Złamanie kości strzałkowej – objawy i leczenie złamań i pęknięcia

Kontuzja ta, zwana często złamaniem przeciążeniowym, może być zlokalizowana w wielu miejscach układu kostno-stawowego. Jednak najczęściej dotyczy piszczeli, kości śródstopia, kości piętowej i strzałkowej.

Na złamania zmęczeniowe najbardziej narażeni są biegacze i triathloniści, ale również pozostali lekkoatleci, tenisiści i sportowcy gier zespołowych jak: piłkarze, koszykarze czy siatkarze. Jest to kontuzja zdecydowanie najczęściej dotykająca amatorów i to tych bardzo ambitnych. Rzadziej zdarza się zawodowcom lub osobom mającym większą wiedzę o treningu i funkcjonowaniu organizmu. Złamanie zmęczeniowe może być bezpośrednim sygnałem, że prowadzony trening jest nieprawidłowy, i jeśli nie zostanie zmieniony, to powtarzające się urazy mogą doprowadzić do konieczności rezygnacji z uprawiania ulubionej aktywności fizycznej.

Złamanie zmęczeniowe – przyczyny

Złamanie zmęczeniowe, w przeciwieństwie do zwykłych złamań kości, nie jest związane z nagłym urazem. Dochodzi do niego stopniowo, nawet przez kilka tygodni. Przyczyną są niewielkie, ale często powtarzające się mikrourazy kości, z nadmiernym obciążeniem więzadeł i zmęczeniem mięśni, co jest efektem długotrwałego i forsownego wysiłku.

Z problemem złamań zmęczeniowych borykają się głównie biegacze, którzy mają źle ułożony trening. Wśród typowych błędów przez nich popełnianych są: zbyt częste treningi, zbyt długi czas trwania wysiłku oraz zbyt duże obciążenie. Wiąże się to ze zbyt małą uwagą poświęconą na odpoczynek i regenerację kości, stawów i więzadeł po wysiłku.

Do czynników przyspieszających pojawienie się złamania zmęczeniowego należą: źle dobrane obuwie nie absorbujące wstrząsów, bieganie po twardym podłożu, uprawianie kilku sportów obciążających układ kostno-stawowy jednocześnie (np. bieganie i tenis).

Z drugiej strony obciążanie kości i stawów może wynikać nie tylko z ciężkich treningów, ale również z większej masy ciała – otyłości.

Złamanie zmęczeniowe u biegaczy

  • zbyt duże obciążenia treningowe,
  • nieprawidłowe wykonywanie ćwiczeń,
  • brak rozgrzewki przed treningiem,
  • zbyt krótki czas regeneracji między treningami,
  • wady wpływające na nieprawidłową biomechanikę ciała,
  • nieodpowiednio dobrane obuwie treningowe,
  • łączenie obciążających treningów (np. biegania i tenisa),
  • nadwaga, zła dieta.

Złamanie zmęczeniowe – objawy

Początkowo dolegliwości bólowe są lekkie i pojawiają się tylko po wysiłku fizycznym. Nie są one dokuczliwe, więc nie zwracamy na nie uwagi i realizujemy plan treningowy. Jednak po kilku tygodniach ból narasta, pojawia się znacznie wcześniej, również w trakcie treningu.

Z czasem ból staje się bardziej dokuczliwy, nawet podczas codziennych czynności. Może być głęboki, ostry, przechodzący jakby na zewnątrz kończyny. Na kości często pojawia się wyczuwalne zgrubienie, obrzęk i zaczerwienienie lokalizujące miejsce złamania.

Złamanie zmęczeniowe – diagnostyka

Podstawą przy podejrzeniu złamania zmęczeniowego jest wywiad lekarski oraz badanie kliniczne przeprowadzone przez specjalistę. Kolejnym krokiem w diagnostyce jest wykonanie badania RTG i USG.

Jeśli złamanie jest we wczesnej fazie, może być niewidoczne i badanie RTG nie będzie wykazywać zmian. W trudniejszych przypadkach (np.

miednica, kręgosłup) konieczna jest dalsza diagnostyka i wykonanie badania typu rezonans magnetyczny i scyntygrafia.

Najczęściej spotykane lokalizacje złamań zmęczeniowych to:

  • złamanie zmęczeniowe piszczeli – ok. 30%
  • złamanie zmęczeniowe kości łódkowatej (kości stępu) – ok. 20%
  • złamanie zmęczeniowe kości śródstopia – ok. 20%
  • złamanie zmęczeniowe kości udowej – ok. 15%
  • złamanie zmęczeniowe kości strzałkowej – ok. 10%
  • miednica – ok. 5%

Złamanie kości strzałkowej – objawy i leczenie złamań i pęknięcia

Złamanie zmęczeniowe – leczenie

Leczenie złamań zmęczeniowych – mówi dr Andrzej Warzocha, ortopeda Rehasport w Gdańsku – uzależnione jest przede wszystkim od lokalizacji oraz od przyczyny, które do urazu doprowadziły.

Inaczej podejdziemy do złamania po przeciążeniu treningiem, a inaczej w przypadku skłonności do złamań zmęczeniowych wynikających ze specyficznej anatomii np. w przypadku kości piszczelowej lub zaburzeń hormonalnych prowadzących do osteoporozy.

Podstawą jest leczenie nieoperacyjne polegające na usunięciu przyczyny, czyli zmniejszeniu intensywności treningu, zastosowaniu wkładek ortopedycznych, ortezy, odciążaniu przy użyciu kul łokciowych, a także wyrównaniu zaburzeń hormonalnych.

Leczenie operacyjne zaś wskazane jest w przypadku pewnych specyficznych typów złamań – niektóre złamania szyjki kości udowej, złamanie zmęczeniowe części bliższej V kości śródstopia lub w przypadku niepowodzenia leczenia nieoperacyjnego.

Załamanie zmęczeniowe – powrót do sportu

Wielu sportowców traktuje złamanie zmęczeniowe jako jedno z najgorszych rzeczy, które mogły się im przytrafić. Obawiają się ponownego złamania, co poważnie mogłoby wpłynąć na kontynuację kariery sportowej. Tymczasem o takim ryzyku decyduje w dużej mierze rehabilitacja i czy powrót do aktywności fizycznej przebiegał prawidłowo.

Ryzyko ponownego złamania, mówi dr Andrzej Warzocha – ortopeda Rehasport w Gdańsku, przy wyeliminowaniu przyczyn pierwotnego złamania, jest niewielkie. Powrót do pełnej aktywności sportowej możliwy jest najczęściej po około 3 miesiącach lub po radiologicznym potwierdzeniu zrostu złamania.

Wykonane wówczas badania kontrolne są takie, jak przy rozpoznawaniu – RTG, czasem MRI.

Złamanie zmęczeniowe – jak zapobiegać?

  • Nie należy zbyt szybko zwiększać obciążeń treningowych i wydłużać czasu treningu.
  • Należy zadbać o odpowiednie przerwy między treningami, poświęcając je na regenerację.
  • Należy uzupełnić trening biegowy o ćwiczenia ogólnorozwojowe i stabilizujące.

Leczenie złamań kostek goleni

Złamania kostek goleni należą do częstych urazów w obrębie kończyny dolnej. Mechanizm złamania jest najczęściej pośredni – dochodzi do niego, gdy stopa ustawia się pod kątem do podłoża, a podudzie ulega rotacji.

Taka sytuacja może wystąpić podczas nagłego zwrotu w trakcie biegu, utknięcia obciążonej stopy, zeskoku na źle postawioną stopę, a także w wyniku wypadku komunikacyjnego.

Ze względu na fakt, że są to złamania wpływające na wzajemne dopasowanie powierzchni stawowych stawu skokowego, leczenie musi doprowadzić do pełnego odtworzenia prawidłowych warunków anatomicznych tej okolicy. W przypadku złamań niestabilnych wskazane jest leczenie operacyjne.

Złamania stabilne poddają się natomiast leczeniu zachowawczemu, choć należy zaznaczyć, że u osób aktywnych sportowo czasem podejmuje się także decyzję o podjęciu leczenia operacyjnego. W trakcie rekonwalescencji pacjent powinien ściśle stosować się do zaleceń lekarza oraz uczestniczyć w procesie rehabilitacji. Pozwoli to zwiększyć szansę na przywrócenie funkcji stawu skokowego sprzed urazu oraz umożliwi szybszy powrót do normalnej aktywności.

Złamania kostek to złamania występujące w obrębie nasady dalszej kości piszczelowej i/lub kości strzałkowej, które biorą udział w tworzeniu stawu skokowo-goleniowego. Staw skokowo-goleniowy, inaczej staw skokowy górny, tworzą powierzchnie stawowe:

  • górna powierzchnia stawowa bloczka kości skokowej oraz powierzchnia stawowa dolna kości piszczelowej,
  • przyśrodkowa powierzchnia stawowa bloczka kości skokowej oraz powierzchnia stawowa kostki przyśrodkowej (piszczeli),
  • boczna powierzchnia stawowa bloczka kości skokowej oraz powierzchnia stawowa kostki bocznej (strzałki).

Kość strzałkowa oraz kość piszczelowa tworzą widełki, między którymi znajduje się kość skokowa.

Tylna krawędź kości piszczelowej czasami nazywana jest „trzecią kostką”, a złamania, w których bierze ona udział określane złamaniami trójkostkowymi.

Wzajemne prawidłowe ułożenie kości podudzia i kości skokowej umożliwia ścisłe dopasowanie powierzchni stawowych do siebie (tzw. kongurencję stawu) i tym samym równomierne rozłożenie obciążenia przenoszonego na kość skokową.

Złamania kostek mogą prowadzić do zaburzenia powyższych relacji anatomicznych, co zmienia rozkład sił działających na kość skokową oraz generuje miejsca punktowo zwiększonych nacisków w obrębie chrząstki stawu skokowo-goleniowego.

Celem leczenia złamań kostek jest precyzyjne odtworzenie wszystkich powierzchni stawowych z utrzymaniem ich prawidłowego ustawienia do czasu pełnego zrostu kości.

W przeciwnym wypadku, brak uzyskania kongruencji stawu może spowodować szybszą degenerację chrząstki stawowej i przedwczesny rozwój choroby zwyrodnieniowej (artrozy).

Rodzaje złamań kostek

Istnieje kilka klasyfikacji złamań kostek. Najpopularniejsze z nich to klasyfikacja Danis – Weber' a i Lauge – Hansen' a. Klasyfikacje te oparte są na mechanizmie powstawania złamania, poziomie złamania kostki bocznej i co za tym idzie sposobu zaopatrywania. Ze względu na obszerność, nie będą tu omawiane. W uproszczeniu złamania kostek można opisać jak poniżej:

Złamanie kostki bocznej

Kość strzałkowa przenosi 1/6 obciążeń stawu skokowego. Złamanie kości strzałkowej może doprowadzić do jej skrócenia oraz ustawienia w rotacji zewnętrznej. Precyzyjne nastawienie złamania strzałki jest bardzo ważne, ponieważ nawet minimalne odchylenie od jej prawidłowego ustawienia poważnie zaburza kongurencję stawu skokowego.

Złamanie kostki bocznej z uszkodzeniem więzozrostu piszczelowo-strzałkowego

Więzozrost piszczelowo-strzałkowy łączy piszczel oraz strzałkę w ich dolnym odcinku. Uszkodzenie więzozrostu może powodować poszerzenie widełek stawu skokowo-goleniowego i stanowić przyczynę niestabilności stawu skokowego.

Złamanie kostki przyśrodkowej, złamania dwukostkowe

Kostka przyśrodkowa rzadko ulega izolowanemu złamaniu. Najczęściej dochodzi do jednoczesnego złamania kości piszczelowej i strzałkowej.

Złamanie trójkostkowe

Złamanie trójkostkowe obejmuje równoczesne złamanie kostki bocznej, kostki przyśrodkowej oraz tylnej krawędzi piszczeli („kostki tylnej”). Złamaniu może towarzyszyć tylne zwichnięcie kości skokowej i rozerwanie więzozrostu piszczelowo – strzałkowego.

Złamanie typu „pilon fracture”

Określenie „pilon” dotyczy dalszego końca kości piszczelowej powstałych przy urazach wysokoenergetycznych – najczęściej upadkach z wysokości. Są to złamania wieloodłamowe z całkowitym oddzieleniem stawu skokowego od piszczeli. Towarzyszy im duży uraz tkanek miękkich otaczających staw skokowy.

You might be interested:  Terapia wisceralna, czyli starosłowiański masaż brzucha – co to jest, efekty, wskazania i przeciwwskazania

Złamania kostek u dzieci

U dzieci występują dwa charakterystyczne złamania: Tillaux oraz trójpłaszczyznowe, które mogą obejmować chrząstkę wzrostową piszczeli. Bardzo ważnym celem leczenia jest ochrona chrząstki wzrostowej, której trwałe uszkodzenie mogłoby doprowadzić do zaburzeń wzrostu kości na długość.

Diagnostyka złamań kostek

Pierwszym punktem diagnostyki jest zebranie od pacjenta wywiadu, który pozwoliłby choć częściowo ustalić prawdopodobny mechanizm urazu.

Następnie lekarz wykonuje badanie palpacyjne, by wstępnie zlokalizować miejsce złamania oraz badanie USG stawu skokowego w razie podejrzenia towarzyszących uszkodzeń tkanek miękkich – szczególnie więzadeł stawu skokowego i stawów sąsiednich.

W przypadku złamań z przemieszczeniem należy wziąć pod uwagę uszkodzenia naczyń krwionośnych oraz nerwów. Do oceny złamań wykorzystuje się zdjęcia rentgenowskie w projekcjach: AP, bocznej oraz celowanej na widełki stawu skokowego z ustawieniem podudzia w 15-20 stopniach rotacji wewnętrznej.

W przypadku bólu występującego z boku kolana należy także wykonać radiogram obejmujący całą długość kości podudzia celem wykluczenia tzw. wysokiego złamania kości strzałkowej (typu Maisonneuve). Na zdjęciach RTG widoczne są szczeliny złamania.

Ponadto, można ocenić zborność stawu skokowo-goleniowego – w prawidłowych warunkach górna, boczna i przyśrodkowa szpara dookoła kości skokowej powinny być takiej samej szerokości. Poszerzenie wolnej przestrzeni – przyśrodkowej lub bocznej względem kości skokowej, świadczy o rozejściu się „widełek stawu skokowego” i zawsze wymaga leczenia operacyjnego.

W przypadku skomplikowanych złamań wieloodłamowych przydatne jest wykonanie tomografii komputerowej z rekonstrukcją obrazu w 3D.

Jeśli występuje podejrzenie co do wystąpienia ostrego urazu chrzęstno-kostnego bloczka kości skokowej, należy wykonać badanie metodą rezonansu magnetycznego stawu skokowego (MRI).

Rezonans magnetyczny pozwala także na dokładną ocenę uszkodzeń tkanek miękkich w odniesieniu do przemieszczonych odłamów kości.

Leczenie złamań kostek

Wybierając metodę leczenia należy kierować się nie tylko typem złamania, ale również czynnikami takimi jak:

  • obecność ostrych uszkodzeń chrzęstnych lub chrzęstno-kostnych stawu skokowego,
  • obecność chorób współistniejących mających wpływ na procesy gojenia (żylaki, miażdżyca tętnic kończyn dolnych, cukrzyca),
  • wiek, poziom aktywności pacjenta,
  • rodzaj uprawianej aktywności sportowej ( im bardziej aktywny i wymagający pacjent tym bliżej jesteśmy decyzji operacyjnych dających szansę na wczesny powrót do ruchu obciążania versus długotrwałe unieruchomienie)

Niestabilne urazy kostek leczy się operacyjnie poprzez otwarte nastawienie odłamów i zespolenie wewnętrzne. Chirurg używa w tym celu dedykowanych do kostek śrub i płytek.

W przypadku złamań kostek z uszkodzeniem więzozrostu piszczelowo-strzałkowego dokonuje się anatomicznego nastawienia strzałki i zespolenia kości strzałkowej z piszczelą za pomocą śrub więzozrostowych lub stabilizacji typu „endobutton” (naprawa – odprowadzenie wspomnianego „rozejścia się widełek stawu skokowego”) Zabieg zespolenia złamanej kostki powinien być przeprowadzony do kilku dni po urazie. Złamania otwarte wymagają najszybszego jak to możliwe nastawienia odłamów po wcześniejszym dokładnym oczyszczeniu tkanek. Aby zmniejszyć ryzyko infekcji czasami stosuje się zespolenie zewnętrzne.

Złamania stabilne można leczyć operacyjnie lub zachowawczo. Leczenie zachowawcze złamań stabilnych raczej stosuje się u osób w podeszłym wieku, osób mało aktywnych oraz u osób z chorobami przewlekłymi utrudniającymi gojenie się tkanek miękkich. Na nogę zakłada się gips obejmujący staw skokowy lub rzadziej wyższy gips obejmujący dodatkowo staw kolanowy.

W okresie doleczania stosowane są ortezy podudziowe typu „Walker”, które pozwalają na częściowe obciążanie kończyny, gdy zezwoli na to lekarz. Główną wadą leczenia zachowawczego złamań kostek jest trudność w utrzymaniu idealnego ustawienia odłamów do czasu uzyskania pełnego zrostu.

W związku z tym, u młodych aktywnych osób i sportowców częściej wybiera się metodę leczenia operacyjnego (bez względu na typ złamania).

Rehabilitacja po złamaniu kostki

Proces rehabilitacji zawsze powinien przebiegać we współpracy fizjoterapeuty z ortopedą wykonującym zabieg operacyjny lub prowadzącym leczenie zachowawcze. Istotne jest wspólne ustalenie planu fizjoterapii i jej specyficznych celów oraz ograniczeń – w zależności od mechanizmu urazu, typu złamania oraz rodzaju zastosowanego zespolenia.

Ćwiczenia rehabilitacyjne powinny rozpocząć się w 2-3 dobie pooperacyjnej i mają za zadanie umożliwić pionizację i bezpieczny chód. Operowanej kończyny z reguły nie wolno obciążać przez przynajmniej 6-8 tygodni, a w niektórych przypadkach nawet przez 10 tygodni. W tym okresie pacjent porusza się o kulach, początkowo w bucie gipsowym, a następnie w specjalnej ortezie typu Walker.

Stopniowe obciążane kończyny można rozpocząć tylko po uzyskaniu informacji od ortopedy odnośnie zrostu kostnego i wygojenia więzozrostu piszczelowo-strzałkowego. Pierwsze obciążanie kończyny może mieć postać ćwiczeń wykorzystujących tzw. irradiację czyli przeniesienie pobudzenia.

Fizjoterapeuta przykłada opór na kończynie górnej lub tułowiu, wywołując określony wzorzec podporowy kończyny dolnej. Dzięki zastosowaniu pozycji w leżeniu z oparciem stopy o ścianę czy w półsiadzie, pacjent czuje się bezpieczniej i pewniej w trakcie pierwszych prób obciążania operowanej kostki.

Jest to również dobry sposób treningu propriocepcji czyli odczuwania pozycji stawu skokowego bez kontroli wzroku. Następnie pacjent uczy się prawidłowo obciążać stopę na podłożu w trakcie chodu.

W przypadku leczenia zachowawczego, po zdjęciu gipsu szczególnie ważne są ćwiczenia rozciągające mięsień trójgłowy łydki, który po dłuższym unieruchomieniu jest przykurczony i zaburza biomechanikę kończyny dolnej.

Czas powrotu do powrotu do pełnej sprawności jest różny – w zależności od rozległości urazu może wynosić od 3 do 8 miesięcy. Duże znaczenie w procesie rekonwalescencji odgrywa zaangażowanie pacjenta w proces rehabilitacji.

Należy mieć na uwadze, że niektóre skomplikowane typy złamań mogą uniemożliwić idealne odtworzenie powierzchni stawowych, co wiąże się z pewnym ograniczeniem funkcji stawu pomimo maksymalnych starań włożonych w proces usprawniania.

Źródła:

  1. Gaździk TS. Złamania kostek goleni. Ortho & Trauma 3(3),2006: 25-34.
  2. Benirschke S. Kramer P. Złamania kostek [w:] DiGiovanni C. Greisberg J. (Marczyński J. red.

    ) Stopa i staw skokowo-goleniowy: Core Knowledge of Orthopaedics, Elsevier Urban&Partner, Wrocław 2010; s. 271-284.

  3. Tarkin I. Cole P. Złamania typu pilon kości piszczelowej. [w:] DiGiovanni C. Greisberg J. (Marczyński J. red.

    ) Stopa i staw skokowo-goleniowy: Core Knowledge of Orthopaedics, Elsevier Urban&Partner, Wrocław 2010; s. 285-301.

Ważne informacje

Najczęściej zadawane pytania o leczenie złamanej kostki:

Złamanie kości – jak rozpoznać objawy nieprawidłowego gojenia się?

Złamania kości mogą być spowodowane wieloma przyczynami – od urazu mechanicznego po np. osteoporozę, która osłabia strukturę tkanki. W większości przypadków wymagają usztywnienia, co umożliwia prawidłową regenerację. Zdarzają się jednak sytuacje, w których niezależnie od miejsca złamania, kość zrasta się nieprawidłowo.

Najczęstszą przyczyną powikłań przy złamaniu kości są nieprawidłowości na pierwszym etapie leczenia lub zbyt wczesne obciążenia np. uszkodzonej kończyny, a także rezygnacja ze stabilizatora lub ortezy, które w wielu przypadkach są podstawą prawidłowo przeprowadzanej rehabilitacji.

Najczęstsze przyczyny powikłań

Podstawowym błędem, w przypadku złamania kości, jest próba samodzielnego jej nastawienia – mimo odczuwanego bólu. Jeśli podczas wypadku doszło do krwotoku, należy go jak najszybciej zatamować, ale nie ruszać zbytnio np. uszkodzoną kończyną.

Uraz powinien obejrzeć lekarz, a dalsze postępowanie uzależnione jest od obrazu na zdjęciu RTG. Większość tego typu kontuzji wymaga czasowego usztywnienia, co ma zapobiegać nieprawidłowemu zrastaniu się kości. Ciężkie przypadki wiążą się z częstszymi kontrolami, a ich zaniedbanie może doprowadzić do konieczności interwencji chirurgicznej.

Kluczowy jest również okres rehabilitacji, zwłaszcza po ściągnięciu gipsu lub opatrunku usztywniającego. Powrót do pełnej sprawności powinien być zawsze prowadzony pod kontrolą specjalisty i z uwzględnieniem odpowiednich ćwiczeń oraz zabiegów. W trakcie źle prowadzonego okresu rekonwalescencji, a zwłaszcza zbyt wczesnego obciążania, bardzo łatwo o ponowne uszkodzenie.

Kiedy złamanie się źle goi – objawy

Pierwszym alarmującym objawem jest nieustający lub narastający ból. Oczywiście na pierwszym etapie leczenia, może być odczuwany większy lub mniejszy dyskomfort, ale powinien ustępować wraz z procesem gojenia się.

Jeśli uszkodzone miejsce jest zagipsowane i nie widać czy rozwija się w nim stan zapalny, należy skontaktować się z lekarzem, który dodatkowo zleci zdjęcie RTG (w celu kontroli czy tkanki prawidłowo się ze sobą zrastają).

W przypadku uszkodzenia kończyn dolnych, zwłaszcza złamań w obrębie śródstopia, kostki czy stawu skokowego, łatwo o ponowny uraz np. na skutek zbytniego obciążenia nogi lub złego postawienia stopy. Zachodzi wówczas ryzyko uszkodzenia wtórnego, które również wymaga konsultacji medycznej i zlecenia odpowiednich badań.

Niepokojące są również wszelkie długotrwałe drętwienia, ponieważ mogą wiązać się z naciskiem na nerw lub jego uszkodzeniem. Alarmującym objawem powinny być pojawiające się zaczerwienienia wokół gipsu lub opatrunku, krwiste wybroczyny, zasinienie lub opuchlizna. Każdy z tych symptomów, zbagatelizowany, może mieć poważne konsekwencje.

Złamanie kości – objawy, leczenie, rehabilitacja

Złamanie to przerwanie ciągłości jednego lub kilku elementów kośćca, który u dorosłego człowieka składa się z 206, a u nastolatka nawet z 356 kości. Złamanie kości następuje w wyniku działania siły zewnętrznej, a objawy mogą być różne, w zależności od tego, jaka kość uległa uszkodzeniu – duża (np.

złamanie kości udowej i promieniowej) lub mała i niestabilna (np. złamanie kości śródstopia, czy nadgarstka). Zawsze jednak konieczna jest pomoc osobie poszkodowanej, a także diagnoza i należyte leczenie.

Wyjaśniamy, na jakiej podstawie można podejrzewać złamanie lub pęknięcie kości, a także podpowiadamy, na czym polega leczenie domowe za pomocą diety przyspieszającej zrastanie kości i specjalistycznej rehabilitacji. 

Co to jest złamanie kości?

Złamanie kości może być całkowite lub częściowe (nadłamanie, pęknięcie). Jest to stan, gdy w wyniku działania siły zewnętrznej dochodzi do uszkodzenia kości, która nie jest w stanie wytrzymać oporu. 

Stopień urazu zależy głównie od siły, z jaką doszło do działania na kość, a także otaczające ją mięśnie i więzadła. Istnieje jednak szereg czynników, które zwiększają ryzyko złamań, głównie:

  • wiek,
  • stan kości,
  • osteoporoza,
  • zmiany zwyrodnieniowe,
  • odwapnienie,
  • choroby nowotworowe.  

Złamanie może dotyczyć każdej z 206 kości wchodzących w skład kośćca osoby dorosłej, czy też 356 kości nastolatka. Najczęściej jednak dochodzi do złamań rąk i nóg, ponieważ to te części ciała są najbardziej wysunięte podczas upadku i przyjmują największy opór.  

Złamanie kości – rodzaje 

Uznając ogólny podział złamań wyróżnia się złamanie zamknięte bez przerwania ciągłości tkanek zewnętrznych, a także złamanie otwarte, przy którym fragment uszkodzonej kości przebija tkanki tworząc ranę z widoczną kością. 

Przy bardziej szczegółowym podziale uwzględnia się m.in.:

  • złamanie w zależności od przyczyny – bezpośrednie (działanie siły na kość) i pośrednie (działanie siły na tkanki otaczające kość), a także awulsyjne (w wyniku pociągnięcie) i kompresyjne (w wyniku zgniecenia kości);
  • w zależności od stopnia złamania złamanie częściowe (nadłamanie, pęknięcie) lub całkowite przerwanie kości, a także złamania skośne, poprzeczne, podłużne i spiralne. 

Złamanie kości może być również wyrównane, co oznacza, że fragment kości niewiele przesunął się poza jej prawidłową oś lub ze znacznym przesunięciem. Jeśli złamanie kości spowodowało uszkodzenie otaczających ją tkanek (mięśni, nerwów, naczyń krwionośnych) mowa o złamaniu skomplikowanym (złożonym, wieloodłamowym).   

Objawy złamania kości

Złamanie kości najczęściej kojarzy się z silnym bólem i ograniczeniem lub całkowitym uniemożliwieniem ruchomości w miejscu, w którym doszło do urazu.

Objawy złamania kości, które pojawiają się bezpośrednio po urazie, zwykle dotyczą uszkodzenia kości długich, głównie złamanie kości udowej, strzałkowej, ramiennej lub promieniowej

Kości po złamaniu mogą wywoływać nienaturalne ułożenie kończyn. Zwykle pojawia się również obrzęk, wyraźny krwiak lub zasinienie, uczucie mrowienia, zaburzenia czucia, czy  trzeszczenie w wyniku ocierania się o siebie uszkodzonych fragmentów kości. Złamanie otwarte występuje jednocześnie z raną i krwawieniem.     

Złamanie kości mniejszych, np. stopy i nadgarstka, nie zawsze wywołuje tak oczywiste objawy. Ból może pojawić się również na kilka godzin po urazie.

Co więcej zdarza się, że tkliwość pojawia się tylko podczas dotyku lub próby wykonania ruchów. Częściowe pęknięcie kości, np.

śródstopia, palca lub innej może występować bez obrzęku, a ból może pojawiać się tylko podczas ruchu.

Pierwsza pomoc przy złamaniu kości

Każdy uraz wymaga konsultacji z lekarzem. Jeśli w wyniku wypadku, czy nawet pozornie niegroźnego upadku z własnej wysokości pojawiają się jakiekolwiek objawy złamania kości, konieczna jest pierwsza pomoc, a kolejno specjalistyczna diagnoza, ponieważ złamanie można pomylić ze skręceniem lub zwichnięciem. 

Przede wszystkim nie należy usilnie poruszać kończyną w celu sprawdzenia, czy doszło do złamania, ponieważ może to grozić pogłębieniem uszkodzenia kości i okolicznych tkanek Stopień i rodzaj urazu oceni lekarz na podstawie badań diagnostycznych.

Pierwsza pomoc przy złamaniu obejmuje czynności, takie jak:

  • Zapewnienie bezpieczeństwa, zwłaszcza jeśli złamanie kości dotyczy osoby poszkodowanej w wypadku drogowym.
  • Unieruchomienie złamanej kości – wzdłuż uszkodzenia i sąsiadujących stawów (miejsc zgięcia) należy zastosować opatrunek usztywniający. Nigdy nie należy przyciągać uszkodzonej kończyny do sztywnego przedmiotu! Nie wolno również podejmować prób nastawienia kości, a jedynie przyłożyć sztywny przedmiot dopasowany kształtem i wielkością do złamanego miejsca. Najbezpieczniej, jeśli to możliwe, przytwierdzić złamaną rękę do tułowia za pomocą bandaża, a w przypadku złamania nogi lub stopu do drugiej kończyny.
  • Złamanie otwarte wymaga zatamowania krwotoku. Jałową gazę, ewentualnie fragment czystej odzieży należy przyłożyć do rany i lekko uciskać. Nie należy wkładać fragmentów gazy, czy innych przedmiotów do rany! Nie wolno również wyciągać odłamków kości! 
  • Osobie poszkodowanej nie należy podawać jedzenia i picia, ponieważ mogłoby to wywołać utrudnienia w przypadku konieczności podania znieczulenia, np. w celu nastawienia kości lub leczenia operacyjnego. 
  • Złamanie kości mniejszych bez występowania poważnych objawów również powinien ocenić lekarza, dlatego należy udać się do najbliższego oddziału ratunkowego. Jeśli złamanie kości uniemożliwia poruszanie, należy wezwać karetkę pogotowia. W przypadku złamań otwartych zawsze tamujemy krwotok, nieustannie sprawdzamy funkcje życiowe osoby poszkodowanej i bezzwłocznie wzywamy pomoc. 

Złamanie kości – na czym polega leczenie?

Podejrzewając złamanie kości lekarz może zalecić wykonanie zdjęcia rentgenowskiego, a w razie potrzeby także rezonans magnetyczny lub tomografię komputerową. Leczenie złamań zależy od ich rodzaju. 

Proste złamanie kości bez przemieszczenia wymaga unieruchomienia za pomocą gipsu lub ortezy.

W porównaniu do gipsu specjalna orteza jest lżejsza i nie wywołuje niewłaściwej postawy ciała pod wpływem obciążenia, dlatego ten rodzaj usztywnienia często zaleca się u dzieci, np. przy złamaniu kości ramiennej.

Jeśli natomiast doszło do złamania skomplikowanego, konieczne może okazać się nastawienie uszkodzonej kości lub leczenie operacyjne, w trakcie którego lekarz może zastosować m.in. druty stabilizujące odłamki kości, czy rekonstrukcję uszkodzonych tkanek. 

Zrastanie kości może trwać od kilku tygodni do wielu miesięcy. W tym czasie kość pozostaje unieruchomiona. Należy również regularnie wykonywać zalecane badania kontrolne, które pomogą ocenić, jak szybko zrasta się kość. W niektórych przypadkach dochodzi do komplikacji, które wymuszają ponowne przeprowadzenie zabiegu. 

Podsumowując, leczenie złamania kości obejmuje etapy, takie jak:

  • pierwsza pomoc przy złamaniu kości;
  • badania diagnostyczne;
  • nastawienie kości lub leczenie operacyjne;
  • unieruchomienie;
  • leczenie objawowe, głównie łagodzenie bólu za pomocą leków doustnych i działających miejscowo, np. plastrów Itami;  
  • niwelowanie obrzęku i zasinień, np. poprzez stosowanie okładów i maści;
  • rehabilitacja przyśpieszająca powrót do sprawności. 

Kiedy potrzebna jest rehabilitacja po złamaniu kości?

Osoby, które przeszły złamanie kości, często są kierowane na rehabilitację. Niestety zdarza się, że leczenie nie pozwala na odzyskanie pełnej sprawności fizycznej, np.

gdy zrastanie kości przebiega nieprawidłowo. Mogą tworzyć się niewłaściwe zrosty, w tym tzw. staw rzekomy w przypadku, gdy kości się nie zrastają, a ich fragmenty poruszają się względem siebie. Do innych powikłań należą m.in.

deformacje, zakrzepy, czy przykurcze. 

Złamanie kości niemal zawsze wymaga unieruchomienia. W konsekwencji stawy i mięśnie przez wiele tygodni nie funkcjonują prawidłowo. Czasowe ograniczenie ruchu stawów prowadzi do przykurczu. Złamanie kości z wymienionymi powikłaniami to główne wskazanie do rehabilitacji, a niekiedy także do zmiany sposobu leczenia, w tym na operacyjne.

Rehabilitację warto rozpocząć bezpośrednio po zdjęciu gipsu lub ortezy. To, ile zrasta się kość, zależy głównie od rodzaju złamania i kilku innych czynników.

Nie należy jednak przedwcześnie rezygnować z usztywnienia i badań kontrolnych, ponieważ niekiedy pomimo ustąpienia dolegliwości kość wciąż pozostaje uszkodzona.

Rehabilitacja po złamaniu kości nie może być również odkładana, ponieważ mięśnie ulegają osłabieniu. 

Zabiegi rehabilitacyjne przywracające sprawność kończyn rozpoczyna się możliwie najszybciej, pod nadzorem specjalisty, który na podstawie badań stwierdzi zrost kości i zaleci odpowiednie postępowanie.

Podstawą rehabilitacji jest przywrócenie sprawności manualnej. W tym celu stosuje się zabiegi, takie jak:

  • ćwiczenia,
  • laseroterapia,
  • krioterapia,
  • masaże,
  • fizykoterapia,
  • małoinwazyjne zabiegi przyspieszające zrost kości.  

Dieta wskazana przy złamaniach 

Całkowity zrost kości może nastąpić nawet dopiero pół roku po urazie, dlatego warto wiedzieć, jak przyspieszyć zrost kości po złamaniach.

To, ile czasu zrasta się kość, zależy nie tylko od rodzaju złamania, ale także od ogólnego stanu zdrowia. Aby możliwe było prawidłowe zrastanie kości organizm potrzebuje szeregu witamin i mikroelementów, które biorą udział w budowie kośćca.

Ich poziom można uzupełniać stosując leki witaminowe na przyspieszenie zrostu kości

Pomocna okazuje jednak przede wszystkim dieta przy złamaniach. Powinna być ona uboga w sól. Należy ograniczyć również spożycie kofeiny i napojów alkoholowych.

Do codziennego jadłospisu warto wprowadzić posiłki zawierające głównie wapń, fosfor, magnez, witaminę D3, witaminę K i białko.

Kompletna dieta przy złamaniach kości powinna więc uwzględniać produkty, takie jak:

  • przetwory mleczne (maślanki, kefiry);
  • jaja;
  • ryby: łosoś, śledź, makrela, sardynki, szprotki;
  • mięso: wieprzowina, wołowina, drób;
  • warzywa: kapusta, brokuły, soczewica, fasola, sałata, kapusta, natka pietruszki, jarmuż;
  • orzechy, nasiona chia; 
  • pieczywo pełnoziarniste i razowe.  

Lek. Michał Dąbrowski 

Złamanie kości śródstopia: definicja, objawy, leczenie

Stopa stanowi istotną część statyczno-dynamiczną narządu ruchu. Jest ona pierwszym elementem kontaktu z podłożem w trakcie lokomocji.

Stopa pełni funkcję podporową, mechanizmu napędowego oraz umożliwia zrównoważenie położenia ciała w przestrzeni. Stopa prawidłowo ukształtowana jest sprężysta.

Na jej wydolność wpływa sprawność mięśniowo-więzadłowa narządu ruchu, struktura tkanki kostnej oraz sama budowa anatomiczna stopy.

Stopa składa się z 26 kości połączonych ze sobą aparatem więzadłowo–stawowym, tworzących 33 stawy, wzmocnione przez 107 więzadeł. Szkielet stopy składa się z trzech części: (I) kości stępu, do których zalicza się kość skokową, piętową, łódkową, sześcienną oraz trzy kości klinowate, (II) śródstopia, (III) kości palców stopy.

Kości śródstopia w liczbie pięciu należą do kości długich, które są podzielone międzykostnymi przestrzeniami śródstopia. Są one ukierunkowane horyzontalnie i ukształtowane w ogólnym zarysie tak jak kości śródręcza. W każdej kości śródstopia wyróżnia się podstawę, trzon i głowę. Po bocznej stronie kości obecny jest dołek dla więzadła pobocznego.

Pierwsza kość śródstopia jest bardziej przysadzista od pozostałych kości śródstopia i sama w swej budowie skręcona (w części bliższej skręcona w kierunku supinacyjnym, a w części dalszej w kierunku probacyjnym). Jej cechą charakterystyczną jest guzowatość na stronie podeszwowej.

Ponadto w stosunku do innych punktów podparcia stopy I kość śródstopia jest bardzo ruchoma, rusza się ona w kierunku grzbietowym i w kierunku podeszwowym. Dzięki tej ruchomości możliwe jest pokonywanie nierównych terenów.

Druga kość śródstopia jest najdłuższa i dlatego sięga podstawą bardziej ku tyłowi miedzy przyśrodkową i pośrednią kość klinowatą. Podstawa V kości śródstopia jest wydłużona w kierunku bocznym, tworząc wyczuwalną przez skórę guzowatość.

Położona jest ona pomiędzy kością sześcienną (leżącą do przodu do kości piętowej), a małym palcem u nogi. Palpacyjnie można ją wyczuć na zewnętrznej krawędzi stop.

Kości śródstopia odgrywa ważną funkcję dla zewnętrznej architektury stopy.

Sklepienie stopy tworzą stabilne łuki, rozciągające się: (i) od guza piętowego do I kości śródstopia (łuk podłużny przyśrodkowy – dynamiczny ), (ii) od guza piętowego do V kości śródstopia (łuk podłużny boczny – statyczny), (iii) od I do V kości śródstopia (łuk poprzeczny).

W trakcie ruchu od strony podudzia obciążenie przenoszone przez górny staw skokowy rozkładane jest na 3 kąty płaszczyzny podparcia. Głowy I i V kości śródstopia oraz guz piętowy stanowią główne punkty podparcia. Co więcej, głowy I oraz V kości śródstopia są ważnymi miejscami, do których przyczepiają się mięśnie podudzia.

Złamanie kości śródstopia

Z medycznego punktu widzenia złamanie kości śródstopia to przerwanie ciągłości kości środkowej stopy wskutek przekroczenia granicy jej wytrzymałości. Złamanie śródstopia jest powszechnym zjawiskiem wśród osób dorosłych jak i dzieci.

Do złamania kości śródstopia może dojść podczas intensywnego wysiłku (nieprawidłowego ustawienia stopy na twardym podłożu podczas biegania, ciężkiej pracy fizycznej) lub nieszczęśliwego wypadku (np. upadku z wysokości). Czynnikiem ryzyka jest także reumatoidalne zapalenie stawów. Najczęściej złamaniu ulega piąta kość śródstopia (ponad 50% przypadków złamań śródstopia).

Najrzadziej dochodzi do złamań pierwszej kości śródstopia (5% przypadków). Przerwanie ciągłości pierwszej kości śródstopia zazwyczaj jest diagnozowane u dzieci poniżej 5 roku życia.

Złamanie V kości śródstopia może nastąpić w różnych miejscach tej niewielkiej kości i w różny sposób, dlatego rozpoznaje się trzy rodzaje tej kontuzji. Pierwsze z nich nazywane „złamaniem tenisisty” (awulsyjne) charakteryzuje się oderwaniem niewielkiego fragmentu od końca kości skierowanego ku tyłowi.

Kontuzja może być spowodowana raptownym pociągnięciem przez, przyczepiające się do guzowatości V kości śródstopia, ścięgno mięśnia strzałkowego krótkiego bądź rozcięgno podeszwowe.

Do awulsyjnego złamania kości śródstopia dochodzi często w trakcie rozgrywki tenisowej przy nagłym zatrzymaniu gracza po jego podbiegnięciu do piłki.

Spośród wszystkich rodzajów złamań V kości śródstopia najczęściej diagnozowane jest tzw. „złamanie Jones’a”. Nazwa pochodzi od nazwiska Roberta Jones’a, który to 115 lat temu jako pierwszy opisał takie złamanie.

W przypadku tego typu złamania uszkodzenie ma miejsce na granicy nasady i przynasady kości śródstopia blisko 1,5 cm od końca kości. Ponadto złamanie Jonesa występuje w miejscu słabego ukrwienia V kości śródstopia, przez co potencjał gojenia jest znacznie gorszy niż w przypadku złamania awulsyjnego.

Zazwyczaj wywołane jest ono nieprawidłowym postawieniem stopy na bok i tym samym zbyt dużym obciążeniem piątej kości śródstopia.

Trzeci rodzaj złamania kości śródstopia dotyczy trzonu kości i nazywane jest, ze względu na najczęstszą przyczynę, „złamaniem zmęczeniowym” (inaczej złamanie przeciążeniowe, stresowe, powolne, marszowe). Przyczyną pojawienia się tego typu złamania nie jest jednak pojedynczy uraz, lecz liczne mikrourazy wynikające z przewlekłego przeciążenia.

Jeżeli te mikrouszkodzenia nie regenerują się prawidłowo pomiędzy kolejnymi treningami, a na kość zadziała ogromna siła, a mięśnie w wyniku zmęczenia stracą swoje właściwości tłumiące drgania, następuje faza krytyczna wytrzymałości tkanki kostnej i jej znaczne uszkodzenie. Złamanie tego rodzaju dotyczy często drugiej i trzeciej kości śródstopia.

Złamanie zmęczeniowe kości śródstopia najczęściej występuje u osób wykonujących wielogodzinną pracę w pozycji stojącej, tancerzy, biegaczy, piłkarzy. Złamanie stresowe może dotknąć również kość sześcienną, która styka się z dwiema kośćmi śródstopia (IV i V).

Złamanie kości sześciennej towarzyszy często uszkodzeniom pozostałych kości stopy, w tym również złamaniu śródstopia.

Objawy złamania kości śródstopia

Bez względu na miejsce, w którym doszło do złamania kości śródstopia objawy są takie same. W pierwszej kolejności pojawia się silny ból najczęściej po bocznej stronie stopy.

Ulega on nasileniu w trakcie uciskania stopy, podczas chodzenia, czy też ruchu palcami stopy, a ustępuje przy odciążeniu stopy.

Ponadto w związku z tym, że złamanie najczęściej połączone jest z obrażeniem sąsiednich tkanek miękkich, konsekwencją jest także krwiak wywołujący zasinienie zewnętrznej części stopy. Objawem złamana kości śródstopia jest również obrzęk, który ogranicza ruchy stopy, i tym samym uniemożliwia chodzenie.

Niemniej jednak, gdy przebyty uraz był niewielki, zdarza się, że stopa nie nosi jednoznacznych cech urazu i chory może nie odczuwać silnych dolegliwości. Ma to miejsce zazwyczaj przy nieurazowych złamaniach marszowych.

Ponadto jeśli złamanie w stopie jest niewielkie nierzadko jest słabo widoczne na zdjęciach RTG zwłaszcza, gdy jest świeże.

Dopiero po upływie kilku dni, gdy w miejscu złamania śródstopia dochodzi do wstępnej resorpcji kości na skutek prawidłowego gojenia, takie złamanie może zostać uwidocznione w RTG.

Sposoby leczenia

Złamanie kości śródstopia wymusza unieruchomienie chorej stopy, poprzez uniemożliwienie ruchów w stawie skokowym. Wywiad lekarski, badanie manualne oraz zdjęcie RTG złamania kości śródstopia pozwalają na umiejscowienie i przebieg linii uszkodzenia oraz obecność ewentualnych odłamów kostnych.

W sytuacji podejrzenia urazów tkanek miękkich zaleca się wykonanie USG. W oparciu o wyniki wymienionych badań można zastosować odpowiednią terapie. Leczenie pęknięcia kości śródstopia i złamania śródstopia bez przemieszczeń ma formę zachowawczą.

Zabieg operacyjny stosowany jest tylko i wyłącznie w przypadku bardziej skomplikowanego złamania śródstopia.

W przypadku awulsyjnego złamania V kości śródstopia leczenie najczęściej polega na chodzeniu w obuwiu z twardą podeszwą, bądź zastosowaniu specjalnej ortezy stopowo-goleniowej (buta marszowego). U większości pacjentów całkowite wyleczenie następuje po około 8 tygodniach.

Złamania awulsyjne piątej kości śródstopia zazwyczaj leczy się nieoperacyjnie.

Jednakowoż, stwierdzenie przemieszczenia dużego (powyżej 30% powierzchni stawowej) fragmentu guzowatości V kości śródstopia pociąga za sobą konieczność leczenia operacyjnego, polegającego na nastawieniu i odpowiednim zespoleniu odłamów kostnych.

W przypadku złamania Jones’a leczenie kości V śródstopia wymaga zupełnego unieruchomienia gipsowego lub za pomocą ortezy okres 6 do 8 tygodni z całkowitym zakazem obciążania kończyny.

Osobom uprawiającym sport proponuje się wykonanie zabiegu operacyjnego, który polega na użyciu śruby wkręcanej wzdłuż do środka kości.

Tego rodzaju zabieg zalecany jest także pacjentom, u których leczenie nieoperacyjne złamania piątej kości śródstopia nie przyniosło oczekiwanego efektu.

Złamania ze zmęczenia zaliczane są do najbardziej uciążliwych. Gojenie przeciąga się nawet do 20 tygodni. Co więcej, zdarza się, że w tym czasie złamane kości śródstopia może nie ulec zrośnięciu.

W przypadku złamania ze zmęczenia terapia obejmuje unieruchomienie stopy przy użyciu szyny lub gipsu. W niektórych przypadkach konieczne bywa leczenie operacyjne z zastosowaniem przeszczepów kostnych.

Pacjentom, u których doszło do tego typu załamania zaleca się niekiedy wprowadzenie modyfikacji w aktywności sportowej.

Leczenie złamania kości śródstopia obejmuje również rehabilitację. Powinna ona polegać m.in. na wdrożeniu jeszcze w trakcie unieruchomienia delikatnych ćwiczeń zdrowej kończyny dolnej, nauce prawidłowego chodu, masażu stóp, kinezoterapii.

Pomocna jest również fizykoterapia, obejmująca zabiegi o działaniu regenerującym i pobudzającym zrost kości (laseroterapia, ultradźwięki), zmniejszające ból i obrzęk krioterapię, elektrostymulację oraz zabiegi poprawiające ukrwienie i odżywianie tkanek miękkich (np. kąpiel wirową kończyny dolnej).

Ponadto leczenie złamania kości śródstopia wymaga regularnych kontroli lekarskich, w trakcie których wykonuje się badanie RTG oraz monitoruje postęp zrostu kości.

Leave a Comment

Your email address will not be published. Required fields are marked *