Osobowość psychopatyczna – przyczyny, cechy, objawy, test, leczenie, związki

Osobowość dyssocjalna, zwana także psychopatią, to zaburzenie psychiczne objawiające się brakiem empatii oraz lekceważeniem społecznych norm. Jakie są jego przyczyny, objawy i jak wygląda leczenie?

Potocznie mówi się o nich psychopaci. Gdyby sięgnąć do etymologii tego słowa, napotkalibyśmy zlepek greckich słów, z których ‘psyche’ odnosi się do ‘duszy’, a ‘pathos’ do cierpienia.

Co nam wychodzi? Zaburzona dusza i właśnie tak można by podsumować psychopatów. To osoby o chorym systemie myślenia i odczuwania.

Ale co musiało zajść w ich życiu, że stali się tym, kim są i czy jest dla nich szansa na wyleczenie?

Osobowość dyssocjalna – cechy

Osobowość dyssocjalna to jedno z zaburzeń osobowości, które idzie w parze z występowaniem cech jak chłód emocjonalny, agresja, skłonność do przemocy, brak empatii, zaspokajanie swoich potrzeb kosztem innych oraz nieprzestrzeganie obowiązujących norm społecznych. Przedmiotowe traktowanie innych i kierowanie się wyłącznie własnym zyskiem utrudnia psychopatom nawiązywanie relacji społecznych. Podobnie jak zaspokajanie własnych potrzeb kosztem innych.

Zobacz: Socjopata – kim jest i jak z nim żyć? Objawy, przyczyny i leczenie socjopatii

Osobowość psychopatyczna – przyczyny, cechy, objawy, test, leczenie, związki

Jak rozpoznać psychopatę?

Osoby z dyssocjalną osobowością nie liczą się ze zdaniem i uczuciami innych osób, nie istnieją dla nich autorytety oraz normy społeczne. Z tego powodu kłamią i celowo wprowadzają innych w błąd. Mówiąc wprost to wytrawni manipulatorzy, którzy zrobią wszystko, by osiągnąć korzyści.

Z pewnością pomaga im w tym brak odczuwania lęku i strachu – zachowują zimną krew nawet w niesamowicie intensywnych emocjonalnie sytuacjach. Łamią zasady molarne i etyczne, czemu nie towarzyszą choćby najmniejsze wyrzuty sumienia. Są przekonani o własnej wyjątkowości.

Nie znają czegoś takiego jak autorefleksja, co sprawia, że obca jest im także frustracja. To z kolei pociąga za sobą szybkie wpadanie w gniew i agresję.

Osobowość psychopatyczna – przyczyny, cechy, objawy, test, leczenie, związki

Osobowość dyssocjalna – przyczyny

Skąd biorą się psychopaci? Specjaliści nie mają jednoznaczniej odpowiedzi na to pytanie, za to wskazują kilka możliwych źródeł tego zaburzenia.

Przyczyn psychopatii można szukać w czynnikach środowiskowych, czyli mogą wywołać ją nieprawidłowe postawy rodzicielskie czy brak jednego z rodziców.

Nie jest to oczywiście warunek konieczny bowiem, psychopata może dorastać w pełnej rodzinie, w której występują agresja, kłótnie, uzależnienia oraz patologicznie wzorce zachowań jak odrzucenie, manipulacja, oziębłość społeczna czy nadopiekuńczość.

Kolejną możliwością są czynniki fizjologiczne, jak nieprawidłowości w budowie układu nerwowego, urazy głowy, dysfunkcje układu limbicznego czy wrodzone wady mózgu. Istotną rolę odgrywa tutaj także układ hormonalny – rozwianie gospodarki serotoniny, kortyzolu i testosteronu może wywoływać antyspołeczne zachowania.

Osobowość psychopatyczna – przyczyny, cechy, objawy, test, leczenie, związki

Osobowość dyssocjalna – diagnoza

Diagnozy osobowości dyssocjalnej dokonuje psychiatra na podstawie wywiadu klinicznego, obserwacji pacjenta oraz danych od jego bliskich.

W rozpoznaniu psychopatii kieruje się posiadaniem przez diagnozowaną osobą cech jak: brak empatii, brak poczucia odpowiedzialności oraz winy, brak trwałych związków z innymi ludźmi, nieodczuwanie frustracji, wysoka agresywność oraz skłonność do manipulacji.

Zobacz: Skłonności do ryzyka i negatywne podejście do życia. Czym jest osobowość borderline?

Osobowość dyssocjalna – leczenie

Leczenie psychopatii jest bardzo trudne ze względu na fakt, że osoba z osobowością dyssocjalną nie będzie skłonna do poddania się leczeniu. Będzie oskarżać otoczenie o problemy, ale nie weźmie ich na klatę.

Gdyby jednak pacjent chciał zmienić swoje życie, prowadzący go terapeuta pracowałby w nurcie poznawczo-behawioralnym, co pozwoli na pokazanie punktu widzenia otoczenia i zestawienie go z własnym, psychopatycznym.

Osobowość psychopatyczna – przyczyny, cechy, objawy, test, leczenie, związki Zobacz również: Osobowość psychopatyczna – przyczyny, cechy, objawy, test, leczenie, związki

Gdy słyszymy słowo narcyz często nie myślimy o mitologicznym, pięknym mężczyźnie a określenie osoby tym słowem raczej nie jest komplementem. Kim zatem jest tytułowy narcyz? Bardzo często jest to mężczyzna. A objawami zaburzenia osobowości jakim jest…

Czytaj więcej ⟶ Osobowość psychopatyczna – przyczyny, cechy, objawy, test, leczenie, związki

Przekonany o własnej wyjątkowości, pozbawiony empatii i arogancki wobec otaczającego go świata – to właśnie narcyz. Jeśli przeanalizujesz swoje najbliższe otoczenie, na pewno znajdziesz kogoś pasującego do tego rysopisu. Jak radzić sobie z osobą z za…

Czytaj więcej ⟶ Osobowość psychopatyczna – przyczyny, cechy, objawy, test, leczenie, związki

Poczucie własnej wartości pojawia się w naszym życiu w dwóch postaciach – albo nam go brakuje, albo mamy jego nadmiar. Czym jest i jak je budować? Bo na wstępie pada od razu jedna z lepszych wiadomości – nad sposobem, w który oceniamy s…

Czytaj więcej ⟶

Osobowość psychopatyczna – przyczyny, objawy, leczenie, u dziecka, w związku

Osobowość psychopatyczna – przyczyny, cechy, objawy, test, leczenie, związkifot. Adobe Stock

Zwykle brakuje mu empatii, jest impulsywny, lubi manipulować i brakuje mu odpowiedzialności. Jakie jeszcze cechy przejawia psychopata i czy… da się z nim żyć w związku? Pytamy Joannę Pińciurek – psycholog, psychoterapeutkę z Fundacji Pomocy Psychologicznej i Edukacji Społecznej RAZEM (www.razem-fundacja.org).

Czym dokładnie jest osobowość psychopatyczna?

Joanna Pińciurek: Nie istnieje obecnie w przyjętych klasyfikacjach psychiatrycznych termin osobowość psychopatyczna jako odrębna kategoria diagnostyczna.

Zawiera się ona bowiem w ramach osobowości antyspołecznej czy dyssocjalnej. Jej diagnoza jest jednak możliwa dzięki narzędziom psychologicznym, jak chociażby Skala Skłonności Psychopatycznych R.

Hare’a, Inwentarz Osobowości Psychopatycznej oraz skala Kompleksowej Oceny Osobowości Psychopatycznej.

Właśnie koncepcja Roberta D. Hare’a wydaje się w pełny sposób opisywać czym charakteryzuje się psychopatia. Wyróżnił on dwa czynniki opisujące osobę psychopatyczną.

Pierwszy z nich dotyczy egoistycznego, wrogiego i pozbawionego wyrzutów sumienia wykorzystywania innych, czarującego, lecz powierzchownego uroku osobistego, tendencji do patologicznego kłamstwa, przesadnie zawyżonego poczucia własnej wartości, powierzchownej i płytkiej uczuciowości, chłodu emocjonalnego oraz nieodpowiedzialności.

Drugi czynnik z kolei wiąże się z chronicznie niestabilnym, antyspołecznym i nieakceptowanym stylem życia, dużym zapotrzebowaniem na stymulację i dużą podatnością na znudzenie, pasożytniczym trybem życia, niewielką samokontrolą zachowania, brakiem realizmu i planowania dalekosiężnych celów, impulsywnością, nieodpowiedzialnością oraz lekkomyślnością.

Lektura powyższych cech nasunąć może pytanie: czy i ja nie znam takich osób? Często taki styl funkcjonowania prezentują osoby ze świata polityki czy biznesu. Spełniają się zawodowo i cieszą się uznaniem. Ich brak emocji pomaga zachować spokój w obiektywnie trudnych sytuacjach.

To osoby, które często zajmują wysokie stanowiska. Trudno odmówić im uroku, a zdecydowane wręcz bezwzględne zachowanie pozwala im podejmować wysokie ryzyko i osiągać zamierzone cele. Psychopatia nie musi oznaczać, że ktoś jest przestępcą i mordercą. Można mieć np. psychopatyczny rys osobowości, pewien styl, ale funkcjonować w miarę normalnie.

Jakie są objawy osobowości psychopatycznej?

Najczęstsze cechy obawiające się u psychopaty to:

  • łatwość wypowiedzi, powierzchowny urok,
  • zawyżona, nieadekwatna samoocena,
  • brak wyrzutów sumienia,
  • brak empatii,
  • manipulowanie i skłonność do oszustwa,
  • wczesne zaburzenia zachowania,
  • zachowania antyspołeczne w dorosłości,
  • impulsywność,
  • słaba kontrola zachowania,
  • brak odpowiedzialności.

Czy można zdiagnozować taką osobowość u dziecka?

U dzieci diagnozujemy zaburzenia zachowania lub pewien rys psychopatyczny. Mimo tego to właśnie obserwacja dzieci, a szczególnie nastolatków, jest wyjątkowo ważna, ponieważ daje duże szanse na modyfikacje zachowania mogące nie dopuścić do rozwoju psychopatii.

Nie znamy przyczyn psychopatii, jednak dotychczasowe badania mówią o czynnikach genetycznych na poziomie struktury mózgu, wychowaniu bez jasno określonych granic oraz trudnych, traumatycznych doświadczeniach życiowych.

Czy z taką osobą da się żyć w związku?

Życie z psychopatą w związku… wybaczcie, ale nasuwa mi się porównanie do modliszki. Jeśli wasz partner lub partnerka przejawia większość cech psychopatycznych, a wy nie, to warto pomyśleć o rozstaniu. Relacja taka pełna będzie bowiem cierpienia, manipulacji i wykorzystania. Nie liczcie na bezinteresowność, osoba taka liczy tylko i wyłącznie na własne korzyści.

Czy osobowość psychopatyczną można wyleczyć?

Jak już wcześniej wspominałam im wcześniejsza interwencja, tym lepsze efekty leczenia.

Jednak ze względu na ciągły brak pełnych danych dotyczących powstania tego zaburzenia, skuteczność terapii nawet połączonych jest nadal bardzo niska.

Obecnie możemy zaoferować psychoterapię poznawczo-bechawioralną czy systemową oraz inne oddziaływania terapeutyczne, jak i farmakoterapię.

Niestety psychopaci sami rzadko zgłaszają się do psychoterapeuty, bo i po co mieliby to robić, im jest przecież dobrze, tylko nam z nimi nie…

Zobacz też:Jak rozgryźć rogatą duszę psychopaty?Kiedy kobieta kocha psychopatę 

Osobowość psychopatyczna – przyczyny, cechy, objawy, test, leczenie, związkiEkspert: Joanna Pińciurek – psycholog, psychoterapeutka z Fundacji Pomocy Psychologicznej i Edukacji Społecznej RAZEM (www.razem-fundacja.org).

Uwaga! Powyższa porada jest jedynie sugestią i nie może zastąpić wizyty u specjalisty. Pamiętaj, że w przypadku problemów ze zdrowiem należy bezwzględnie skonsultować się z lekarzem!

Umysł psychopaty

Bez serca, twardy i pozbawiony emocji. Takim przedstawiamy sobie psychopatę, dopóki nie zerkniemy za maskę. Naukowcy od dziesięcioleci byli jednomyślni, zgodnie z powszechnym mniemaniem, że psychopatą człowiek się rodzi i na zawsze nim pozostaje.

You might be interested:  Karoshi – co to jest, jakie są objawy i skutki?

Jednak Aina Gullhaugen, badaczka z Norweskiego Uniwersytetu Nauki i Technologii, nie zgadza się z tym poglądem.

Geny czy środowisko?

„W ciągu ostatnich paru lat wiele się wydarzyło w psychiatrii” – mówi Gullhaugen. „Jednak ciągle pokutuje w niej przekonanie, że niektórzy ludzie są tak skonstruowani, że nie da się ich leczyć.

W podręcznikach nie pisze się o tym, że mieli ciężkie życie. Aż dotąd koncentrowano się na zachowaniach aspołecznych i braku empatii.

Wyjaśnienie oparto na biologii, bez zastanowienia nad tym, czego ci ludzie doświadczyli”.

W swej pracy psycholożka Gullhaugen zauważyła rozdźwięk między formalną charakterystyką psychopatii a spotkaniem z prawdziwym psychopatą.

Gullhaugen sądziła, że jeśli psychopatyczni przestępcy są tak nieczuli jak przedstawia to popularny obraz, nie mieliby żadnych słabych punktów i nie można byłoby stwierdzić u nich zaburzeń psychiatrycznych. Zastanawiała się, czy nie zadajemy niewłaściwych pytań i nie badamy tej sprawy w niewłaściwy sposób.

Z chęcią zajrzenia pod maskę podobną, jaką miała Clarice w spotkaniu z Hannibalem Lecterem w filmie „Milczenie owiec”, Gullhaugen zaczęła badać umysł psychopaty.

Ból Hannibala

„Hannibal Lecter jest prawdopodobnie najbardziej znanym psychopatą w świecie sztuki” – powiedziała Gullhaugen. „Jego postać jest doskonałą ilustracją zimnej maski, którą zakładają psychopaci – bo jest to maska. W głowie kanibala i seryjnego mordercy była czułość, ból, głębokie emocje i empatia”.

Pisarz Thomas Harris oparł postać Hannibala na prawdziwych seryjnych zabójcach po przeprowadzeniu badań w wydziale nauk behawioralnych FBI. Harris pokazywał, że zachowanie Hannibala było skutkiem szkód psychologicznych doświadczonych w dzieciństwie. Jak twierdzi Gullhaugen, takie rzeczy dają się leczyć.

Hannibal Lecter jest zmyślony, jednak Gullhaugen zgłębiając literaturę naukową dokonała porównania tej postaci z realnymi przypadkami ludzi, którzy wykazują wysoki stopień psychopatii. „Zapoznałam się z całą literaturą na ten temat z ostatnich 30 lat. Przeprowadziłam również badanie o potrzebach norweskich więźniów osadzonych w ściśle strzeżonych celach”.

Każda praca na temat tych tzw. najgorszych przestępców pokazuje, że wszyscy doświadczyli w dzieciństwie niebywale ciężkiej przemocy, fizycznej i/lub psychologicznej. Rezultaty pracy Gullhaugen można znaleźć w jej artykule pt.

Looking for the Hannibal behind the Cannibal: Current status of case research. “Niemal bez wyjątku ci ludzie doświadczyli cierpienia z rąk swoich opiekunów” – powiedziała.

„Wiele opisów świadczy o tym, że ich późniejsze okrucieństwo było reakcją na to cierpienie”.

Niepełne badania

Gullhaugen zastanawiała się nad metodami użytymi w badaniu psychopatii. „Jednym ze sposobów badania reakcji emocjonalnych jest pokazywanie ludziom obrazków przedstawiających różne sytuacje i następnie obserwowanie reakcji” – mówi.

„Na początku osobie badanej pokazuje się pogodne lub neutralne obrazki, przy których można się rozluźnić. Reakcją fizyczną jest spokojny puls, nie ma potu na skórze itd. Na następnym obrazku pojawia się broń skierowana w stronę patrzącego.

Większość ludzi zareaguje na to, prawda? Jeśli psychopata nie reaguje w spodziewany sposób, konkluzją jest to, że ma biologiczny defekt” – wyjaśnia.

Gullhaugen chce, abyśmy postawili się w codzienności życia osoby psychopatycznej. Gangi kryminalne, twarde wychowanie wymagające, aby być zawsze, nieustannie niewzruszonym i silnym. Broń jest zapewne codziennym elementem życia. Zimna, pozbawiona emocji reakcja jest jedyną prawidłową reakcją – tak to wygląda z ich perspektywy i do tego się przyzwyczaili.

„Doszłam do wniosku, że badania nad emocjami psychopatów są niekompletne” – mówi. „Potrzebujemy innych testów i instrumentów, aby badać ich emocje, jeśli występują jakieś emocje, które można byłoby zmierzyć”.

Gullhaugen nie zastąpiła konwencjonalnych metod ankietowych, takich jak np. wywiad diagnostyczny czy testy neuropsychologiczne, ale wykorzystała ich jeszcze więcej, aby zobaczyć, czy wyniki będą inne. W tym celu wykorzystała gamę kwestionariuszy mierzących interpersonalne i emocjonalne aspekty funkcjonowania norweskich więźniów trzymanych w ściśle strzeżonych miejscach.

Wyniki pokazują, że standardy badania psychopatii powinny w najlepszym wypadku zostać zmienione, a w najgorszym – całkowicie wymienione.

Potrzeba i niedostatek bliskości

„Nie ma wątpliwości, że są to ludzie, którzy odczuwają potrzebę związku” – mówi Gullhaugen. „We wcześniej wspomnianych opisach i moim własnym badaniu jest jasne, że mają potrzebę bliskich związków, że zależy im. Jednak jest równie jasne, że jest dla nich właściwe niemożliwym osiągnąć i zachować takie związki”.

Badanie Gullhaugen wykazało – tam gdzie większość najpowszechniejszych metod ankietowych pokazałoby, że mają oni wysoką samoocenę, niski wskaźnik depresji i generalne poczucie dobrostanu – że według innych metod psychopaci cierpią wewnętrzny ból psychologiczny.

„Czyż nie jest dziwne, że ktoś, kto twierdzi, że wiedzie wspaniałe życie, może również powiedzieć, że jego lub jej przeszłe doświadczenia miały olbrzymi, katastroficzny wpływ na jego lub jej życie…?”

Pytanie Gullhaugen jest oczywiście retoryczne. Tłumaczy, że w pewnych przypadkach badani nie chcą odpowiadać na pytania z powodu strachu, że ktoś w więzieniu uzyska dostęp do tych informacji.

„Mają żywy interes w zaprezentowaniu siebie w pewien sposób. Jednak wyjawiają nieco z tego, co kryje się za maską, kiedy odpowiadają na pytania w odosobnieniu, kiedy nikogo nie ma przy nich”.

Skrajny styl rodzicielski

Jedną z rzeczy charakterystycznych dla kryminalnych psychopatów jest opisywane przez nich samych anormalne wychowanie. Badanie Gullhaugen pokazuje, że psychopaci w dzieciństwie byli wychowywani w sposób całkiem odmienny od tego, w jakim byli wychowywani tzw. normalni członkowie społeczeństwa.

„Jeśli przedstawić styl opieki rodzicielskiej od całkowitego braku zainteresowania do totalnie obsesyjnego rodzica, większość rodziców plasuje się pośrodku” – tłumaczy Gullhaugen. ”To samo tyczy się tego, jaka jest kontrola rodzicielska. Poczynając od braku kontroli, na totalnej kontroli kończąc, większość ludzi ma rodziców plasujących się pośrodku”.

„Z psychopatami jest inaczej. Więcej niż połowa psychopatów, których badałam, powiedziała, że ich rodzice mieli styl rodzicielski, który plasowałby się na którymś ze skrajnych końców tych skal. Albo nikt się nimi nie interesował i byli zaniedbywani, albo byli poddawani totalnej kontroli i musieli być ulegli”.

Świadczy to o tym, że zachowanie psychopaty nie jest bez związku z przeszłymi doświadczeniami. Stanowi to bazę dla bardziej zniuansowanego obrazu uczuć tych ludzi, jest także punktem wyjściowym dla terapii. „Wzorce przywiązania świadczą, że jako dzieci czuli się odrzuceni.

W dużo większej mierze niż u innych ludzi, ich rodzice mieli autorytarny styl wychowania, który burzył wolę i niezależność dziecka. To może sprawić, że psychopata będzie później zachowywał się bezwzględnie wobec innych, mniej lub bardziej świadomie dążył do zdobycia tego, czego zapragnie.

Taki rodzaj związku –całkowita nieobecność opiekuna, totalnie zaniedbanie – jest częścią obrazu, jaki można stworzyć o wychowywaniu psychopaty” – mówi badaczka.

Gullhaugen mówi, że nie badała wystarczającej ilości przypadków, aby wyciągnąć ostateczne wnioski, jednak trzy inne badania ciągną w tym samym kierunku.

Raczej nie prezent urodzinowy

„Trudno powiedzieć, co dokładnie jest przyczyną powstania u psychopaty maski twardej jak kamień. Inni przede mną mówili: Nie dostaje się zaburzenia osobowości  w prezencie na 18 urodziny.

Poprzez pracę w psychiatrii z dziećmi i młodzieżą zobaczyłam, przez co przechodzą ci ludzie.

Oczywiście, nie wszystkie złe zachowania można wytłumaczyć niedobrym wychowaniem, jednak nie wszystko dostajemy w dziedzictwie. To mój główny wniosek”.

Gullhaugen przypomina, że biologia i środowisko wzajemnie na siebie wpływają. Wynikłe zaburzenie osobowości może być postrzegane jako suma wielu biologicznych i psychologicznych czynników.

„Kombinacja jednostkowego podłoża biologicznego, temperamentu, osobowości i podatności – wszystko to ważne czynniki. Istotą tego zaburzenia osobowości jest moim zdaniem podatność”.

„Widzę, że ci ludzie boją się, gdy mnie widzą. Widzę u nich słabość, w ich zachowaniu, które zdradza niepewność i dyskomfort. Obecne badanie potwierdza istnienie urazów, cierpienia i niuansowanie ich uczuć”.

Prawie jak ja i ty

Gullhaugen znalazła kilka istotnych różnic między psychopatami a grupą „normalnych” ludzi, kiedy w jej własnym badaniu na norweskich więźniach sprawdziła zdolność doświadczania szerokiej gamy różnych uczuć. Wykazała, że psychopaci ogólnie przeżywają więcej negatywnych emocji, takich jak drażliwość, wrogość, wstyd. Jednak nie odczuwają poczucia winy.

You might be interested:  Niedokrwienie kończyn dolnych – przyczyny, objawy, leczenie niedokrwienia nóg

„Odczuwają prymitywniejsze emocje, jak np. gniew czy niepokój” – powiedziała Gullhaugen. „Odkryłam to badając silnie psychopatyczne jednostki, które popełniły poważne przestępstwa. Jeśli chodzi o pozytywne emocje, było mało lub brak różnic, co pokazuje, że w życiu emocjonalny psychopaty występuje więcej niuansów, niż uprzednio sądzono.

Nowe narzędzia diagnostyczne

Pisane są obecnie nowe podręczniki; gotowe będą prawdopodobnie w 2013 roku.

Gullhaugen cieszy się, że obecnie używane w diagnozie narzędzia są zmieniane – zamiast przypisywać pacjentów do ściśle zdefiniowanych kategorii, narzędzia umożliwiają bardziej szczegółowe badanie, w którym będzie można postawić indywidualną diagnozę na skali od normalności do stanu choroby. Wierzy, że to ułatwi osiągnięcie dokładniejszego obrazu zaburzenia.

„Uznając, że dzieciństwo i związki psychopaty są dlań ważne, oraz że życie emocjonalne psychopaty jest bardziej skomplikowane niż poprzednio sądzono, redukujemy stygmatyzację tych osób. Mamy też punkt wyjściowy do leczenia” – mówi.

„Nie sądzę, abyśmy byli w stanie przywrócić każdemu normalne życie, jednak możemy umożliwić wielu uporządkowanie samych siebie. To może spowodować obniżenie ryzyka recydywy. Leczenie jest trudne, ale możliwe” – przekonuje.

Wierzy również, że ocena ryzyka powinna być przeprowadzana przed decyzją odnośnie tego, czy dana osoba może wrócić na łono społeczeństwa.

„Kiedy zrozumie się problem lepiej, łatwiej będzie przewidzieć różne rodzaje zachowań. Nasze oceny będą bardziej dogłębne i stworzymy dzięki temu dokładniejszy i pełniejszy obraz”.

„Science Daily”, 13 lipca 2012

Psychopaci są wśród nas, ale dobrze się maskują. Jak ich rozpoznać?

Osobowość psychopatyczna jest trudna do rozpoznania. Na pierwszy rzut oka psychopaci wyglądają jak pozostałe osoby, mogą być nawet bardziej czarujący i towarzyscy.

Istnieje błędne przeświadczenie, że psychopata to osoba agresywna i niebezpieczna, bo chociaż takie przypadki się zdarzają, to psychopatów cechują głównie zaburzenia emocjonalne.

Brak empatii, współczucia, a nawet sumienia ujawniają się znacznie później. Dowiedz się, jak rozpoznać psychopatę.

Przez lata sądzono, że psychopaci są całkowicie zamknięci na uczucia innych ludzi. Dzisiaj wiadomo, że nie musi być to prawdą. Psychopatę obchodzi to, co myślą i czują inni, ale nie poddaje się tym uczuciom. Zdaje sobie sprawę, że może kogoś zranić i spowodować ból, ale w przeciwieństwie do innych osób, nie czuje wyrzutów sumienia.

Ten brak empatii to cecha charakterystyczna prawdziwego psychopaty. Zna ogólne zasady funkcjonowania w społeczeństwie, ale w gruncie rzeczy stawia na własny komfort i zadowolenie. Egoizm to również wizytówka psychopatów, którzy są bardzo mocno zajęci własną osobą.

Niektórzy, mówiąc o osobowości psychopatycznej, używają określenia „socjopata”. To błędne stwierdzenie. Socjopata to osoba o tendencjach antyspołecznych, które przypisuje się czynnikom społecznym i środowiskowych.

Natomiast psychopata nie unika kontaktów towarzyskich, a wręcz czasami bryluje w towarzystwie, jest czarujący, uwodzicielski, często przesadnie dba o wygląd i imponuje innym swoją inteligencją.

Ocenia się, że cechy psychopatyczne są raczej wrodzone, chociaż pewne doświadczenia życiowe mogą je pogłębiać.

Termin psychopatia powstał poprzez połączenie greckich słów: psyche i pathos, co oznacza „cierpienie, uczucie”.

Psychopata: postać złożona

Psychopata to osoba skomplikowana, często bardzo inteligentna. To dlatego trudno prowadzić terapię z psychopatą, który nastawiony jest na manipulację innymi osobami. Zaburzenie osobowości, jakim jest psychopatia, cechuje się trzema szeroko rozumianymi wymiarami:

  • aroganckim i kłamliwym stylem bycia,
  • poważnymi deficytami rozumienia, przeżywania i ekspresji emocji,
  • mocną impulsywnością zachowania.

Psychopatia (osobowość psychopatyczna) została wyłączona z klasyfikacji chorób psychiatrycznych i zaburzeń psychicznych głównie ze względu na trudność w precyzyjnym zdefiniowaniu jej kryteriów.

Psychopatów diagnozuje się zatem w obrębie kategorii „osobowość dyssocjalna”, która obejmuje osobowość psychopatyczną. Przyjmuje się listę kilku kryteriów, którymi warto kierować się w definiowaniu psychopaty.

Kryteria różnią się w zależności od autora, ale większość z cech charakterystycznych pozostaje stała.

Tu lista 10 kryteriów zaproponowanych przez psychiatrów: Hare'a, Hart'a i Harpur'a, która służy psychiatrom na całym świecie do oceny zaburzeń o podłożu psychopatycznym.

10 cech charakterystycznych psychopaty:

  1. brak odpowiedzialności,
  2. impulsywność,
  3. słaba kontrola zachowania,
  4. zachowania antyspołeczne w dorosłości,
  5. wczesne zaburzenia zachowania,
  6. skłonność do manipulacji i oszustwa,
  7. brak empatii i współczucia,
  8. brak wyrzutów sumienia,
  9. zawyżona i nieadekwatna samoocena,
  10. łatwość wypowiedzi, powierzchowny urok osobisty.

Inną listę stworzył Hervey M. Cleckley, psychiatra i autor książki The Mask Of Sanity, w której podał opis typowego psychopaty. Jest to lista cech afektywnych i interpersonalnych, która według autora dobrze opisuje funkcjonowanie psychopaty w społeczeństwie i jego kontakty z innymi ludźmi.

16 cech opisujących typowego psychopatę i jego zachowanie:

  1. konsekwentne powtarzanie zachowania nawet wtedy, gdy jest się za nie karanym,
  2. nieumiejętność wyciągania wniosków z poprzednich doświadczeń,
  3. nieumiejętność tworzenia planów na życie,
  4. rzadkie odczuwanie lęku, na ogół brak poczucia winy,
  5. nieprzestrzeganie zasad dyscypliny i prawa,
  6. ubogie życie seksualne, powierzchowne i o małej integracji uczuciowej z partnerem,
  7. nieumiejętność wchodzenia w interakcje społeczne,
  8. duża impulsywność w reakcjach na różne sytuacje, niebranie pod uwagę konsekwencji swojego postępowania mimo znajomości zasad właściwego zachowania,
  9. zdolność do robienia dobrego wrażenia na otoczeniu, fałszywe wzbudzanie zaufania i manipulowanie innymi,
  10. ciągłe dążenie do własnych przyjemności i spełnianie własnych potrzeb,
  11. ubóstwo uczuciowe kontaktów emocjonalnych z innymi,
  12. niezdolność do wypełniania obietnic, nie można na takiej osobie polegać,
  13. nieadekwatność motywacji zachowań, co prowadzi do przejawów antyspołecznych,
  14. brak wyrzutów sumienia,
  15. rzadkie dokonywanie samobójstw,
  16. impulsywne reakcje, nadmierna fantazja i nieodpowiedzialność po spożyciu nawet małej ilości alkoholu.

Hervey M. Cleckley miał ogromny wpływ na rozwój psychiatrii. Tytuł jego książki The Mask Of Sanity odnosi się do przekonania Cleckley'a, że psychopaci na pozór wyglądają normalnie i zachowują się jak inni, ale pod swoją maską skrywają poważne zaburzenia.

Psychopata: niepewny swojego pochodzenia

Osobowość psychopatyczna to wyjątkowo złożone zaburzenie. Dlatego pomimo wieloletnich badań wciąż nie udało się jednoznacznie określić, co jest bezpośrednią przyczyną występowania psychopatii.

Koncepcje dotyczące występowania osobowości psychopatycznej zakładają istnienie predyspozycji biologicznej do pojawiania się tego zaburzenia. Mówi się o tym, że psychopatia może mieć charakter wrodzony.

Cechy psychopatyczne, które ujawniają się lub powinny się ujawniać już we wczesnym dzieciństwie, to przede wszystkim zaburzenia w socjalizacji dziecka, bezduszność i brak naturalnej emocjonalności.

Liczne badania wskazują, że emocjonalność osób z zaburzeniami psychopatycznymi znacznie różni się od emocjonalności pozostałych osób. Zidentyfikowane zostały obszary neuronalne, które mogą odpowiadać za prawidłowe lub zaburzone odczuwanie emocji u człowieka, co może świadczyć o tym, że nie charakter, ale zmiany w mózgu odpowiadają za pewne zachowania.

Naukowcy wskazują także, że psychopaci mogą mieć trudności z prawidłowym rozpoznawaniem emocji również, jeśli chodzi o mimikę twarzy. Wydaje się, że psychopaci pozbawieni są podstawowej umiejętności rozpoznawania uczuć i emocji. Mają problem z rozpoznaniem np. cierpienia u drugiego człowieka, dlatego nie hamują swoich działań, które mogłyby wywołać lub pogłębić te uczucia.

Psychopata: odporny na leczenie

Leczenie psychopaty jest bardzo trudne i złożone. Samo postawienie diagnozy bywa problematyczne, a leczenie musi przebiegać na różnych etapach.

Psychiatra musi brać pod uwagę skłonności psychopaty do konfabulacji i manipulowania swoim otoczeniem.

Przeszkodą w leczeniu bywa także „wysokie ego” lub bardzo wysoka samoocena osoby zaburzonej, a także poczucie o swojej wyższości nad innymi, ponadprzeciętna inteligencja i brak poczucia winy.

W leczeniu psychopatii stosuje się najczęściej podobne metody jak w przypadku osobowości dyssocjacyjnej.

Eksperci wskazują, że najlepsze efekty leczenia otrzymuje się po zastosowaniu terapii łączonej, dwóch lub większej liczby form oddziaływań: farmakoterapii, psychoterapii indywidualnej poznawczo-behawioralnej, wspólnoty terapeutycznej.

Stwierdza się również, że dobre efekty leczenia uzyskuje się poprzez włączenie do terapii członków rodziny lub osób z bliskiego otoczenia. Niestety taka forma terapii przynosi najlepsze skutki w przypadku osób młodych, nastolatków i dzieci, u których efekty leczenia są najbardziej widoczne.

Terapia polega na pogłębianiu więzi pomiędzy terapeutą a osobą zaburzoną. Terapeuta stara się zdobyć zaufanie pacjenta i zwiększać jego zdolność do odczuwania empatii i wyrażania uczuć.

Terapia polega również na stopniowym wygaszaniu zachowań negatywnych i wzmacnianiu pozytywnych. Największym problemem w leczeniu osób z osobowością psychopatyczną są one same.

Najczęściej nie wykazują chęci współpracy lub celowo utrudniają leczenie, a wszelkie działania podejmowane pod ich adresem przyjmowane są ze znaczną rezerwą.

You might be interested:  Nerwica histeryczna – przyczyny, objawy, leczenie

Czy psychopata zawsze jest agresywny?

Wizerunek psychopaty jako agresora i potencjalnego mordercy promowany jest od wielu lat w popkulturze. Dzięki temu słysząc o psychopatach, kojarzymy takie osoby bezpośrednio z groźnymi przestępcami. Jednak psychopaci nie zawsze są agresywni i nie zawsze są zagrożeniem dla otoczenia.

Na pewno wielu z nich zdolnych jest do agresji z powodu impulsywności lub skłonności do wywoływania sytuacji niebezpiecznych. W gruncie rzeczy jednak psychopaci to osoby, które oszukują, manipulują i mają problemy z nawiązywaniem głębokich, szczerych relacji.

 Nie każdy psychopata jest przestępcą i nie każdy przestępca jest psychopatą.

Źródło: Psychology Today/ What Is Psychopathy?; mgr Łukasz Barwiński, psycholog, Psychopatia, Instytut Psychologii UJ, Kraków/ Medycyna praktyczna dla pacjentów (mp.pl)

Osobowość z pogranicza, borderline, a osobowość antyspołeczna

Są pewne blogi w sieci (szczególnie jeden), które opisują osoby z zaburzeniem z pogranicza, jako diabelskie nasienie. Autor bloga tłumaczy anglojęzyczne artykuły. Nie ma tam żadnych odniesień do badań naukowych, czy kryteriów diagnostycznych. Jedna z autorek oryginalnych artykułów nie jest nawet psychologiem.

Druga autorka jest psychologiem, ale nie pisze o żadnych kursach, szkoleniach specjalizacyjnych dotyczących zaburzeń osobowości. Autorki przekonują, że osoby z BPD są złe i kropka. W każdym z tych artykułów występują wszelkie możliwe zniekształcenia poznawcze.

Nadmierne uogólnianie, czarno-białe widzenie, wyolbrzymianie: uproszczona wizja świata w której całe zło w każdym toksycznym związku przypisuje się zaburzeniu z pogranicza.

Dodatkowy problem polega na myleniu pewnych zaburzeń osobowości. Szczególnie zaburzenia z pogranicza z zaburzeniem antyspołecznym, czy psychopatią lub zaburzeniem narcystycznym.Rzeczywiście może się zdarzyć, że osoba z borderline ma również zaburzenie antyspołeczne, lub narcystyczne NAMI podaje 25 % współzachorowalności.

W innym artykule czytamy, że wśród osób cierpiących na BPD u 19.4 % mężczyzn i 9 % kobiet zdiagnozowano również zaburzenie osobowości antyspołecznej.Są to dane nie z naszego kraju, nie można ich przekładać na polskie warunki !Tak jest w USA, u nas nie robi się takich badań.

Więc nie wiadomo, jaka jest współzachorowalność.

Jakie są różnice?

Kategorie diagnostyczne DSM IV dla borderline (wymagane pięć):

  1. gorączkowe wysiłki uniknięcia rzeczywistego lub wyobrażonego odrzucenia;
  2. niestabilne i intensywne związki interpersonalne;
  3. zaburzenia tożsamości: wyraźnie i uporczywie niestabilny obraz samego siebie lub poczucia własnego ja;
  4. impulsywność w co najmniej dwóch sferach, które są potencjalnie autodestrukcyjne (np. wydawanie pieniędzy, seks, nadużywanie substancji, lekkomyślne prowadzenie pojazdów, kompulsywne jedzenie);
  5. nawracające zachowania, gesty lub groźby samobójcze albo działania o charakterze samookaleczającym;
  6. niestabilność emocjonalna spowodowana wyraźnymi wahaniami nastroju (trwającymi zazwyczaj kilka godzin, rzadko dłużej niż kilka dni);
  7. chroniczne uczucie pustki;
  8. niestosowny, intensywny gniew lub trudności z kontrolowaniem gniewu;
  9. przelotne, związane ze stresem myśli paranoiczne lub symptomy dysocjacyjne;

Antyspołeczne zaburzenie osobowości (uwaga muszą wystąpić zaburzenia zachowania (przed 15 rokiem życia).Uogólniony wzór lekceważenia i naruszania praw innych osób występujący od 15 roku życia, a wskazywany przez minimum trzy z następujących:

  1. niezdolność do podporządkowania się normom społecznym opisującym zachowania zgodne z prawem, wykazywane ponawianiem działań uzasadniających zatrzymanie;
  2. wielokrotne dopuszczanie się kłamstw, podawanie się za kogoś innego, podpuszczanie innych dla własnej korzyści lub przyjemności;
  3.  impulsywność, niepowodzenie w planowaniu;
  4.  skłonność do rozdrażnienia i agresja wyrażająca się w notorycznych bójkach i napaściach;
  5.  brak troski o bezpieczeństwo własne lub innych;
  6.  brak odpowiedzialności, wyrażający się niezdolnością spełnienia wymogów zachowania w pracy zawodowej lub w dotrzymywaniu zobowiązań finansowych;
  7.  brak żalu wyrażający się obojętnością lub racjonalizacją wyrządzania krzywdy, szkodzenia i okradania innych;

Widać więc (większość badań to potwierdza), że są to inne zaburzenia. Mogą, ale nie muszą występować razem. Częściej współwystępują u mężczyzn z borderline, chociaż kobiety również cierpią z powodu zaburzenia antyspołecznego.

Wydawałoby się, że taka osobowość nie może cierpieć, ale tak nie jest. Kiedy osobowość antyspołeczna napotka konsekwencje, będzie cierpieć. Natomiast nie potrafi się sama zmienić, bo jest niezdolna do planowania i obwinia innych za swoje problemy.

Trudno zmienić swoje życie, jeśli zmienić się mają inni (nie mamy na to wpływu).

Badania wskazują na dwa rodzaje osób antyspołecznych: typ impulsywny- to będą osoby, które zaludniają więzienia oraz typ psychopatyczny, niezdolny do odczuwania empatii, zimny, wyrachowany, manipulujący bez mrugnięcia okiem, może być bardzo dobrze dostosowany.

Typowa osoba z BPD odczuwa poczucie winy często i dotkliwie, osoba z ASPD nie zna czegoś takiego, jak poczucie winy, ewentualnie poczucie winy jest zbyt słabe, żeby wpłynąć na zachowanie.Jeśli osoba z cechami BPD kłamie robi to ze strachu, braku asertywności, obawy przed porzuceniem, a nie by wykorzystać drugą stronę.

Niezdolność do podporządkowania się normom prawnym u osoby z BPD może wynikać np. z uzależnienia od narkotyków, a nie z przekonania, że te normy są nieważne i jej nie dotyczą, jak u osób antyspołecznych. Osoby z zaburzeniem z pogranicza są bardziej narażone na bycie ofiarami przemocy, pozostawanie w toksycznym związku.

Osoby z ASPD są narażone na niebezpieczeństwa związane z ich zamiłowaniem do ryzyka (np. mogą stać się ofiarą morderstwa).

Impulsywność jest cechą, która łączy te zaburzenia, również agresja występuje w obydwu zaburzeniach. U osoby z zaburzeniem z pogranicza będzie to agresja reaktywna, czyli sprowokowana przez kogoś, wywołana negatywnymi emocjami.

Natomiast w ASPD wytępuje agresja proaktywna, instrumentalna, która nie musi się łączyć z emocjami. To agresja, którą stosuje się z premedytacją, a nie z braku umiejętności i bezsilności.

BPD stosuje raczej przemoc psychiczną, emocjonalną, natomiast ASPD przemoc fizyczną.

Co do manipulacji i kłamstw, posłużę się przykładem. Osoba z borderline kłóci się z partnerem; upija się; dopuszcza się zdrady; wszystko to robi z powodu dysregulacji emocji i niemożności kontrolowania się. Jeśli dojdzie do konfrontacji będzie kłamać, że to się nie wydarzyło z powodu strachu przed opuszczeniem.

Dodatkowo będzie odczuwać głęboki wstyd, poczucie winy, a nawet nienawiść do siebie.Osoba z ASPD kłóci się z partnerem; upija się; dopuszcza się zdrady, żeby poprawić sobie nastrój; potem żeby się odegrać mówi otwarcie o tym, ze wszystkim szczegółami (jeśli wie, że może sobie na to pozwolić).

W analogicznej konfrontacji będzie kłamać do upadłego, bo taki ma styl, kłamie, żeby przypodobać się innym, kłamie, żeby dostać to, czego chce. Nie będzie odczuwać poczucia winy, uważa że miała/miał prawo tak postąpić, bo przecież to wina tej drugiej strony, że doprowadziła do kłótni i popsuła jej/jemu humor.

Ona/on ma prawo ten humor sobie poprawić każdym kosztem.

Być może dla osoby zdradzonej to żadna różnica, jednak poczucie winy pozwala się zmienić, pracować nad sobą. W przypadku osoby bez tej emocji zmiana jest trudniejsza.

Osoba, która nie odczuwa wstydu ani poczucia winy, musi napotkać na swojej drodze poważne konsekwencje i zrozumieć, że tylko ona sama, może tych konsekwencji w przyszłości uniknąć. Nie zawsze jest to proste, co widać na przykładzie recydywistów.

To kolejna różnica pomiędzy tymi zaburzeniami, istnieją leczenia BPD o uznanej skuteczności, w przypadku ASPD rokowanie jest gorsze. Stosuje się terapię dialektyczno-behawioralną również u tych osób i pierwsze wyniki skuteczności DBT w tej populacji są optymistyczne.

Chciałabym podkreślić, że są to pewne wskazania. Nie opisałam wszystkich podobieństw i różnic pomiędzy tymi zaburzeniami. Nie każda osoba z BPD będzie zdradzać, czy kłamać. Każde z tych zaburzeń może być bardziej lub mniej nasilone. Osoba może być bardziej lub mniej dostosowana.

Ponieważ zaburzenia osobowości często chodzą parami, a nawet trójkami i większymi grupami, wiele zależy od unikalnego zestawu cech. Poza tym każda osoba jest wyjątkowa i nie da się zredukować do diagnozy. Człowiek to dużo więcej niż kilka (nawet bardzo niekonstruktywnych) zachowań.

Wiele zależy od motywacji do zmian, historii życia, wsparcia społecznego. Na pewno nie można powiedzieć, że osoba z zaburzeniem z pogranicza jest zła, nawet jeśli zachowywała się w sposób nieakceptowalny. Zachowania można zmieniać.

Zaburzenie borderline można leczyć i osoba może się zmienić, jeśli chce i odnajdzie w sobie determinację potrzebną do konsekwentnej pracy nad sobą.

  • źródła i linki do artykułów:
  • O psychopatii na naszym blogu
  • Antyspołeczne zaburzenie osobowości na naszym blogu
  • Zaburzenie narcystyczne na naszym blogu
  • Zaburzenia współwystępujące u osób z zaburzeniem z pogranicza
  • Impulsywność i agresja w zaburzeniach osobowości (płatny artykuł)
  • Zaburzenie antyspołeczne a psychopatia 
  • Antyspołeczne zaburzenie osobowości vs zaburzenie osobowości z pogranicza (płatny artykuł)

Leave a Comment

Your email address will not be published. Required fields are marked *