Tyłozgryz i tyłożuchwie – przyczyny, objawy, leczenie dotylnych wad zgryzu

Jeszcze 20 − 30 lat temu ortodoncja była ubogą krewną stomatologii, a dziś przeżywa swój rozkwit. Jedną z najczęściej występujących wad zgryzu jest tzw. tyłozgryz.

Pacjenci często błędnie określają to skrzywienie jako „cofnięta dolna szczęka”. Jednak szczękę mamy tylko jedną (u góry), a w tyłozgryzie cofnięta jest „żuchwa”.

Zobacz, na czym polega tyłozgryz i jakie są jego rodzaje.

Jakie są wady zgryzu?

Wady zgryzu dzieli się zazwyczaj na 2 rodzaje:

  • wady zębowe, gdzie występują  zaburzenia położenia zębów.

Najczęściej pojawiające się to rotacje zębowe, nachylenia, przemieszczenia w 3 płaszczyznach, stłoczenia. Niekiedy, niewielkich wad zębowych się nie leczy ortodontycznie, ale pacjenci decydują się na ich korektę ze względów czysto estetycznych.

  • wady szczękowo-zgryzowe, mamy tu do czynienia z zmianą położenia szczęki lub żuchwy w stosunku do siebie.

Zwykle takie położenie może być zaburzone na 3 płaszczyznach przestrzennych: pośrodkowej, czołowej i poziomej. Tu najczęściej ortodonta zaleca korektę uzębienia ze względów zdrowotnych.

Tyłozgryz i tyłożuchwie – przyczyny, objawy, leczenie dotylnych wad zgryzu

Co to za wada zgryzu − tyłozgryz?

„Cofnięta dolna szczęka” tak najczęściej pacjenci określają tyłozgryz. Bardzo często mylnie nazywają żuchwę szczęka. Pamiętaj, że prawidłowa nazwa anatomiczna górnego uzębienia to szczęka, a na dole znajduje się żuchwa.

Tyłozgryzami nazywa się ogólnie wady dotylne, kiedy żuchwa cofnięta jest w stosunku do szczęki. Należą one do najczęściej występujących wady zgryzu. Obserwuje się je w 45% przypadków wszystkich wad.

Powiększony nagryz poziomy jest wspólną cechą dla wszystkich tyłozgryzów. Prawidłowo, zęby dolne znajdują się tuż za górnymi, kontaktują się z nimi tak, żeby możliwe było swobodne odgryzanie jedzenia. W przypadku wad dotylnych zęby dolne są cofnięte w stosunku do górnych.

Tyłozgryz i tyłożuchwie – przyczyny, objawy, leczenie dotylnych wad zgryzu

Ale w niektórych przypadkach cofnięcia żuchwy, gdy dodatkowo zęby siecze górne są przechylone w kierunku jamy ustnej, nie występuje powiększony nagryz poziomy. A to dlatego, że zęby sieczne górne i dolne kontaktują się ze sobą. Dodatkowo, w tej sytuacji dolne zęby zazwyczaj ścierają się.

Przy tyłozgryzie w Twoich rysach twarzy można zauważyć cofniecie lub wywinięcie dolnej wargi, pogłębienie bruzdy wargowo-bródkowej. Pacjenci prezentują tzw. ptasi profil z niedowinięciem i skróceniem dolnego odcinka twarzy.

Dzieje się tak bo, gdy zęby sieczne górne są wychylone, mięśnie wargi górnej bywają wiotkie i niedorozwinięte, a na dolej wardze widać odbite ślady zębów, które pacjent opiera o nią.

Z kolei mięśnie: bródkowy i wargi dolnej mogą być bardziej napięte.

Gdy nagryz poziomy wynosi powyżej 7 mm (odległość między brzegami górnych i dolnych siekaczy), pacjenci mogą mieć problemy z prawidłowym gryzieniem, żuciem czy z mową.

Jakie są przyczyny tyłozgryzu?

Przyczynami rozwoju wad dotylnych bywa:

  • długotrwały nawyk ssania palca lub zasysania wargi dolnej
  • nieprawidłowy ustny tor oddechowy
  • przedłużone karmienie dziecka z butelki, sztuczne karmienie
  • wady postawy ciała

Tyłozgryz i tyłożuchwie – przyczyny, objawy, leczenie dotylnych wad zgryzu

Tyłozgryz całkowity a częściowy

Tyłozgryz częściowy występuje, kiedy zahamowany jest doprzedni wzrost części zębodołowej żuchwy, zęby sieczne dolne są cofnięte, a z czasem przechylone.

W zależności od położenia siekaczy górnych nagryz poziomy ulega zwiększeniu (przy ich wychyleniu) lub zmniejszeniu (przy ich przechyleniu w kierunku do jamy ustnej).

Gdy cały dolny łuk zębowy jest cofnięty w stosunku do górnego łuku mówimy o tyłozgryzie całkowitym.

Tyłozgryz rzekomy

Tyłozgryzem rzekomym nazywamy z kolei sytuację, kiedy zwiększony jest doprzedni wzrost szczęki w stosunku do mózgowej części czaski. Żuchwa pozostaje w prawidłowej relacji szkieletowej, dodatkowo w rysach twarzy warga górna i jej okolica jest wysunięta. 

Tyłozgryz u dzieci

Dziecko rodzi się z fizjologicznym tyłożuchwiem. Co to znaczy? Że większy wał zębowy szczęki obejmuje mniejszy i ustawiony dotylnie wał żuchwy. To prawidłowy odruch ssania, zwłaszcza podczas naturalnego karmienia piersią, pobudza doprzedni wzrost żuchwy.

Dlatego tak istotne jest dla zapobiegania powstawiania wad zgryzu prawidłowe karmienie, które nie powoduje ucisku i spychania żuchwy do tyłu. Najlepiej, jeżeli dziecko samo będzie ssać, co pozwala wysuwać żuchwę.

Gdy noworodek jest karmiony sztucznie z butelki, warto wybierać te butelki, które są rekomendowane przez Polskie Towarzystwo Ortodontyczne. To samo tyczy się smoczków.

Bardzo ważne jest, żeby skorygować wady zgryzu u dzieci i ewentualne oduczenie ich złych nawyków.

Żeby dziecku kształtował się prawidłowy zgryz, ważne jest m.in.:

  • pozycja dziecka w trakcie snu − zbyt dotylne ułożenie żuchwy powoduje pociąganie żuchwy ku tyłowi i dołu przez mięśnie twarzoczaszki, a tym samym rozwój tyłożuchwia.
  • oddychanie przez nos − nieprawidłowy tor oddechowy, czyli oddychanie przez usta sprawia, że dziecko ma mniejszy przepływ powietrza przez nos i zmniejsza to ciśnienie w górnych drogach oddechowych. Jest to odpowiedzialne za masaż dna nosa i prawidłowe ukrwienie wszystkich struktur anatomicznych. Powoduje to zahamowanie poprzecznego wzrostu szczęki i formowanie się tzw. gotyckiego podniebienia (wąskie, wysoko wysklepione niczym sklepienie w kościele z epoki gotyku).
  • oduczenie dziecka ssania palca, smoczka, policzka, warg czy obgryzania paznokci, ołówków itp. − takie czynności również mogą powodować powstawanie wad dotylnych.

Zobacz, jak zapobiegać wadą zgryzu u dzieci w artykule: Wady zgryzu u dzieci − czy mioterapia może im całkowicie zapobiec?

Co to jest tyłożuchwie u dzieci?

U dzieci wady dotylne spowodowane są najczęściej nieprawidłową funkcją. Nazywamy je tyłożuchwiem czynnościowym. Wada ta wynika z dotylnego ustawienia żuchwy, jednak bez wyraźnych zmian w jej budowie.

Żeby sprawdzić, czy dziecko ma tyłożuchwie czynnościowe, ortodonta może przeprowadzić test czynnościowy, który polega na wysuwaniu żuchwy.

Jeżeli poprawia to zarówno rysy twarzy, jak i warunki zgryzowe to mówi się wtedy, że test czynnościowy wypadł dodatnio.

Tyłozgryz i tyłożuchwie – przyczyny, objawy, leczenie dotylnych wad zgryzu

Inaczej sytuacja wygląda w przypadku retrogeni, czyli tyłożuchwia morfologicznego. Żuchwa jest nie tylko zahamowana we wzroście, ale często dodatkowo występują inne zmiany w jej budowie. Ruchy doprzednie żuchwy są wyraźnie ograniczone, a w skrajnych przypadkach całkowicie zniesione.

Test czynnościowy wysuwania żuchwy (jeżeli jest w ogóle możliwy do wykonania) jest ujemny, a w czasie ruchu pogarszają się zarówno zgryz i rysy twarzy. Retrogenia to wada rozwojowa, która powstaje w przypadku krzywicy (obecnie bardzo rzadko występującej) lub artopatii stawów skroniowo-żuchwowych.

Wady zgryzu – rodzaje, przyczyny, metody leczenia

Wady zgryzu są bardzo powszechne, jednak większość ludzi nie podejmuje ich leczenia. Jednak w przypadku cięższych wad zgryzu, występujących jako część anomalii twarzoczaszki, leczenie ortodontyczne może być wymagane. Czasami niezbędne są procedury chirurgiczne ( chirurgia ortognatyczna).

Korekcja wad zgryzu jest bardzo ważna, ponieważ może zmniejszyć ryzyko rozwoju próchnicy i pomóc w złagodzeniu nadmiernego nacisku na staw skroniowo-żuchwowy.

Leczenie ortodontyczne stosuje się również ze względów typowo estetycznych, kiedy wada zgryzu jest powodem do kompleksów lub poczucia wstydu.

Wady zgryzu mogą być połączone z dysharmonią szkieletu twarzy, w której stosunki pomiędzy szczęką górną i dolną nie są prawidłowe.

Takie szkieletowe dysharmonie często zniekształcają kształt twarzy, poważnie wpływają na estetykę twarzy i mogą być sprzężone z problemami z mastykacją (żuciem) lub mową.

Większość wad zgryzu szkieletowego można leczyć jedynie za pomocą chirurgii ortognatycznej.

Objawy wskazujące na potrzebę zastosowania leczenia ortodontycznego obejmują:

  • niewłaściwe ustawienie zębów
  • stłoczenie lub zachodzące na siebie zęby
  • nadmiar przestrzeni między zębami
  • trudności z przeżuwaniem
  • ból w stawie żuchwy lub szczęki

Leczenie – dla kogo?

Leczeniem ortodontycznym obejmuje się pacjentów bez względu na wiek – korzystają z niego dzieci, nastolatkowie a nawet ludzie starsi. W Polsce leczenie ortodontyczne jest po części refundowane, ale tylko do ukończenia 12. roku życia (nie są jednak refundowane aparaty stałe). Po ukończeniu 13. roku życia, wszystkie usługi ortodontyczne są wykonywane odpłatnie.

Rodzaje leczenia wady zgryzu

Do podstawowych zadań ortodonty należy:

  • zamykanie szczelin pomiędzy zębami
  • wyrównywanie wierzchołków zębów
  • prostowanie krzywych zębów
  • poprawa zdolności mowy lub żucia
  • zwiększenie długotrwałego zdrowia dziąseł i zębów
  • zapobieganie długotrwałemu, nadmiernemu zużyciu lub urazowi zębów

Leczenie może poprawić wygląd zębów, ale może również prowadzić do lepszego funkcjonowania systemu żucia i mowy oraz w niektórych przypadkach – do ochrony zębów przed uszkodzeniem lub próchnicą. Aby osiągnąć te cele, ortodonta korzysta z wielu specjalistycznych urządzeń, które omówimy poniżej.

Wady zgryzu – podział

O wadach zgryzu mówimy, gdy ma miejsce przesunięcie lub nieprawidłowy stosunek pomiędzy zębami obu łuków zębowych Wady te mogą być widoczne w postaci zmienionych rysów twarzy i negatywnie wpływać na różnego rodzaju czynności jamy ustnej – m.in. mogą utrudniać jedzenie, mówienie a nawet swobodne oddychanie.

Etiologia

Wady zgryzu dzielimy na wrodzone i nabyte.

Tyłozgryz i tyłożuchwie – przyczyny, objawy, leczenie dotylnych wad zgryzu

Czego dotyczą poszczególne z nich?

Wrodzone wady zgryzu – najczęstszą przyczyną tego typu wad są uwarunkowania genetyczne, gdy konkretna wada zgryzu jest dziedziczona z pokolenia na pokolenie lub czynniki zewnętrzne, np. niedobory kwasu foliowego, które mogą negatywnie oddziaływać na płód u kobiet w ciąży.

Nabyte wady zgryzu – są to wady, które najczęściej wykształcają się w ciągu pierwszych lat życia dziecka i są spowodowane praktykowaniem niewłaściwych nawyków, takich jak np. ssanie kciuka lub smoczka, zasysanie policzków lub warg, gryzienie przedmiotów, np. kredek lub ołówków a także uporczywe obgryzanie paznokci.

Rodzaje wad zgryzu

Poniżej przedstawiamy rodzaje wad zgryzu w oparciu o trzy płaszczyzny przestrzenne: pionową, poziomą i poprzeczną.

Wady pionowe – są to wady, w których dochodzi do zaburzeń w położeniu dolnego łuku zębowego w stosunku do górnego. Dzielimy je na wady dotylne (tyłozgryz i tyłożuchwie) oraz wady doprzednie (przodozgryz i przodożuchwie). Tyłozgryz jest najczęściej diagnozowaną wadą zgryzu.

To wada, w której dolny łuk zębowy jest cofnięty względem górnego, przy czym zęby przednie nie stykają się ze sobą. Z kolei przodozgryz jest to wada, w której dolny łuk zębowy zachodzi na górny.

Rysy twarzy pacjenta przybierają groźny wygląd, a z profilu widzimy wysunięcie do przodu bródki i dolnej wargi.

Wady poziome – są to wady, które występują w płaszczyźnie poziomej, między górnym i dolnym łukiem zębowym.

Zaliczamy do nich zgryz otwarty (całkowity lub częściowy, przedni lub boczny) oraz zgryz głęboki (całkowity, częściowy lub rzekomy). Przy zgryzie otwartym, zęby w ogóle się ze sobą nie stykają. Powstała przestrzeń nosi nazwę szpary niedogryzowej.

Zgryz głęboki  to stan, w którym górne zęby zachodzą bardzo głęboko na zęby dolne, zakrywając nawet 2/3 ich wysokości.

Wady poprzeczne – są to wady, w których zęby z łuków górnych i dolnych zachodzą na siebie (występuje to w różnych konfiguracjach). Zaliczamy do nich: zgryz krzyżowy (całkowity lub częściowy, przedni lub boczny), zgryz przewieszony oraz boczne przemieszczenie żuchwy (czynnościowe lub morfologiczne).

O wadach złożonych mówimy, gdy nieprawidłowości zgryzu łączą kilka różnych rodzajów wad.

Wśród najczęściej występujących nieprawidłowości zębowych należy wymienić:

Stłoczenie – w zbyt wąskiej szczęce może brakować miejsca na wszystkie zęby. Ortodonta może usunąć jeden lub więcej zębów, aby zrobić miejsce dla innych.

Szparowatość – występuje, gdy odstępy między zębami pojawiają się, gdy wielkość zębów jest mniejsza niż wielkość miejsca w łuku zębowym.

Zatrzymany ząb – dorosły ząb nie wynurza się z dziąseł lub kości, lub pojawia się tylko częściowo. To inaczej ząb z zakończonym rozwojem wierzchołka, który nadal pozostaje niewyrznięty (w kości), mimo iż od czasu jego prawidłowego wyrznięcia minęły już 2 lata.

  • Wystające zęby przednie – leczenie ortodontyczne może poprawić nieestetyczny wygląd i uchronić zęby przed uszkodzeniem podczas urazów lub upadków sportowych.
  • Asymetryczne zęby – górne i dolne zęby nie pasują do siebie.
  • Brak zawiązków zębowych – po wypadnięciu zębów mlecznych, nie wyrastają zęby stałe, najczęściej dotyczy to ósemek (25%), górnych „dwójek” i dolnych „piątek”.
  • Leczenie wad zgryzu odbywa się za pomocą aparatów ortodontycznych: ruchomych lub stałych.

Aparaty ortodontyczne

Najskuteczniejszą metodą leczenia ortodontycznego jest zastosowanie aparatów ortodontycznych. Na rynku dostępnych jest wiele aparatów, które różnią się między sobą rodzajami, technologią i czasem trwania leczenia.

Rodzaje aparatów ortodontycznych obejmują:

Aparaty ruchome – są to aparaty, które można na jakiś czas wyjmować z ust, np. gdy chcemy coś zjeść lub umyć zęby.Aparaty ruchome dla dzieci mogą być: mechaniczne (płyty aktywne), mechaniczno-czynnościowe (modyfikacje aktywatorów) lub czynnościowe (aktywatory).

Aparaty stałe – są to aparaty ortodontyczne, które są mocowane do zębów na określony czas, za pomocą zamków ortodontycznych. Do zamków tych przymocowuje się łuki ortodontyczne, które oddziałują na zęby. Aparaty stałe mogą być: metalowe (tradycyjne), estetyczne (z zamkami kompozytowymi lub porcelanowymi) lub lingwalne (niewidoczne na zewnątrz, mocowane od strony języka).

Czas leczenia

Czas leczenia jest różny, w zależności od indywidualnego pacjenta. Każde uzębienie reaguje bowiem inaczej na leczenie ortodontyczne. Czas leczenia zwykle waha się jednak od 6 do 30 miesięcy, ale standardowe leczenie trwa zwykle 24 miesiące.

Czemu jeszcze służy ortodoncja?

Ortodoncja zapobiega przedwczesnemu wypadaniu zębów i starzeniu się oraz pomaga w optymalizacji innych zabiegów stomatologicznych, takich jak korony i licówki. Prawidłowe wyrównanie zębów przed kosztownym zabiegiem stomatologicznym, może również znacznie poprawić jego wynik.

Zalety wczesnej diagnostyki i leczenia ortodontycznego u dziecka

Nawet jeśli zęby twojego dziecka wydają się być proste, mogą pojawić się problemy, które bardzo szybko mogą wykryć ortodonci. Wczesne wykrycie jest niezwykle ważne, ponieważ może zapobiec wielu problemom, które nieleczone mogą wymagać szerszego leczenia w przyszłości.

Koszta

Ponieważ proces leczenia różni się w zależności od pacjenta, jego koszta mogą się wahać. Lekarz będzie mógł podać dokładny koszt leczenia dopiero po dokładnym zbadaniu zębów podczas konsultacji.

Całkowite koszta leczenia ortodontycznego (konsultacja, założenie aparatu, comiesięczne wizyty kontrolne) wahają się od 6 do nawet 16 tys. złotych.

Przykładowo, założenie stałego aparatu metalowego to koszt rzędu 1800 zł, a comiesięcznej wizyty kontrolnej 150 zł, co przy dwuletnim trybie leczenia daje koszta rzędu 6480 zł. O wiele droższe są aparaty porcelanowe lub kryształowe, które kosztują odpowiednio 2500 i 2800 zł.

Tyłozgryz i tyłożuchwie – przyczyny, objawy, leczenie dotylnych wad zgryzu

Pytania i odpowiedzi

Czym dokładnie jest ortodoncja?

Ortodoncja, zwana także ortopedią dentystyczną, jest wyspecjalizowaną gałęzią stomatologii, która koncentruje się na diagnozowaniu, zapobieganiu i korygowaniu anomalii zębowych i nieprawidłowości zębów.

Kiedy po raz pierwszy powinno się zasięgnąć porady ortodontycznej?

Według Amerykańskiego Stowarzyszenia Ortodontów, dziecko powinno odbyć badanie u ortodonty najpóźniej do 7. roku życia. Dzięki wczesnej konsultacji, wszelkie problemy z wyrównaniem zgryzu, mogą zostać wykryte tak szybko, jak to tylko możliwe.

Jak często diagnozowane są wady zgryzu u dzieci?

Wady zgryzu diagnozuje się u ponad połowy dzieci w wieku 7-18 lat.

Jakich produktów spożywczych powinienem unikać podczas noszenia aparatu?

Unikaj wszelkich twardych, lepkich lub ciągnących się pokarmów, takich jak:

  • lód
  • skórka pizzy, precle, bułki i bajgle
  • frytki
  • cukierki, lizaki i guma
  • wołowina
  • orzechy
  • żeberka
  • prażona kukurydza
  • surowe marchewki
  • napoje gazowane, napoje dla sportowców i soki owocowe – nie tylko zawierają w sobie cukry, które prowadzą do rozkładu, ale są też bardzo kwasowe, powodując dalsze uszkodzenia szkliwa.

Czy noszenie aparatu ortodontycznego będzie kolidować z moimi zajęciami dodatkowymi, takimi jak sport, gra na instrumencie lub śpiewanie?

Aparat ortodontyczny nie przeszkodzi ci w wykonywaniu zajęć dodatkowych, jednak po założeniu aparatu konieczne może być wprowadzenie pewnych nawyków. Przykładowo, w przypadku uprawiania sportów kontaktowych, zaleca się noszenie specjalnego ochraniacza na zęby.

Czy aparaty ortodontyczne powodują ból?

W rzadkich przypadkach, leczenie ortodontyczne może powodować ból. Wiele osób odczuwa niewielki dyskomfort przez kilka dni po wizycie, ponieważ zęby, dziąsła i usta wymagają dostosowania się do procesu leczenia.

Czy muszę chodzić do dentysty, gdy mam aparat ortodontyczny?

Tak, regularne kontrole u dentysty są bardzo ważne, bez względu na to, czy nosimy aparat ortodontyczny czy nie. W trakcie leczenia ortodontycznego, zaleca się wizytę u dentysty co najmniej raz na cztery miesiące.

Podsumowanie

Ortodoncja to dziedzina stomatologii, która specjalizuje się w diagnozowaniu, zapobieganiu i leczeniu nieprawidłowości w obrębie zębów i twarzy, w celu doprowadzenia zębów, warg i szczęk do właściwego ustawienia.

Wady zgryzu mogą być wrodzone (dziedziczone) lub nabyte. Wrodzone problemy mogą obejmować stłoczenie zębów, zbyt dużą przestrzeń między zębami, dodatkowe zęby, wrodzone braki zębów i szeroki zakres rozbieżności szczęk, zębów i twarzy.

Nabyte problemy mogą być spowodowane urazami oraz nawykami, takimi jak ssanie kciuka lub palca, a także zatkaniem dróg oddechowych przez migdałki, chorobami zębów i przedwczesną utratą zębów mlecznych lub stałych. Wiele z tych problemów może wpływać nie tylko na harmonię naszych zębów, ale także na rozwój i ostateczny wygląd naszej twarzy.

Niewłaściwie ustawienie zębów może zwiększać ryzyko wystąpienia próchnicy, a także utrudniać jedzenie, rozmawianie a nawet swobodne oddychanie.

Lekarze zalecają, aby dziecko po raz pierwszy było poddane ocenie ortodontycznej zanim ukończy siedem lat. Przesiewowe badanie ortodontyczne nie później niż w wieku 7 lat, pozwala ortodoncie wykryć ewentualne problemy i ustalić najlepszy sposób leczenia.

Wczesne wykrycie wszelkich problemów ortodontycznych jest ważne, aby podjąć szybkie działania i uniknąć późniejszego trudniejszego leczenia.

Leczenie ortodontyczne coraz częściej jest również prowadzone u osób dorosłych, które również marzą o zdrowym i pięknym uśmiechu.

Leczenie ortodontyczne radykalnie się zmieniło w trakcie ostatnich kilkunastu lat. Dzisiejsze aparaty są bardziej komfortowe i wykorzystują technologię, która znacznie zmniejsza dyskomfort pacjenta.

Całkowite koszta leczenia ortodontycznego (konsultacja, założenie aparatu, comiesięczne wizyty kontrolne), w zależności od użytego materiału, wahają się od 6 do nawet 16 tys. złotych.

Najdroższą formą leczenia jest użycie aparatu lingwalnego (językowego), który umieszcza się na zębach od wewnątrz, czyli od strony języka, dzięki czemu jest on całkowicie niewidoczny dla otoczenia.

Blog – Tyłożuchwie i tyłozgryz – Denthelp.pl

13 lis 2018 12:53:44Autor: Paweł Grabowski

Problemy ze zgryzem to dość powszechny problem. W większości wypadków na naszym kontynencie, wada zgryzu najczęściej dotyka tylnych partii szczęki, skutkując jednym z dwóch schorzeń – tyłozgryzem lub tyłożuchwiem. Czym schorzenia te różnią się od siebie? Jak je leczyć? Tego dowiecie się w niniejszym artykule!

Przyczyny

Przyczyn jest kilka. Niemal zawsze mają jednak one swoje początki w okresie dzieciństwa, co umożliwia postawienie wczesnej diagnozy i wyleczenie problemu.

  • – Przedwczesna utrata dolnych siekaczy- Wady postawy- Nieprawidłowe układanie głowy podczas snu, wkładanie poduszki pod szyję- Ssanie palca, obgryzanie paznokci i/lub ołówków
  • – Choroby ogólnoustrojowe, takie jak krzywica lub niedobór witaminy D

Rodzaje i objawy

Tyłozgryz:

Częściowy – dolne zęby przednie zostały cofnięte, chociaż trzonowce są ułożone prawidłowo. U chorego możemy zauważyć wywinięcie się wargi dolnej oraz pogłębienie bruzdy wargowo-podbródkowej

Całkowity – warga dolna dalej jest wywinięta, zaś bruzda wargowo-podbródkowa pogłębiona. Różnica względem tyłozgryzu częściowego polega jednak na tym, że cofnięty zostaje cały dolny łuk zębowy.

Rzekomy – szczęka rozwija się nadmiernie względem czaszki, co skutkuje wysunięciem się wargi górnej oraz okolicy przynosowej. Żuchwa i dolny łuk zębowy nie wykazują jednak żadnych nieprawidłowości.

Tyłożuchwie:

Czynnościowe – mięśnie odpowiedzialne za cofanie się żuchwy są zbyt mocne, co powoduje, że bródka pacjenta cofa się. W dalszym ciągu możliwe jest jednak ustawienie jej prawidłowo poprzez wysunięcie szczęki przez chorego.

Morfologiczne – bródka jest spłaszczona i cofnięta, wydłużając dolne partie twarzy. Wada ta jest spowodowana zaburzeniami wzrostu żuchwy. Wada ta może też powodować problemy z wymową, jeśli między siekaczami pojawi się zbyt duża przerwa.

Irygator Waterpik WP-250 E2 Nano

345,90 zł

Irygator Waterpik WP-260 E2

349,90 zł

Irygator Waterpik WP-700 E2 Nano 2w1

419,00 zł

Leczenie

Zacznijmy od tyłożuchwia. Na początek dentysta wykorzystuje cefalometr i pantomograf w celu wykonania zdjęć, po czym pobiera wyciski i ocenia zarówno stan uzębienia, jak i rysy twarzy. Schorzenie to można skorygować jedynie chirurgicznie, za pomocą operacji, zwanej osteogenezą dystrakcyjną.

Między odłamami kości formowana zostaje tkanka kostna. Odłamy są z kolei oddalane od siebie do momentu, aż lekarzowi udaje się osiągnąć odpowiednią odległość, pozwalającą na naprostowanie zgryzu.

Po wykonaniu zabiegu, kość potrzebuje dłuższego czasu na regenerację, podobnie jak w przypadku leczonego złamania.

Tyłozgryz jest znacznie prostszy w leczeniu. Na początek wymagane jest postawienie poprawnej diagnozy, co robi się poprzez wykonanie zdjęć radiologicznych i pobranie wycisku szczęki.

Jeśli faktycznie stwierdza się tyłozgryz u pacjenta, lekarz stosuje aparat ortodontyczny. Jak w przypadku każdej wady zgryzu, samo leczenie jest prostsze, krótsze i mniej dyskomfortowe za dziecka, niż w okresie dorosłości.

Dlatego też tak ważne jest jak najwcześniejsze uporanie się z tym problemem.

Objawy tyłozgryzu możemy też złagodzić, wykonując specjalne ćwiczenia, najlepiej przed lustrem. Najskuteczniejsze jest ćwiczenie Rogersa, polegające na wyprostowaniu się, odchyleniu rąk i głowy do tyłu i wysunięciu żuchwy wprzód kilka razy.

Alternatywą jest inne ćwiczenie, polegające na wysunięciu brzegów siecznych zębów dolnych tak, aby dotykały wargi dolnej.

Choroby zgryzu bardzo często wiążą się nie tylko z dyskomfortem, ale też zaburzeniami w rysach twarzy oraz wymowie, co sprawia, że osoba czuje się gorzej od swoich rówieśników. Niska samoocena i złe samopoczucie przechodzą z nami do okresu dorosłości, dlatego też ważne jest jak najwcześniejsze zdiagnozowanie problemu i wyleczenie go.

Żuchwa – cofnięta i przeskakująca żuchwa. Leczenie

Żuchwa jest silną kością, która razem z górną szczęką i umieszczonymi w nich zębami, służy do przeżuwania pokarmów. Błędy popełnione w pierwszych latach życia, m.in. przy karmieniu i układaniu dziecka do snu, mogą doprowadzić do poważnych wad w jej budowie. Efekty to m.in cofnięta (tyłozgryz, tyłożuchwie) oraz przeskakująca żuchwa.

Co to jest żuchwa?

Żuchwa to ruchoma część twarzoczaszki, potocznie nazywana dolną szczęką. Anatomia żuchwy jest podobna u większości ssaków, przy zachowaniu jednakże pewnych cech specyficznych.

O ile w przypadku wielu zwierząt składa się ona z dwóch względnie niezależnych kości zębowych, lewej i prawej, spojonych po środku miękką tkanką chrzęstną, o tyle u człowieka stanowi ona jedną całość (do trwałego spojenia dochodzi w czasie życia płodowego).

W górnej części, w budowie żuchwy wyróżnia się po obu stronach po dwa wyrostki kłykciowe, pełniące rolę stawów, swego rodzaju zawiasów, za pomocą których jest ona przymocowana do czaszki i dzięki którym zachowuje ruchomość. Natomiast u spodu znajdują się zębodoły, czyli miejsca, w których osadzony jest dolny rząd zębów.

Cofnięta żuchwa

Teoretycznie żuchwa powinna być osadzona i zbudowana tak, by zęby górne i dolne idealnie na siebie zachodziły – w takiej sytuacji mówimy o prawidłowym zgryzie. W rzeczywistości często jednak dochodzi do swoistego odchylenia od norm, czyli wad zgryzu. Najlepszym przykładem jest cofnięta żuchwa.

Pod pojęciem tym, które ma charakter zwyczajowy, kryją się de facto dwie wady definiowane jako „dotylne”:

  • tyłozgryz – stan w którym rząd dolnych zębów jest cofnięty względem zębów górnych (wada typu zębowego),
  • tyłożuchwie – stan, w którym cała żuchwa cofnięta jest względem szczęki (wada typu szkieletowego).

Cofnięta żuchwa jest najczęściej występującą wadą zgryzu w populacji polskiej. Skąd się bierze boląca i wypadają żuchwa? Czym grozi i jak ją leczyć?

Przyczyny nieprawidłowej anatomii żuchwy

Cofnięta żuchwa jest wadą o złożonej i zróżnicowanej patogenezie. Rzadko jest wrodzona, częściej wykształca się w toku życia, szczególnie w pierwszych latach – dlatego obserwowana jest już u dzieci w wieku przedszkolnym i wczesnoszkolnym.

Najczęstsze nabyte przyczyny tyłozgryzu i tyłożuchwia, to:

  • wady postawy, zniesiona lordoza szyjna, czyli zaburzenie naturalnego wygięcia kręgosłupa na odcinku szyjnym,
  • nieprawidłowe nawyki nabyte we wczesnym dzieciństwie, związane m.in. z odruchem zasysania dolnej wargi czy ssania kciuka, a także niewłaściwym ułożeniem dziecka czasie karmienia butelką (pozycja leżąca),
  • nieprawidłowe ułożenie dziecka w łóżeczku, z głową odgiętą do tyłu,
  • nieprawidłowe ekstrakcje zębów, zbyt wczesna wymiana zębów mlecznych na stałe,
  • niedobór witaminy D.

Zdarza się, że cofnięta żuchwa jest wadą anatomiczną o charakterze dziedzicznym.

Leczenie cofniętej żuchwy u dziecka

Leczenie cofniętej żuchwy u dziecka może trwać latami. W przypadku tzw. tyłozgryzu urojonego, występującego u dzieci w wieku szkolnym, możliwa jest modyfikacja zgryzu za pomocą specjalnych ćwiczeń. W większości jednak przypadków niezbędne są bardziej zaawansowane metody.

Podstawą leczenia jest korekcja za pomocą aparatu ortodontycznego, stałego lub ruchomego (zdejmowanego na noc). Jego zadaniem jest rozbudowa dolnego łuku zębowego oraz wyrównanie żuchwy względem szczęki górnej.

Średni czas leczenia za pomocą aparatu ortodontycznego wynosi 2 lata i wiąże się z dużymi kosztami – niezbędne jest nie tylko wykonanie wstępnych pomiarów oraz skonstruowanie aparatu, ale też comiesięczne wizyty kontrolne. Łączne więc liczyć się trzeba z nakładami rzędu 10-25 tysięcy złotych. W przypadku silnie cofniętej żuchwy, niezbędne może być też usunięcie niektórych zębów.

W skrajnych przypadkach wady dotylne leczy się operacyjnie, rekonstruując żuchwę, nadając jej prawidłowy kształt i położenie (dodatkowo efekt musi być potem utrwalony aparatem ortodontycznym).

Leczenie cofniętej żuchwy u dziecka jest o tyle istotne, że wady zgryzu mogą doprowadzić do:

  • wysuwania się, ścierania i wypadania zębów,
  • problemów z przeżuwaniem pokarmów, a co za tym idzie – z ich trawieniem,
  • zaburzeń neurologicznych w obrębie twarzoczaszki.

Przeskakująca żuchwa

Niewłaściwe położenie i kształt oraz związane z tym wady zgryzu, to nie jedyny problem, którego może nastręczyć żuchwa. Inną uciążliwością są zaburzenia ruchomości w stawach łączących żuchwę z czaszką. Ich efektem może być przeskakująca żuchwa. Pacjenci odczuwają wówczas charakterystyczne strzelanie, niektórzy skarżą się, że żuchwa boli.

Dolegliwości te nasilają się, co zrozumiałe, w trakcie jedzenia oraz mówienia. Czy są groźne? Nie. Oprócz tego, że powoduje silny dyskomfort, przeskakująca żuchwa nie wiąże się z ryzykiem trwałych uszkodzeń i zaburzeń. Problem ten można niwelować modyfikując nieco sposób jedzenia (np.

poprzez nieco mniejsze rozwarcie szczęk, czy nie przeżuwanie pokarmu za pomocą siekaczy, lecz wyłącznie zębów trzonowych). Wykonywać też można delikatne ćwiczenia zwiększające ruchomość stawów.

Tego typu zaburzenie warto jednak skonsultować ze stomatologiem, ortodontą, a nawet ortopedą, świadczyć ono może bowiem o występowaniu innych wad – między innymi zgryzu.

  • Autor: Piotr Brzózka
  • Czytaj też:
  • Źródła:
  • Anna Znamirowska-Bajowska, Michał Sarul, Joanna Antoszewska, Leczenie nieekstrakcyjne wady klasy II z zastosowaniem aparatu MALU – opis przypadku, e-Dentico nr 6 (46) / 2013
  • Anna Jankowska-Wika, Ortodontyczne potrzeby lecznicze studentów stomatologii na podstawie badań o metodologii obiektywnej i subiektywnej, Poznań 2014, Rozprawa na stopień doktora nauk medycznych, Katedra i Klinika Ortopedii Szczękowej i Ortodoncji Uniwersytet Medyczny im. Karola Marcinkowskiego w Poznaniu

Treści z serwisu recepta.pl mają charakter wyłącznie informacyjno-edukacyjny i nie mogą zastąpić kontaktu z lekarzem lub innym specjalistą. Administrator nie ponosi odpowiedzialności za wykorzystanie porad i informacji zawartych w serwisie bez konsultacji ze specjalistą.

Wady zgryzu – rodzaje i przyczyny

W tym artykule opiszę wady zgryzu, czyli temat, który dotyka sporą część społeczeństwa. W poniższym tekście dowiesz się między innymi o tym jakie są rodzaje wad zgryzu, jakie są przyczyny powstawania oraz jak je leczyć.

Spis treści:

Czym są wady zgryzu?

Wady zgryzu stanowią dysfunkcję w budowie i w czynnościach narządu żucia jamy ustnej. Upośledzenie może być ograniczone do zębów, łuków zębowych lub ich wzajemnych relacji.

Aby móc w pełni zrozumieć, czym jest wada zgryzu, należy znać pojęcie ,,normy okluzji”, czyli stanu prawidłowego.  Wśród cech normy okluzji można wymienić między innymi to, że w momencie okluzji centralnej (czyli w chwili, kiedy pacjent połyka ślinę i zaciska zęby) linia pomiędzy siekaczami przyśrodkowymi  górnymi i dolnymi jest prosta.

Stan prawidłowy wyróżnia też fakt, że w okluzji centralnej szczyt guzka kła górnego znajduje się dokładnie pomiędzy dolnym kłem, a pierwszym zębem przedtrzonowym; guzek policzkowy przedni pierwszego zęba trzonowego górnego leży w przedniej bruździe pomiędzy guzkami pierwszego zęba trzonowego dolnego; zęby łuku górnego zachodzą dachówkowato na zęby łuku dolnego, czyli na przykład siekacze górne znajdują się przed siekaczami dolnymi, a guzki policzkowe zębów dolnych leżą w bruzdach pośrodkowych zębów przedtrzonowych i trzonowych górnych.

Innym terminem jest okluzja pozacentralna, która opisuje wszystkie inne niż centralne kontakty zębów łuku górnego i dolnego np. podczas ruchu dobocznego lub doprzedniego żuchwy.

Jakie są czynniki etiologiczne powstawania wad zgryzu?

Przyczyny nieprawidłowości dotyczących narządu żucia można podzielić na ogólne i miejscowe.

Do czynników ogólnych należą :

  • uwarunkowania genetyczne (np. zespół Downa),
  • środkowiskowe (np. odżywianie)
  • genetyczno-środowiskowe (np. rozszczep podniebienia).

Badania pokazują, że nawet 80% wad zgryzu może być spowodowanych działaniem czynników miejscowych.

Należą do nich między innymi:

  • dysfunkcje (np. oddychanie przez usta powoduje zahamowanie poprzecznego wzrostu szczęki i formuje się wąskie podniebienie),
  • parafunkcje, czyli szkodliwe nawyki, które powtarzają się często (np. ssanie palca lub smoczka po pierwszym roku życia dziecka może prowadzić do wychylenia do przodu górnych zębów siecznych, zwężenia szczęki i przechylenia do tyłu dolnych zębów siecznych)
  • urazy (np. wtłoczenie zęba mlecznego wgłąb kości mogą uszkodzić zawiązek zęba stałego).

Diagnostyka wad zgryzu

Wśród wad zgryzu można wyróżnić:

  • wady poprzeczne,
  • wady dotylne,
  • wady doprzednie,
  • zgryzy otwarte,
  • zgryzy głębokie,
  • wady z rozległymi zmianami w stosunku do wszystkich trzech płaszczyzn,
  • protruzję dwuszczękową,
  • wady i nieprawidłowości zębowe.
  • Najczęściej występującą wadą zgryzu są zaburzenia w położeniu dolnego łuku zębowego w stosunku do górnego, czyli wady dotylne, które stanowią około 45% wszystkich wad zgryzu.
  • Należy do nich tyłozgryz, charakteryzujący się nadmiernym cofnięciem zębów dolnych w stosunku do zębów górnych; tyłożuchwie, czyli nadmierne przesunięcie całej żuchwy do tyłu oraz retrogenia cechująca się skróconym trzonem i gałęzią żuchwy.
  • Wady poprzeczne wyróżniają się zachodzeniem części zębów dolnych na górne, co może być połączone z przesunięciem linii pośrodkowej i asymetrią warg.
  • Wady doprzednie nazywane są ogólnie przodozgryzami, charakteryzują się wysunięciem dolnego łuku zębowego w stosunku do górnego i ustawieniem zębów przednich dolnych przed górnymi.

W rysach twarzy widoczne jest wysunięcie wargi dolnej ku przodowi, a wymawianie pewnych głosek bywa lekko upośledzone. W zgryzach otwartych obseruje się szparę niedozgryzową, czyli brak kontaktu zębów na przednim lub tylnym odcinku zwartych łuków zębowych.

Pacjenci dotknięci tą wadą mogą skarżyć się na utrudnione odgryzanie i żucie pokarmów, seplenienie i charakterystyczne wydłużenie dolnego odcinka twarzy.

Cechą wspólną zgryzów głębokich jest nadmierne zachodzenie zębów górnych przednich na dolne, co może wiązać się ze skróceniem dolnego odcinka twarzy.

Stłoczenia zębów są związane z rotacjami i przemieszczeniem zębów w łuku zębowym. Można wyróżnić stłoczenia pierwotne, które wynikają z dysproporcji pomiędzy zbyt dużymi zębami w stosunku do wielkości kości.

Stłoczenia wtórne wiążą się z przedwczesną utratą zębów trzonowych mlecznych i przemieszczeniem się pierwszych zębów trzonowych stałych do przodu.

Stłoczenia trzeciorzędowe (późne) występują około 20 roku życia i są spowodowane powiększającym się trzonem żuchwy, który wysuwa dolne zęby przednie. Dawniej stłoczenia późne wiązano tylko z wyrzynającymi się zębami ósmymi, jednakże zaobserwowano występowanie stłoczeń trzeciorzędowych u osób, które nie miały wykształconych zawiązków tych zębów.

Czym skutkują wady zgryzu?

Wady zgryzu w zależności od zaawansowania mogą różnie wpływać na czynności życiowe, estetykę i stan psychiczny pacjenta.

Ciężkie wady zgryzu prowadzą do upośledzonego oddychania, utrudnionego pobierania kęsów pokarmowych i zaburzeń artykulacji. Wiąże się to z nieprawidłowym funkcjonowaniem układu pokarmowego oraz oddechowego, jak również powoduje strach i dyskomfort podczas publicznych wystąpień spowodowany seplenieniem.

Nieprawidłowe ustawienie zębów utrudnia właściwe dbanie o higienę jamy ustnej, co wiąże się z powstawaniem próchnicy i chorób przyzębia.

Nieustanne przegryzanie warg i policzków prowadzi do powstawania owrzodzeń, które stanowią właściwe choroby przednowotworowe o średnim prawdopodobieństwie (10-20%) zezłośliwienia.

Z defektów estetycznych można wyróżnić zaburzoną symetrię twarzy (np. boczne przesunięcie żuchwy w laterogenii), zmianę położenia bródki (np. wysunięcie do przodu w progenii), stłoczenia i szparowatości, które mogą znacznie wpłynąć na kształtowanie się samooceny młodego człowieka.

Kiedy należy udać się do lekarza ortodonty?

Najczęściej wady zgryzu nie są zauważane przez pacjentów lub rodziców, dlatego warto profilaktycznie udać do lekarza dentysty, aby przeprowadził dokładną diagnostykę.

Sprawdź jak bezpieczenie zachować się u dntysty w czasie koronawirusa.

U dzieci pierwsze badanie zgryzu powinno odbyć się między 3. a 6. rokiem życia, czyli wtedy, kiedy w jamie ustnej pojawiły się już wszystkie zęby mleczne.

Następnie między 7. a 12. rokiem życia zalecane jest  przeprowadzenie kolejnych analiz narządu żucia, ponieważ w jamie ustnej pojawiły się już pierwsze trzonowce stałe i dochodzi do stopniowej wymiany uzębienia.

Leczenie ortodontyczne przeprowadzane jest również z powodzeniem u dorosłych pacjentów, dlatego nigdy nie warto rezygnować z wizyty u lekarza ortodonty.

Leczenie wad zgryzu

Sposób leczenia wad zgryzu zależy od rodzaju wady i wieku pacjenta.  U młodszych dzieci z wcześnie wykrytymi nieprawidłowościami stosuje się ćwiczenia mięśniowe w celu zharmonizowania działania układu nerwowo-mięśniowego.

Aparaty  zdejmowane (nazywane też ruchomymi) stosuje się u dzieci, młodzieży, a nawet osób dorosłych. Wpływają one na kształtowanie rysów twarzy u pacjentów w wieku rozwojowym, służą także do utrwalania uzyskanych efektów jako aparaty retencyjne. Należy je użytkować zgodnie z poleceniami lekarza prowadzącego.

  1. Aparaty ortodontyczne stałe są trwale zacementowane na zębach pacjenta, składają się między innymi z zamków i pierścieni, do których przymocowany jest drut wywierający określoną siłę na zęby.
  2. O wyborze sposobu leczenia i doborze aparatu ortodontycznego decyduje lekarz ortodonta, po przeprowadzeniu dokładnego wywiadu, badania klinicznego, radiologicznego i analizie modeli diagnostycznych.
  3. Przed rozpoczęciem leczenia ortodontycznego należy zadbać o higienę jamy ustnej, usunąć kamień nazębny i skontrolować stan błony śluzowej, jak również wyleczyć wszystkie zęby z próchnicy.
  4. Autor: lekarz dentysta Magdalena Wadowska
  5. Bibliografia:

Górska R., Diagnostyka i leczenie chorób błony śluzowej jamy ustnej, MTP, Warszawa 2011, wyd. 1

Karłowska I., Zarys współczesnej ortodoncji, PWZL, Warszawa 2016, wyd. 4

Śmiech-Słomkowska G., Wady zgryzu u dzieci, Medycyna Praktyczna

Tomaszewska I., Wady zgryzu, Medycyna Praktyczna

Leave a Comment

Your email address will not be published. Required fields are marked *