Zawroty głowy – przyczyny

Zawroty głowy to termin nieprecyzyjny, który odnosi się do różnych dolegliwości zgłaszanych przez pacjenta. Dodatkowo mnogość przyczyn i trudne różnicowanie sprawiają, że zawroty stanowią dla lekarza wyzwanie diagnostyczne.

Ten artykuł czytasz w ramach płatnej subskrypcji. Twoja prenumerata jest aktywna

W terminologii medycznej zwykle stosuje się podział na zawroty układowe, nazywane zawrotami typu vertigo, oraz zawroty nieukładowe, odpowiadające angielskiemu terminowi dizziness. W rzeczywistości do zawrotów odnosi się tylko pierwszy z wymienionych terminów.

Zawroty głowy – przyczynyDla zaburzeń typu dizziness, które w rzeczywistości nie są zawrotami głowy, charakterystyczne jest naprzemienne narastanie i łagodnienie objawów, ustępowanie po kilkudziesięciu minutach lub kilku godzinach. Typowe jest także to, że występują w młodym wieku, a u ich podłoża najczęściej leżą schorzenia psychiczne z kręgu lęku i paniki, depresji, zaburzeń somatyzacyjnych, osobowości, uzależnienia od używek.

“Zawroty typu vertigo to zawroty prawdziwe. Wynikają one z uszkodzenia obwodowej lub ośrodkowej części układu przedsionkowego i jego połączeń w OUN.

Z kolei dizziness to trudne do sprecyzowania przez chorego doznania o charakterze oszołomienia, odurzenia, przyćmienia, pustki w głowie, doznania stanu przedomdleniowego i poczucia niestabilności” – wyjaśnia prof. dr hab. n. med.

Przemysław Nowacki, kierownik Katedry i Kliniki Neurologii Pomorskiego Uniwersytetu Medycznego w Szczecinie, i dodaje, że używanie wyrażenia “zawroty głowy” jest niepotrzebne, wystarczy tylko określenie “zawroty”.

Zawroty wynikające z uszkodzenia ośrodkowej części układu przedsionkowego – przyczyny

“Uszkodzenie części obwodowej układu przedsionkowego powoduje silne poczucie ruchu, wirowania, przechylanie ciała względem otoczenia, ruch wirowy otoczenia wokół własnej osoby. Z kolei uszkodzenie części ośrodkowej tego układu powoduje doznania trudniejsze do sprecyzowania, mniejsze poczucie ruchu, dezorientację, zachwianie równowagi” – opisuje objawy prof. Nowacki.

Kłopoty z utrzymaniem równowagi występują u większości osób z zawrotami typu vertigo. “Pacjenci wykazują tendencję do pochylenia lub upadku zwykle w stronę, po której uszkodzony jest układ przedsionkowy” – mówi specjalista, wyjaśniając, że częściej i bardziej nasilone są one w uszkodzeniach ośrodkowej części układu przedsionkowego.

Początek zawrotów typu vertigo jest zwykle nagły, niespodziewany. „Pojawia się bez czynników wyzwalających lub wyzwalany jest ruchem głowy lub ciała, kichnięciem, kaszlem, próbą Valsalvy. Zwykle trwają od kilkunastu sekund do kilku dni. Mogą występować w postaci pojedynczego epizodu i mają tendencję do nawrotów” — mówi prof. Nowacki. Pacjenci mają także kłopoty z utrzymaniem równowagi.

Objawy towarzyszące zawrotom głowy

Zawrotom typu vertigo mogą towarzyszyć inne objawy, spośród których istotne znaczenie ma oczopląs. Jest on jednym z najistotniejszych objawów obiektywizujących uszkodzenie układu przedsionkowego.

“Oczopląs pochodzenia błędnikowego lub wynikający z uszkodzenia nerwu przedsionkowego jest stałokierunkowy, poziomo-rotacyjny, nasila się po zamknięciu oczu lub w okularach Frenzla.

Jeśli przyczyną zawrotów jest uszkodzenie ośrodkowej części układu przedsionkowego, oczopląs jest mniej dynamiczny, różnokierunkowy, w tym obrotowy, skośny, wahadłowy.

Poza tym słabnie w okularach Frenzla, jest symetryczny lub asymetryczny, wyzwalany podczas spojrzenia do boku” – podaje szczegóły prof. Nowacki.

Zawrotom typu vertigo zwykle towarzyszą nudności, wymioty, przy czym częściej występują one w uszkodzeniu obwodowej części układu przedsionkowego. W przypadku tego typu zawrotów należy zawsze uwzględnić także ubytek słuchu.

“Niedosłuch ślimakowy świadczy o uszkodzeniu obwodowej części układu przedsionkowego, z kolei niedosłuch odbiorczy – o uszkodzeniu ośrodkowej części układu przedsionkowego” – wyjaśnia prof.

Nowacki, zaznaczając, że jego brak nie wyklucza uszkodzenia układu przedsionkowego.

“Oceniając zawroty, jesteśmy zdani na subiektywną relację chorego – przypomina neurolog. Istotne znaczenie ma analiza objawów towarzyszących, zwłaszcza oczopląsu. Jednak decydujące znaczenie powinny mieć prawidłowo przeprowadzone i ocenione badania dodatkowe otoneurologiczne”.

Zespoły kliniczne związane z uszkodzeniem obwodowej części układu przedsionkowego

Jakie zespoły kliniczne są związane z uszkodzeniem obwodowej części układu przedsionkowego? Najczęstszą formą zawrotów pochodzenia obwodowego są łagodne napadowe zawroty położeniowe (BPPV).

“Są to zawroty krótkotrwałe, zwykle trwające do minuty, wyzwalane nagłą zmianą położenia głowy lub ciała, którym towarzyszy oczopląs typu obwodowego” — zauważa prof. Nowacki.

Do tej grupy zalicza się również zapalenie nerwu przedsionkowego. „Podobnie jak łagodne napadowe zawroty położeniowe, ma ono nagły początek.

Jednak w przeciwieństwie do BPPV objawy narastają przez godziny i utrzymują się do ok. 10 dni” – zaznacza neurolog.

Nagłe, silne zawroty są charakterystyczne również w chorobie Meniere’a.

“Trwają one jednak od minuty do godzin. W chorobie tej występują także: szumy, ubytek słuchu typu odbiorczego – co decyduje o rozpoznaniu – oraz uczucie pełności w uchu i stopniowa utrata słuchu w pierwotnie zajętym uchu” – dodaje ekspert.

Wyróżnia się również zespół Ramsaya Hunta. Charakterystyczne w tym przypadku są: oczopląs obwodowy, ból ucha i okolicy, wykwity w przewodzie słuchowym, surowiczokrwisty wyciek z ucha i uszkodzenie nerwu twarzowego.

Zawroty typu vertigo wynikające z uszkodzenia ośrodkowej części układu przedsionkowego

Zawroty, które wynikają z uszkodzenia ośrodkowej części układu przedsionkowego, stanowią 20 proc. wszystkich przypadków zawrotów typu vertigo. U młodych osób są najczęściej objawem migreny przedsionkowej, z kolei u starszych mają podłoże naczyniowe.

“Charakterystyczne dla migreny przedsionkowej są zawroty typu vertigo, nudności, wymioty, zachwianie równowagi. Objawy utrzymują się od 5 minut do 72 godzin. W wywiadzie odnotowuje się epizody migreny z aurą lub bez.

Aby można było mówić o migrenie przedsionkowej, przynajmniej połowa napadów musi wystąpić co najmniej z jednym z takich objawów, jak: pulsujące połowicze bóle głowy, foto-, fonofobia lub aura wzrokowa” – wymienia prof.

Nowacki.

Inne objawy, które następują w wyniku uszkodzenia ośrodkowej części układu przedsionkowego, to:

  • niepewny, niedowładny lub ataktyczny chód,
  • zaburzenia dyzartryczne,
  • dwojenie,
  • utrzymujący się oczopląs (zwykle nieproporcjonalnie nasilony w porównaniu z odczuwanymi zawrotami).

Mogą one świadczyć o udarze pnia mózgu, zespole Wallenberga, udarze móżdżku, stwardnieniu rozsianym, ataksji rdzeniowo-móżdżkowej typu 2. Jednak w tym przypadku różnicowanie zawrotów jest utrudnione, co dotyczy np. zespołu Wallenberga.

“Objawy niedokrwienia przyśrodkowej dolnej części półkuli móżdżku mogą naśladować zapalenie nerwu przedsionkowego. Jeśli do tego dojdzie nieprawidłowe krążenie w zakresie tętnicy błędnikowej, pojawiają się objawy uszkodzenia obwodowej części układu przedsionkowego, a przyczyna jest zupełnie inna, bo ośrodkowa” – tłumaczy neurolog.

Zaburzenia o typie dizziness

Dizziness, które w rzeczywistości nie są zawrotami, mają charakter niespecyficzny.

You might be interested:  Afty w jamie ustnej – objawy, przyczyny, leczenie aft

“Dizziness opisywane jest jako zachwianie, oszołomienie, pływanie, omdlewanie, uczucie pustki w głowie. Charakterystyczne jest naprzemienne narastanie i łagodnienie objawów, ustępowanie po kilkudziesięciu minutach lub kilku godzinach.

Typowe jest także to, że występują w młodym wieku, a u ich podłoża najczęściej leżą schorzenia psychiczne z kręgu lęku i paniki, depresji, zaburzeń somatyzacyjnych, osobowości, uzależnienia od używek” – przedstawia przyczyny prof.

Nowacki i dodaje, że w przebiegu dizziness nie pojawia się oczopląs.

Zaburzenia o typie zachwiania, oszołomienia u osób starszych mogą świadczyć o chorobach układu krążenia czy zmianach zwyrodnieniowych układu kostno-stawowego. Ich przyczyną mogą być także przyjmowane leki, spadek aktywności fizycznej, kłopoty ze wzrokiem. “W przeciwieństwie do osób młodszych, zaburzenia tzw. pschogenne u osób starszych należą do rzadkości”  zaznacza profesor.

Zawroty – diagnostyka

  • Diagnostyka zawrotów głowy obejmuje:
  • – wywiad lekarski,
  • – badanie przedmiotowe:
  • próby kaloryczne,
  • testy obrotowe: test Dix-Hallpike’a, Paganiniego-McClure'a
  • (diagnostyka BPPV),
  • testy: Head impulse, Nystagmus, Test of skew (HINTS) – różnicowanie obwodowego i ośrodkowego tła zawrotów i oczopląsu;

– badania dodatkowe:

  • wideonystagmografia (VNG),
  • elektronystagmografia (ENG),
  • posturografia,
  • słuchowe potencjały wywołane pnia mózgu (BAEP),
  • badania neuroobrazowe.

Artykuł powstał na podstawie wykładu “Zawroty (głowy)”, wygłoszonego przez prof. dr. hab. n. med. Przemysława Nowackiego podczas Kongresu Top Medical Trends 2019 w Poznaniu.

Źródło: Puls Medycyny

Zawroty głowy – czego mogą być objawem?

Z tekstu dowiesz się:

  • czym są zawroty głowy z medycznego punktu widzenia,
  • jakie bywają przyczyny zawrotów głowy,
  • co mogą oznaczać zawroty głowy u starszej osoby.

Zawroty głowy to jeden z najpowszechniej spotykanych problemów osób starszych – w populacji ogólnej występują one u 15–23% osób, podczas gdy u seniorów powyżej 70. roku życia częstotliwość ich pojawiania się sięga nawet 36%.

Bezpośrednią anatomiczną przyczyną zawrotów głowy są zaburzenia funkcjonowania układu przedsionkowego (tzw. układu równowagi), który obejmuje m.in.

błędnik, nerw przedsionkowy oraz ośrodki w mózgu, móżdżku, korze mózgowej oraz jądrach podkorowych.

Zawroty głowymogą przyjmować postać złudzenia ruchu otoczenia lub własnego ciała (czasem samej głowy) bądź uczucia niestabilności, braku równowagi, niepewności postawy. I o ile sporadyczne zawroty głowy przy wstawaniu po długotrwałej pozycji leżącej nie powinny niepokoić, to jednak silne zawroty głowywystępujące często należy już skonsultować z lekarzem.

Zawroty głowy u osób starszych? To może być nadciśnienie!

Nadciśnienie tętnicze jest chorobą bardzo rozpowszechnioną w naszym kraju – boryka się z nią naprawdę wielu seniorów. Rozpoznaje się je wówczas, gdy w przynajmniej dwóch niezależnych pomiarach wartość ciśnienia przekracza 140/90 mmHg.

Długotrwałe, nieleczone nadciśnienie tętnicze zwiększa ryzyko występowania chorób układu krążenia (udar mózgu, zawał serca, choroba niedokrwienna), powoduje uszkodzenia narządów wewnętrznych (np. nerek), może upośledzać wzrok.

Choć szczególnie w pierwszych stadiach nadciśnienie tętnicze może nie dawać żadnych charakterystycznych objawów, to często już po postawieniu diagnozy i rozmowie z lekarzem pacjenci zdają sobie sprawę, że jednak pojawiały się u nich pewne symptomy. Zaliczają się do nich m.in.

nagłe zawroty głowy połączone z uczuciem obrzmienia twarzy podczas pochylania jej do przodu. Oprócz tego, nadciśnienie może objawiać się bólami głowy, zwiększoną potliwością, przyspieszonym biciem serca czy omdleniami.

Oczywiście leczenie zawrotów głowy jest tu bezpośrednio połączone z terapią nadciśnienia.

Częste zawroty głowy – a może migrena?

Zawroty głowy są bardzo często występującym objawem towarzyszącym migrenie.

Najczęściej mają one dość lekki przebieg, ale zdarzają się przypadki, kiedy trwają kilka godzin, razem z zaburzeniami widzenia, problemami z utrzymaniem równowagi, a nawet utratą przytomności.

Ta odmiana migreny może występować u osób obu płci i w różnym wieku, choć początkowo sądzono, że dotyczy jedynie młodych dziewcząt.

Jak radzić sobie z tą dolegliwością? Zastosowanie znajdują tu leki przeciwbólowe (kwas acetylosalicylowy, ibuprofen, diklofenak). Pomocne bywają ćwiczenia oddechowe i relaksacyjne, czasami także odpowiednie formy fizjoterapii.

Zawroty głowy a cukrzyca

Należy pamiętać, że silne zawroty głowy – obok np. wzmożonego pragnienia, potrzeby częstego oddawania moczu, napadów apetytu czy wahań masy ciała – mogą być jednym z objawów sygnalizujących cukrzycę.

Występują one wówczas, gdy w organizmie dochodzi do nagłego spadku lub wzrostu poziomu cukru we krwi. Oczywiście leczenie cukrzycy i wszystkich towarzyszących jej objawów jest działaniem wielotorowym, obejmującym m.in.

podawanie pacjentowi insuliny, ale także zmianę nawyków żywieniowych.

Co jednak ciekawe, istnieją badania potwierdzające, że zawroty głowy częściej występują u pacjentów z już zdiagnozowaną i leczoną cukrzycą. Okazuje się bowiem, że u diabetyków stwierdza się zaburzenia funkcjonowania błędnika. W takim przypadku zaleca się wprowadzenie odpowiedniej rehabilitacji.

Źródła:

Zawroty głowy na tle nerwowym – sprawdź, dlaczego może kręcić się w głowie

Czy zawroty głowy są niebezpieczne?

Z medycznego punktu widzenia klasyczne zawroty głowy są objawem zaburzeń funkcji układu nerwowego odpowiedzialnego za utrzymanie prawidłowej postawy ciała.

Uszkodzenie lub niewłaściwa praca błędnika, defekty w funkcjonowaniu składowych zmysłu wzroku i dotyku oraz brak współpracy między nimi, mogą skutkować właśnie zawrotami głowy. To jedna z przyczyn.

Jest ich dużo i należą do nich zarówno zaburzenia neurologiczne, choroby, zatrucia, leki, jak i dolegliwości psychosomatyczne, w tym lęk i nerwica.

Ponieważ powodów zawrotów jest wiele, bez dokładnej diagnostyki i znalezienia problemu nie da się określić, czy stanowią niebezpieczeństwo. Już samo uczucie może być zagrożeniem np.

gdy zdarzy się podczas prowadzenia samochodu, ponieważ dochodzi do zaburzenia postrzegania i dekoncentracji.

Dlatego też nie wolno ignorować zawrotów głowy, zwłaszcza jeśli mają charakter gwałtowny i nasilony lub przewlekły i często nawracający.

Zawroty głowy to odczucie bardzo indywidualne inaczej odbierane i interpretowane przez różne osoby.

Jedni odczuwają je jako wrażenie ruchu, wirowania i kołysania, inni mówią o uczuciu oderwania od ciała i odrealnienia, miękkości w głowie, zaniku mózgu, stanie oszołomienia.

Dla jeszcze innych zawroty wiążą się z mroczkami przed oczami, poceniem się, odczuciem zimna lub gorąca, nudnościami, splątaniem i osłabieniem.

Zawroty głowy na tle nerwowym

Osoby żyjące w ciągłym stresie, niemające czasu na odpoczynek i chwilę zrelaksowania, wystawione na silne emocje mogą odczuwać różne zaburzenia psychosomatyczne, czyli dolegliwości, które mają podłoże w psychice. Jednym z takich objawów są zawroty głowy, nudności czy omdlenia. Najczęściej są wynikiem silnych emocji, choć pojawiają się również pozornie bez przyczyny.

You might be interested:  Zespół Lyncha (HNPCC) – objawy, rozpoznanie, leczenie

Każdy człowiek doświadcza stresu i sporadycznych objawów nerwicy, a co piąty odczuwa je trwale. Nerwica jest chorobą cywilizacyjną, wynikającą z różnych przyczyn i wymaga leczenia, gdyż długotrwałe zaburzenia, mogą dawać objawy somatyczne np. w postaci choroby wrzodowej żołądka czy zaburzeń neurologicznych.

Zawroty głowy mogą być spowodowane silnym, jednorazowym bodźcem nerwowym np. reakcją na stres, smutną wiadomością lub strachem. Mogą występować też przewlekle i być efektem długotrwałego przemęczenia, narastającego zdenerwowania, braku snu i niehigienicznego trybu życia.

Jak radzić sobie z zawrotami głowy?

W nagłych przypadkach podczas epizodu zawrotów głowy i zasłabnięcia podstawowym działaniem jest uspokojenie się i dotlenienie, ale jednoczesne unikanie hiperwentylacji.

W tym celu najlepiej jest usiąść w miejscu z dostępem do świeżego powietrza, oddychać głęboko i spokojnie, i przeczekać aż epizod minie. Należy unikać gwałtownych ruchów głową, nagłego wstawania i zmian pozycji.

Pomóc może odpoczynek, wypicie szklanki chłodnej wody lub herbatki ziołowej (np. miętowej albo z dziurawca) oraz chwila spokoju na świeżym powietrzu.

Jeżeli epizody na tle nerwowym pojawiają się częściej, należy przyjrzeć się czynnikom wywołującym zawroty głowy i postarać się je wyeliminować. Zazwyczaj bardzo dobrze sprawdzają się: ograniczenie stresu w domu i w pracy, wypoczynek i techniki relaksacyjne.

Zawrotom głowy na tle nerwowym często towarzyszą bóle głowy, którym można przeciwdziałać na przykład aromaterapią i technikami medytacyjnymi. Polecamy zwłaszcza gorące kąpiele z olejkami eterycznymi i odpoczynek w pomieszczeniu, w którym unosi się aromat naturalnego suszu zapachowego.

Taka atmosfera sprzyja relaksacji i skutecznie obniża poziom stresu. Pomocna jest także aktywność fizyczna oraz zmiana nawyków żywieniowych.

Zawroty głowy są sygnałem, że coś się niedobrego dzieje w organizmie. Same w sobie nie muszą być niebezpieczne, ale nie wolno ich ignorować. Nieleczone choroby na tle nerwowym mogą prowadzić do poważnych zaburzeń psychicznych i fizycznych. Jeżeli odczuwasz podobne dolegliwości, koniecznie zwróć się po pomoc do specjalisty.

Źródła:

  1. dr med. Grażyna Zwolińska, Zawroty głowy i zaburzenia równowagi, portal internetowy mp.pl dla pacjentów,

  2. dr n. med. Joanna Borowiecka-Kluza, Zaburzenia nerwicowe (lękowe) związane ze stresem i pod postacią somatyczną, portal internetowy mp.pl dla pacjentów.

Zawroty głowy – co oznaczają? Przyczyny i leczenie

Zawroty głowy potrafią skutecznie zaburzyć prawidłowe funkcjonowanie w codziennym życiu.

Stanowią poważną przeszkodę w wykonywaniu każdej pracy, często wywołują nudności i wymioty, zniechęcają do podejmowania jakiejkolwiek aktywności psychicznej i fizycznej.

Dobrą wiadomością jest te, że długotrwałe zawroty głowy, jak wskazują statystyki, występują niezbyt często. Dotykają około 30% osób dorosłych i ok. 18% dzieci.

Czym mogą być spowodowane zawroty głowy?

Przyczyny zawrotów głowy mogą być różne – od błahych, aż do naprawdę poważnych. Te niegroźne często towarzyszą niestrawności i zatruciom pokarmowym. Mijają szybko po opanowaniu zaburzeń żołądkowych. Zazwyczaj zawroty głowy i mdłości występują u osób osłabionych i wrażliwych na zmiany pogody.

Mogą także pojawić się przy spadku ciśnienia tętniczego krwi, migrenie lub jako skutek uboczny przyjmowanych leków. Zawroty głowy w ciąży są częstym zjawiskiem występującym w pierwszym trymestrze – zwłaszcza pojawiające się zawroty głowy przy wstawaniu. Spowodowane są one spadkiem ciśnienia tętniczego i pojawiają się głównie podczas nagłej zmiany pozycji ciała.

Jeśli występują częściej lub w sposób ciągły, należy zawsze skonsultować się lekarzem, ponieważ mogą wskazywać na poważną chorobę.

Zobacz także: 

Różne przyczyny wywołujące zawroty głowy skutkują u pacjentów odmiennymi objawami i odczuwaniem dolegliwości. Lekarze podzieli więc powody powstawania ich na dwie grupy: układowe i nieukładowe.

Przy pierwszej z nich pacjenci mają wrażenie, że „wirują” wokół otoczenia lub że świat kręci się wokół nich.

Objawy nieukładowe są łagodniejsze i opisywane jako uczucie niepewności i chwiejności oraz trudności przy utrzymaniu równowagi podczas chodzenia i stania.

Zawroty głowy – rodzaje

Występuje się różne rodzaje zawrotów głowy. Te występujące podczas zmiany położenia ciała noszą nazwę położeniowych. Stanowią one od 20 do 40% wszystkich przypadków tego problemu. Ich cechą charakterystyczną jest pojawianie się wyłącznie podczas ruchu. Trwają od kilku do kilkunastu sekund, mogą im towarzyszyć nudności i wymioty oraz oczopląs.

Położeniowy zawrót głowy związany jest z zaburzeniem czynności obwodowej i ośrodkowej części narządu równowagi. U osób cierpiących na zapalenie błędnika występują silne układowe zawroty głowy. Pacjenci doświadczają zaburzenia równowagi ciała, często połączone z nudnościami, wymiotami i oczopląsem. Co ciekawe, nie występują u nich zaburzenia słuchu.

Innego rodzaju zawroty głowy powodują naczyniowe zaburzenia i schorzenia układu nerwowego. Podczas silnych napadów niedokrwiennych zawrotom głowy towarzyszą: przemijające niedowłady, podwójne widzenie, zaburzenia czucia oraz dyzartria (zaburzenie mowy polegające na niewłaściwej artykulacji). Bardzo silne układowe zawroty głowy wywołuje choroba Méniere’a.

Towarzyszy jej uczucie pełności i szumy w uszach, mdłości i wymioty oraz zaburzenia słuchu. Osoby chore na padaczkę często zmagają się z zawrotami głowy, które mogą pojawić się zarówno przed napadem (tzw. aura poprzedzająca napad), jak i po jego ustaniu (padaczka westybularna).

U osób w podeszłym wieku związane ze starzeniem się zawroty głowy, zaburzenia równowagi i chodu, a także nasilony lęk przed upadkiem, określa się nazwą prezbiastazji. Ich przyczyną są zaburzenia czucia głębokiego oraz zmiany starcze dotyczące narządu równowagi, słuchu i wzroku.

Z kolei osoby cierpiące na migreny często doświadczają zawrotów układowych i nieukładowych. Czas ich trwania jest różny – od kilku minut, do kilku godzin.

Jakie są przyczyny zawrotów głowy?

Zawroty głowy najczęściej spowodowane są zaburzeniami czynności układu przedsionkowego (potocznie – równowagi).

Należą do niego: błędnik i nerw przedsionkowy (część obwodowa narządu równowagi) oraz jądra przedsionkowe pnia mózgu, móżdżek, jądra podkorowe i ośrodki korowe (część ośrodkowa narządu równowagi).

Najczęściej zawroty układowe występują w wyniku dysfunkcji części obwodowej narządu równowagi, a nieukładowe – ośrodkowej. Co jeszcze może wywoływać zawroty głowy? Przyczyny mogą być różne. Na przykład:

  • schorzenia laryngologiczne, takie, jak zaburzenia błędnika, toksyczne uszkodzenie błędnika, zapalenie trąbki słuchowej, uraz ucha wewnętrznego, perlak (guz w uchu środkowym), choroba Méniere’a, schorzenia ucha zewnętrznego (np. nadmiar woskowiny w uchu), silny hałas,
  • schorzenia neurologiczne, np.: stwardnienie rozsiane, zapalenie nerwu przedsionkowego, padaczka, migrena, guzy mózgu, naczyniowe schorzenia ośrodkowego układu nerwowego, zaburzenia snu, depresja, zaburzenia lękowe oraz urazy głowy,
  • zaburzenia rytmu serca,
  • niedociśnienie lub nadciśnienie tętnicze,
  • niedoczynność tarczycy,
You might be interested:  Niedobór leukocytów – niedobór białych krwinek – leukopenia

Rekomendacje postępowania w zawrotach głowy w praktyce ambulatoryjnej

Zawroty głowy są przyczyną blisko 1,5% hospitalizacji, gdyż często pojawiają się jako pierwszy objaw wielu schorzeń

Zawroty głowy występują u około 5-10% osób w populacji ogólnej, a po 65. roku życia ich rozpowszechnienie osiąga aż 30% [5].

Trudności diagnostyczne w zawrotach spowodowane są między innymi tym, że są objawem subiektywnym. Pod tym określeniem kryją się zarówno zawroty prawdziwe – wrażenie wirowania odpowiadające tzw.

zawrotom układowym, czyli „vertigo” – jak i uczucie niestabilności podłoża, falowania, które traktowane jest jako zawroty tzw.

nieukładowe i odpowiadające angielskiemu terminowi „dizziness”, a także niebędące zawrotami, niespecyficzne objawy, jak wrażenie oszołomienia (z ang. „lightheadedness”), osłabienie i stan przedomdleniowy [27].

Zawroty mogą być objawem uszkodzenia praktycznie każdej części układu równowagi.

Nadal obowiązujący, niemniej jednak coraz częściej krytykowany, jest podział na zawroty głowy ośrodkowe (nieukładowe), wynikające z zakłóceń interpretacji informacji na poziomie jąder przedsionkowych mózgu, i obwodowe (układowe), będące wynikiem uszkodzenia samego narządu przedsionkowego, wynikające z zakłóceń przekazywania bodźców nerwowych pomiędzy narządem przedsionkowym a jądrami przedsionkowymi w pniu mózgu [24, 25, 27].

Zawroty są dolegliwością bardzo częstą, ale nieswoistą (mogą wystąpić z rozmaitych przyczyn). Zawrotami zajmują się dwie specjalności: otolaryngologia i neurologia, których odpowiednie pogranicze stanowi otoneurologia (neurootologia).

Rozpowszechnienie przyczyn zawrotów głowy podawane przez rożnych autorów jest w dużym stopniu pochodną profilu ośrodków badawczych (laryngologiczne, neurologiczne) oraz możliwości diagnostycznych.

Jedne z największych badań epidemiologicznych nad częstością występowania zawrotów głowy w populacji ogólnej przeprowadzono w Niemczech, posługując się metodą dwuetapową [19, 20].

Podczas skriningu telefonicznego na reprezentatywnej próbie (National Health Survey, n = 4869) identyfikowano osoby zgłaszające umiarkowane lub ciężkie zawroty głowy, a następnie w tej grupie przeprowadzono szczegółowe wywiady neurootologiczne w oparciu o zwalidowany kwestionariusz (n = 1003).

Wskaźnik przynajmniej jednokrotnego wystąpienia zawrotów głowy u osób dorosłych w wieku 18-79 lat wynosił 7% w ciągu całego życia i 4,9% w ciągu jednego roku. W badaniu tym stwierdzono wyraźną przewagę kobiet wśród osób z zawrotami głowy (mężczyźni wobec kobiet – 1:2,7).

U większości badanych zawroty głowy miały charakter nawracający (88%). Badanie potwierdziło też negatywne zdrowotne i społeczne implikacje zawrotów, tzn. konieczność przerywania codziennych czynności u 40% chorych, zwolnienia chorobowe u 41% i aż u 19% osób unikanie wychodzenia z domu [19].

Wywiad – cele

ƒ1. Ustalenie, czy odczucia pacjenta wskazują na zawroty układowe czy nieukładowe. Pytamy, czy pacjent odczuwa:

  • Precyzyjne złudzenie ruchu (zwykle kołowego, wirowania otoczenia lub własnego ciała albo głowy w przestrzeni), tzw. zawroty układowe (vertigo; związane najczęściej z obwodową częścią układu równowagi).
  • Nieprecyzyjne złudzenie niestabilności, niepewności postawy, braku równowagi lub lęku przed upadkiem, tzw. zawroty nieukładowe (dizziness; związane z ośrodkową częścią układu równowagi).
  • Objawy niebędące zawrotami – wrażenie oszołomienia, omdlewania (presyncope) z towarzyszącymi objawami wegetatywnymi, tachykardią – najczęściej towarzyszy chorobom ogólnoustrojowym lub zaburzeniom psychicznym (np. w lęku napadowym). Określenie charakterystyki zawrotów w czasie:
  • Od jak dawna występują zawroty – zawroty ostre, tzn. niedawno ujawnione – godziny, dni – mogą wymagać natychmiastowej hospitalizacji (np. nagłe zawroty głowy z silnym bólem głowy, sztywnością karku mogą sugerować krwotok podpajęczynówkowy).
  • Czy zawroty mają charakter stały, czy pojawiają się napadowo: 1) jeżeli są napadowe, to należy ustalić czas trwania pojedynczego epizodu (np. objawy trwające około minuty przy zmianie pozycji ciała sugerują łagodne położeniowe zawroty głowy; utrzymujące się kilka godzin sugerują chorobę Meniere’a, zawroty układowe pojawiające się nagle i trwające kilka dni – zwykle dotyczą zapalenia nerwu przedsionkowego); 2) „red flags” nawet w przypadku rozpoznanych wcześniej napadowych zawrotów głowy (np. łagodne położeniowe zawroty głowy czy choroba Meniere’a); 3) objawy o charakterze narastającym, zmiana charakteru zawrotów są wskazaniem do hospitalizacji; 4) objawy narastające w czasie (nasilanie się dolegliwości w czasie tygodni lub miesięcy najczęściej sygnalizuje guza układu nerwowego, np. nerwiaka nerwu słuchowego). Brak jakiejkolwiek poprawy mimo stosowanego leczenia, negatywne wyniki badań diagnostycznych, stałość objawów i brak charakterystycznego wzorca mogą wskazywać na podłoże czynnościowe, zespół depresyjny lub zaburzenia związane z wiekiem (presbyastasis).

ƒ2. Ustalenie, czy występują inne objawy współistniejące z zawrotami oraz w jakich okolicznościach powstają zawroty:

  • Krótkotrwałe napady układowych zawrotów pojawiające się w określonych, stałych dla danego chorego pozycjach, np. kładzenie się do łóżka, wstawanie, zawroty głowy do boku, pochylanie itp. (łagodne położeniowe zawroty głowy).
  • Zawroty głowy pojawiające się po wystąpieniu szumu usznego i uczucia pełności w uchu (choroba Meniere’a).
  • Zawroty o typie wirowania bez zaburzeń słuchu, nudności, wymioty, znaczne nasilenie objawów (zapalenie nerwu przedsionkowego, wirusowe zapalenie błędnika).
  • Zawroty, którym towarzyszą uszkodzenia nerwów czaszkowych i/lub zaburzenia czucia – zwykle połowicze, i/lub ataksja (udar, guz mózgu).
  • Zaburzenia świadomości (guz, zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych, udar niedokrwienny/ krwotoczny, zatrucie).
  • Ból głowy (ważny charakter bólu, w różnicowaniu należy uwzględnić zarówno migrenę, w której spodziewamy się stereotypowości incydentów, jak i możliwy udar mózgu).
  • Nawracające zawroty głowy, z następowym bólem głowy, mogą sugerować migrenę przedsionkową (utrudnieniem w diagnostyce jest fakt, że według niektórych autorów w części przypadków ból głowy nie pojawia się wcale).
  • Objawy psychiatryczne (lęk, depresja itd.).

3ƒ. Czynniki poprzedzające wystąpienie objawów:

  • Infekcja (sugeruje zapalenie nerwu przedsionkowego, ale może też poprzedzać zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych).
  • Uraz głowy w przeszłości – przyczyna około 20% przypadków łagodnych położeniowych zawrotów głowy.
  • Związek dolegliwości z wysiłkiem fizycznym (podejrzenie zaburzeń kardiologicznych – stenoza zastawki aortalnej, kardiomiopatia przerostowa, zespół podkradania).
  • Terapia manualna kręgosłupa szyjnego, dłuższa pozycja odgięciowa (możliwe rozwarstwienie tętnicy kręgowej).

Leave a Comment

Your email address will not be published. Required fields are marked *