Szmery w sercu – jakie są objawy i przyczyny szmerów nad sercem?

Szmery w sercu – jakie są objawy i przyczyny szmerów nad sercem?

Fot: Viacheslav Iakobchuk / fotolia.com

Szmery w sercu w większości przypadków nie oznaczają choroby, zwłaszcza jeśli występują u dzieci. Jednak zawsze wymagają odpowiedniej diagnostyki, ponieważ mogą wskazywać na nieprawidłowości w pracy serca. Podstawową przyczyną szmerów jest nierównomierny przepływ krwi przez zastawki serca.

Najbardziej powszechnym badaniem wykonywanym przez każdego kardiologa jest osłuchiwanie serca za pomocą stetoskopu.

To właśnie wtedy lekarz może sprawdzić częstość i miarowość akcji serca, a także stwierdzić obecność tonów patologicznych, do których zalicza się szmery w sercu.

Są one efektem nierównomiernego przepływu krwi i najczęściej są zupełnie nieszkodliwe, zwłaszcza jeśli występują u dzieci. Szmery nad sercem u dorosłych mogą być oznaką nieprawidłowości w pracy tego organu, dlatego wymagają szczegółowej diagnostyki.

Polecamy: Arytmia – zaburzenia rytmu serca. Objawy, przyczyny, leczenie oraz skutki arytmii

Czy szmery w sercu u dzieci są groźne?

Prawidłowo pracujące serca u dziecka lub u osoby dorosłej powoduje powstanie dwóch słyszalnych tonów serca. Pierwszy wynika z zamknięcia zastawek przedsionkowo-komorowych i pojawia się na początku skurczu komór. Drugi wynika z zamknięcia zastawek aorty i tętnicy płucnej, a pojawia się na początku rozkurczu komór.

Drugi ton jest głośniejszy i krótszy od pierwszego. U dzieci i osób młodych może wystąpić także trzeci, fizjologiczny ton, pojawiający się po wysiłku fizycznym. Czwarty ton, nazywany przedsionkowym, zwykle jest niesłyszalny, ponieważ występuje równocześnie z tonem pierwszym.

Pojawiające się dodatkowo szmery u dziecka nie zawsze oznaczają wadę serca.

Zobacz także: Objawy i przyczyny duszności w klatce piersiowej w nocy i w dzień 

Szmery w sercu u dziecka są efektem przepływu krwi między naczyniami odchodzącymi od serca a strukturami serca. Mogą różnić się długością, lokalizacją, promieniowaniem, głośnością i częstotliwością.

Ze statystyk wynika, że szmery w sercu występują w różnych okresach życia nawet u 30% dzieci. Zwykle mają charakter czynnościowy i przejściowy, co oznacza, że są związane z okresowym przyspieszeniem akcji serca.

Szmery w sercu u dziecka mogą wynikać z wad anatomicznych, takich jak:

  • otwarty przewód Botalla (przetrwały przewód tętniczy) – jest to wada, która najczęściej odpowiada za szmery w sercu u wcześniaków. Z powodu niezrośniętego przewodu tętniczego dochodzi do zmiany przepływu krwi przez jamy serca. Wada objawia się szmerem maszynowym w lewej okolicy podobojczykowej,
  • ubytek przegrody międzyprzedsionkowej – szmer jest efektem nieprawidłowego mieszania się krwi pomiędzy przedsionkami. Oprócz szmeru w badaniu słychać rozdwojenie drugiego tonu serca,
  • ubytek przegrody międzykomorowej – najczęstsza wada wrodzona serca u dzieci i tym samym szmerów w sercu u noworodka. Z powodu ubytku przegrody międzykomorowej pojawia się przeciek na poziomie komór. Leczenie polega na korekcji operacyjnej w ciągu pierwszych 6 miesięcy życia,
  • zwężenie tętnicy płucnej lub ujścia aorty – z powodu zwężonej drogi odpływuu krwi z prawej lub lewej komory, co wywołuje szmery.

Przyczyną szmerów w sercu u dziecka mogą być także inne wady serca. Lekarz może wykonać wówczas echokardiografię, która pozwala na cenę budowy serca dziecka, a także zmierzyć przepływ krwi przez jego jamy. Leczenie w przypadku szmerów w sercu dziecka zależy od przyczyn – wady leczone są chirurgicznie.

Zobacz także: Nerwobóle serca – przyczyny, objawy i leczenie

Rodzaje szmerów w sercu

Szmery w sercu mogą mieć postać fizjologiczną lub patologiczną. Ze względu na czas występowania w stosunku do normalnego cyklu pracy serca, można je podzielić na szmery skurczowe (wczesnoskurczowe, śródskurczowe, późnoskurczowe), rozkurczowe (wczesnorozkurczowe, śródrozkurczowe, późnorozkurczowe) i szmery ciągłe.

Bardzo ważna w diagnozowaniu przyczyn szmerów jest ocena głośności. Do tego celu służy skala Levine’a.

Stopnie 1, 2 i 3 dotyczą odpowiednio szmerów bardzo cichych, cichych i średnio głośnych, a stopnie 4, 5 i 6 oznaczają odpowiednio szmery głośne i wyraźnie słyszalne, szmery głośne i słyszalne od razu po przyłożeniu stetoskopu oraz szmery bardzo głośne, które słychać nawet po odsunięciu stetoskopu od klatki piersiowej.

Jak działa układ krążenia? Dowiesz się tego z filmu:

Szmery dzielone są także ze względu na dźwięczność:

  • crescendo – narastający w czasie,
  • decrescendo – cichnący w czasie,
  • crescendo-decrescendo,
  • ciągły.

Szmery w sercu – przyczyny

Większość szmerów u dziecka ma charakter fizjologiczny i przejściowy. Aby szmer został uznany za niewinny, musi spełnić kilka warunków:

  • skurczowy,
  • głośność zmienna, uzależniona od fazy oddechowej, pozycji i temperatury ciała,
  • cichy – 1–3 w skali Levine’a,
  • niepromieniujący.

Szmery, które nie spełniają tych warunków, mogą oznaczać zmiany patologiczne układu sercowo-naczyniowego.

U dorosłych, kiedy szmery w sercu nie są fizjologicznym zjawiskiem należy podejrzewać wadę serca, np. niedomykalność zastawki mitralnej. Przyczynami szmerów w sercu bywają także miażdżyca, anemia lub choroby tarczycy.

Zobacz także: Zastawki serca – budowa, wady, operacja wymiany i sztuczna zastawka

Szmery w sercu – objawy

Szmery w sercu są groźne, jeśli towarzyszą im takie objawy, jak:

  • sinienie palców u rąk lub u stóp po dłuższym spacerze lub wejściu po schodach – to oznaka poważnego niedoboru tlenu we krwi (sinica),
  • puchnięcie żył na szyi po niewielkim wysiłku,
  • kłopoty z oddychaniem występujące podczas niewielkiego wysiłku,
  • bóle w klatce piersiowej po wysiłku,
  • chroniczne opuchnięcie całego ciała.


Czy artykuł okazał się pomocny?

Szmery w sercu – objawy, przyczyny, diagnostyka

  • Które szmery w sercu są podstawą do niepokoju?
  • Co wywołuje szmery w sercu?

Warto pamiętać, że nasze serce wydaje dźwięki, z których nie wszystkie powinny nas niepokoić.

Prawidłowo pracujące serce wydaje dwa tony dźwięków, które powstają ze względu na przepływ krwi – podczas zamykania się zastawek przedsionkowo-komorowych, a następnie podczas zamknięcia zastawek aorty i tętnicy płucnej.

Drugi z dźwięków jest głośniejszy od pierwszego i pojawia się na początku rozkurczu komór. Poza nimi u dzieci, zwłaszcza po wysiłku fizycznym, występują jeszcze dwa inne tony, z których jeden jest czysto fizjologiczny, a drugi pozostaje praktycznie niesłyszalny dla ucha.

Takie szmery, zwłaszcza u dzieci, nie są powodem do niepokojów, ale jeśli wolimy mieć pewność, możemy udać się do lekarza.

U dzieci szmery w sercu występują według statystyk nawet w 30% przypadków w różnych sytuacjach. Mogą też świadczyć o wrodzonych wadach, takich jak:

  1. Przetrwały przewód tętniczy, inaczej tak zwany przewód Botalla, który występuje najczęściej u wcześniaków. Powoduje go niezrośnięty przewód tętniczy. Objawia się mechanicznym szmerem w okolicach lewej przyobojczykowej.

  2. Ubytek w przegrodzie międzyprzedsionkowej, kiedy poza szmerami słychać również rozdwojenie drugiego tonu serca. Wynika to z nieprawidłowego mieszania krwi między przedsionkami.

  3. Ubytek w przegrodzie międzykomorowej, który jest najczęstszą wrodzoną wadą u dzieci. Leczenie polega na operacyjnej korekcie przegrody międzykomorowej i odbywa się do 6 miesiąca życia dziecka.

  4. Zwężenie aorty lub tętnicy płucnej, które powoduje zwężenie odpływu krwi z lewej lub prawej komory, wskutek czego powstają szmery.

Przyczyną szmerów w sercu u dziecka mogą być też inne wady wrodzone. W wypadku podejrzenia wad serca lekarz może zlecić wykonanie echokardiografii, aby ocenić pracę serca i w razie potrzeby chirurgicznie leczyć wady wrodzone.

U dorosłej osoby szmery w sercu powinny zostać bezwzględnie poddane diagnostyce lekarskiej, ponieważ w przeciwieństwie do dzieci, u których szmery w sercu mogą występować, u osoby dorosłej nie powinno ich być.

Szmery w sercu u osoby dorosłej rozróżnia się na szmery skurczowe, rozkurczowe i szmery ciągłe. Jedną z najważniejszych kwestii podczas diagnozowania szmerów w sercu jest ocena ich głośności.

W tym celu została opracowana sześciostopniowa skala Levine’a.

Stopnie od 1 do 3 dotyczą szmerów bardzo cichych, cichych i o średniej głośności, natomiast stopnie od 4 do 6 oznaczają odpowiednio szmery głośne (oraz wyraźnie słyszalne), szmery słyszalne od razu po przyłożeniu stetoskopu (głośne) oraz najgłośniejsze szmery, które słychać nawet po odsunięciu stetoskopu od klatki piersiowej pacjenta. Ponadto szmery w sercu mogą być dzielone ze względu na swoją dźwięczność (czyli narastające lub cichnące w czasie, narastająco-cichnące w czasie lub ciągłe).

Jeśli szmery w sercu są skurczowe, ich głośność jest zależna od pozycji pacjenta oraz od temperatury jego ciała.

Jeżeli nie przekraczają one 3 w skali Levine’a i są niepromieniujący, możemy je uznać za nieszkodliwe (ale i tak należy się z nimi udać do lekarza).

Inne szmery wymagają pilnej konsultacji lekarskiej. Mogą bowiem oznaczać niepokojące patologie w układzie sercowo-naczyniowym.

Poza tym przyczyną szmerów w sercu mogą być: anemia, choroby tarczycy, miażdżyca lub wada serca, między innymi niedomykalność zastawki mitralnej.

W wypadku szmerów serca połączonych z takimi objawiamy jak:

  1. sinica, czyli sinienie palców u nóg lub rąk po wejściu po schodach czy dłuższym spacerze,

  2. po niewielkim wysiłku fizycznym puchnące żyły na szyi,

  3. problemy z oddychaniem przy nawet niewielkim wysiłku fizycznym,

  4. bóle w klatce piersiowej po wysiłku

  5. permanentne opuchnięcie ciała (zwłaszcza całego ciała),

… w takim wypadku należy niezwłoczne udać się do lekarza w celu wykonania wstępnej, a następnie pogłębionej diagnostyki.

Szmerów w sercu nie należy lekceważyć zarówno u dzieci, jak i osób dorosłych. Stosunkowo prosta diagnostyka pozwala szybko wykryć niepokojące szmery w sercu i szybko podjąć leczenie ich przyczyny.

You might be interested:  Jak działają hormony w tabletkach antykoncepcyjnych?

Kardiolog (zwłaszcza kardiolog dziecięcy) prawdopodobnie po wstępnym osłuchaniu zleci wykonanie echa serca i na jego podstawie potwierdzi lub rozwieje nasze obawy, a w razie potrzeby zleci dalszą diagnostykę lub leczenie.

SZMERY NAD SERCEM to nie zawsze objaw poważnej choroby

Szmery nad sercem – te słowa lekarza zwykle wywołują popłoch u pacjentów, ale nie zawsze świadczą o chorobie, zwłaszcza u małych dzieci. Jednak nie należy ich lekceważyć i zawsze trzeba je skonsultować z kardiologiem, który zleci konieczne badania. 

Szmery nad sercem (inaczej szmery w sercu) są słyszalne podczas badania stetoskopem.

To wibracje, które powstały na skutek turbulentnego przepływu krwi (chodzi o przepływ płynu, w którym parametry przepływu, takie jak prędkość, ciśnienie, gęstość, w poszczególnych punktach zmieniają się w sposób chaotyczny).

Do takiego turbulentnego przepływu dochodzi w wyniku zwiększenie przepływu krwi przez niezmienione naczynie, normalnego przepływu przez zwężone ujście, przez cofanie się krwi, lub jej przepływ przez nieprawidłowe połączenie między naczyniami krwionośnymi.

Szmery nad serce (szmery w sercu) mogą mieć one charakter pojedynczy lub mnogi, zależnie od defektu, a także różną lokalizację, wysokość i charakter. Mogą im towarzyszyć inne zjawiska osłuchowe. Czasami szmery są też słyszalne w innych miejscach, np. pod obojczykiem, na plecach lub na szyi.

Szmery nad sercem – jakie są rodzaje?

U osoby dorosłej rozróżnia się trzy rodzaje szmerów w sercu: skurczowe, rozkurczowe i ciągłe (szmery skurczowo-rozkurczowe).

W ich diagnozie pomocna jest sześciostopniowa skala głośności Levine’a: bardzo ciche, ciche, średniej głośności (od 1 do 3) oraz głośne (wyraźne słyszalne), szmery bardzo głośne (słyszalne od razu po przyłożeniu stetoskopu) oraz najgłośniejsze (słyszalne nawet po odsunięciu stetoskopu od klatki piersiowej chorego) – skala od 4 do 6.

Stosuje się również podział szmerów ze względu na ich dźwięczność: narastające (crescendo), cichnące w czasie (decrescendo), narastająco-cichnące w czasie lub ciągłe (crescendo-decrescendo).

Szmery nad sercem – co je wywołuje?

Szmery nad sercem mogą mieć wiele przyczyn. Mogą mieć organiczny i być przyczyną wad serca, takich jak: zwężenie lub niedomykalność zastawki, zwężenia ujścia komory serca czy początkowego odcinka aorty lub tętnicy płucnej. Szmery nad sercem powstają także w przebiegu przecieku przez ubytki przegród serca. Ten objaw należy zawsze skonsultować z lekarzem kardiologiem

U osób ze zdrowym sercem szmery mogą pojawić się z powodu zwiększonego przepływu krwi, np. podczas ciąży, przy niedokrwistości, przy nadczynności tarczycy (tzw. szmery czynnościowe).

Szmery serca mogą pojawić się również w tętnicach płucnych przy spłaszczeniu klatki piersiowej, czy w naczyniach piersi u kobiet w ciąży i w czasie karmienia. Nazywane są one “szmerami niewinnymi” (tzw. skurczowe). Pojawiają się one również u dzieci w wielu przedszkolnym.

Tego typu szmery są okresowe, zmienne w charakterze, o różnym nasileniu, zależne od pozycji ciała, a nawet temperatury ciała. Zwykle mijają w trakcie dorastania lub starzenia się. Dlatego uważa się je za nieszkodliwe.

Szmery nad sercem – kiedy koniecznie trzeba je skonsultować z lekarzem?

Szmerów w sercu raczej sami nie usłyszymy, ale jeśli po wysiłku pojawią objawy, takie jak: sinienie palców u nóg lub rąk po wysiłku, puchnące żyły na szyi, ból w klatce piersiowej, puchnięcie ciała, należy jak najszybciej zgłosić się do lekarza.

Szmery nad sercem – jak wygląda diagnostyka?

Aby ustalić przyczynę szmerów nad sercem, lekarz kardiolog przeprowadzi odpowiednie badania. Najpierw zbierze wywiad, zapyta m.in. o przebyte choroby, występujące w rodzinie wady serca. Następnie osłucha chorego, aby ocenić i sklasyfikować szmer.

Jeśli lekarz uzna, że szmery nad sercem mogą być wynikiem wady serca, zleci odpowiednie badania. Diagnostykę rozpoczyna się zwykle od RTG klatki piersiowej oraz badań krwi (aby wykluczyć anemię, nadczynność tarczycy czy ciążę).

Później zleca się również EKG serca lub echokardiogram (echo serca).

Szmery nad sercem – jak wygląda leczenie?

Leczenie zależy od przyczyny szmerów. Jeśli są to “szmery niewinne”, to nie wymagają one leczenia. Jeśli przyczyny szmerów mają charakter pozasercowy, to leczy się pierwotną przyczynę, czyli np. niedokrwistość, choroby tarczycy.

W przypadku wad serca leczenie zależy rozwoju choroby. Jeśli wada jest niewielka i bezobjawowa, zwykle stosuje się leczenie zachowawcze. W przypadku poważniejszych zmian konieczny bywa zabieg kardiochirurgiczny.

Powyższa porada nie może zastąpić wizyty u specjalisty. Pamiętaj, że w przypadku jakichkolwiek problemów ze zdrowiem należy skonsultować się z lekarzem.

Szmery w sercu

Jednym z podstawowych badań serca, które jest wykonywane rutynowo u lekarza kardiologa oraz lekarzy innych specjalności jest odsłuchiwanie serca.

Przyłożenie stetoskopu do klatki piersiowej pozwala na szybkie uzyskanie podstawowych informacji na temat serca (częstość akcji, miarowość, obecność patologicznych tonów – szmerów).

Wiele patologii serca manifestuje się obecnością szmerów, dlatego ważne jest określenie rodzaju występującego szmeru sercowego.

Prawidłowy przepływ krwi przez jamy serca powoduje powstanie dwóch słyszalnych tonów serca. Ton pierwszy jest wywołany zamknięciem zastawek przedsionkowo-komorowych, występuje na początku skurczu komór.

Ton drugi powstaje w momencie zamknięcia zastawek aorty i tętnicy płucnej, występuje on na początku rozkurczu komór. Ton drugi jest nieco głośniejszy i krótszy od tonu pierwszego.

Obecność trzeciego tonu jest zjawiskiem fizjologicznym dla dzieci i młodych osób po wysiłku fizycznym, jest on wywoływany napełnianiem komór krwią.

Ton czwarty (przedsionkowy) jest rzadko słyszalny, ponieważ nakłada się on na ton pierwszy. Jego obecność związana jest ze skurczem przedsionków. Tony serca są słyszalne dzięki powstającemu szeregowi trwających dość długo drgań.

Szmery serca – definicja

Szmery sercowe (łac. strepitus cordis) są zjawiskami akustycznymi związanymi z turbulentnym (zaburzonym) przepływem krwi w naczyniach i jamach serca.

W przeciwieństwie do szmerów serca występujących u dzieci, gdzie większość z tych zjawisk ma charakter niewinny i jest związana z fizjologicznymi zmianami zachodzącymi w rosnącym sercu, u dorosłych szmer jest objawem patologicznym.

Powstanie szmeru jest związane z:

  • nieprawidłowym przepływem krwi,
  • zmianą średnicy naczynia,
  • drganiem ściany naczynia pod wpływem naporu krwi,
  • zmienioną gęstością krwi.

Szmery serca – podział

Szmery pojawiające się w sercu możemy podzielić na szmery organiczne i czynnościowe.

Szmery organiczne

Związane są z wadami w obrębie aparatu zastawkowego, połączeń jam serca lub samego mięśnia sercowego.

Najczęstszą przyczyną szmerów organicznych jest niedomykalność zastawek (cofanie się krwi) lub stenoza (zwężenie) ujść tętniczych lub żylnych (utrudniony przepływ krwi).

Szmery te mogą mieć różną głośność (zdarza się, że usłyszy je nawet sam chory), częstotliwość, czas trwania, czas pojawiania się w trakcie cyklu oraz czasami mogą być wyczuwalne przez klatkę piersiową.

Ze względu na moment pojawienia się szmeru w danym okresie cyklu możemy je podzielić na:

  • wczesnoskurczowe i wczesnorozkurczowe (protosystoliczne, protodiastoliczne),
  • śródskurczowe i śródrozkurczowe (mezosystoliczne, mezodiastoliczne),
  • późnoskurczowe i późnorozkurczowe (telesystoliczne, telediastoliczne),
  • holosystoliczne i holodiastoliczne (pansystoliczne, pandiastoliczne, trwające przez cały okres odpowiednio skurczu lub rozkurczu serca),
  • skurczowo-rozkurczowe (podwójne).

Ze względu na głośność, szmery możemy zaś podzielić na:

  • szmer narastający (crescendo, głośność szmeru stopniowo narasta, jest najgłośniejszy na końcu jego występowania),
  • szmer malejący (decrescendo),
  • szmer typu crescendo-decrescendo (początkowo zwiększający głośność, następnie po osiągnięciu maksymalnej głośności stopniowo cichnie),
  • szmer stały (jednakowa głośność przez cały okres występowania).

Głośność szmerów określa sześciostopniowa skala Levinea, uszeregowując je od cichych do głośniejszych.

Szmery przenoszą się (promieniują) zazwyczaj w kierunku przepływu krwi, rzadziej w odwrotnym, są najlepiej słyszalne w miejscu rzutu zastawki lub ujścia, z którego pochodzą.

Zdarza się, że szmery mogą się pojawiać jedynie po znacznym wysiłku fizycznym (zwiększony przepływ krwi) lub znikają w osłabionej czynności serca (zmniejszony przepływ krwi).

Innym rodzajem szmeru serca jest szmer ciągły (maszynowy), który powstaje w wyniku ciągłego przepływu krwi z tętnicy do tętnicy (lub żyły) lub z jamy serca o niższym ciśnieniu (przecieki prawo-lewo, tetralogia Fallota, przetoki naczyniowe). Szmery te są głośniejsze i w przypadku ich występowania nie jest obecny drugi ton serca. Zdarza się, że szmery nad sercem u dorosłego człowieka są związane z pozostałościami po wrodzonych wadach zoperowanych w dzieciństwie.

Szmery czynnościowe

Nie są związane z wadami zastawkowymi lub wadami budowy mięśnia sercowego, ich podłożem są zaburzenia ogólnoustrojowe. Typowym przykładem jest szmer nad sercem chorego z wysoką temperaturą i tachykardią.

Podobne zjawiska osłuchowe występują także u chorych odwodnionych lub ze znaczną anemią. W tych przypadkach po usunięciu przyczyny, a więc po nawodnieniu chorego czy po wyleczeniu infekcji szmery znikają.

Pojawiają się one także wskutek zwiększonego przepływu krwi przez serce, np. w ciąży, nadczynności tarczycy.

You might be interested:  Nitkowanie zębów – jaką nić dentystyczną wybrać i jak prawidłowo nitkować zęby?

Szmery niewinne (przygodne)

Są szmerami okresowymi, o zmiennym charakterze i nasileniu, zależne od pozycji ciała. Szmery te są charakterystyczne dla dzieci, mogą się również pojawić w trakcie starzenia (stwardnienie naczyń). Ich występowanie jest związane z wiotkością nici ścięgnistych, płatków zastawek.

Szmery pozasercowe

Szmery nad sercem możemy podzielić również na szmery sercowe i pozasercowe. Do pierwszej grupy należą wszystkie powyżej opisane rodzaje zmian akustycznych. Szmery pozasercowe mogą być związane z promieniowaniem szmeru wzdłuż przebiegu naczynia. Na tylnej ścianie klatki piersiowej możemy wysłuchać szmery ciągłe, mitralne. W dołkach jarzmowych mogą być szmery pochodzenia aortalnego.

Szmerem pozasercowym jest również tarcie osierdziowe i opłucnowe. W pierwszym przypadku pojawiający się szmer jest trący, głośniejszy na wdechu, zmienny i synchroniczny z rytmem serca, głośniejszy przy próbie Valsalvy, słyszalny głównie po lewej stronie mostka.

Jego obecność związana jest z zapaleniem osierdzia i gromadzeniem włóknika na obu jego blaszkach. Podobny szmer (tylko słyszalny na brzegach serca) powstaje w zapaleniu opłucnej dotykającej do osierdzia.

Innym przykładem szmeru pozasercowego jest uderzanie serca o klatkę piersiową w przypadku uniesienia przepony (płyn w jamie brzusznej) lub wadliwej budowy klatki piersiowej.

Diagnostyka szmerów

Każdy przypadek wykrycia szmeru nad sercem u osoby dorosłej powinien zostać dokładnie zdiagnozowany, w celu określenia jego przyczyny.

Badaniami przydatnymi w określeniu podłoża szmerów są:

  • dokładny wywiad
  • badanie fizykalne,
  • pomiary temperatury ciała,
  • morfologia krwi,
  • posiew krwi,
  • oznaczenie poziomu hormonów tarczycy,
  • zdjęcie rentgenowskie klatki piersiowej,
  • badanie EKG,
  • badanie echokardiograficzne.

Wykonanie tych badań jest niezbędne, ponieważ u dorosłych szmer nad sercem jest zazwyczaj związany z jakimś stanem patologicznym.

Szmery czynnościowe (niewinne) u dzieci

Szmery nad sercem są częstym rozpoznaniem ustalanym przez pediatrów kierujących dzieci do kardiologa. Rozpoznanie to najczęściej wywołuje znaczny niepokój rodziców. Jest to zrozumiałe, gdyż informacja ta jest z reguły utożsamiana z podejrzeniem występowania u dziecka choroby serca. U dzieci z wadami serca szmer nad sercem jest niekiedy objawem stwierdzanym jako pierwszy.

Poniżej przedstawiono informacje, czym jest szmer nad sercem oraz jakie jest znaczenie jego występowania. Opisano również zasady postępowania w razie stwierdzenia tego objawu.

Wykrycie szmeru nad sercem nie jest rozpoznaniem żadnej choroby, lecz jedynie stwierdzeniem podczas badania dziecka szczególnego objawu. Szmer nad sercem to nie choroba, ale objaw. Co więcej, jest objawem często stwierdzanym u dzieci. Zadaniem lekarza jest stwierdzenie, czy objaw ten wiąże się z jakąś chorobą, czy występuje u dziecka ze zdrowym sercem.

Szmery to dźwięki, które powstają w sercu oraz naczyniach krwionośnych w pewnych okolicznościach podczas przepływu krwi. Krew, przepływając przez jamy serca oraz naczynia, najczęściej nie powoduje powstawania żadnych dźwięków poza tonami serca prawidłowo stwierdzanymi podczas osłuchiwania stetoskopem. Są to dźwięki powstające w wyniku zamykania się zastawek serca.

Szmer powstaje wówczas, gdy przepływająca krew ulega zawirowaniom (tzw. turbulencjom). Turbulentny przepływ krwi powoduje powstanie dźwięków, które można wykryć podczas osłuchiwania serca.

Jakie są przyczyny występowania szmeru nad sercem?

Do powstania szmeru nad sercem może dojść wskutek nieprawidłowego przepływu krwi w przypadku nieprawidłowego działania zastawek serca, obecności nieprawidłowych otworów w przegrodach serca, innych nieprawidłowości budowy serca i naczyń, czy też nieprawidłowych połączeń pomiędzy naczyniami krwionośnymi.

Jednak najczęściej szmer nad sercem powstaje z innych przyczyn, w sercu całkowicie zdrowym. Takie szmery, powstające w zdrowym sercu, nazywane są szmerami czynnościowymi albo inaczej szmerami niewinnymi lub przygodnymi.

Szmery niewinne stwierdza się, gdy serce i duże naczynia krwionośne są osłuchiwane z bardzo niewielkiej odległości lub gdy krew przepływa przez nie z dużą prędkością. W zdrowym układzie krążenia dziecka takie warunki występują bardzo często. Szacuje się, że szmery niewinne występują u większości zdrowych dzieci.

Szmer niewinny można stwierdzić u dziecka w każdym wieku. Zwykle w czasie rozwoju dziecka w jakimś momencie zanika.

Istotną cechą szmerów niewinnych jest również zmienne nasilenie ich głośności u tego samego dziecka w zależności od różnych czynników. Są to zwykle czynniki wpływające na prędkość przepływu krwi w sercu i naczyniach.

Jeśli doprowadzają one do wzrostu prędkości przepływu krwi, to nasilają głośność szmeru niewinnego.

Z tego powodu wszędzie tam, gdzie wzrasta częstotliwość uderzeń serca, nasila się szmer niewinny. Dzieje się tak w przypadku bardzo wielu różnych chorób, zwłaszcza przebiegających z wysoką gorączką.

Rytm serca jest przyspieszony także u dziecka z niedokrwistością. Niekiedy szmer taki stwierdza się wyłącznie wtedy, gdy dziecko jest chore na jakąś chorobę, najczęściej infekcję przebiegającą z gorączką, a znika po wyleczeniu dziecka.

Taki szmer niewinny jest nazywany szmerem czynnościowym.

Co zrobić w razie wystąpienia szmeru nad sercem?

Lekarz pediatra po stwierdzeniu szmeru nad sercem określa jego charakter. Przeprowadza w tym celu dokładne osłuchiwanie serca, określając:

  • miejsce, gdzie szmer ten jest najgłośniejszy
  • jego głośność w 6-stopniowej skali nazywanej skalą Levine'a (od 1/6 – najcichszy do 6/6 – najgłośniejszy)
  • inne miejsca na klatce piersiowej, gdzie również jest obecny (kierunek promieniowania szmeru)
  • umiejscowienie szmeru w cyklu pracy serca: czy występuje podczas skurczu komór serca (szmer skurczowy), czy podczas ich rozkurczu (szmer rozkurczowy), czy też może jego charakter nie zmienia się istotnie w zależności od cyklu pracy serca (szmer ciągły), czy występując zarówno podczas skurczu, jak i rozkurczu komór zmienia swój charakter (skurczowo-rozkurczowy).
  • Często po wykonaniu tego badania pediatra może zdecydować o określeniu tego objawu, jako szmeru niewinnego i nie musi wykonywać dodatkowych badań ani kierować dziecka do kardiologa.
  • Cechy szmerów niewinnych to:
  • głośność szmeru nieprzekraczająca 3/6 w skali Levine'a
  • zmienność nasilenia w zależności od występowania gorączki, wysiłku, pozycji ciała
  • są to szmery skurczowe, z wyjątkiem szmeru napływu (buczenia) żylnego
  • występują zwykle nad ograniczonym, niewielkim obszarem klatki piersiowej.

Jeśli pediatra uzna to za konieczne, może skierować dziecko do konsultacji kardiologicznej.

Kardiolog w diagnostyce szmeru nad sercem przeprowadzi ogólne badanie kliniczne, nie ograniczając się do badania serca.

Poza szczegółowym określeniem obecnego szmeru kardiolog podczas osłuchiwania serca poszukuje innych nieprawidłowości, m.in. nieprawidłowości tonów serca, niemiarowej czynności serca.

Ponadto bada obecność tętna na tętnicach ramieniowych i udowych, przeprowadza badanie dotykiem (palpacyjne) klatki piersiowej i jamy brzusznej.

Wywiad lekarski, czyli informacje o dotychczasowym rozwoju dziecka, przebytych chorobach, czy występowaniu wad i chorób serca u innych członków rodziny jest ważną częścią badania kardiologicznego. Wystąpienie wady serca w bliskiej rodzinie 3–4-krotnie zwiększa ryzyko jej wystąpienia u dziecka.

Inne objawy występujące u dziecka mogą mieć znaczenie, chociaż ból w klatce piersiowej jest związany z chorobą serca tylko u 1% skarżących się na niego dzieci. Podobnie omdlenia, choć są częstym objawem występującym u 15% wszystkich dzieci, nie mają zwykle związku z zaburzeniami kardiologicznymi.

Kardiolog zapyta również o występowanie u dziecka duszności, zwłaszcza związanej z wysiłkiem, wydolność fizyczną dziecka, uczucie nierównego bicia serca.

Badaniem dodatkowym zlecanym najczęściej przez konsultującego kardiologa jest badanie elektrokardiograficzne (EKG). Pozwala ono wykryć, czy jamy serca nie są przerośnięte. Może również wykazać występowanie zaburzeń rytmu serca (arytmii).

W zdecydowanej większości przypadków przed postawieniem ostatecznego rozpoznania szmeru niewinnego kardiolog nie musi się uciekać do zlecania innych badań dodatkowych. Jednakże jeśli uzna za celowe, niekiedy może zlecić wykonanie badania RTG klatki piersiowej oraz badania echokardiograficznego.

W badaniu echokardiograficznym możliwa jest szczegółowa ocena anatomii serca i wielkich naczyń. Badanie to obejmuje również ocenę ich czynności, czyli analizę przepływów krwi oraz parametrów określających zdolność mięśnia sercowego do wykonywania prawidłowych skurczów, co w terminologii medycznej nazywa się badaniem funkcji serca.

Dzięki temu badaniu kardiolog jest w stanie nie tylko wykryć lub wykluczyć nieprawidłowości w sercu dziecka, lecz często również określić szczególną przyczynę obecności u dziecka szmeru przygodnego.

Tak jest w przypadku stwierdzenia całkowicie nieistotnej niewielkiej niedomykalności zastawki trójdzielnej serca lub obecności struny ścięgnistej w lewej komorze.

Wśród szmerów czynnościowych wyróżnia się kilka podtypów, takich jak występujący najczęściej klasyczny szmer czynnościowy (niewinny), nazywany również szmerem Stilla, szmer wyrzutowy tętnicy płucnej, szmer napływu żylnego (buczenie żylne), szmer struny ścięgnistej, szmer wyrzutowy lewej komory czy szmer cyrkulacyjny.

Kardiolog po przeprowadzeniu diagnostyki i ustaleniu rozpoznania szmeru czynnościowego (niewinnego) informuje rodziców o przyczynach występowania tego objawu oraz o braku wskazań do stosowania jakiegokolwiek leczenia.

Szmer czynnościowy może się utrzymywać różnie długo, zwykle jednak ustępuje w czasie rozwoju dziecka.

Dziecko ze szmerem czynnościowym nad sercem nie wymaga leczenia, dalszej kontroli kardiologicznej ani jakichkolwiek ograniczeń trybu życia.

Szmery serca u dzieci – czy to coś poważnego – CM Dębina

Szmery serca u dzieci są powszechnym problemem, budzącym wielki niepokój u rodziców. W większości przypadków nie są jednak objawem poważnej choroby serca. Takie niegroźne szmery określamy mianem szmerów niewinnych. Szmery niewinne (przygodne) występują u 8–15% niemowląt i u 25–95% zdrowych dzieci, a wady serca tylko u 1%.

You might be interested:  Czy stres może być przyczyną nadwagi i utrudniać odchudzanie?

Co to jest szmer serca ?

Jest to dodatkowe niefizjologiczne zjawisko osłuchowe. Powoduje je burzliwy przepływ krwi przez naczynia lub zastawki w obrębie serca, słyszalny w czasie osłuchiwania stetoskopem.Czy każdego noworodka/niemowlaka ze szmerem nad sercem, ale bez innych nieprawidłowości w badaniu, należy skierować do kardiologa w trybie pilnym?

Jeśli u noworodka i niemowlęcia bez nieprawidłowości w badaniu, doświadczony pediatra wysłuchał szmer nad sercem o charakterze szmeru niewinnego i jest pewny swego rozpoznania, nie ma bezwzględnej konieczności kierowania dziecka do kardiologa w trybie pilnym. Aczkolwiek podstawowym (choć nie jedynym) warunkiem rozpoznania szmeru niewinnego, jest brak nieprawidłowości anatomicznych w budowie serca i naczyń. Aby potwierdzić prawidłową anatomię serca i wykluczyć wadę serca należy wykonać echo serca.

Co powoduje szmery u serca?

Szmery są spowodowane przez turbulentny, czyli niespokojny, burzliwy przepływ krwi.

Przyczyną może być wada serca, ale także inne łagodne stany, które powodują przyspieszenie przepływu krwi, np stres, gorączka, anemia, nadczynność tarczycy.

Dlatego jeżeli szmer jest wysłuchiwany tylko w czasie infekcji, a znika w pełnym zdrowiu, nie jest objawem wady serca. Takie szmery nazywamy czynnościowymi.

Szmery w sercu u dziecka: diagnostyka i leczenie

Najważniejsze jest badanie echokardiograficzne, które wykonuje lekarza specjalizujący się w leczeniu i diagnostyce chorób serca u dzieci. Echo serca jest bezbolesne, nieinwazyjne, a przede wszystkim bezpieczne dla małego pacjenta. By dziecko czuło się w trakcie badania bezpiecznie, powinien mu towarzyszyć przynajmniej jeden z rodziców.

Wcześniej, powinien on zadbać, by dziecko było najedzone, wypoczęte i najlepiej, gdy ubrane będzie w kaftanik rozpinany z przodu. W trakcie badania, dziecko znajduje się w pozycji leżącej. Dzieciom starszym tłumaczymy na czym polega badanie, demonstrując jego przebieg na misiu lub lalce.

Zgoda rodziców na wykonanie samego badania nie jest wymagana.

Pamiętajcie!

Szmer to tylko jeden z objawów wady serca. Dużo bardziej niepokojące są:

  • sinica (sine zabarwienie ust, płatków uszu),
  • osłabienie tętna obwodowego,
  • brak łaknienia i przyrostu masy ciała,
  • przyspieszony oddech,
  • męczliwość,
  • omdlenia,
  • ból w klatce piersiowej,

Poza tym obecność wad wrodzonych serca w rodzinie dziecka, zwiększa prawdopodobieństwo, że szmer nie jest niewinny.

Jeżeli czytasz ten artykuł i nadal masz wątpliwości co do zdrowia twojego dziecka zarejestruj się do kardiologa dziecięcego. Rejestracja on-line cm-debina.pl/rejestracja .

badanie echokardiograficzne dziecka szmery serca u dzieci wady serca

Dekalog – szmer nad sercem

  • 4/2007
  • streszczenie artykułu:
  • Kardiologia na co Dzień 2007; 4 (2): 179
  • Data publikacji online: 2007/12/04

Pełna treść artykułu Pobierz cytowanie

ENW

EndNote

BIB

JabRef, Mendeley

RIS

Papers, Reference Manager, RefWorks, Zotero

AMA

Baranowski R, Orłowska-Baranowska E. Dekalog. Kardiologia na co Dzień. 2007;(4):179-179.

APA

Baranowski, R., & Orłowska-Baranowska, E. (2007). Dekalog. Kardiologia na co Dzień, (4), 179-179.

Chicago

Baranowski, Rafał, and Ewa Orłowska-Baranowska. 2007. “Dekalog”. Kardiologia na co Dzień (4): 179-179.

Harvard

Baranowski, R., and Orłowska-Baranowska, E. (2007). Dekalog. Kardiologia na co Dzień, (4), pp.179-179.

MLA

Baranowski, Rafał et al. “Dekalog.” Kardiologia na co Dzień, no. 4, 2007, pp. 179-179.

Vancouver

Baranowski R, Orłowska-Baranowska E. Dekalog. Kardiologia na co Dzień. 2007;(4):179-179. 1. Osłuchiwanie serca jest nadal integralną częścią badania przedmiotowego każdego pacjenta. 2. Szmery nad sercem mogą mieć pochodzenie sercowe lub pozasercowe, mogą być szmerami niewinnymi lub patologicznymi. 3. Szmery patologiczne spowodowane są zmianami organicznymi w sercu (wady zastawkowe serca, połączenia między jamami serca, naczyniami) lub są szmerami czynnościowymi (wzmożony przepływ, poszerzenie pierścienia zastawkowego). 4. Do oceny pochodzenia szmeru konieczne jest dokładne jego umiejscowienie w cyklu sercowym. Istotny okazuje się kształt i czas trwania szmeru. Ważne jest również miejsce najlepszej słyszalności szmeru oraz jego promieniowanie. Pozwala to na ocenę pochodzenia szmeru, nie zawsze umożliwia ustalenie rozpoznania. 5. Każdy szmer rozkurczowy, holosystoliczny, ciągły oraz któremu towarzyszy wyczuwalne drżenie wskazuje na chorobę serca i wymaga skierowania na badanie echokardiograficzne. 6. Badanie echokardiograficzne zaleca się również chorym ze szmerami, u których występują istotne objawy podmiotowe lub przedmiotowe niewydolności serca, niedokrwienia lub zawału serca, omdleń, choroby zakrzepowo-zatorowej, infekcyjnego zapalenia wsierdzia lub inne kliniczne cechy organicznej choroby serca. 7. W diagnostyce przyczyny szmeru nad sercem pomocne są również proste badania dodatkowe, takie jak diagnostyka laboratoryjna, EKG i badanie radiologiczne klatki piersiowej. 8. Weryfikacji echokardiograficznej wymagają pacjenci, u których szmerowi nad sercem towarzyszą zmiany zapisu EKG i/lub badania radiologicznego klatki piersiowej. 9. Nie ma potrzeby kierować na ponowne badanie ECHO pacjenta ze szmerem nad sercem, u którego wykluczono wcześniej wadę serca i dużych naczyń, a także stan kliniczny nie wskazuje na potrzebę wykonania tego badania. 10. Osoby z rozpoznanym wypadaniem płatka zastawki dwudzielnej, u których nie doszło do zmiany w obrazie klinicznym, nie wymagają cyklicznego powtarzania badania echokardiograficznego.

Pełna treść artykułu…

Szmery w sercu

Podczas osłuchiwania dziecka w czasie rutynowej kontroli dość często stwierdza się słyszalne szmery w sercu. W większości przypadków nie mają one podłoża patologicznego, jednak zawsze wymagają konsultacji kardiologicznej w celu wykluczenia wady serca.

1. Co to jest szmer w sercu?

U dziecka zdrowego podczas skurczu mięśnia sercowego słyszalne są dwa dźwięki, zwane tonami. Szmer jest dźwiękiem dodatkowym. Jego obecność świadczy o zbyt szybkim lub nieprawidłowym przepływie krwi do przedsionków lub z komór do dużych naczyń.

Do zaburzeń takich dochodzi głównie z dwóch powodów: istnieje połączenie między obiema komorami lub przedsionkami albo występują zmiany w obrębie naturalnych połączeń między przedsionkami i komorami, bądź komorami i wychodzącymi z nich tętnicami. Połączenia te (tzw. ujścia) są zaopatrzone w zastawki zapewniające jednokierunkowy przepływ krwi.

Do częstych przyczyn szmerów serca u dzieci należy ubytek przegrody międzykomorowej (często polega on na niepełnym zarośnięciu przegrody). Krew przypływa przez ubytek z komory lewej do prawej, w której panuje znacznie niższe ciśnienie. Przepływ ten wywołuje słyszalny w stetoskopie szmer.

Szacunkowo u około 30% dzieci pojawiają się w różnych okresach życia słyszalne szmery nad sercem. Najczęściej mają charakter przejściowy i czynnościowy związany z okresowym przyspieszeniem akcji serca. Nie wynikają one jednak z wad anatomicznych.

2. Przyczyny anatomiczne szmerów w sercu u dzieci

  • Ubytek przegrody międzykomorowej (ventricularseptaldefect, VSD) – istnieje tu bezpośrednie połączenie między obiema komorami i przeciek krwi w kierunku od wyższego do niższego ciśnienia. Im mniejszy otwór, tym szmery bardziej słyszalne.
  • Ubytek przegrody międzyprzedsionkowej (atrialseptaldefect, ASD) – szmer jest następstwem wzmożonego przepływu krwi przez zastawkę półksiężycowatą tętnicy płucnej. Ma charakter skurczowy i towarzyszy mu trwałe rozdwojenie drugiego tonu serca.
  • Przetrwały przewód tętniczy (otwarty przewód Botalla) – niezarośnięty przewód tętniczy zmienia przepływ krwi przez jamy serca i objawia się szmerami o różnym nasileniu i czasie trwania. Wada ta występuje zdecydowanie częściej u wcześniaków.
  • Zwężenie ujścia aorty (AS) lub tętnicy płucnej – zwężona droga wyrzutu krwi z lewej lub prawej komory zmienia przepływ na nieprawidłowy i przyspieszony, co wywołuje szmer najwyraźniej słyszalny w rzucie odpowiedniego ujścia.
  • Inną przyczyną szmerów w sercu może być obecność strun: rzekomej i ścięgnistej. Zarówno struny ścięgniste, jak i struny rzekome są prawidłowymi elementami budowy mięśnia sercowego. Struny ścięgniste to twory w postaci nitek łączące mięśnie brodawkowate komór serca z płatkami zastawek. Struny rzekome maja budowę podobną do strun ścięgnistych. Różnica polega na ich przebiegu, a mianowicie nie łączą mięśni brodawkowatych z łatkami zastawek, ale przebiegają poprzecznie, łącząc te mięśnie ze ścianą komory.

3. Diagnostyka szmerów w sercu

Przypadkowy szmer nad sercem u zdrowego dziecka, które nie ma żadnych problemów krążeniowych ani jakichkolwiek innych można uznać za niewinny. Wymaga to wówczas okresowej obserwacji.

Jeśli szmery nasuwają podejrzenie wady anatomicznej, konieczne są dalsze badania. Najważniejszym z nich jest echokardiografia (USG serca) znane jako echo serca.

Badanie to umożliwia ocenę wyglądu wewnętrznej budowy serduszka dziecka, jak również pozwala uwidocznić i zmierzyć (za pomocą zjawiska Dopplera) przepływ krwi przez jego jamy.

Dzięki temu badaniu seca możemy wychwycić obecność wszelkich nieprawidłowości, przecieków i turbulencji strumienia krwi.

Jeśli lekarz usłyszy u Twojego dziecka szmery w serduszku, nie wpadaj w panikę. Zwykle nie oznacza to wady serca, a jest zwykłą fizjologią. Jeśli natomiast coś Cię niepokoi, skorzystaj z porady kardiologa dziecięcego i wykonaj echo serca, by rozwiać wątpliwości.

Leave a Comment

Your email address will not be published. Required fields are marked *