Osobowość zależna – przyczyny, objawy, test, leczenie

Osobowość zależna – przyczyny, objawy, test, leczenie

Fotografia: Shutterstock

Zanim podejmiesz jakąś decyzję, musisz skonsultować ją z kimś innym – i zrobisz to, co odpowie. Czujesz, że jesteś zbyt słaby i niedoskonały na to, by radzić sobie bez wsparcia innych. Jesteś uległy, czujesz, że nigdy nie masz racji…Znajome objawy? To może być osobowość zależna. Co to jest?

Zobacz także: Fobia społeczna nie pozwala ci żyć? Zobacz, jak sobie radzić z ekstremalną nieśmiałością

Osobowość zależna – charakterystyka zaburzenia

Osobowość zależna to rodzaj objawowo-lękowego zaburzenia osobowości. Zmagająca się z nim osoba ma poczucie potrzeby bycia pod nieustanną opieką, swoje decyzje uzależnia od zdania innych, wykazuje skrajny konformizm i uległość na każdym polu życia.

Niskie poczucie własnej wartości, strach przed popełnieniem błędu, a także poczucie bycia gorszym sprawia, że osoba taka staje się w zasadzie niezdolna do decydowania o swoim życiu, zarówno w ważnych, jak i błahych, codziennych sprawach. Potrzebuje opiekuna, w którym będzie czuć wsparcie.

W przeciwnym wypadku osoba dotknięta tym zaburzeniem pozostaje bierna praktycznie w każdym przypadku lub wycofuje się.

Osobowość zależna – co dzieje się w głowie?

W przeciwieństwie do innych rodzajów zaburzeń osobowości, osobowość zależną można rozpoznać dość łatwo, na podstawie codziennych, rutynowych zachowań. Taki człowiek określa siebie przez pryzmat tego, jak myśli, że widzą go inni, dlatego panicznie boi się wypaść w ich oczach źle, popełnić błąd czy zachować źle.

Główną osią relacji z innymi ludźmi jest wysoka zależność od nich: zachowanie bierne, wyczekujące, konformistyczne. Oczekuje ich dostępności, zainteresowania, komentarza, porad, a nawet podejmowania decyzji.

Przed zrobieniem jakiegokolwiek kroku czy zdecydowaniem się na coś, osobowość zależna musi najpierw upewnić się, czy robi dobrze. Jeśli nie ma osoby, na której może polegać, odczuwa lęk, niepewność i zagubienie.

Nawet, jeśli decyzja „opiekuna” nie jest zgodna z wewnętrznym przekonaniem takiej osoby co do jej słuszności, osobowość zależna ulega. Spolegliwość dotyczy również kontaktów z innymi ludźmi i spełniania ich oczekiwań.

Osobowość zależna to idealny „kandydat” na ofiarę przemocy, zarówno psychicznej, jak i fizycznej.

Dążenie do akceptacji przez otoczenie, przekonanie o podejmowaniu złych decyzji i pragnienie zaspokojenia potrzeb innych to pierwszy krok do autodestrukcji.

Zobacz także: Osoby z agorafobią przeżywają nieuzasadniony lęk. Czym się on objawia i jak go leczyć?

Osobowość zależna – jak ją rozpoznać? Objawy i przyczyny

Cechy nadmiernego konformizmu, rezygnacji z własnych planów i marzeń w imię zaspokojenia oczekiwań (realnych lub domniemanych) innych, uzależnienie w kwestii pomocy przy podejmowaniu decyzji są stosunkowo łatwe do zauważenia przez otoczenie, co skrzętnie wykorzystują manipulanci i socjopaci. Na to zaburzenie podatne są najczęściej osoby nieśmiałe, szykanowane w dzieciństwie czy wychowane w domu, w którym była przemoc. Pomocy należy szukać u psychoterapeuty, który diagnozuje osobowość zależną po wywiadzie pogłębionym, w oparciu o kryteria. Są to:

  • silne poczucie stałej obecności innej osoby i poczucie, że zawsze można zwrócić się do niej po wsparcie
  • przerzucanie odpowiedzialności za swoje decyzje życiowe na innych
  • określanie własnej wartości przez pryzmat tego, czy zadowala się innych
  • nadmierna uległość wobec oczekiwań i życzeń innych
  • poczucie lęku, bezradności i strachu w obliczu braku możliwości skonsultowania wyboru z kimś innym i konieczności samodzielnego podjęcia decyzji
  • nieustanne dopominanie się o potwierdzanie uczuć ze strony bliskiej osoby.

Osobowość zależna – leczenie

Osobowość zależna wymaga terapii, która pomaga wrócić do samodzielności i pomaga odbudować poczucie własnej wartości.

Pamiętaj, że powyższy artykuł nie zastąpi wizyty lekarskiej.

Osobowość Zależna, zaburzenie osobowości zależnej, DPD

  • Zaburzenie Osobowości Zależnej i Borderline
  • Według badań od 16% do nawet 50 % osób z zaburzeniem z pogranicza ma dodatkowo również zaburzenie osobowości zależnej, przypominam więc, że rzucanie tekstami w stylu border, psychopata, to jest nie dość, że szkodliwe, ale też nietrafne, bo po pierwsze same diagnozy są skomplikowane, po drugie za diagnozami stoją ludzie z krwi i kości, którzy cierpią i desperacko próbują przeżyć i się zmienić.
  • Poprzedni artykuł dotyczący osobowości zależnej (usunięty) wymagał poważnych poprawek i to moja próba zrobienia tego.
  • BIERNOŚĆ

Millon, który stworzył model ewolucyjny rozwoju osobowości, pisze, że:“Ewolucyjny sukces większości gatunków polega na dopasowaniu całej konfiguracji cech oraz potencjału danej osoby do cech środowisk, w których ta osoba funkcjonuje – rodziny, miejsca pracy, szkoły, kościoła, cz też warunków wypoczynku” (s.78).

Osobowość jest więc sposobem dopasowania się do wczesnego środowiska w którym żyjemy (dzieciństwo/młodość).

Ewolucyjnie bierność to absolutne wykorzystanie tego co oferuje otoczenie. Osoby zależne osłabiają wręcz swoją niezależność, by zapewnić sobie opiekę, sympatię, wsparcie.Jak to zwykłam mówić, uruchamiają syndrom jelonka Bambi (to moje określenie).

Osobowość zależna – przyczyny, objawy, test, leczenie

Jak widzicie Jelonek, jest słodki, uroczy, lubiany i ma wsparcie. Tak też zwykle bywa z osobami z tym zaburzeniem osobowości. Niestety Jelonek może wręcz nie pójść na studia, nie szukać pracy, będzie usilnie miły i naiwny, słowem sprzeda duszę, by tylko ktoś silniejszy, magiczny obrońca i wybawca prowadził go za rękę przez niebezpieczny świat.

Kryteria diagnostyczne możecie przeczytać na wikipedii,  a tutaj przedstawiam je bardziej opisowo:

Osoba taka często jest zależna finansowo, czy to od partnera, czy od rodziców. Potrzebuje, by ważne osoby podejmowały decyzje w przypadku kluczowych sytuacji (wybór szkoły, zawodu, kupno mieszkania). Ma trudności z podejmowaniem decyzji, często nawet te codzienne, drobne (w co się ubrać, co zamówić w restauracji).

To są właśnie te osoby, które wysyłają zdjęcia butów do swoich przyjaciół zanim je kupią (ale uwaga, należy spełnić o wiele więcej kryteriów niż tylko to). Jest zupełnie nieasertywna, wyrażenie sprzeciwu jest dla niej bardzo, bardzo trudne, a jakakolwiek, nawet najmniejsza konfrontacja ją przeraża.

Nie wierzy w siebie, uważa się za nieudolną, niezdolną do osiągnięcia sukcesu, czy wykonania jakiegoś zadania samodzielnie, przy tym nie brakuje jej motywacji, tylko wiary w siebie. Zrobi wszystko, by być lubianą, by mieć oparcie w innych (np.

zostaje po imprezie i pomaga gospodarzom w sprzątaniu; pożycza samochód, mimo, że sam go potrzebuje, oddaje swój płaszcz, a sam marźnie).Osoba czuje się wyjątkowo niekomfortowo, kiedy jest sama. Często martwi się tym, że “zostanie sama na starość”, są okresy, kiedy martwi się tym bez przerwy.

Związki tej osoby zwykle są “na zakładkę” – nie potrafi wytrzymać w pojedynkę, to sprawa psychicznego być, albo nie być, po prostu musi kogoś mieć.

Zdrowy Styl Osobowości Zależnej: Styl Oddany

Zaburzenia osobowości to wzór funkcjonowania, który powoduje cierpienie. To, że ktoś odnajduje się w niektórych opisach, nie oznacza jeszcze, że ma zaburzoną osobowość.

Jak zachowuje się osoba o stylu zależnym (ale zdrowo funkcjonująca)?Osoby o stylu oddanym, czy też zgodnym, mają ogromne zasoby bezwarunkowej miłości, mają w sobie prawdziwą empatię, lubią dawać wsparcie, otuchę swoim bliskim. Są mili nawet dla tych, których nie lubią, skupiają się na pozytywnych cechach ludzi.

Żyją dla innych, są szczęśliwi, kiedy ich bliscy są szczęśliwi, dlatego bez żalu dostosowują swoje preferencje do nich. Pokojowo rozwiązują konflikty, są gotowe przepraszać, iść na kompromis, słowem zrobią bardzo wiele dla dobra relacji.

Niestety granica między normą, a zaburzeniem jest cienka, powyższy styl oddany, kiedy przesadny, zamienia się w niekorzystny wzorzec zaburzenia osobowości zależnej.

Osobowość Zależna: Podtypy Millona

  • Zależna Niedojrzała (odmiana czystego wzorca): prostoduszna, dziecinna, brak jej umiejętności, nie do końca rozwinięta emocjonalnie, niedoświadczona, łatwowierna, niezdolna do podjęcia obowiązków dorosłego człowieka.

To osoby, które na zawsze pozostają dziećmi. Nie znoszą obowiązków oraz wszelkich aktywności, czy działań związanych z byciem odpowiedzialnym, dorosłym człowiekiem. Lubią dzieci, lubią spędzać z nimi czas, lubią się z nimi bawić i wygłupiać.

Są nieskomplikowane, niedoświadczone, nie mają potrzeby żeby coś osiągać. Wynika to, albo z braku energii i ambicji, oraz przerażenia, które wzbudzają w nich wymagania dorosłego życia, albo bierności i kompletnej beztroski, nie mają umiejętności, bo nie wierzą w siebie.

To, co charakterystyczne, osobom tym nie przeszkadza taki stan rzeczy, są zadowolone z tego, co mają. Często nie chcą przyjąć absolutnie żadnej roli dorosłego i choć są sympatyczne i towarzyskie, to tylko dopóki mogą realizować swój niedojrzały styl zachowania, myślenia i odczuwania.

Gdy wymagania wobec nich wzrastają nie jest już tak różowo, bliscy widzą ich jako nieodpowiedzialne, nieporadne, niezdolne do samodzielnego życia.

  • Zależna Nieefektywna (zależna + cechy osobowości schizoidalnej): bezproduktywna, niczego nie osiąga, niekompetentna, w niczym się nie wyróżnia; szuka spokoju w życiu; odmawia radzenia sobie z trudnościami; nie przejmuje się własnymi brakami.

Sa to osoby o bardzo niskim poziomie energii, łatwo się męczą, są sztywne, nieelastyczne. Osoby „nieefektywne” mają w sobie empatię i pragną bliskich związków z innymi (w przeciwieństwie do osoby z zaburzeniem schizoidalnym).

Pragną spokojnego, wolnego od obowiązków życia, tutaj związane jest to bardziej z brakiem motywacji (niż niedojrzałością). Ze względu na domieszkę cech schizoidalnych ignorują wymagania, które stawia im życie. Przechodzą przez życie, jak we śnie.

Nie angażują się, nie poświęcają niczemu, mogą być pesymistyczne: “taki mój los, nic nie poradzę”. Te osoby zwykle idealizują i stapiają się z drugim człowiekiem. Stapiają się tak mocno, że tracą własną tożsamość. W ten sposób próbują poczuć, że są ważne, mają stabilność emocjonalną i sens życia.

Ostatecznie robią wszystko, by pracować na rzecz kogoś, albo jakiejś instytucji, natomiast swoim własnym zdolnościom zaprzeczają całkowicie, co powoduje, że tracą te zdolności, razem z niechcianą niezależnością.

  • Zależna Usłużna (zależna + cechy osobowości histrionicznej): uprzejma, życzliwa, chętna, pełna dobrej woli, zgodna, uczynna, sympatyczna; zaprzecza niepokojącym uczuciom; chętnie podporządkowuje się innym.

Taka osoba bardzo boi się porzucenia, dlatego jest uległa, uprzejma, słodka i naiwna. Może być czarująca i towarzyska, zrobi wszystko, by uniknąć konfliktu. Ocenia siebie wyłączne na podstawie swoich relacji (a nie własnych cech, czy wartości).

Może wręcz utracić swoją tożsamość na rzecz stopienia się z drugą osobą, ma poczucie, że kompetencje tej drugiej osoby niejako spływają na nią, a stworzona więź jest nierozerwalna. Dobry humor jej nie opuszcza, żartami odciąga uwagę od problemów.

Nie potrafi krytycznie myśleć, całe życie wyręcza się innymi, więc nie zdobywa umiejętności potrzebnych do dorosłego życia. Partnera traktuje z najwyższą atencją i wyrozumiałością, dzięki temu partner czuje się silniejszy i bardziej kompetentny. Osoba usłużna oddaje odpowiedzialność za swoje życie, chętnie poświęcając swoje potrzeby, opinie, wartości.

Jedyne co się liczy, to sympatia innych. Utrata partnera może spowodować głęboką depresję. Okazywanie poczucia winy, lęku, czy dolegliwości fizycznych służy zapobiegnięciu krytyki/porzucenia i ma zapewnić wsparcie i sympatię.

  • Zależna Zaniepokojona (zależna + cechy osobowości unikającej): nigdy nie osiąga spokoju; wiecznie czymś się niepokoi i zadręcza; pełna obaw i złych przeczuć; szczególnie boi się porzucenia; czuje się osamotniona, jeśli obok nie ma dorosłej, wspierającej ją osoby.
You might be interested:  Guzki oslera – czym są, przyczyny, objawy, leczenie

Większość z nich prowadzi pasożytniczy żywot na koszt różnych instytucji. Osobę „zaniepokojoną” cechują szczególnie głębokie obawy, które łączą się z brakiem jakiejkolwiek inicjatywy. Taka osoba bardzo boi się utraty opieki, ten głęboki lęk, może owocować wybuchami złości wobec tych, którzy nie spełniają jej oczekiwań dotyczących opiekowania się nią.

Te wybuchy wyróżniają ten typ spośród innych. Osoby zaniepokojone stronią od ludzi, czują się odizolowane i samotne. Starają się być miłe i spokojne, ale wewnątrz odczuwają masę negatywnych emocji. Pod ich, często chronicznym zmęczeniem, może czaić się depresja.

Cierpią też z powodu objawów somatycznych, brakuje im siły najbardziej podstawowe obowiązki, życie jest dla nich pełne pustki i trudów.

  1. Osobowość Zależna: Różnicowanie
  2. Millon uważa, że osobowość ta podobna jest do histrionicznej, unikającej oraz borderline.
  3. zależna i histrioniczna

cechy wspólne: silna potrzeba aprobaty społecznej, silna potrzeba bycia kochanym, stąd zabieganie o względy innych, zaprzeczanie własnym poglądom i uczuciom (jeśli mogłyby się nie spodobać partnerowi).

Stara się nie mieć zbyt wyraźnej tożsamości- żeby nikt nie miał pretensji, bardzo wrażliwa na krytykę.

różnice: osoby z zaburzeniem osobowości zależnej polegają na innych, by mieć opiekę, wsparcie, czuć się bezpiecznie, chcą by nimi kierować i dlatego kultywują swoją postawę bezradności.

Uwaga otoczenia skupia się na nich, ponieważ trzeba się tymi potulnymi, uległymi osobami opiekować. Nie są w stanie okazywać złości. Natomiast osoby z zaburzeniem osobowości histrionicznej są pełne werwy, energicznie działają na rzecz zdobycia uwagi, bycia w centrum zainteresowania,

zależna i unikająca

cechy wspólne: nieśmiałe, brak pewności siebie, obawa przed krytyką, silna potrzeba bycia pod opieką innych.

różnice: osoba z zaburzeniem osobowości zależnej pragnie wieść życie pod opieką, jest ufna i otwarta na relacje, swoją uległością wzbudza dominację innych.

Osoba z zaburzeniem osobowości unikającej boi się ludzi (odrzucenie, krytyka), jeśli zapewni jej się warunki pozbawione ryzyka krytyki, chce się rozwijać i działać samodzielnie.

zależna i borderline

cechy wspólne: lęk przed porzuceniem, zacieranie granic między sobą, a innymi, idealizowanie partnera.

różnice: osoba z zaburzeniem osobowości borderline okazuje złość i nieprzewidywalne, bardzo intensywne emocje, może próbować kontrolować partnera (by uniknąć porzucenia), w silnym stresie może tracić kontakt z rzeczywistością, osoba z zaburzeniem osobowości zależnej nie pozwala sobie na okazywanie negatywnych emocji, dobrze funkcjonuje dopóki ma opiekę i wsparcie, biernie czeka na to, co będzie. Wierzy w “i żyli długo i szczęśliwie”, w stresie może cierpieć z powodu ataków paniki/ zaburzeń lękowych.

Rozwój Osobowości Zależnej (teoria interpersonalna)

Zwykle wychowują ich opiekunowie, którzy nie pozwalają na niezależność. Są nadopiekuńczy i dają dziecku wszystko, gotowe, na tacy. W takiej sytuacji dziecko nie ma motywacji, by rozwijać umiejętności. Może dojść aż do tego, że rozwój mowy będzie opóźniony: dziecko nie musi nazywać, kiedy wszystkie jego potrzeby są spełniane z wyprzedzeniem.

Część dzieci się buntuje i zaczyna rozwijać własne ja, niestety nie wszystkie. Są takie, które przez długi czas pozostają zależne od patologicznych rodziców, którzy zniechęcają je do każdego, nawet drobnego, przejawu niezależności. Rodzice ci nieustannie się boją o jego bezpieczeństwo, karmią, ubierają, noszą, są przesadnie troskliwi i uczynni.

Często cieszy ich bliskość, którą mogą mieć w takim stopniu tylko z dzieckiem zależnym.Czasami to choroba dziecka, albo nieobecność jednego z rodziców prowadzi do takiego zachowania opiekuna. Ich nieograniczona miłość nie pozwala na oddzielenie się dziecka nawet, kiedy pójdzie do szkoły.

Rówieśnicy mogą odrzucić takie niepewne siebie, nieśmiałe, “dziecko mamusi”, wtedy ono jeszcze bardziej przywiera do swoich opiekunów i cechy zależne pogłębiają się (błędne koło).

W miarę dorastania troska przekształca się w kontrolę: „bezlitosna opiekuńczość”.

Dziecko jest potępiane za niezależne zachowania, a nagradzane za uległe, takie warunkowanie zachowania, doprowadza w końcu do tego, że zachowania niezależne budzą silne poczucie winy.

Ostatecznie dziecko wyrasta na osobę, która potrzebuje stałego wsparcia innych, nie wierzy we własne możliwości, czuje się słabe i boi się krytyki (utrata wsparcia).

  • Problemy Współwystępujące przy Osobowości Zależnej
  • Typowe problemy, które pojawiają się przy tym zaburzeniu osobowości:
  • Lęk

Zaburzenia lękowe, napady paniki oraz fobia i agorafobia. Z kolei uogólnione zaburzenie lękowe (GAD) charakteryzuje się u tych osób obawami, że: zostaną porzucone, nie przeżyją, nie dadzą rady; martwią się o jakość swojej pracy; czuję się napięte, zmęczone, mogą mieć problemy ze snem (leżą bezsennie i analizują rozmowy z partnerem).

Depresja

Bardzo często współwystępuje, niektórzy badacze wręcz uważają, że jedno jest niemożliwe bez drugiego. Poczucie beznadziejności i bezradności są typowe dla depresji. Z kolei osoby z zależnym zaburzeniem osobowości często czują bezradność i beznadzieję, bo nie wierzą, że same mogą sobie poradzić.

 Wychodzące z depresji osoby silnie zależne załamują się szybciej niż te 0 mniejszej zależności (przy tym samym nasileniu problemów życiowych).

Szczególnie utrata partnera może doprowadzić do silnych reakcji depresyjnych, wraz z partnerem tracą dosłownie wszystko, a także część samego siebie (stopienie tożsamości).

Objawy somatyczne

Objawy często uwalniają je od odpowiedzialności, zapewniają opiekę i troskę – tym samym są wzmacniane. Choroby odwracają uwagę od poczucia, że partner traci zainteresowanie, a ich więzi są słabsze. Zwykle osoby zależne nie są świadome tych zależności, tylko w najcięższych przypadkach osoba zależna świadomie fabrykuje objawy.

Leczenie zaburzenia osobowości zależnej

Zwykle zgłaszają się po pomoc, kiedy dopadają ich objawy lękowe i depresyjne, ale najczęściej w momencie, gdy z jakiegoś powodu przestają czuć się bezpiecznie – może to być rozpad związku, utrata bliskiej osoby zapewniającej wsparcie, życiowa konieczność podjęcia bardziej odpowiedzialnych zadań – wtedy często pojawiają się lęki, ataki paniki, depresja, objawy somatyczne, które są bezpośrednią przyczyną szukania pomocy.Podstawową metodą leczenia jest psychoterapia, podczas której można zrozumieć źródła problemów, sposoby utrzymywania relacji z bliskimi oraz nauczyć się wchodzenia w relacje w sposób, który prowadzi do autonomii, a nie podporządkowywania się. Choć oczywiście leczenie bardzo różni się w zależności od współwystępujących problemów.

W terapii tych osób pojawia się dylemat – aby poradzić sobie z zależnością pacjent musi najpierw stworzyć relację zależności z terapeutą.

A bycie w relacji z terapeutą powoduje, że sama terapia dostarcza wszystkiego czego osoba zależna potrzebuje. Taka terapia może trwać bez końca.

Tylko ujawnianie i otwarte mówienie o tym problemie może pomóc uruchomić naturalne siły dążące do rozwoju niezależności osoby zależnej. Terapeuta musi być bardzo uważny, by nie przedłużyć zanadto terapii.

  1. tekst na podstawie książki: Theodore Millon, Roger Davis, Zaburzenia Osobowości we współczesnym świecie, Instytut Psychologii Zdrowia, Warszawa, 2005
  2. możecie również poczytać fantastyczną książkę Linehan o Zaburzeniu Osobowości z Pogranicza
  3. ZapiszZapisz
  4. ZapiszZapiszZapiszZapisz
  5. ZapiszZapiszZapiszZapiszZapiszZapiszZapiszZapiszZapiszZapisz
  6. ZapiszZapisz
  7. ZapiszZapisz
  8. ZapiszZapisz
  9. ZapiszZapisz
  10. ZapiszZapiszZapiszZapisz
  11. ZapiszZapisz
  12. ZapiszZapisz
  13. ZapiszZapisz
  14. ZapiszZapisz
  15. ZapiszZapisz
  16. ZapiszZapisz
  17. ZapiszZapisz

Osobowość zależna

Katarzyna Dyl – Matuszko

OSOBOWOŚĆ ZALEŻNA

Zależność jest naturalną potrzebą człowieka. Każdy potrzebuje akceptacji, empatii, wsparcia, czy potwierdzenia wartości ze strony innych osób. Każdy też inaczej obchodzi się z tymi potrzebami.

Można się przed nimi bronić uciekając od relacji, bliskości czy przeżyć; można mieć trudności w uznaniu odrębności swojej i innych tworząc w ten sposób symbiotyczne lub toksyczne związki; czy można wreszcie przyjmować je jako coś normalnego i w mniejszym lub większym stopniu pozwalać sobie na zależność od bliskiej osoby.

Dużo mówi się w dzisiejszym świecie o autonomii, jednak można się zastanawiać czy zupełna niezależność jest możliwa i czy jest pożądana?

Jak to bywa ze skrajnościami, także zbyt duża zależność może być problematyczna, zwłaszcza jeśli prowadzi do ograniczenia samodzielności, nadmiernego polegania w życiu na opinii innych, ich obecności, wsparciu i opiece.

Osoby o cechach zależnych są zdolne do autentycznej empatii, na pierwszym planie stawiają dobro innych, są skore do pomocy, skłonne do współpracy. Mają raczej skromne i łagodne usposobienie, niewiele żądają dla siebie, szczerze cieszą się powodzeniem bliskich. W codzienności doszukują się jasnych stron i zawsze podkreślają zalety bliskich. To osoby żyjące niejako życiem innych i dla innych.

  • Niestety te zdrowe i przystosowawcze atrybuty w pewnych okolicznościach przekształcają się w cechy patologiczne, tworząc konstrukcję psychiczną oraz sposób wchodzenia w relacje, które nazywamy zaburzeniem osobowości o typie zależnym.
  • Kryteria diagnozy psychiatrycznej
  • W Polsce psychiatrzy, aby rozpoznać zaburzenie osobowości posługują się Międzynarodową Statystyczną Klasyfikacją Chorób i Problemów Zdrowotnych (ICD-10).
  • Według ICD-10 aby rozpoznać zaburzenie osobowości o typie zależnym potrzebne jest (poza spełnieniem ogólnych kryteriów zaburzeń osobowości) spełnienie przynajmniej trzech cech charakterystycznych dla tego zaburzenia spośród następujących sześciu:
  • zachęcanie innych lub pozwalanie im na przejęcie odpowiedzialności za swoje ważne decyzje życiowe;
  • podporządkowanie własnych potrzeb potrzebom innych, od których jest się zależnym lub nadmierne uleganie ich życzeniom;
  • niechęć do stawiania nawet racjonalnych wymagań osobom, od których jest się zależnym;
  • poczucie niewygody i bezradności w sytuacji osamotnienia z powodu nadmiernej obawy przed niezdolnością do zatroszczenia się o siebie;
  • nadmierna obawa przed opuszczeniem przez osobę pozostającą w bliskim związku i osamotnieniem, wobec konieczności zajęcia się swoimi sprawami;
  • ograniczona zdolność podejmowania codziennych decyzji bez zbędnego radzenia się innych osób i upewniania przez nie.
  1. Cechy towarzyszące to postrzeganie siebie jako bezradnego, niekompetentnego i bezsilnego (Pużyński, Wciórka 2000).
  2. Cechy osobowości a zaburzenie osobowości
You might be interested:  Polidaktylia – przyczyny, rodzaje, operacja

Odnosząc się do powyższych kryteriów diagnostycznych można się zastanawiać kiedy cechy osobowości stają się zaburzeniem osobowości. Gdzie przebiega cienka granica pomiędzy normą a patologią?

Porównując zaburzenia osobowości do cech osobowości przyjrzyjmy się tej różnicy.

W odniesieniu do relacji interpersonalnych, osoba z osobowością zależną pozwala, aby inni przejęli odpowiedzialność za jej życie, podczas gdy osoba o cechach zależnych lubi towarzystwo innych osób, ich wsparcie potrafi poprawić jej samopoczucie, ale jest też w stanie samodzielnie podejmować decyzje.

Mając na uwadze dobro innych, jest troskliwa i niekiedy skłonna do poświęceń. Inaczej bywa u osoby z osobowością zależną, która pragnie opieki do tego stopnia, że gotowa jest podjąć się nieprzyjemnych dla siebie zadań, aby mieć pewność, że bliscy są przy niej.

O ile osoba o cechach zależnych woli żyć w zgodzie z innymi, ale potrafi też wyrazić swoje zdanie i oczekiwania wobec innych, jak również potrafi wytrwać przy swoim stanowisku, to osoba o zależnej strukturze osobowości nie jest w stanie wyrazić swoich pragnień, oczekiwań czy sprzeciwić się bliskiej osobie z lęku przed utratą jej wsparcia.

Panicznie boi się tego, że nie poradzi sobie w sytuacji, gdy zostanie sama, podczas gdy osoba o stylu zależnym lubi towarzystwo, ale potrafi obejść się bez niego. Osoba o cechach zależnych cieszy się, gdy otoczenie troszczy się o nią, ale nie przeraża jej myśl o opuszczeniu.

Natomiast osobę o osobowości zależnej niepokoi nawet wyobrażenie, że może zostać porzucona i będzie musiała stanąć na własnych nogach. W sytuacjach podejmowania decyzji, osoba o cechach zależnych usiłuje poznać opinie innych, ale decyzję podejmuje sama na podstawie własnej analizy. Inaczej sytuacja ujawnia się u osobowości zależnej, gdzie konieczność podjęcia decyzji, choćby błahej mobilizuje do szukania rady, czy wręcz polegania na decyzji innych osób (Millon i in. 2005).

Osoba o osobowości zależnej przede wszystkim nie znosi być sama. Jest w niej potrzeba nieustannego kontaktowania się z innymi, ważna jest fizyczna obecność drugiej osoby, ale mogą to też być częste telefony czy smsy. Ciągłe przebywanie z innymi ma kojący wpływ na samopoczucie osoby zależnej, powoduje uśmierzenie negatywnych uczuć, poczucia niepewności i zagubienia.

Dzieje się tak, gdyż jej tożsamość jest nierozerwalnie spleciona z osobami, z którymi jest w bliskich relacjach i każda myśl o rozdzieleniu powoduje silny lęk. Utrata związku może być przeżywana na równi z utratą własnego „ja”. Pod tym lękiem przed utratą bliskiej osoby jest rozpaczliwe poczucie, że sama nie jest w stanie radzić sobie w życiu.

Lęk ten powoduje, że osoba zależna gotowa jest spełniać życzenia czy oczekiwania innych byle tylko uchronić się przed rozłąką. A to ma swoje konsekwencje. W sytuacjach nieporozumień osobie zależnej trudno wyrażać wobec innych emocje, które mogłyby zakłócić lub zachwiać relację. Woli więc unikać waśni, gdyż te także mogą ją narazić na lęk przed utratą bliskiej osoby.

Kiedy już zdarzą się sytuacje konfliktowe stara się je załagodzić i pierwsza „wyciąga rękę na zgodę”.

Osoby o osobowości zależnej są zazwyczaj opiekuńcze i troskliwe. Pod warstwą ciepła kryje się jednak poszukiwanie akceptacji i aprobaty.

Kiedy relacja staje się zagrożona stają się jeszcze bardziej ulegle i lojalne mając poczucie, że tylko takie zachowanie zapewni im stałą troskę.

Troskliwość łatwo zamienia się wówczas w ograniczenie swobody drugiej osoby, a stała gotowość do wspierania przeradza się w służalczość.

Osoby o osobowości zależnej chcą pozostać „wiecznymi dziećmi”, a niezależność staje się czymś niebezpiecznym, gdyż może doprowadzić do utraty wsparcia i opieki.

Dlatego też często bronią się przed uzyskiwaniem autonomii w życiu czy w obowiązkach zawodowych, nieświadomie ograniczają swój rozwój podejmując pracę poniżej swoich możliwości, czy tak kierując swoim życiem, aby nie zdobyć kwalifikacji, które umożliwiłyby im samodzielność.

W związkach osobom zależnym trudno podjąć rolę żony, męża czy po prostu partnera, w drugiej osobie szukają kolejnego opiekuna, który będzie brał odpowiedzialność za ich życie. Także wobec dzieci trudno przyjąć im postawę osoby dorosłej, dzieci wręcz mogą stać się rywalami, z którymi trzeba współzawodniczyć o uwagę pozostałego rodzica.

U osób z zależną strukturą osobowości w chwilach stresu mogą pojawiać się ataki paniki, depresja, może dochodzić do rozwoju zaburzeń lękowych lub objawów somatycznych. Objawy te uwalniają od odpowiedzialności jednocześnie zapewniając stałą opiekę i obecność otoczenia.

Cechy osobowości zależnej mogą odnaleźć u siebie także osoby z osobowością histrioniczną, unikającą czy z pogranicza (Gabbard 2009; Millon i in. 2005).

Przyczyny i rozwój

Rozwój osobowości zależnej, podobnie jak innych zaburzeń osobowości wynika zarówno z czynników natury biologicznej, w tym biologicznie uwarunkowanego temperamentu, jak i z procesów rozwojowych danej osoby uwarunkowanych środowiskiem, w którym się wychowała oraz relacjami z bliskimi osobami.

Większość koncepcji na temat rozwoju osobowości zależnej wskazuje na fakt, że otoczenie systematycznie utrwalało zależność w dziecku we wszystkich okresach jego rozwoju.

Nadmierna troskliwość i nadopiekuńczość rodziców, zaspokajanie wszelkich potrzeb dziecka i aktywne zniechęcanie go do samodzielności to zachowania, które mogą skutecznie stłumić naturalną ciekawość dziecka i dążenie do odkrywania własnych możliwości.

Każdy człowiek na początku swojego życia jest całkowicie zależny od opieki innych.

Podczas pierwszych miesięcy noworodka, kiedy wszelkie potrzeby są zaspokajane przez rodziców czy opiekunów dziecko przywiązuje się do osób dostarczających mu pożywienia i usuwających źródła niemiłych doznań.

Ta właściwa opieka powoduje wytworzenie stabilnej i pewnej więzi oraz przekonania, że świat jest miejscem bezpiecznym. Z tym podstawowym zaufaniem dzieci zaczynają rozwijać własną aktywność, pojawia się ciekawość świata i potrzeba eksploracji.

Od momentu kiedy mogą się samodzielnie poruszać poznają otoczenie, rozwijając swoją autonomię, a swoich rodziców traktując jako bezpieczną bazę, do której zawsze mogą wrócić po ochronę. Poczucie własnych możliwości i niezależności najdobitniej brzmi w słowie „nie”, które w pewnym momencie słyszą rodzice od swoich pociech.

Można sobie wyobrazić, że osoby zależne z różnych powodów nie mogą w sobie rozwijać aktywności i poczucia samostanowienia.

Zdarzają się rodzice, którzy nie godzą się na naturalny rozwój niezależności dziecka, cały czas zaspokajają jego potrzeby, dbają o to, aby nie było żadnych frustracji, często świat przedstawiają jako zagrażający i umacniają przekonanie, że tylko opieka i wsparcie ze strony innych zapewni poczucie bezpieczeństwa.

Są dzieci, które w naturalny sposób buntując się, zaczynają rozwijać własną tożsamość, ale są też osoby, którym trudno jest wyrosnąć z zależności wobec silniejszych od siebie osób (Gabbard 2009; Millon i in. 2005).

Należy pamiętać, że jest to możliwa, ale nie jedyna droga rozwoju osobowości zależnej. W każdym przypadku rozważyć trzeba indywidualną historię danej osoby, jej cechy wrodzone, charakterystykę rodziny z której pochodzi i wzajemne relacje między jej członkami.

Leczenie

Osoby zależne zgłaszają się na terapię nie z problemem zależności, gdyż ona sama nie jest dla nich kłopotem, ale najczęściej w momencie, gdy z jakiegoś powodu przestają czuć się bezpiecznie – może to być rozpad związku, utrata bliskiej osoby zapewniającej wsparcie, życiowa konieczność podjęcia bardziej odpowiedzialnych zadań – wtedy często pojawiają się lęki, ataki paniki, depresja, objawy somatyczne, które są bezpośrednią przyczyną szukania pomocy. Może to też być moment, gdy ten sposób nawiązywania relacji staje się zawodny lub zbyt trudny, albo prowadzi do problemów.

Podstawową metodą leczenia jest psychoterapia, w której można zrozumieć źródła problemów, sposoby utrzymywania relacji z bliskimi oraz nauczyć się wchodzenia w relacje w sposób, który prowadzi do indywidualizacji a nie podporządkowania.

W psychoterapii tych osób pojawia się dylemat – aby poradzić sobie z zależnością pacjent musi najpierw stworzyć relację zależności z terapeutą.

A bycie w relacji z terapeutą powoduje, że sama terapia dostarcza wszystkiego czego osoba zależna potrzebuje. Taka terapia może trwać bez końca.

Tylko reflektowanie tego problemu może pomóc uruchomić naturalne siły dążące do rozwoju niezależności osoby zależnej (Millon i in. 2005).

Bibliografia

  1. Gabbard, G. O. (2009). Psychiatria psychodynamiczna w praktyce klinicznej. Kraków: Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego.
  2. Millon, T., Davis, R., Millon, C., Escovar, L., Meagher, S. (2005). Zaburzenia osobowości we współczesnym świecie. Warszawa: Instytut Psychologii Zdrowia Polskie Towarzystwo Psychologiczne.
  3. Pużyński, S., Wciórka, J. (red.) (2000). Klasyfikacja zaburzeń psychicznych i zaburzeń zachowania w ICD-10. Kraków: Uniwersyteckie Wydawnictwo Medyczne „Vesalius” i Instytut Psychiatrii i Neurologii.

Autorka: psycholog, psychoterapeutka. Pracuje w Centrum Zdrowia Psychicznego Szpitala Specjalistycznego im. L. Rydygiera w Krakowie, prowadzi terapię w Ośrodku Leczenia Zaburzeń Osobowości „Peron 7F”. Jest członkiem nadzwyczajnym Polskiego Towarzystwa Psychoterapii Psychoanalitycznej.

Zrozumienie osobowości zależnej

Osobowość zależna to zaburzenie opisane jako wszechobecna i nadmierna potrzeba opieki, która prowadzi do zachowań uległych, niezdrowego przywiązania oraz stale towarzyszącej obawie przed rozłąką.

 Schemat zaburzenia najczęściej powstaje we wczesnej dorosłości i jest obecny w różnych kontekstach.

Osobowość zależna poprzez uległość i poddanie ma na celu wymuszenie opieki – przyjęta postawa wynika z postrzegania siebie jako niezdolnej do prawidłowego funkcjonowania bez pomocy innych.

U podstaw osobowości zależnej leży głęboko zakorzenione przekonanie o brak poczucia własnej skuteczności.

Osoby z zależną osobowością uważają, że nie są w stanie poradzić sobie same, przez co mogą czuć się niezdolne do niezależnego podejmowania nawet najprostszych decyzji bez konsultacji z bliskimi osobami.

Często unikają wyrażania własnego zdania czy wdawania się we wszelkiego rodzaju spory z obawy przed utratą wsparcia.

Większość osób z osobowością zależną jest w pełni zdolna do samodzielnego funkcjonowania. Jednak, gdy  inne osoby wyręczają jednostkę z osobowości zależną w najprostszych czynnościach, ta nie ma ona okazji uczyć się niezbędnych umiejętności życiowych. To utrwala cykl zależności.

Ludzie z osobowością zależną mogą podświadomie unikać podejmowania inicjatywy z obawy, że wydadzą się zbyt kompetentne i utracą wsparcie, zanim będą gotowe do samodzielnego funkcjonowania.

Bywa tak, że potrafią funkcjonować całkiem dobrze, jeśli wiedzą, że ktoś inny sprawuje nad nimi nadzór.

You might be interested:  Rak kości – objawy, przyczyny, badania, leczenie, przerzuty, rokowanie

Test osobowości zależnej

Osobowość zależna jest scharakteryzowana jako zaburzenie osobowości w Diagnostycznym Podręczniku Zaburzeń Psychicznych (DSM-5). Aby zdiagnozować zależną osobowość, osoba musi wykazywać co najmniej pięć z następujących objawów:

  • Trudność w podejmowaniu codziennych decyzji bez udziału innych osób
  • Zrzucanie odpowiedzialności za główne obszary życia jednostki na innych
  • Trudność w wyrażaniu niezgody
  • Trudność z samodzielnym rozpoczęciem lub zakończeniem zadań z powodu braku pewności siebie
  • Gotowość do podejmowanie nieprzyjemnych, trudnych czynności, w celu uzyskania wsparcie oraz współczucia od innych
  • Strach przed samotnością z obawy przed niezdolnością do samodzielności
  • Natychmiastowe poszukiwanie nowego związku za każdym razem, gdy kończy się bliski, podtrzymujący związek
  • Gotowość do tolerowania złego traktowania i wykorzystywania przez innych
  • Koncentrowanie się na nierealistycznych wizjach samotności (lęk przed samotnością)
  • Unikanie osobistej odpowiedzialności
  • Ekstremalna pasywność

Powikłania tego zaburzenia mogą obejmować depresję, nadużywanie alkoholu i narkotyków oraz podatność na fizyczne, emocjonalne i seksualne wykorzystywanie.

Osoby z osobowością zależną mogą postrzegać siebie jako „głupie” lub „beznadziejne”.

Interpretują krytykę jako dowód, że potrzebują pomocy, mogą unikać podejmowania decyzji oraz brania odpowiedzialności, co w efekcie może utrudniać rozwój zawodowy.

Osobowość zależna – skala problemu

Zależne zaburzenie osobowości; występuje tylko u około 0,49 do 0,6% populacji. Osobowość zależna rozwija się zazwyczaj we wczesnej dorosłości i dotyczy zarówno mężczyzn jak i kobiet.

Podłoże zaburzenia stanowi połączenie czynników biologicznych i środowiskowych.

Osoby, które miały autorytarnych rodziców, mogą być bardziej narażone na ryzyko rozwinięcia osobowości zależnej, lęk separacyjny z okresu dzieciństwa może być również czynnikiem predykcyjnym.

Osoby z przewlekłą chorobą są bardziej skłonne do rozwijania osobowości zależnej, ale kwalifikuje się je jako zaburzone tylko wtedy, gdy proszą o wsparcie, którego nie potrzebują.

Osobowość zależna w związku

Dla osób z osobowością zależną, podjęcie nawet najprostszej, samodzielnej decyzja może być trudne. Często poproszą o podpowiedź, nawet w tak prozaicznych sprawach jak to w co się ubrać czy zjeść na obiad. Decyzje większego kalibru, dotyczące pracy czy miejsce zamieszkania, często są pozostawione rodzicom lub współmałżonkowi.

Dodatkowo osoby z zależną osobowością mogą mieć trudności z ochroną własnych granic. Mogą pozwalać innym na nadużycia lub wykorzystywanie – brak zachowań asertywnych. Unikają konfrontacji oraz kłótni, nawet w sytuacjach, gdy ich gniew jest odpowiedni do sytuacji, często mają trudności z wyrażeniem frustracji z obawy przed utratą wsparcia.

Osoby z zależną osobowością pilnie szukają relacji, aby uzyskać wsparcie oraz namiastkę poczucia bezpieczeństwa. Mogą przywiązywać się do ludzi, zanim ich poznają lub pozostaną w związkach toksycznych, obelżywych lub w inny sposób niezdrowych, aby utrzymać swoją sieć wsparcia. Osoby z zależną osobowością mogą również częściej doświadczać depresji.

Osobowość zależna terapia

Psychoterapia jest podstawową metodą leczenia uzależnionej osobowości. Głównym celem terapii jest pomaganie osobie w uzyskaniu większej niezależności.

Terapia poznawczo-behawioralna koncentruje się na wzorcach myślenia, które są nieprzystosowawcze, przekonaniach, które leżą u podstaw takiego myślenia, oraz rozwiązywaniu symptomów lub cech charakterystycznych dla zaburzenia – takich jak niezdolność do podejmowania ważnych decyzji życiowych lub niemożności zainicjowania relacji.

Zostaw w komentarzu informację czy ten artykuł był dla ciebie przydatny. Możesz go również ocenić, klikając w gwiazdki pod artykułem. Komentując, udostępniając (poniżej szybka opcja), “lajkując” doceniasz moją pracę i pomagasz dotrzeć temu artykułowi do większej liczby osób. DZIĘKUJĘ

Osobowość unikająca, lęk przed krytyką i odrzuceniem

Życie z potrzebą przewidywania konsekwencji każdego ruchu i chronienia własnej osoby przed najmniejszymi przejawami krytyki i niepowodzenia jest okupione ogromnym wysiłkiem i wręcz wyczerpującym lękiem.

Ludzie z osobowością unikającą (inaczej osobowość lękliwa) doświadczają znacznych trudności w zakresie relacji społecznych. Odczuwają silną niechęć do nawiązywania kontaktów z innymi.

Patrząc z zewnątrz można by ich opisać jako introwertyków, a niektórych wręcz jako społecznie zahamowanych.

Osoby unikające mają dużą trudność, aby doprowadzić projekt do końca, podjąć nową aktywność czy znaleźć pracę po studiach, ponieważ wszystkie te sytuacje wiążą się z byciem ocenionym, poddanym swego rodzaju krytyce.

Źródeł tej niechęci można poszukiwać we wczesnodziecięcych i nastoletnich doświadczeniach w relacjach z innymi, które były źródłem wstydu, lęku, a czasem i upokorzenia czy bólu. Nie bez znaczenia pozostają także wrodzone uwarunkowania temperamentalne (m.in.

stopień w jakim mamy tendencję do reagowania wycofaniem bądź aktywnością w obliczu potencjalnego zagrożenia, czy stresora).

W konsekwencji interakcji specyficznej konstrukcji biologicznej i wczesnych życiowych doświadczeń człowiek dorosły może identyfikować w sobie niskie poczucie własnej wartości, duże skupienie na ocenie innych i związaną z tym obawę, że nie zostanie zaakceptowany.

Gdy nasilenie tych tendencji osiąga taki poziom, że trudno jest przez większość czasu spokojnie funkcjonować należy rozważyć czy nie cierpimy na zaburzenie osobowości o typie osobowości unikającej (lękliwej). Trafna diagnoza i psychoterapia mogą pomóc nam wprowadzić zmiany w naszym funkcjonowaniu i odnaleźć większą satysfakcję nie tylko z relacji z innymi ludźmi, ale także z życia w ogóle.

Osobowość unikająca – objawy

Osoby z osobowością unikającą często z powodu nadwrażliwości i obawy przed krytyką lub odrzuceniem znacznie ograniczają grono znajomych, choć odczuwają wewnętrzną potrzebę kontaktu i bliskości z innymi.

Trudno im czuć się swobodnie wśród innych osób, ponieważ nieustannie myślą o tym czy są odpowiednio ubrani, czy nie mówią aby niczego niepoważnego, czy ten śmiech za ich plecami to nie czasem naśmiewanie się z tego jak się zachowują itp.

Tego rodzaju obawy sprawiają, że osoba wycofuje się ze świata relacji społecznych. W kontaktach z innymi osoby lękliwe (unikające) mogą sprawiać wrażenie „cichych”, wręcz „niewidocznych”.

W odróżnieniu do osobowości schizoidalnej, ludzie o osobowości unikającej nie dążą do samotności, ponieważ ją lubią. Izolują się, ponieważ relacje z innymi są dla nich źródłem negatywnych emocji.

Psychoterapia Bydgoszcz – Leczenie zaburzeń osobowości – Trudności w relacjach z innymi

Zgodnie z klasyfikacją Światowej Organizacji Zdrowia, aby osobowość mogła być zakwalifikowana jako unikająca, konieczne jest spełnienie ogólnych kryteriów zaburzeń osobowości i dodatkowo co najmniej czterech z następujących:

  • stałe napięcie i niepokój,
  • poczucie nieatrakcyjności indywidualnej,
  • koncentracja na krytyce,
  • niechęć do wchodzenia w związki,
  • ograniczony styl życia – zapewnianie sobie fizycznego bezpieczeństwa,
  • unikanie kontaktów społecznych z obawy przed krytyką, brakiem akceptacji, odrzuceniem.

Zaburzenie osobowości unikającej bierze swoją nazwę od mechanizmu, jakim osoby unikające posługują się w celu obniżenia przeżywanego napięcia. Aby uchronić się negatywnymi emocjami, osoby takie unikają wszelkich sytuacji, które mogłyby wywołać w nich poczucie niekompetencji, zawstydzenia czy bycia odrzuconym, niezaakceptowanym.

Charakterystyczna jest też przejawiająca się w tym typie osobowości silna potrzeba bycia zapewnionym, że to, co nas czeka będzie dobre, jest przewidywalne, a co za tym idzie nie wydarzy się nic zaskakującego, na co nie można by się przygotować.

Jak nie trudno się domyślić, życie z potrzebą przewidywania konsekwencji każdego ruchu i chronienia własnej osoby (samooceny) przed najmniejszymi przejawami krytyki i niepowodzenia jest okupione ogromnym wysiłkiem i wręcz wyczerpującym lękiem.

Osoby unikające przed nawiązaniem bliższego kontaktu często „sprawdzają” i obserwują drugą osobę, ostrożnie testując jak bardzo są przez nią akceptowane. Życie w tak dużym stresie może skutecznie odebrać jakąkolwiek satysfakcję z relacji z innymi, pracy czy nauki.

Osobowość unikająca a nieśmiałość

Zaburzenie osobowości o typie osobowości unikającej może na pozór przypominać nieśmiałość i niespecjaliście trudno może być wskazać, gdzie mamy do czynienia z jednym, a gdzie z drugim, choć niewątpliwie nie są to zagadnienia tożsame.

O nieśmiałości mówimy zazwyczaj, gdy czeka nas wystąpienie publiczne, chcemy umówić się z kimś na randkę, ale brakuje nam trochę odwagi, trudno nam mówić o naszych uczuciach, prosić o pomoc czy zachować się asertywnie.

Przeważnie są to konkretne typy sytuacji, które sprawiają nam trudność w określonych momentach naszego życia, podczas gdy na co dzień nieśmiałość nie dezorganizuje naszego funkcjonowania.

 Co więcej, osobie, która jest nieśmiała, kontakt z innymi będzie wprawdzie sprawiał  trudności, ale będą one miały tendencję do słabnięcia w przebiegu kontaktu bardziej, aniżeli ma to miejsce w zaburzeniu osobowości.

Osoba o osobowości unikającej jest “nieśmiała” bardzo często, a przeżywanie lęku w sytuacjach społecznych sprawia, że traci ona często szansę na nawiązanie relacji z innymi, choć sama tego pragnie.  W przypadku zaburzenia osobowości osoba nie radzi sobie z przeżywanym lękiem, który zakłóca codzienne funkcjonowanie.

Podczas gdy z samą nieśmiałością można radzić sobie na różne sposoby, osoby z zaburzeniem osobowości unikającej  bardzo często radzą sobie w podobny sposób – unikają sytuacji dla siebie trudnych, nie podejmują prób radzenia sobie.  Nieśmiałość w większym stopniu będzie dotyczyła konkretnej sytuacji, natomiast cechy osobowości unikającej tworzą pewien wzorzec myślenia, odczuwania i zachowania, nie są to pojedyncze zachowania. Osoba o osobowości unikającej przejawia te cechy zarówno w sposobie, w jaki postrzega rzeczywistość, jak i w myśleniu i emocjach w stosunku do siebie i innych ludzi, także poza sytuacją kontaktu z innymi.

Psychoterapia – leczenie lęku przed relacjami z innymi w relacji…

Choć wzorzec zachowania i odczuwania jaki obserwujemy w przypadku osobowości unikającej silnie ogranicza życie społeczne jednostki i jest niewątpliwie trudny do zmiany, to w procesie psychoterapii taka zmiana jest możliwa.

Dzięki regularnej pracy psychoterapeutycznej możliwe jest bowiem przepracowanie, zarówno poznawcze (myśli), jak i emocjonalne, problemów, które leżą u źródeł tego rodzaju funkcjonowania. W szczerym dialogu i otwartej relacji z terapeutą, osoba unikająca może skonfrontować się m.in.

z przeżywanym silnym lękiem przed odrzuceniem, negatywnymi myślami o byciu niepełnowartościową osobą, czy przećwiczyć inne sposoby radzenia sobie z napięciem aniżeli automatycznie odtwarzane w sytuacji stresowej wycofywanie się z kontaktu.

W przypadku młodzieży leczenie tego typu osobowości może polegać także na różnych oddziaływaniach terapeutycznych podejmowanych w grupie, takich jak socjoterapia. Pomocny może okazać się także trening umiejętności społecznych.

 Jeśli zauważamy objawy osobowości unikającej u dzieci lub młodzieży, warto udać się na konsultację do specjalisty, aby zdiagnozować obserwowane trudności i zastosować jak najwcześniej właściwą formę terapii.

Nawet jeśli nasilenie unikających postaw nie wskazuje na zaburzenie osobowości, to wspieranie nastolatków wypracowaniu bardziej konstruktywnych sposobów radzenia sobie będzie sprzyjało większej satysfakcji z relacji społecznych w życiu dorosłym. Z drugiej strony pozostawienie tego typu trudności bez specjalistycznej pomocy może przełożyć się na dużo poważniejsze mechanizmy unikania w życiu dorosłym, które będą o wiele trudniejsze do zmiany.

Leave a Comment

Your email address will not be published. Required fields are marked *