trak­cie sto­so­wa­nia HT

Jeżeli tera­pia hor­monalna sta­so­wana jest pra­wi­dłowo, wystą­pie­nie poważ­nych obja­wów nie­po­żą­da­nych jest mało praw­do­po­dobne. Nie­kiedy sta­so­wa­niu hor­monalnej tera­pii zastęp­czej mogą towa­rzy­szyć objawy nie­po­ko­jące.

Zali­czamy do nich: napię­cie i bole­sność piersi, nud­no­ści, bóle głowy, pla­mie­nia lub prze­dłu­żone i obfite krwa­wie­nia z dróg rod­nych, trą­dzik, skur­cze i bole­sność łydek, zmianę nastroju.

Powyż­sze objawy mają z reguły nie­wiel­kie nasi­le­nie ale wyma­gają kon­sul­ta­cji z gine­ko­lo­giem pro­wa­dzą­cym.

W przy­padku wystą­pie­nia nie­po­żą­da­nych obja­wów ubocz­nych, należy wziąć pod uwagę także zmianę aktu­al­nie przyj­mo­wa­nego pre­pa­ratu hor­monalnego tak by jego sto­so­wa­nie było jak naj­mniej uciąż­liwe a przy tym bez­pieczne.

Jak długo należy sto­so­wać HT?

Niek­tóre kobiety sto­sują HT przez krótki okres – od 6 mie­sięcy do dwóch lat, aby wyeli­mi­no­wać począt­kowe objawy meno­pauzalne. Dziś wiemy, że czas sto­so­wa­nia HT powi­nien być indy­wi­du­al­nie dobie­rany dla każ­dej z Kobiet i dosto­so­wany do indy­wi­du­al­nych ocze­ki­wań oraz wska­zań medycz­nych.

Konsultacje dla kobiet

  • Hormonalna terapia zastępcza, stosowana u kobiet przechodzących okres menopauzy, jest jedną ze skutecznych metod łagodzenia objawów przekwitania.
  • Chociaż mało popularna – w Polsce stosuje ją około 4% kobiet – pomaga łagodzić dolegliwości towarzyszące przekwitaniu, co jest szczególnie ważne u kobiet aktywnych zawodowo, którym uderzenia gorąca i inne objawy mogą utrudniać pracę.
  • Mimo pozytywnego wpływu na zdrowie kobiet, hormonalna terapia zastępcza cieszy się (niesłusznie) negatywną opinią – to wszystko przez jedne badania, które okazały się źle zinterpretowane.
  • Podobnie jak w przypadku tabletek antykoncepcyjnych i innych rodzajów leków opartych o hormony, ważne jest odpowiednie dobranie zarówno dawki, jak i metody stosowania HTZ.
  • Jednak gdy już znajdziesz z lekarzem odpowiednią metodę, możesz korzystać z realnych korzyści, jakie daje hormonalna terapia zastępcza.

Czym jest hormonalna terapia zastępcza?

Hormonalna terapia zastępcza jest sposobem na poprawę gospodarki hormonalnej organizmu kobiety w okresie perimenopauzy, czyli okresu przejściowego, którego finałem jest menopauza.

Stosowane w jej czasie hormony syntetyczne mają na celu łagodzenie objawów zespołu klimakterycznego oraz zmniejszenie ryzyka wystąpienia chorób, na które bardziej są narażone kobiety przed menopauzą: od nowotworów (np. jelita grubego), do problemów z układem krążenia (np. choroby niedokrwiennej serca).

  1. Hormonalna terapii zastępcza powstała po to, żeby łagodzić objawy perimenopauzy, takie jak:
  2. Hormonalna terapia zastępcza stosowana przy menopauzie zawiera najczęściej odpowiednio dobrane dawki syntetycznych żeńskich hormonów – ze względu na skład dzieli się ją na HTZ estrogenową (zawierającą syntetyczne odpowiedniki estrogenów) lub estrogenowo-progestagenową (zawierającą również syntetyczne odpowiedniki progestagenów).
  3. Jej główną rolą jest przywrócenie organizmowi równowagi hormonalnej, która została zaburzona wraz z wejściem w okres klimakterium (czyli poprzedzający menopauzę).
  4. Wiąże się to ze spadkiem stężenia żeńskich hormonów – dostarczenie syntetycznych odpowiedników pomaga łagodzić objawy oraz – jak pokazują badania – poprawić stan zdrowia.
  5. W łagodzeniu objawów menopauzy przydają się również „domowe sposoby”, które pomagają poprawić samopoczucie oraz utrzymać organizm w dobrej kondycji (dlatego aktywność fizyczna jest tu zawsze wskazana).
  6. Hormonalna terapia zastępcza działa w oparciu o substancje takie jak:
  • 17β-estradiol (podstawowy, naturalny estrogen);
  • estriol;
  • estrogeny skoniugowane;
  • związki steroidowe (np. tibolon)

Te substancje stosuje się w połączeniu z gestagenami, takimi jak:

  • progesteron;
  • 17-hydroksyprogesteron;
  • 19-nortesteron;
  • retroprogesteron;
  • medrogeston;
  • medroksyprogesteron;
  • cyproteron;
  • gestonoron;
  • nomegestrol;
  • promegeston;
  • trimegeston;
  • norgestrel;
  • lewonorgestrel;
  • gesogestrel;
  • etenogestrel.

Co bardzo ważne, HTZ opartą tylko na estrogenach stosują kobiety po zabiegu usunięcia macicy lub posiadających wkładkę wewnątrzmaciczną o zawartości 52 mcg lewonorgestrelu.

You might be interested:  Przodopochylenie miednicy – co to jest, objawy, ćwiczenia, leczenie

Pozostałe kobiety powinny stosować HTZ typu kombinowanego, ponieważ komponent progesteronowy zapobiega niekontrolowanemu przerostowi błony śluzowej macicy (endometrium), co może doprowadzić do poważnej choroby – raka błony śluzowej macicy.

Pacjentki, które przestały miesiączkować, przyjmują tabletki z estrogenami i progesteronem  codziennie (HTZ ciągła), natomiast kobiety, które mają tzw. objawy wypadowe, ale nadal mają miesiączki, stosują HTZ sekwencyjnie – tj. tabletki z estrogenami zażywają codziennie, a z progesteronem jedynie przez 14 dni w miesiącu.

Warto wiedzieć, że HTZ powinna być indywidualnie dobrana do pacjentki na podstawie szczegółowych badań klinicznych.

 

Zła opinia o HTZ, czyli dlaczego zła interpretacja badań może zrobić krzywdę

  • HTZ cieszy się mieszaną opinią – po początkowym zachwycie tym, co oferuje (poprawę jakości życia w okresie poprzedzającym menopauzę), lekarze zauważyli, że kobiety przyjmujące HTZ częściej zapadają na raka endometrium.
  • Zmodyfikowano lek, dodano do niego progesteron i w efekcie znowu dopuszczono do stosowania.
  • Jednak w kilka lat później (w 1997 roku) badacze zauważyli, że stosowanie HTZ zwiększa ryzyko wystąpienia raka piersi.
  • HTZ jest dobrym przykładem tego jak źle przeprowadzone badania mogą powodować wiele szkody – WHI (Women’s Healt Initiative) sprawdziło, czy nie ma żadnych innych „ukrytych” i długoterminowych efektów ubocznych stosowania HTZ.
  • Okazało się, że faktycznie – jest zauważalny wzrost chorób naczyniowych (udaru, zawałów) i nowotworowych (rak piersi) u kobiet przyjmujących HTZ.
  • Jednak znowu pojawiły się badania, które – jak okazało się po czasie – miały bardziej naukową metodologię; wykazały one, że jakiekolwiek zwiększenie ryzyka zachorowań towarzyszących przyjmowaniu HTZ jest na granicy błędu statystycznego.
  • Co więcej – kolejne badania wykazywały nieprawdziwość wyników WHI.
  • Innymi słowy: szerokie nagłośnienie niezbyt trafionych i nie do końca poprawnie przeprowadzonych badań spowodowało, że terapia wspierająca kobiety w wieku menopauzalnym była traktowana jako zagrożenie.
  • A – jak się okazuje – zupełnie niesłusznie.

Czym jest menopauza i w jakim wieku może się pojawić?

  1. Menopauza to moment (najczęściej określany jako dzień) następujący po ostatniej miesiączce w życiu.
  2. Jednak żeby stwierdzić, że w tym konkretnym momencie zaczęła się menopauza – musisz odczekać jakiś czas; przyjmuje się, że ten moment ustala się po upływie 12 miesięcy od ostatniego okresu.

  3. To, co większość osób rozumie jako menopauzę, jest w rzeczywistości okresem perimenopauzy, czyli klimakterium.
  4. Jest to okres przejściowy, który poprzedza menopauzę.

  5. W tym czasie najczęściej pojawiają się wszystkie charakterystyczne objawy, które nazywane są „objawami menopauzy” – od uderzeń gorąca, aż do przybierania na wadze i utraty masy kostnej.
  6. Sam okres perimenopauzy może trwać nawet 10 lat, a jego pierwsze sygnały mogą być trudne do uchwycenia.

Pojawienie się pierwszych objawów perimenopauzy może mieć miejsce nawet w wieku 35 lat (mówi się wtedy o wczesnej menopauzie), chociaż u większości kobiet pojawi się w okolicach 45. roku życia, a menopauza (czyli ostatnia miesiączka) przypada najczęściej na okres między 45. a 55 rokiem życia.

Ten okres w życiu kobiety wprowadza wiele zmian w organizmie – najważniejszą jest oczywiście stopniowe obniżanie płodności, a w efekcie – jej utrata po ostatniej miesiączce (jednak do momentu menopauzy kobieta nadal jest płodna, dlatego warto pamiętać o antykoncepcji w okresie perimenopauzy, bo zajście w ciążę chwilę przed menopauzą jest jak najbardziej możliwe).

Kiedy zacząć stosować tabletki (lub plastry) na menopauzę i dlaczego tak mało kobiet się na to decyduje?

  • Głównym problemem jest sam fakt świadomości tego, że HTZ może skutecznie osłabiać dolegliwości towarzyszące perimenopauzie i znacznie poprawiać jakość funkcjonowania.
  • Wiele kobiet kojarzy tabletki stosowane z hormonalną terapią zastępczą z antykoncepcją hormonalną – jedne i drugie zawierają hormony, jedne i drugie przyjmuje się cyklicznie, jedne i drugie mają podobną formę (tabletki, plastry).
  • Jest to dosyć słuszne podejście, jednak HTZ nie ma działania antykoncepcyjnego, ale ma za zadanie stabilizować damską gospodarkę hormonalną, a w efekcie – ułatwiać codzienne funkcjonowanie.

Właśnie to normalne funkcjonowanie staje się coraz ważniejsze – wiele kobiet aktywnych zawodowo chce zachować tę aktywność też po 40. i nie męczyć się w związku z nowym etapem życia, w który wchodzą.

  1. Sama hormonalna terapia zastępcza może występować w wielu formach – od tabletek, przez plastry i krążki dopochwowe, aż do globulek, różniących się między sobą składem oraz, co dosyć oczywiste, sposobem stosowania – doustnie, przezskórnie czy dopochwowo.
  2. Jednak nie każda metoda stosowania HTZ jest taka sama – na przykład u kobiet problemami z układem trawiennym mogą lepiej sprawdzić się plastry, które zawierają niewielką ilość hormonów, a wchłanianie się hormonów nie jest zależne od reakcji układu pokarmowego.
  3. Podobnie w przypadku dolegliwości skórnych – wiele kobiet chętniej wybierze HTZ w formie tabletek, itp.

Jakie objawy menopauzy łagodzi HTZ i czy zawsze potrzebne są tabletki hormonalne w czasie menopauzy?

  • Stosowanie HTZ pozwala przywrócić odpowiedni poziom hormonów w organizmie kobiety, który przechodzi okres perimenopauzy.
  • Pojawienie się pierwszych objawów przekwitania może być zrzucane na karb zmęczenia lub pogody, bo faktycznie – pierwsze objawy perimenopauzy można pomylić ze zmęczeniem, jednak brak poprawy przez długi czas oraz świadomość, że jesteś w wieku, w którym Twój organizm może przygotowywać się do menopauzy może kwalifikować Cię do rozmowy z lekarzem właśnie o HTZ.
  • Jednak rodzi się przy tym pytanie: skoro kiedyś kobiety też miały menopauzę, do dlaczego teraz potrzebują hormonalnej terapii zastępczej?
  • Powód jest prosty: jeśli można łagodzić jakieś uciążliwe dla zdrowia i – nie oszukujmy się – szkodliwe objawy, to dlaczego tego nie zrobić, skoro medycyna posiada odpowiednie narzędzia?
  • Właśnie taką rolę ma HTZ w okresie perimenopauzy: łagodzi odczuwane objawy, a dodatkowo zmniejsza lub osłabia negatywne zjawiska towarzyszące przekwitaniu (na przykład osłabienie kości).
  • Jednak okres poprzedzający menopauzę różne kobiety przechodzą inaczej.
  • Oznacza to zarazem, że jeśli jesteś w okresie perimenopauzy, ale nie masz żadnych objawów lub te, które odczuwasz nie są dla Ciebie uciążliwe, to stosowanie HTZ może nie być dla Ciebie.
  • Jeśli jednak te konkretne objawy sprawiają, że jakość Twojego życia spada, to warto sięgnąć po hormonalną terapię zastępczą, a przynajmniej – porozmawiać z ginekologiem o tym, jakie masz możliwości poprawy jakości życia.
  • Innymi słowy – HTZ zaleca się w przypadku średnich oraz ciężkich dolegliwości związanych z przekwitaniem.
You might be interested:  Przełożenie wielkich pni tętniczych

Dobór odpowiedniej hormonalnej terapii zastępczej: dlaczego to takie ważne?

Na rynku jest dostępnych wiele rodzajów hormonalnej terapii zastępczej, która sprawdza się w łagodzeniu perimenopauzy.

Po pierwszym kontakcie z lekarzem, możesz być skierowana na badania – lista może być długa (cytologia, badania krwi, itp.), a lekarz przeprowadzi szczegółowy wywiad.

  1. Niekiedy może się okazać, że lekarz nie podejmie decyzji o przepisaniu Ci HTZ – przeciwwskazaniami są na przykład niektóre choroby wątroby, przebyty zawał serca, choroby nowotworowe (na przykład rak piersi czy endometrium) czy incydenty zatorowe w przeszłości.
  2. Lekarz na podstawie Twoich preferencji, stanu zdrowia, wieku i nasilenia objawów podejmie decyzję o tym, jaką HTZ przepisze na początek.
  3. Pierwsza hormonalna terapia zastępcza może być nietrafiona – musisz się z tym liczyć.
  4. Dlatego pierwsza kontrola z lekarzem powinna być po miesiącu przyjmowania, a – jeśli wszystko jest OK – po pół roku i to nie tylko po to, żeby otrzymać receptę na nową dawkę.
  5. Poza tym raz w roku warto przejść badania diagnostyczne.
  6. Warto być w początkowej fazie stosowania HTZ w kontakcie z lekarzem, żeby jak najszybciej eliminować efekty uboczne stosowania hormonalnej terapii zastępczej, a w efekcie – niwelować objawy perimenopauzy.
  7. Sama hormonalna terapia zastępcza jest bezpieczna, ale pod warunkiem, że jest odpowiednio dobrana do organizmu konkretnej kobiety.
  8. Podobnie jak w przypadku tabletek antykoncepcyjnych – dobranie odpowiedniej dawki pierwszych tabletek może okazać się trudne, jednak doświadczony lekarz może trafić z dawką nawet przy pierwszym podejściu.

Jaki jest koszt hormonalnej terapii zastępczej?

  • Cena hormonalnej terapii zastępczej zależy od tego, jaką metodę aplikowania hormonów wybierzesz oraz od rodzaju terapii – czy idziesz w terapię ciągłą czy sekwencyjną; więcej o rodzajach HTZ przeczytasz tu.
  • Miesięczny koszt HTZ może wynosić od około 20-25 złotych miesięcznie do nawet 100 złotych – wszystko zależy od rodzaju stosowanej terapii oraz zalecanej przez lekarza dawki hormonów.
  • Pamiętaj jednak, że wypisanie pierwszej hormonalnej terapii zastępczej najczęściej wiąże się z koniecznością wizyty u lekarza, a kolejne wizyty najczęściej sprowadzają się do przedłużenia recepty na już otrzymywane leki.
  • W praktyce po odpowiednim dobraniu dawki HTZ, u lekarza pojawiasz się po to, żeby otrzymać receptę i co jakiś czas skonsultować badania.

Pamiętaj też, że możesz otrzymać e-receptę na swoją HTZ w Dimedic.eu – przejdź konsultację, a jeśli nasi lekarze będą uważali, że wszystko jest OK, wypiszą Ci odpowiedni lek.

Skutki uboczne HTZ: ile w tym jest prawdy?

  1. Owszem, hormonalna terapia zastępcza, jak niemal każda terapia oparta o hormony (nawet te dostarczane w ramach leczenia niedoczynności tarczycy), może mieć pewne efekty uboczne.

  2. Wieloletnie badania wskazują, że chociaż faktycznie stosowanie hormonów, mających na celu uregulowanie gospodarki hormonalnej, może powodować częstsze występowanie niektórych rodzajów zmian nowotworowych, to korzyści wynikające z łagodzenia objawów menopauzalnych oraz regularnej diagnostyki przewyższają te ryzyka.

  3. Jednak na początkowym etapie stosowania HTZ mogą pojawić się skutki uboczne takie jak:
  • tkliwość piersi;
  • nudności;
  • bóle brzucha;
  • plamienia z pochwy;
  • podwyższone ciśnienie;
  • zawroty lub bóle głowy.
  • Pojawienie się tych dolegliwości skonsultuj z lekarzem prowadzącym – może się okazać, że Twój organizm źle reaguje na konkretną mieszankę hormonów lub formę aplikacji.
  • Jednak najciekawsze informacje o „efektach” ubocznych dają konkretne badania – mniejszy odsetek przedwczesnych zgonów lub niższa zapadalność na choroby nowotworowe u kobiet stosujących HTZ potwierdzają, że jest to metoda, która nie tylko łagodzi objawy menopauzy, ale też znacznie poprawia stan zdrowia.
  • I przedłuża życie.

Przeciwwskazania do stosowania hormonalnej terapii zastępczej

Jest też sporo przeciwwskazań do stosowania HTZ, jednak są one przeciwwskazaniami też dla innych terapii.

Wśród przeciwwskazań warto wymienić:

  • ciążę (która jest możliwa w okresie perimenopauzy, dlatego zaleca się kobietom w tym okresie stosowanie antykoncepcji);
  • chorobę niedokrwienną serca;
  • niewydolność wątroby lub inne schorzenia wątroby;
  • choroby nowotworowe (rak trzonu macicy, sutka);
  • porfiria skórna późna;
  • krwawienie z dróg rodnych bez jednoznacznie określonej przyczyny;
  • migreny;
  • choroby dróg żółciowych;
  • mięśniaki macicy.

Ostatnie trzy przeciwwskazania są względne, czyli to lekarz decyduje – na podstawie wywiadu oraz badań, czy HTZ jest bezpieczna.

W przypadku reszty przeciwwskazań lekarze nie powinni zalecić HTZ.

Menopauza. Hormonalna terapia zastępcza

Temat hormonalnej terapii zastępczej w ostatnich latach był zagadnieniem kontrowersyjnym z uwagi na liczne, sprzeczne doniesienia, dotyczące jej bezpieczeństwa i ryzyka powikłań, włącznie z nowotworami.

Po euforii znalezienia skutecznej metody walki z objawami menopauzalnymi, pojawiły się obawy o zdrowie pacjentek stosujących HTZ.

Zastanówmy się zatem, czym właściwie jest hormonalna terapia zastępcza, kiedy należy ją stosować, a kiedy jest ona niewskazana? Wyjaśnijmy również, jakie korzyści i zagrożenia niesie ze sobą stosowanie HTZ.

Co się dzieje podczas menopauzy?

Klimakterium, popularnie zwane przekwitaniem, to czas biologicznych zmian w organizmie kobiety. Jest to czas pomiędzy okresem prokreacji a starością. Jajniki tracą wtedy funkcję cyklicznego uwalniania hormonów płciowych, głównie estrogenów.

Estrogeny wywierają wpływ na układ krążenia, profil lipidowy (poziom cholesterolu, jego poszczególnych frakcji oraz trójglicerydów we krwi), układ kostno-szkieletowy, układ moczowo-płciowy, skórę oraz samopoczucie i napęd do działania u kobiet.

Wahania stężeń estrogenów pojawiają już w okresie poprzedzającym menopauzę, czyli w okresie tzw. premenopauzy, trwającej kilka lat przed menopauzą (ostatnią miesiączką w życiu kobiety). W tym czasie pojawiają się uciążliwe dla pań objawy tzw. zespołu klimakterycznego.

Należą do nich: popularne uderzenia gorąca, nocne pocenie, bóle i zawroty głowy, obniżenie nastroju, depresja czy nadpobudliwość. Objawy obejmują także sferę intymną, gdyż pojawia się m.in. suchość w pochwie, co sprawia, że stosunki płciowe stają się bolesne.

Zaburzenia trwają kilka lat przed ostatnią miesiączką i utrzymują się jeszcze kilka lat po menopauzie.

You might be interested:  Parapareza – co to jest, jakie są przyczyny, leczenie

Leczenie objawów menopauzy

Skuteczną metodą leczenia lub łagodzenia objawów menopauzalnych jest suplementacja hormonów płciowych, czyli właśnie wspomniana hormonalna terapia zastępcza. Stosowane są dwa rodzaje terapii: monoterapia estrogenowa lub terapia łączona estrogenowo-progesteronowa. W obu możliwe są schematy cyklicznego lub ciągłego podawania leków.

Na rynku dostępnych jest wiele preparatów, różniących się zarówno substancjami czynnymi, jak i schematami, dawkami oraz drogami ich podawania. Do popularnych sposobów podawania hormonów płciowych należą: tabletki doustne, wstrzyknięcia domięśniowe, plastry, kremy, żele oraz preparaty dopochwowe i domaciczne.

Najważniejszą zasadą wyboru jest indywidualne dopasowanie leku, dawki i sposobu podania do potrzeb danej kobiety.

Bardzo duże znaczenie odgrywa fakt, czy macica jest zachowana, czy też np. kobieta z różnych przyczyn musiała przejść operacyjne usunięcie macicy (czyli tzw. histerektomię). Informacja ta odgrywa decydującą rolę przy wyborze terapii. Jeśli pacjentka nie ma macicy, wówczas w większości przypadków zalecana jest monoterapia estrogenowa.

W przypadku kobiet z zachowaną macicą należy natomiast proponować kombinowaną terapię z estrogenami i komponentą progestagenną, w celu zmniejszenia ryzyka rozrostu i raka endometrium, czyli błony śluzowej macicy. Dodatkową kwestią jest bezpieczny czas leczenia, czyli kiedy terapię należy rozpocząć i kiedy ją zakończyć.

Mówi się, iż terapia powinna być „najmniejszą dawką hormonów w najkrótszym czasie”. Najmniejsza skuteczna dawka leku to taka, która przynosi efekt łagodzenia lub eliminowania objawów menopauzalnych u kobiety.

Ponieważ nie ma sprecyzowanych wytycznych ani na temat wielkości dawek, ani czasu jej trwania, decyzję o rozpoczęciu terapii podejmuje lekarz w porozumieniu z pacjentką.

Dla kogo hormonalna terapia zastępcza (HTZ)?

Przy uwzględnieniu czynników ryzyka, występujących u każdej pacjentki, takich jak: wiek, masa ciała, czas, jaki upłynął od ostatniej miesiączki, picie alkoholu, palenie papierosów, cukrzyca i inne choroby, obecne lub przebyte, lekarz szacuje ryzyko wystąpienia możliwych powikłań w czasie stosowania HTZ. Hormonalna terapia zastępcza skierowana jest do zdrowych, młodych, w okresie okołomenopauzalnym oraz kobiet, które w niedawnym czasie przestały miesiączkować, a wszystkie cierpią z powodu objawów wypadowych.

Statystycznie kobiety w Polsce doświadczają menopauzy w wieku około 49 lat. Należy także pamiętać o kilku czynnikach, mających wpływ na czas pojawienia się menopauzy. Należą do nich m.in.

: palenie papierosów, stosowanie antykoncepcji doustnej, czynniki rodzinne czy nawet wysokość miejsca zamieszkania nad poziomem morza.

W utrzymaniu jak najlepszej kondycji zdrowia ogromne znaczenie ma także zdrowy styl życia, w którym silną pozycję zajmuje dieta bogata w błonnik, owoce i warzywa oraz unikanie spożywania tłuszczów pochodzenia zwierzęcego, a także aktywność fizyczna i niepalenie tytoniu.

Co daje hormonalna terapia zastępcza  (HTZ)?

Jakie korzyści niesie ze sobą stosowanie hormonalnej terapii zastępczej? Wśród zalet tej metody wymienić należy przede wszystkim korzystny wpływ estrogenów m.in. na profil lipidowy, poprzez zwiększenie stężenia tzw. dobrej frakcji cholesterolu – HDL, a zmniejszenie stężenia złego cholesterolu – LDL.

Estrogeny wpływają również na rozszerzanie naczyń krwionośnych przez działanie na ścianę naczynia oraz poprawę pracy mięśnia sercowego.

Ochronnego działania na układ sercowo-naczyniowy dowiedziono u kobiet stosujących HTZ już w okresie okołomenopauzalnym, gdy pojawiają się objawy wypadowe, lub we wczesnej menopauzie, czego, niestety, nie wykazano u starszych pacjentek, u których rozpoczęto leczenie kilka lat po menopauzie.

Dodatkowo, suplementacja estrogenów w HTZ poprawia jakość snu. Wykazano, że opóźnia ona pojawienie się choroby Parkinsona, zmniejsza ryzyko zachorowania na schizofrenię, a nawet, w pewnym stopniu, na chorobę Alzheimera.

Powszechnie znany jest również fakt ochrony układu kostnego przez zapobieganie osteoporozie oraz zmniejszenie ryzyka złamania szyjki kości udowej przy stosowaniu HTZ, szczególnie w przypadku rodzinnych predyspozycji do osteoporozy i złamań kości.

Możliwe efekty uboczne stosowania hormonalnej terapii zastępczej 

Pomimo licznie podnoszonych korzyści stosowania hormonalnej terapii zastępczej, nie wolno zapominać o możliwych negatywnych efektach leczenia.

Jednym z bardziej niebezpiecznych efektów jest zwiększone ryzyko pojawienia się choroby zakrzepowo-zatorowej poprzez wpływ na układ krzepnięcia. HTZ może także zwiększyć ryzyko wystąpienia udaru mózgu.

Należy też mieć świadomość wpływu suplementowanych hormonów na ryzyko rozwoju nowotworu. Sytuacja jest złożona, ponieważ np. w przypadku stosowania terapii estrogenowo-progestagenowej wykazano zwiększone ryzyko wystąpienia raka piersi oraz zmniejszone ryzyko raka endometrium.

Niejednokrotnie zatem decyzja o rozpoczęciu terapii jest trudna, gdyż należy zawsze pamiętać o możliwych powikłaniach i przeciwwskazaniach do zastosowania leczenia hormonalnego, dla każdej z kobiet indywidualnie.

Przeciwwskazania stosowania hormonalnej terapii zastępczej 

Kiedy nie powinno się stosować HTZ? W grupie pacjentek z przeciwwskazaniami do stosowania hormonalnej terapii zastępczej są m.in.

kobiety, u których obecnie lub w przeszłości stwierdzono raka piersi, raka trzonu macicy lub inny estrogenozależny nowotwór, czy też chorowały na żylną lub tętniczą chorobę zakrzepowo-zatorową. Suplementacja ww.

hormonów płciowych niewskazana jest także m.in. u pacjentek z czynną chorobą wątroby oraz krwawieniami z dróg rodnych o nieznanej przyczynie.

Zagadnienie stosowania hormonalnej terapii zastępczej należy bez wątpienia do tematów budzących wiele kontrowersji.

Należy jednak pamiętać, że korzyści z krótkotrwałego leczenia prawdopodobnie przewyższają potencjalne zagrożenia, jakie może nieść ze sobą ta terapia.

Najważniejsze, aby HTZ stosowana była u kobiet zdrowych, najlepiej w okresie wczesnej menopauzy i przy uwzględnieniu indywidualnych potrzeb i stanu zdrowia każdej kobiety.

Objawy okresu okołomenopauzalnego i pomenopauzalnego

  • tzw. objawy naczynioruchowe: uderzenia gorąca i towarzyszące im niekiedy zlewne poty, kołatania serca i lęk (a nawet napady paniki),
  • zanik błony śluzowej pochwy (objawiający się uczuciem suchości, podrażnieniem, pieczeniem, świądem oraz niezbyt obfitymi, żółtymi upławami),
  • nawracające zapalenie cewki moczowej oraz pęcherza moczowego,
  • problemy z oddawaniem moczu: częstomocz, bolesne oddawanie moczu, wysiłkowe nietrzymanie moczu.

Skuteczną metodą leczenia lub łagodzenia objawów menopauzalnych jest suplementacja hormonów płciowych, czyli właśnie wspomniana hormonalna terapia zastępcza. Stosowane są dwa rodzaje terapii: monoterapia estrogenowa lub terapia łączona estrogenowo-progesteronowa. Na rynku dostępnych jest bardzo wiele preparatów, różniących się zarówno substancjami czynnymi, jak i schematami, dawkami oraz drogami ich podawania.

Leave a Comment

Your email address will not be published. Required fields are marked *