Wodogłowie – przyczyny, objawy, diagnostyka, leczenie

Wodogłowie – przyczyny, objawy, diagnostyka, leczenie

fot. Adobe Stock

Wodogłowie – przyczyny, objawy, diagnostyka, leczenie

fot. Adobe Stock

Wodogłowie pierwszy raz zostało opisane przez Hipokratesa. Stwierdza się je u 1-2 noworodków na każde 1000 urodzeń. Powszechnie uważane jest za chorobę typowo dziecięcą, jednak wodogłowie może pojawić się także u dorosłych.

Wodogłowie:

  • Przyczyny
  • Objawy
  • Typy
  • Diagnostyka
  • Leczenie

Przyczyny wodogłowia

W mózgu znajdują się przestrzenie, zwane komorami, które wypełnione są płynem mózgowo-rdzeniowym. Płyn ten odżywia mózg i bierze udział w metabolizmie tkanki mózgowej. Znajduje się on także w przestrzeni podpajęczynówkowej.

Jego odpływ następuje poprzez przedostanie się do układu krążenia, gdzie ulega wchłonięciu. U zdrowej osoby płyn ten krąży w przestrzeniach komorowych i w rdzeniu kręgowym i jest stale wchłaniany do układu krążenia.

Przyjrzyj się poniższej ilustracji, która pomoże ci zrozumieć, gdzie znajduje się płyn mózgowo-rdzeniowy i pokaże struktury, o których jest mowa w dalszej części tekstu:Wodogłowie – przyczyny, objawy, diagnostyka, leczenie fot: Adobe Stock W pewnych sytuacjach dochodzi do zaburzeń, które utrudniają przedostawanie się płynu mózgowo-rdzeniowego do krwioobiegu, co skutkuje tym, że jego nadmiar gromadzi się wewnątrz czaszki. Przyczyną wodogłowia może być:

  • wrodzona wada cewki nerwowej,
  • wrodzona stenoza (zwężenie) wodociągu mózgu,
  • guz mózgu,
  • zapalenie opon mózgowych,
  • urazy wewnątrzczaszkowe,
  • krwawienie dokomorowe,
  • krwotok podpajęczynówkowy.

Objawy wodogłowia

Wodogłowie wiąże się ze wzrostem ciśnienia śródczaszkowego.

Jeśli dojdzie do jego gwałtownego wzrostu, wtedy mogą pojawić się następujące objawy:

  • bóle głowy,
  • wymioty,
  • obrzęk tarczy nerwu wzrokowego,
  • senność,
  • śpiączka,
  • wgłobienie płata skroniowego lub migdałów móżdżku.

W skrajnych przypadkach dochodzi do śmierci.

Przewlekłe wodogłowie, czyli gdy ciśnienie w czaszce narasta powoli, dochodzi do tzw. triady Hakima, czyli otępienia, nietrzymania moczu, niezborności ruchów. Mogą też pojawić się porażenia nerwów.

Wodogłowie u niemowląt

Wzrost ciśnienia śródczaszkowego skutkuje poszerzeniem się ciemiączka i zwiększeniem obwodu głowy. Mogą też pojawić się:

  • senność,
  • wymioty,
  • napady padaczkowe,
  • rozdrażnienie,
  • oczy skierowane w dół.

Sprawdź: Badania prenatalne, które wykryją wady wrodzone i choroby dziecka

U nieco starszych dzieci wodogłowie może objawiać się gwałtownym i piskliwym płaczem, zezem lub niekontrolowanymi ruchami gałek ocznych, nadmierną sennością, pogorszeniem pamięci i logicznego myślenia, rozdrażnieniem, problemami z chodzeniem, skurczami mięśni, wymiotami, apatią, spowolnionym wzrostem.

Sprawdź: Czy twoje dziecko rośnie prawidłowo (wzrost, waga, obwód głowy)

Rodzaje wodogłowia

Wodogłowie może być wrodzone lub nabyte. W ramach każdego tego rodzaju występują dwa typy wodogłowia: komunikujące i niekomunikujące.

Wodogłowie wrodzone

Obecne jest już w życiu płodowym. Stwierdza się je u 80-90 proc. płodów i noworodków z rozszczepem kręgosłupa.

Najczęstszą przyczyną wrodzonego wodogłowia jest zwężenie wodociągu mózgu, które powoduje gromadzenie się płynu w komorach bocznych mózgu.

Innymi wrodzonymi przyczynami wodogłowia są: wady cewy nerwowej, torbiele pajęczynówkowe, zespół Dandy'ego-Walkera oraz malformacja Arnolda-Chiariego.

Wodogłowie nabyte

Pojawia się w wyniku infekcji układu nerwowego, zapalenia opon mózgowo-rdzeniowych, urazów, guzów i udarów mózgu.

Wodogłowie komunikujące

Nazywane jest też nieobstrukcyjnym. Polega na zaburzeniach wchłaniania płynu mózgowo-rdzeniowego bez zakłóceń w przepływie płynu przez komory mózgu.

Do tego typu wodogłowia może dojść wskutek zwłóknienia czy zbliznowacenia w przestrzeni podpajęczynówkowej wskutek infekcji i urazów, a także w wyniku krwotoku podpajęczynówkowego i dokomorowego, zapalenia opon mózgowo-rdzeniowych, wrodzonego braku ziarnistości pajęczynówki.

Wodogłowie niekomunikujące

Inaczej zwane obstrukcyjnym. Polega na zburzeniach w krążeniu płynu mózgowo-rdzeniowego w wyniku zwężenia lub zablokowania wodociągu mózgu, lub w wyniku obstrukcjo otworu Monro albo otworów Magendiego i Luschki, które łączą ze sobą komory mózgu.

Diagnozowanie wodogłowia

Wodogłowie u niemowląt rozpoznaje się na podstawie badania palpacyjnego wielkości i napięcia ciemiączek. Mierzy się także szerokość szwów czaszkowych, obwód główki.

Przy stwierdzeniu wodogłowia wykonuje się badanie USG przezciemiączkowe, tomografię komputerową lub rezonans magnetyczny – służą one wykryciu przyczyn wodogłowia.

Wodogłowie u dorosłych stwierdza się na podstawie objawów, pomiaru ciśnienia płynu mózgowo-rdzeniowego i badań obrazowych: USG, rezonans magnetyczny, tomografia komputerowa.

Leczenie wodogłowia

Wodogłowie wrodzone, w którym dochodzi do powiększenia komór, nie może się samoistnie cofnąć.

Dlatego dzieciom wszczepia się specjalne zastawki zwane sztucznymi przetokami, które odprowadzają nadmiar płynu mózgowo-rdzeniowego z komór mózgu do jamy ciała (otrzewnej, opłucnej, przedsionka serca, pęcherzyka żółciowego). W miarę wzrostu dziecka przetoka musi być wymieniana na nową.

Poniżej zobaczysz zdjęcie sztucznej przetoki: Wodogłowie – przyczyny, objawy, diagnostyka, leczenie fot.: Adobe Stock   U niektórych niemowląt powstaje tzw. wodogłowie zewnętrzne, czyli gromadzenie się płynu w przestrzeni podpajęczynówkowej. Ten typ wodogłowia może samoistnie ustąpić ok. 2. roku życia.

W leczeniu nagłych przypadków często stosuje się w początkowej fazie leczenia zewnętrzny dren komorowy. U niektórych pacjentów w późniejszym czasie konieczne jest założenie sztucznej przetoki mózgowej.

W niektórych przypadkach stenozy wodociągu mózgu wykonuje się zabieg operacyjny polegający na wykonaniu otworu w dnie trzeciej komory mózgu. Prze ten otwór płyn samoistnie wycieka do innych przestrzeni wewnątrz mózgu, np. do czwartej komory, dzięki czemu omijane jest miejsce zwężenia czy zablokowania wodociągu mózgu.

Zobacz także:

  • Naczyniaki i wady naczyniowe u dzieci
  • Jak się leczy dziecko w łonie matki

 
Wodogłowie – przyczyny, objawy, diagnostyka, leczenie

Wodogłowie – przyczyny, objawy, diagnostyka, leczenie

Wodogłowie – przyczyny, objawy, diagnostyka, leczenie

Wodogłowie – przyczyny, objawy, diagnostyka, leczenie

Wodogłowie – przyczyny, objawy, diagnostyka, leczenie

Wodogłowie – przyczyny, objawy, diagnostyka, leczenie

 

Wodogłowie u dzieci – Przyczyny, objawy i diagnostyka

Wodogłowie (łac. hydrocephalus) to nabyte lub wrodzone gromadzenie się płynu mózgowo-rdzeniowego w komorach mózgu. Mechanizm wady polega na utrudnieniu odpływu płynu (wodogłowie niekomunikujące), bądź zaburzeniu jego wchłaniania w układzie komorowym mózgu (wodogłowie komunikujące).

Niekiedy dochodzi także do nadprodukcji płynu mózgowo-rdzeniowego w komorach mózgu. Wodogłowiu towarzyszą zwłaszcza objawy wzmożonego ciśnienia wewnątrzczaszkowego.

Aktualnie możliwe jest leczenie wodogłowia poprzez implantacje układu zastawkowego odprowadzającego płyn mózgowo-rdzeniowy z komory mózgu do jamy brzusznej.

Epidemiologia i przyczyny wodogłowia

Wodogłowie u dzieci występuje z częstością 88 : 100 000; u dorosłych 11: 100 000, natomiast u osób starszych częściej, bo u około 175 : 100 000.

Wodogłowie komunikujące jest związane z wadami wrodzonymi ośrodkowego układu nerwowego, które obejmują zwężenie wodociągu mózgu i niedrożność odpływu otworów komory czwartej, a ponadto zespoły genetyczne, jak: zespół Dandy-Walkera i zespół Arnolda-Chiariego. Towarzyszy także malformacjom naczyniowym, nowotworom tylnej jamy czaszki, urazom czaszkowo-mózgowym i dokomorowym krwawieniom u wcześniaków.

Wodogłowie niekomunikujące może wystąpić przy krwawieniach podpajęczynówkowych, zapaleniu opon mózgowo-rdzeniowych, torbieli podpajęczynówkowej, naciekach białaczkowych lub chłoniakowych na opony mózgowe, jak również na skutek infekcji pojawiających się u matki podczas ciąży.

Wodogłowie wrodzone powstaje w przebiegu wad wrodzonych rozwijających się już w okresie płodowym, np. zespół Arnolda-Chiariego lub rozszczepy kręgosłupa. Wodogłowie nabyte, jak nazwa wskazuje, jest skutkiem czegoś co nastąpiło, czyli np. krwotoku, urazu, zakażenia.

Objawy wodogłowia

Objawy wodogłowia różnią się od siebie w poszczególnych grupach wiekowych, co ma związek z rozwojem pacjenta. W okresie noworodkowo-niemowlęcym obserwuje się objawy nadciśnienia wewnątrzczaszkowego, które jest wynikiem pojawienia się ucisku na mózg przez powiększone, wypełnione płynem mózgowo-rdzeniowym, komory mózgu. Zaliczamy do nich:

  • poduszkowate uwypuklenie ciemiączek i rozejście się szwów czaszkowych z powodu zwiększenia obwodu głowy (głowa jest nieproporcjonalnie duża, duże czoło),
  • objaw Macewena – podczas opukiwania czaszki słyszalny odgłos podobny do opukiwania „pękniętego garnka”,
  • objaw „zachodzącego słońca” – zwrócenie gałek ocznych do dołu, w ten sposób, że tęczówka oka w stosunku do powieki dolnej, układa się jak zachodzące słońce do horyzontu; tęczówka może całkowicie „zajść” za powiekę dolną; źrenice z leniwą reakcją na światło,
  • wysokotonowy płacz, niepokój ruchowy, rozdrażnienie i nadmierna senność, zmienny poziom świadomości,
  • zmiana nawyków związanych z karmieniem, np. zmiana pór karmienia,
  • uwydatnienie żył na głowie wzmagające się podczas płaczu, kaszlu, parcia lub krzyku; skóra na głowie staje się cienka, delikatna, błyszcząca i podatna na uszkodzenia,
  • nieprawidłowe odruchy niemowlęce.

U dzieci starszych obecne są  głównie objawy wzmożonego ciśnienia śródczaszkowego (ICP), gdyż szwy czaszkowe uległy skostnieniu, a ciemiączka uległy naturalnemu zamknięciu – co uniemożliwia powiększanie się głowy w miarę przybywania płynu mózgowo-rdzeniowego. Niepokojącymi objawami są wówczas:

  • wyraźna zmiana zachowania, osobowości, trudności w nauce,
  • ból głowy ustępujący po wymiotach, nasilający się po obudzeniu, w pozycji leżącej,
  • nudności i chlustające wymioty,
  • podwójne lub zamazane, niewyraźne widzenie,
  • brak łaknienia i spadek masy ciała,
  • apatia, brak aktywności, trudność w wykonywaniu prostych poleceń, zaburzenia psychiczne i świadomości,
  • napady drgawkowe.
You might be interested:  Rak wargi – przyczyny, objawy, leczenie raka na wardze

Warto podkreślić, że wczesne objawy wzrostu ciśnienia śródczaszkowego mogą być trudne do zaobserwowania lub też zbagatelizowane, gdyż są to normalne, codzienne objawy zmęczenia, drażliwość, spadek formy, problemy w szkole, bezsilność – nierzadko mylona z lenistwem.

Natomiast późne objawy wzmożonego ICP są zagrożeniem życia, a stanowią je zaburzenia świadomości np. splątanie, letarg, nadmierna senność, czy nawet śpiączka.

Pojawia się obrzęk tarczy nerwu wzrokowego, zez, ataksja – niezborność ruchowa oraz trudności z wykonaniem reakcji ruchowej na polecenie słowne.

Wodogłowie – przyczyny, objawy, diagnostyka, leczenie

Istnieje też postać wodogłowia niekomunikującego, w którym stwierdza się normalny poziom ICP. Jest to zespół Hakima – wodogłowie normotensyjne. Występuje po urazach głowy i najprawdopodobniej polega na zaburzeniu wchłaniania płynu mózgowo-rdzeniowego. Objawy towarzyszące zespołowi Hakima to m.in.: demencja, trudności w poruszaniu się i nietrzymanie moczu.

Diagnostyka wodogłowia

Wodogłowie może zostać rozpoznane w okresie prenatalnym, podczas badania USG, około 14. tygodnia życia płodowego. U dzieci urodzonych wykonuje się USG przezciemiączkowe. Pozostałe metody obrazowania to: rezonans magnetyczny i tomografia komputerowa głowy. Niekiedy potrzebne jest badanie płynu mózgowo-rdzeniowego oraz pomiar ciśnienia w komorach mózgu i kanale kręgowym.

W celu odróżnienia wodogłowia komunikującego od niekomunikującego wykonuje się cysterografię. Stwierdzenie malformacji naczyniowych możliwe jest podczas arteriografii, która polega na podaniu środka kontrastującego do naczyń krwionośnych, co je „bardziej uwidacznia” w badaniach obrazowych.

U dzieci starszych możliwe jest przeprowadzenie testów psychologicznych, które określają funkcjonowanie poznawcze i ewentualne ubytki.

Leczenie wodogłowia

Postępowanie lecznicze uzależnione jest od wady podstawowej i towarzyszących.

Najskuteczniejszą metodą leczenia wodogłowia jest chirurgiczna implantacja układów zastawkowych, których zadaniem jest poprawa odpływu płynu mózgowo-rdzeniowego z komór mózgu, a przez to obniżenie ICP oraz zminimalizowanie ryzyka uszkodzenia układu nerwowego.

Najczęściej wykorzystywanym układem zastawkowym jest zastawka komorowo-otrzewnowa. Implantowana jest w przypadku wodogłowia niekomunikującego. Specjalny dren odprowadza płyn mózgowo-rdzeniowy z komory mózgu do jamy brzusznej. Ma postać dwóch przewodów połączonych zastawką, która zapobiega cofaniu się płynu z powrotem.

Część proksymalna drenu umieszczana jest w komorze bocznej mózgu przez neurochirurga. Natomiast dren dystalny wprowadzany jest do otrzewnej – najczęściej przez chirurga. Biegnie on pod skórą i jest wyczuwalny dotykiem. Założenie takiej zastawki trwa około godzinę. Dziecko wówczas jest znieczulone ogólnie.

Po wszczepieniu zastawki pacjent zostaje objęty dożywotnią opieką w poradni neurochirurgicznej. W przypadku wodogłowia niekomunikującego wykonywana jest także endoskopowa wentrikulocysternostomia, polegająca na wykonaniu specjalnego „obejścia” z komory trzeciej mózgu do przestrzeni podpajęczynówkowej.

Wodogłowie – przyczyny, objawy, diagnostyka, leczenie

Bardzo rzadko dochodzi do powikłań po implantacji zastawki.

Główne z nich to: niesprawność układu, zakażenia, a także wystąpienie krwiaka podtwardówkowego, zapalenia otrzewnej, ropni wewnątrzbrzusznych, perforacji narządów, niedrożności jelit, przepukliny.

Do objawów niesprawności układu zaliczamy przede wszystkim oznaki wzmożonego ciśnienia wewnątrzczaszkowego, dlatego też dziecko i jego rodzice powinni zostać w tym aspekcie wyedukowani.

Wodogłowie – przyczyny i objawy. Leczenie wodogłowia

2014-08-19 11:21 Monika Majewska

Wodogłowie to niebezpieczny stan, który u płodu może doprowadzić do jego obumarcia, a u niemowląt – do zahamowania rozwoju. Wodogłowie może pojawić się także u dorosłych, powodując m.in. zaburzenia chodu i otępienie. Jakie są przyczyny i objawy wodogłowia? Na czym polega jego leczenie?

Wodogłowie oznacza nadmierne gromadzenie się płynu mózgowo-rdzeniowego w układzie komorowym mózgu. Prawidłowo płyn mózgowo-rdzeniowy jest wytwarzany w splotach naczyniówkowych komór mózgu (w ilości około pół litra płynu na dobę).

Krąży on pomiędzy nimi oraz w przestrzeni podpajęczynówkowej mózgu i rdzenia kręgowego, gdzie dostarcza komórkom nerwowym substancji odżywczych, a także chroni mózg przed czynnikami mechanicznymi i utrzymuje prawidłowe ciśnienie wewnątrz czaszki. Gdy spełni swoją rolę, jest wchłaniany do krwi.

Wówczas dochodzi do wytworzenia się kolejnej porcji płynu.

Jednak gdy równowaga między wytwarzaniem a wchłanianiem płynu zostanie zachwiana (dojdzie do nadmiernego wydzielania płynu mózgowo-rdzeniowego lub niedostatecznej jego resorpcji) albo na drodze krążenia płynu mózgowo-rdzeniowego pojawi się jakaś przeszkoda, dochodzi do rozwoju wodogłowia.

Wodogłowie – przyczyny

Wodogłowie może być wadą wrodzoną. Wówczas może być jednym z objawów:

  • zespołu Arnolda-Chiariego, czyli malformacji tyłomózgowia i czaszki;
  • zespołu Dandy'ego-Walkera, kiedy w tylnej jamie czaszki uciska torbiel i nieumożliwiana odpływ płynu;
  • wrodzonego zwężenia wodociągu mózgu (wodociągu Sylwiusza);
  • przepukliny oponowo-rdzeniowej (większość przypadków);

Częstą nabytą przyczyną wodogłowia jest zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych, głównie ropne. Wówczas ropa zatyka miejsca, w których płyn mózgowy odpływa.

Barierą, która może pojawić się na drodze krążenia płynu mózgowo-rdzeniowego, może być również guz ośrodkowego układu nerwowego, który rośnie w taki sposób, że uciska lub nacieka drogi odpływu płynu mózgowo-rdzeniowego.

Do upośledzenia krążenia płynu mózgowo-rdzeniowego może przyczynić się także zakrzep (np. w wyniku krwotoku wewnątrzczaszkowego).

U dorosłych występuje również tzw. wodogłowie normotensyjne, czyli zespół Hakima. Jest to postać wodogłowia przebiegająca z prawidłowym ciśnieniem płynu mózgowo-rdzeniowego (normalnie w przypadku wodogłowia ciśnienie to wzrasta).

Wodogłowie – objawy

  • powiększenie obwodu głowy;
  • uwypuklenie kości czołowej;
  • uwypuklenie ciemiączka (u noworodków i niemowląt);
  • poszerzenie żył skóry głowy;
  • objaw Macewena (opukiwanie czaszki w miejscu połączenia kości ciemieniowej, skroniowej i potylicznej daje głośniejszy niż normalnie odgłos);
  • objaw “zachodzącego słońca” (objaw Parinauda) – w trakcie patrzenia w górę gałki oczne skierowane są w dół;

W przypadku zespołu Hakima pojawia się triada objawów:

  • zaburzenia chodu (ataksja)
  • otępienie
  • nietrzymanie moczu

Podwyższone ciśnienie śródczaszkowe, które pojawia się w przebiegu wodogłowia, może doprowadzić do obumarcia płodu lub poważnych deficytów neurologicznych oraz zaburzeń rozwoju intelektualnego i psychoruchowego dziecka. Częstymi powikłaniami wodogłowia są uszkodzenie słuchu i/lub wzroku, niedowłady, padaczka.

Wodogłowie – diagnoza

Poza badaniem fizykalnym wykonuje się szereg innych badań, takich jak:

Wodogłowie – leczenie

Zwykle konieczne jest leczenie operacyjne. Jeśli płyn produkowany jest w nadmiarze, zabieg polega na założeniu zastawki, która umożliwi odpływ płynu mózgowo-rdzeniowego.

Wszczepiona zastawka łączy komorę mózgu z jamą otrzewną (zastawka komorowo-otrzewnowa), w obrębie której płyn mózgowo-rdzeniowy zostaje wchłonięty do krwioobiegu.

Jednak taki zabieg niesie za sobą ryzyko powstania powikłań, takich jak zakażenie lub niedrożność zastawki.

Jeżeli krążenie płynu jest utrudnione, np. przez guz mózgu, wykonuje się endoskopową wentrykulostomię, czyli dodatkowy kanał, którym płyn będzie mógł odpływać.

Inne metody leczenia polegają na założeniu drenażu zewnętrznego lub na podskórnym wszczepieniu tzw. zbiornika Rickhama połączonego z układem komorowym.

Wodogłowie może być rozpoznane już u płodu, w trakcie badania USG. W przypadku postawienia ostatecznej diagnozy, lekarz może przeprowadzić operację w łonie matki, która polega na wszczepieniu zastawki komorowo-owodniowej. Zabieg chroni dziecko przed szkodliwym działaniem podwyższonego ciśnienia śródczaszkowego na mózg i związanych z tym groźnych powikłań.

Czy artykuł był przydatny?

Wodogłowie – przyczyny, objawy, leczenie

Wodogłowie to z języka greckiego – hydrocephalus. Hydro znaczy „woda”, natomiast cephalus to „głowa”. Wodogłowie jest stanem nieprawidłowego nagromadzenia płynu mózgowo-rdzeniowego w jamach zwanych komorami, które są strukturami anatomicznymi znajdującymi susię wewnątrz mózgu.

Wodogłowie może spowodować trwałe uszkodzenie mózgu wraz z jego zanikiem, co skutkuje różnym stopniem opóźnienia rozwoju dziecka. Narastanie wodogłowia zagraża bezpośrednio życiu dziecka.

W przypadku osoby dorosłej wodogłowie jest bardzo niebezpiecznym stanem ze względu na odmienną budowę kości czaszki.

1. Co to jest wodogłowie

Wodogłowie to zaburzenia krążenia płynu mózgowo-rdzeniowego. Płyn ten wytwarzany jest przez wewnątrzmózgowe przestrzenie nazywane układem komorowym. Płyn ten krąży w układzie komorowym mózgu, a następnie wypływa do przestrzeni zewnątrzmózgowych, gdzie jest wchłaniany do układu żylnego.

You might be interested:  Perliste grudki prącia – jak je rozpoznać i leczyć?

Płyn mózgowo-rdzeniowy dostarcza tkance nerwowej substancji odżywczych i odprowadza szkodliwe produkty przemiany materii. W normalnych warunkach fizjologicznych między wytwarzaniem płynu, jego przemieszczaniem i wchłanianiem istnieje równowaga.

Jeżeli płynu mózgowo-rdzeniowego jest za mało lub jego ciśnienie jest zbyt niskie, mózg „osiada” na podstawie czaszki.

Natomiast jeśli na drodze jego odpływu z wnętrza mózgu stanie jakaś przeszkoda, ciśnienie płynu mózgowo-rdzeniowego niebezpiecznie wzrasta, powodując poszerzenie komór mózgu i ucisk na otaczającą tkankę mózgową.

Objawem wodogłowia u niemowląt jest powiększenie głowy, które zmniejsza wzrosty ciśnienia płynu mózgowo-rdzeniowego. W przypadku wodogłowia u dzieci starszych i dorosłych rozmiar głowy nie może się zwiększyć, ponieważ kości czaszki są skostniałe i zrośnięte.

2. Przyczyny wodogłowia

Przyczyny wodogłowia są bardzo różnorodne. Choroba może się pojawić w każdym wieku i niezależnie od płci. Do przyczyn wodogłowia zalicza się:

  • wodogłowie wrodzone – wodogłowie płodu, występuje od urodzenia, jego przyczyna nie jest znana;
  • krwotoki wewnątrzczaszkowe – wynaczyniona krew po skrzepnięciu może zablokować czasowo lub na trwałe przepływ płynu mózgowo-rdzeniowego, doprowadzając do rozwoju wodogłowia;
  • zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych – to infekcja błony śluzowej pokrywającej mózg. Powoduje obrzęk błony mózgu i może blokować odpływ płynu mózgowo-rdzeniowego;
  • guzy i nowotwory mózgu – w miarę wzrostu coraz bardziej naciskają na tkankę mózgową i utrudniają odpływ płynu mózgowo-rdzeniowego;
  • czynniki genetyczne – bardzo rzadka przyczyna wodogłowia.

U ponad 90% noworodków z przepuklinami oponowo-rdzeniowymi objawy wodogłowia pojawiają się w wieku niemowlęcym.

3. Objawy wodogłowia

Objawy wodogłowia są uwarunkowane przez nadciśnienie wewnątrzczaszkowe. Wzrost ciśnienia płynu mózgowo-rdzeniowego zależy od wieku dziecka, a dokładnie od budowy czaszki zmieniającej się z wiekiem. U noworodków i niemowląt kości czaszki są ze sobą luźno związane, więc wodogłowie będzie powodowało:

  • powiększanie się głowy;
  • napięcie i uwypuklenia ciemienia;
  • poszerzenie stawów czaszki;
  • opóźnienie rozwoju dziecka;
  • poszerzenie żył skóry głowy.

Wodogłowie u starszych dzieci, u których czaszka jest już ostatecznie uformowana, powoduje wymioty i nasilające się bóle głowy. W ciężkich przypadkach dochodzi do ucisku na pień mózgu, co objawia się utratą przytomności, zaburzeniami krążeniowymi i oddechowymi. Stan ten świadczy o zagrożeniu życia i wymaga pilnego skontaktowania się z lekarzem.

4. Rozpoznanie i leczenie wodogłowia

Wodogłowie płodu można uwidocznić za pomocą badania USG już od 20. tygodnia ciąży.

U części noworodków po porodzie, pomimo wykazania poszerzenia układu komorowego, nie ma klinicznych objawów aktywnego wodogłowia.

Nie można jednak wykluczyć, że objawy wodogłowia nie pojawią się później, w wieku niemowlęcym. Dlatego każde niemowlę musi być poddane długoczasowej ocenie aktywności wodogłowia, która polega na:

  • regularnych pomiarach obwodu głowy z nanoszeniem na siatkę centylową;
  • ocenianiu napięcia ciemienia i szerokości szwów czaszki;
  • ocenie rozwoju psychoruchowego dziecka;
  • ocenie objawów neurologicznych;
  • ocenie wielkości układu komorowego za pomocą USG przezciemieniowego u małych dzieci i tomografii komputerowej u dzieci starszych.

Podstawowym celem leczenia wodogłowia jest zapewnienie możliwie pełnego rozwoju dziecka. Narastające wodogłowie, nazywane czynnym, może być leczone tylko operacyjnie.

Leczenie wodogłowia polega na ciągłym przetaczaniu płynu mózgowo-rdzeniowego z poszerzonych przestrzeni wewnątrzmózgowych do innej przestrzeni w ciele dziecka.

Używa się do tego specjalnych układów zastawkowych, które pozwalają kontrolować obniżanie ciśnienia w układzie komorowym i objętość przepływającego płynu.

Nowoczesnym sposobem leczenia wodogłowia jest możliwie wczesne zakładanie układów zastawkowych, przetaczających płyn mózgowo-rdzeniowy z układu komorowego do jamy otrzewnowej.

Rzadziej stosuje się odprowadzenie płynu mózgowo-rdzeniowego do pęcherzyka żółciowego i prawego przedsionka.

Od sprawnego działania układu zastawkowego zależy życie i możliwość rozwoju leczonego dziecka, dlatego konieczna jest okresowa wymiana elementów zastawki, wykonywana w sposób planowany lub w razie nagłej niesprawności układu zastawkowego.

Wodogłowie u dzieci i dorosłych. Przyczyny, objawy, leczenie

Wodogłowie, nazywane też wodomózgowiem lub hydrocefalią – z łac. hydrocephalus (od greckich słów „hydro” – woda i „kephale” – głowa) – określane jest jako stan, w którym zachodzi naruszenie równowagi ilości płynu mózgowo-rdzeniowego.

Płyn ten, gdy wszystko jest w porządku, jest produkowany w splotach naczyniówkowych komór mózgu – zwykle w objętości ok. 0,5 l na dobę. Następnie cyrkuluje on w obrębie komór mózgowych, wędruje też do przestrzeni podpajęczynówkowej mózgu oraz rdzenia kręgowego, zaopatrując komórki nerwowe w substancje odżywcze.

Płyn mózgowo-rdzeniowy ma też za zadanie chronić mózg przed ewentualnymi czynnikami mechanicznymi oraz utrzymywać prawidłowe ciśnienie wewnątrzczaszkowe. Odpowiada on również za metabolizm surowców odżywczych. Gdy wszystkie te zadania zostaną spełnione, przedostaje się on do układu krążenia i tam wchłania się do krwi, a w splotach naczyniówkowych wytwarzana jest kolejna porcja płynu.

W patologicznych sytuacjach, kiedy balans między produkcją płynu a jego absorpcją w układzie krążenia zostaje naruszony lub jeśli pojawia się jakaś przeszkoda zaburzająca jego krążenie, płyn mózgowo-rdzeniowy zaczyna się gromadzić w komorach mózgu. Ten proces skutkuje rozwojem bardzo niebezpiecznego dla zdrowia wodogłowia.

Wodogłowie może mieć naprawdę różne podłoże. Choroba ta może rozwijać się praktycznie w każdym wieku, od życia płodowego po wiek starczy, i miewa złożoną patogenezę.

Wśród najczęstszych przyczyn wodogłowia zwykle wskazuje się:

  1. wodogłowie wrodzone – jego rozwój nie jest do końca jasny, choć mogą za nie odpowiadać m.in. stenoza wodociągu mózgu (zbyt wąskie połączenie między kolejnymi komorami mózgowymi), wady cewy nerwowej, przepuklina mózgowo-rdzeniowa, malformacja Arnolda-Chiariego, zespół Dandy'ego-Walkera czy torbiele pajęczynówkowe;

  2. krwotoki wewnątrzczaszkowe – krzepnąca krew może trwale lub na jakiś czas uniemożliwić swobodny przepływ płynu mózgowo-rdzeniowego;

  3. zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych, zwłaszcza ropne – w wyniku infekcji błony śluzowej mózgu pojawia się jej obrzęk, który blokuje odpływ płynu;

  4. rozwijające się nowotwory i guzy mózgu – powiększając się, naciskają z coraz większą siłą na tkankę mózgową, przez co odpływ płynu mózgowo-rdzeniowego jest znacznie utrudniony;

  5. wady genetyczne – choć to najrzadsza przyczyna rozwoju wodogłowia.

Przeczytaj też: Guzy mózgu – objawy, diagnoza, nowoczesna terapia

Urazy głowy u dzieci. Nie lekceważ tych objawów

Z uwagi na genezę schorzenia wodogłowie można określić jako komunikujące lub niekomunikujące (obstrukcyjne), przy czym zarówno jeden, jak i drugi typ mogą mieć charakter nabyty lub wrodzony.

Wodogłowie komunikujące wiąże się z zaburzeniami reabsorpcji płynu mózgowo-rdzeniowego, które nie są związane z pojawieniem się przeszkody blokującej jego przepływ w układzie komorowym. Ten typ pojawia się zwykle w następstwie infekcji lub innych dolegliwości neurologicznych.

Wodogłowie niekomunikujące (lub obstrukcyjne) natomiast ma związek z pojawieniem się przeszkody – obstrukcji – w krążeniu płynu mózgowo-rdzeniowego. Zwykle jest wynikiem wrodzonych malformacji lub nabytych chorób i schorzeń, takich jak nowotwór czy guz mózgu.

Istnieją także inne, szczególne typy wodogłowia o specyficznej charakterystyce, takie jak:

  1. Wodogłowie normotensyjne. To swoisty typ wodogłowia komunikującego – mamy w nim do czynienia z powiększeniem komór mózgu, ale bez znacznego wzrostu ciśnienia płynu mózgowo-rdzeniowego.

    Zwykle wiąże się ono ze zmianą elastyczności komór i zwiększeniem lepkości płynu mózgowo-rdzeniowego.

    Wodogłowie normotensyjne jest trudne do wykrycia – by je zdiagnozować, konieczny jest ciągły pomiar ciśnienia płynu przez co najmniej 24 godziny.

  2. Wodogłowie ex vacuo („z niczego”). Przy tym schorzeniu układ komorowy poszerza się wtórnie do zaniku miąższu mózgu.

    Inaczej niż pozostałe typy wodogłowia, wodogłowie ex vacuo wiąże się tylko z kompensującym powiększeniem komór mózgu i nie jest spowodowane wzrostem ciśnienia płynu mózgowo-rdzeniowego. Ten rodzaj wodogłowia może być skutkiem atrofii mózgu (np.

    związanej z demencją) lub pourazowego uszkodzenia mózgu, ale może też wynikać z niektórych zaburzeń psychiatrycznych, np. ze schizofrenii.

  3. Wodogłowie usznopochodne. To bardzo rzadkie powikłanie ostrego zapalenia ucha środkowego.

Wodogłowie u noworodka i niemowlęcia, ze względu na ich wciąż nie do końca ukształtowaną budowę anatomiczną i inne podłoże schorzenia, objawia się inaczej niż wodogłowie u dorosłych i u starszych dzieci. Kości czaszki u maluszków nie są ze sobą ściśle powiązane – wodogłowie u niemowląt będzie więc powodowało:

  1. powiększenie obwodu głowy;

  2. napięcie i uwypuklenie ciemienia;

  3. poszerzenie stawów czaszki;

  4. poszerzenie żył skóry głowy;

  5. zespół Parinauda – ciągłe skierowanie wzroku w dół, nawet przy patrzeniu w górę (nazywany też „objawem zachodzącego słońca”);

  6. rozdrażnienie.

You might be interested:  Zespół paraneoplastyczny – co to jest, jakie są przyczyny, objawy, leczenie i zapobieganie?

Co ważne, wodogłowie można rozpoznać już w życiu płodowym dziecka: podczas badania USG w 20. tygodniu ciąży. Dlatego w trakcie ciąży tak ważne są regularne wizyty u ginekologa. Wodogłowie towarzyszy 9 na 10 przypadków przepukliny oponowo-rdzeniowej.

Po porodzie ważne jest stałe monitorowanie dziecka pod kątem możliwości pojawienia się wodogłowia. Objawy wodogłowia mogą bowiem pojawić się na każdym etapie niemowlęctwa.

By móc szybko i skutecznie wykryć to schorzenie, wykonuje się szereg pomiarów, takich jak regularny pomiar obwodu głowy niemowlęcia, szerokości szwów czaszki czy napięcia ciemienia.

Monitoruje się także rozwój psychoruchowy dziecka.

Przeczytaj też: Choroby wykrywane w łonie matki – diagnostyka i wskazane badania prenatalne

U starszych dzieci, u których czaszka jest już uformowana, zwiastujące wodogłowie objawy to między innymi:

  1. wymioty;

  2. silne bóle głowy;

  3. nadmierna senność;

  4. zmiany w wyglądzie twarzy, a także w osobowości, charakterze, zachowaniach itd.;

  5. zez zbieżny;

  6. problemy z koordynacją ruchową i chodzeniem oraz ograniczona ruchowość;

  7. spowolniony wzrost.

Nieleczone wodogłowie u dzieci może powodować trwałe uszkodzenia mózgu, hamując właściwy rozwój ich zdolności intelektualnych oraz zachowań. Jeśli więc zaobserwujesz u swojego dziecka któreś z niepokojących objawów, jak najszybciej skonsultuj się z lekarzem, by podjąć odpowiednie leczenie.

Wodogłowie u dorosłych jest znacznie trudniejsze do wykrycia – objawy nie wskazują bowiem jednoznacznie na to schorzenie. Jego zwiastunami, wiążącymi się z wzrostem ciśnienia śródczaszkowego, mogą być bóle głowy, wymioty, nudności, tarcza zastoinowa, somnolencja lub nawet śpiączka.

W przypadku wodogłowia normotensyjnego natomiast mówi się o tak zwanej triadzie objawów Hakima, do których zaliczamy:

  1. otępienie;

  2. ataksję;

  3. nietrzymanie moczu.

Często towarzyszą jej inne specyficzne objawy neurologiczne, zwłaszcza porażenie nerwu odwodzącego czy wspomniany już zespół Parinauda.

Dowiedz się więcej: Czym jest objaw zachodzącego słońca?

Opinie lekarzy są jednoznaczne: wodogłowie u dorosłych często jest stanem bezpośrednio zagrażający życiu chorego. Nie należy więc zwlekać z leczeniem ani go zaniechać. Liczne niepokojące objawy towarzyszące tej chorobie powinny bezzwłocznie nakłonić nas do wizyty w szpitalu.

Jak leczy się wodogłowie? Zazwyczaj konieczne okazuje się leczenie operacyjne. By umożliwić odpływ produkowanego w nadmiarze płynu mózgowo-rdzeniowego, do układu komorowego wszczepiona może zostać zastawka komorowo-otrzewnowa, a właściwie o specjalny cewnik z systemem silikonowych rurek z taką zastawką.

Przekierowuje ona nadmiar płynu do jamy otrzewnej lub do krwioobiegu. Istnieją różne modele takiej zastawki – właściwy jej typ wybiera neurochirurg w zależności od potrzeb pacjenta.

Dzieci ze sztuczną przetoką są w stanie funkcjonować normalnie, jak ich rówieśnicy. Konieczne jest jednak stałe monitorowanie działania przetoki i szybkie konsultowanie z lekarzem ewentualnych niepokojących objawów, które mogłyby świadczyć o potencjalnych problemach z zastawką.

Możliwa jest także regulacja cyrkulacji płynu mózgowo-rdzeniowego w inny sposób. Czasem wykonuje się zabieg endoskopowej wentrikulostomii trzeciej komory mózgu.

Co to oznacza? Techniką endoskopową wykonywany jest otwór (stomia) w dnie trzeciej komory mózgowej, który kreuje drogę ujścia dla płynu mózgowo-rdzeniowego.

To dość skuteczny sposób leczenia pacjentów z wodogłowiem niekomunikującym.

Jeśli przyczyną wodogłowia jest inna choroba, np. zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych czy guz mózgu, wyleczenie choroby podstawowej zwykle powoduje jednocześnie wyleczenie wodogłowia.

Treści z serwisu medonet.pl mają na celu polepszenie, a nie zastąpienie, kontaktu pomiędzy Użytkownikiem Serwisu a jego lekarzem. Serwis ma z założenia charakter wyłącznie informacyjno-edukacyjny.

Przed zastosowaniem się do porad z zakresu wiedzy specjalistycznej, w szczególności medycznych, zawartych w naszym Serwisie należy bezwzględnie skonsultować się z lekarzem.

Administrator nie ponosi żadnych konsekwencji wynikających z wykorzystania informacji zawartych w Serwisie.

Wodogłowie – przyczyny, rodzaje, leczenie

Płyn mózgowo-rdzeniowy pełni funkcję ochronną mózgu i rdzenia kręgowego oraz dostarcza mózgowi substancji odżywczych. Jego nadmiar jest zwykle wchłaniany przez krew i odprowadzany z komór mózgowych.

Dopóki ten proces funkcjonuje prawidłowo, ilość płynu mózgowo-rdzeniowego jest optymalna.

Do wodogłowia dochodzi, gdy proces resorpcji zastanie zakłócony, albo odpływ płynu blokuje jakaś fizyczna przeszkoda w mózgu.

Wodogłowie może być wrodzone lub nabyte.

Wodogłowie wrodzone zdarza się w wyniku wad rozwojowych płodu, takich jak: wady cewy nerwowej lub przewężenia tzw. wodociągu mózgu.

Wodociąg mózgu (wodociąg Sylwiusza) to kanał, znajdujący się w śródmózgowiu, wypełniony płynem mózgowo-rdzeniowym. Do wodogłowia wrodzonego może też dojść na skutek wystąpienia tzw.

zespołu Arnolda-Chiariego (przemieszczenie się tyłomózgowia do kanału kręgowego), zespołu Dandy'ego-Walkera (zespół wad wrodzonych tyłomózgowia).

Wodogłowie wrodzone, rozwijające się jeszcze w okresie płodowym, zaburza rozwój mózgu dziecka oraz ośrodkowego układu nerwowego. Często dochodzi do obumarcia płodu lub do urodzenia się dziecka z ciężkimi wadami rozwojowymi.

Wodogłowie nabyte natomiast może być spowodowane przez następujące czynniki:

Wodogłowie u niemowląt objawia się powiększeniem obwodu głowy, która nabiera charakterystycznego kształtu gruszki. Ciemiączka zostają uwypuklone, a szwy czaszkowe poszerzają się.

Choroba powoduje zahamowanie rozwoju dziecka, zmiany zanikowe w mózgu, upośledzenie słuchu i wzroku, niedowład rąk i nóg, a także rozwój padaczki, czy też wtórny zanik nerwów czaszkowych.

W pewnym stopniu zaburzony jest także rozwój intelektualny dziecka. Rozwijające się wodogłowie zagraża życiu dziecka.

Objawy wodogłowia u osób starszych to bóle głowy, diplopia, czyli podwójne widzenie, a także zaburzenia równowagi, zmiany osobowości, nietrzymanie moczu oraz otępienie umysłowe.

Ze względu na przyczynę schorzenia wyróżnia się dwa główne typy wodogłowia: komunikujące oraz niekomunikujące. Podział obejmuje zarówno wodogłowie wrodzone, jak i nabyte.

– Wodogłowie komunikujące (nieobstrukcyjne)

Do tego typu wodogłowia dochodzi, gdy następuje nadmierne wydzielanie płynu mózgowo-rdzeniowego, przy jednoczesnym zahamowaniu resorpcji. Uważa się, że przyczyną może być uszkodzenie ziarnistości pajęczynówki, czyli rodzaju wypustek opony mózgowej, wnikających do naczyń żylnych. To tam zachodzi proces wchłaniania płynu mózgowo-rdzeniowego do krwioobiegu.

  • – Wodogłowie niekomunikujące (obturacyjne)
  • Powstaje na skutek zablokowania przepływu płynu mózgowo-rdzeniowego, co zdarza się przy zakrzepicy lub w przypadku rozwoju guza w mózgu.
  • U płodu wodogłowie diagnozowane jest w trakcie badania USG.

Wodogłowie u noworodków rozpoznaje się w trakcie badania fizykalnego po powiększeniu obwodu głowy i rozejściu się szwów czaszki, nietypowym kształcie ciemiączek i wydatnych guzach czołowych.

Zazwyczaj też na skórze dziecka wyraźnie zaznaczają się niebieskie żyły. Ważnym symptomem jest tzw.

objaw Parinouda (objaw “zachodzącego słońca”), gdy gałki oczne dziecka są porażone i skierowanie w dół.

Wodogłowie u małych dzieci rozpoznaje się na podstawie takich symptomów jak: powiększający się obwód czaszki, nasilające się bóle głowy, rozdrażnienie, zaburzenia widzenia, nudności i wymioty. Rozwój psychoruchowy dziecka zostaje zahamowany i pojawiają się zaburzenia świadomości. Dziecko może też być nadmierne senne i ospałe.

Wykonuje się ponadto szereg badań, takich jak: USG przezczaszkowe u noworodków, tomografię komputerową, rezonans magnetyczny mózgu, cysternografię, badanie płynu mózgowo-rdzeniowego, badanie dna oka i inne.

Wodogłowie może być leczone jeszcze w łonie matki przez wykonanie operacji wszczepienia zastawki komorowo-owodniowej.

Niewielkie zmiany u małego dziecka czasem same się cofają. W większości przypadków jednak niezbędna jest operacja chirurgiczna. W trakcie operacji wstawia się specjalny dren (zastawkę), który ma odprowadzić nadmiar płynu mózgowo-rdzeniowego z komór mózgu do jamy otrzewnej, gdzie zostaje wchłonięty.

Drugą metodą leczenia wodogłowia jest endoskopowa wertykulostomia komory trzeciej, czyli utworzenie przetoki, która odprowadza nadmiar płynu z komory III mózgu.

Inna metoda leczenia polega na założeniu drenów zewnętrznych lub wszczepieniu specjalnego zbiornika (tzw. zbiornik Rickhama).

Leave a Comment

Your email address will not be published. Required fields are marked *