Zapalenie mózgu – rodzaje, objawy, przyczyny, leczenie, powikłania

Toczeń rumieniowaty układowy jest jedną z chorób autoimmunologicznych, czyli takich, w których system odpornościowy atakuje własne komórki i tkanki. Toczeń może objąć wiele układów organizmu, a najczęściej uszkadza stawy, skórę i nerki. Dokładna przyczyna choroby nie jest znana.

Objawy tocznia są różnorodne i często podobne do symptomów innych schorzeń. Charakterystyczny rumień na twarzy w kształcie motyla pojawia się tylko w części przypadków. Dlatego rozpoznanie choroby może być trudne. Choć nie ma leku na tę chorobę, terapia pomaga kontrolować objawy i zmniejsza ryzyko powikłań.

Sprawdź szczegóły na temat tocznia.

Zapalenie mózgu – rodzaje, objawy, przyczyny, leczenie, powikłania

Spis treści:

Co to jest toczeń?

  • Toczeń rumieniowaty układowy jest chorobą autoimmunologiczną, czyli taką, w której nieprawidłowa reakcja układu odpornościowego skierowana jest przeciwko własnym tkankom i narządom.
  • Proces zapalny spowodowany przez toczeń może prowadzić do uszkodzeń:
  • stawów, 
  • skóry, 
  • nerek, 
  • komórek krwi, 
  • mózgu, 
  • serca,
  • płuc.

Na toczeń choruje około 30-40 na 100 tys. ludzi.

Choroba może nas spotkać w każdym wieku, ale najczęściej diagnozowana jest u osób między 16 a 55 rokiem życia. Zapadalność na toczeń jest kilka razy wyższa wśród kobiet niż wśród mężczyzn.

Toczeń rumieniowaty układowy może mieć ciężki przebieg i jest chorobą potencjalnie zagrażającą życiu (często jednak notuje się łagodne przypadki choroby), bywa także określany jako toczeń trzewny.

W publikacjach medycznych możesz spotkać się także z nazwami TRU i SLE – są to skróty utworzone od nazw choroby w języku polskim i angielskim (pełna angielska nazwa choroby brzmi systemic lupus erythematosus).

Rodzaje tocznia to przykładowo toczeń rumieniowaty układowy – najczęściej występujący typ choroby. Ponadto wyróżnia się:

  • toczeń polekowy,
  • podostry toczeń skórny.

Na ten ostatni rodzaj tocznia chorował piosenkarz Seal (stąd wzięły się jego blizny na twarzy).

Zapalenie mózgu – rodzaje, objawy, przyczyny, leczenie, powikłania

Powikłania tocznia

Do możliwych powikłań tocznia należą m.in.: 

  • poważne uszkodzenie nerek (w tym niewydolność), 
  • zakażenia, 
  • problemy ze wzrokiem, 
  • drgawki, 
  • zaburzenia psychiczne. 
  • ryzyko wystąpienia chorób sercowo-naczyniowych i zawału serca,
  • zakrzepica,
  • nowotwory,
  • martwica jałowa (obumarcie tkanki kostnej)
  • powikłania w ciąży.

Zapalenie mózgu – rodzaje, objawy, przyczyny, leczenie, powikłania

Toczeń objawy

Objawy tocznia rumieniowatego układowego często są niespecyficzne (przypominają te związane z innymi dolegliwościami). Najbardziej charakterystycznym objawem choroby jest rumień na twarzy, który kształtem przypomina motyla. Nie występuje on we wszystkich przypadkach.

Toczeń rozpoznaje się na podstawie wywiadu z pacjentem, obserwacji zgłaszanych przez niego objawów oraz wyników badań laboratoryjnych. Podczas diagnozowania tocznia, szczególnie istotne są objawy:

  • rumień na twarzy – utrzymujący się rumień na twarzy w kształcie motyla jest charakterystyczny dla tocznia. Ma go wiele osób z tą chorobą, ale podobne zmiany mogą pojawić się z powodu trądziku różowatego i innych chorób skóry. Dlatego ten jeden objaw nie jest wystarczający do postawienia diagnozy.
  • rumień krążkowy – to kolejny rodzaj rumienia charakterystycznego dla tocznia. Zmiany w kształcie krążków są czerwone i lekko wzniesione. Rozwijają się na twarzy, skórze głowy i szyi. Często pozostawiają blizny.
  • nadwrażliwość na światło – ekspozycja na światło słoneczne lub inne źródła światła ultrafioletowego (nawet sztuczne) może pogarszać rumień na twarzy osób z toczniem, wywoływać owrzodzenia na innych częściach ciała i prowadzić do bólu stawów oraz zmęczenia.
  • owrzodzenia jamy ustnej – to jeden z najczęstszych objawów tocznia. zmiany mogą również pojawić się w gardle i wewnątrz nosa.
  • zapalenie stawów: zaczerwienienie, bolesność i obrzęk stawów może sygnalizować proces zapalny związany z toczniem. Aby ten objaw mógł zostać zakwalifikowany jako jedno z czterech kryteriów diagnostycznych choroby, dolegliwości muszą dotyczyć co najmniej dwóch stawów, występująca czasem u pacjentów sztywność poranna stawów trwa powyżej 30 minutzapalenie zakażeniami błon surowiczych.
  • zmiany w nerkach,
  • zmiany w układzie nerwowym: toczeń może wywołać lęk, bóle głowy, problemy z widzeniem, napady drgawek i zaburzenia psychiczne. zaburzenia hematologiczne: toczeń może wiązać się ze zmniejszeniem ilości hemoglobiny w organizmie (anemia), zbyt małą liczbą białych krwinek (leukopenia), zmniejszeniem liczby limfocytów (limfopenia) i niedoborem płytek krwi (małopłytkowość), 
  • nieprawidłowe miana przeciwciał przeciwjądrowych (ANA),
  • obecność przeciwciał anty-dsDNA w nieprawidłowym mianie.

Poza wymienionymi zmianami skórnymi mogą wystąpić m.in. zmęczenie, gorączka, bóle stawów, sztywność i obrzęk, zadyszka, ból w klatce piersiowej, zespół Sjögrena, bóle głowy, dezorientacja i utrata pamięci.

Zapalenie mózgu – rodzaje, objawy, przyczyny, leczenie, powikłania

Czy toczeń jest dziedziczny?

Przyczyny tocznia nie są do końca poznane. Uważa się, że za wystąpienie choroby odpowiada kombinacja czynników. Co prawda predyspozycja genetyczna jest jednym z nich, ale nie wystarcza do ujawnienia się choroby.

Jest to szczególnie widoczne w przypadku bliźniąt. Oszacowano, że ryzyko wystąpienia tocznia u obu bliźniąt jednojajowych wynosi 25 proc., a u dwujajowych – 2-5 proc.

Toczeń może się też rozwinąć u osób bez rodzinnej historii choroby.

Według ekspertów – obok omówionego wyżej czynnika genetycznego – za toczeń są odpowiedzialne również czynniki hormonalne, środowiskowe i immunologiczne.

Toczeń przyczyny

Uważa się, że są choroba występuje u osób z predyspozycją genetyczną, w następstwie pewnych bodźców. Czynnikami, które mogą wyzwolić chorobę są m.in.:

  • światło słoneczne – u podatnych osób narażenie na słońce może wywołać zmiany skórne lub reakcję wewnętrzną
  • infekcje – niektóre zakażenia mogą zainicjować toczeń lub spowodować jego nawrót. Jako czynniki mające wpływ na wystąpienie tocznia bierze się pod uwagę wirusy cytomegalii, Epsteina-Barr czy HCV (wirus wywołujący wirusowe zapalenie wątroby typu C)
  • czynniki hormonalne – 9 na 10 przypadków tocznia występuje u kobiet.
  • leki – toczeń może być też wywołany przez leki (np. wybrane antybiotyki, niektóre leki kardiologiczne). Stan osób z toczniem polekowym zazwyczaj poprawia się po zaprzestaniu stosowania farmaceutyku, który wyzwolił chorobę, nie należy jednak odstawiać leków bez konsultacji z lekarzem
  • inne – uważa się, że do wystąpienia chorób autoimmunologicznych może przyczyniać się także stres, niektóre toksyny, dieta wysokotłuszczowa, i brak wysiłku fizycznego oraz palenie tytoniu.

Toczeń diagnostyka

Toczeń może być trudny do zdiagnozowania. Mają na to wpływ zarówno różnorodne (często niespecyficzne) objawy, jak i fakt, że każdy przypadek choroby jest inny.

Ponadto toczeń przebiega z zaostrzeniami i remisjami (okresami, w których objawy choroby ustępują).

Również samo potwierdzenie wstępnego rozpoznania tocznia jest złożone i wymaga wywiadu z pacjentem, badań laboratoryjnych oraz obrazowych.

Zapalenie mózgu – rodzaje, objawy, przyczyny, leczenie, powikłania

Toczeń leczenie

Nie istnieje jeden lek na toczeń. Terapia polega na leczeniu objawów. W związku z dużą zmiennością choroby, modyfikacjom ulegać może także plan leczenia.

W leczeniu tocznia stosuje się:

  • niesteroidowe leki przeciwzapalne (NLPZ) – mają one za zadanie złagodzić ból i sztywność stawów
  • kremy i maści chroniące przed promieniowaniem UV
  • leki przeciwmalaryczne – stawami stosowane w łagodnych przypadkach pozwalają zmniejszyć dolegliwości skórne
  • kortykosteroidy – są podstawową grupa leków stosowaną w leczeniu TRU, stosuje się je doustnie oraz dożylnie.
  • leki immunosupresyjne – stosowane są u pacjentów, u których leczenie kortykosteroidami nie przyniosło poprawy, lub w celu zmniejszenia dawki steroidów.  
  • leki regulujące gospodarkę lipidową.
  • środki pomocne w stanach leczenia zaburzeń psychicznych.

Chorym zaleca się również zmiany w stylu życia, takie jak np.: regularny odpoczynek, aktywność fizyczna, stosowanie kremów z filtrami UV, unikanie ekspozycji na promieniowanie UV, rzucenie palenia, zdrowe odżywanie.

Leczenie tocznia to również leczenie chorób współistniejących. Chorym rekomendowane są też działania profilaktyczne mające na celu zapobieganie osteoporozie, chorobom sercowo-naczyniowym i infekcjom.

Toczeń rumieniowaty układowy u każdego przebiega inaczej. Terapia jest najskuteczniejsza, gdy rozpoczynasz ją wkrótce po pojawieniu się objawów i gdy twój lekarz dostosuje ją do ciebie. Życie z przewlekłą chorobą może być trudne.

Jak sobie z tym poradzić? Poza stosowaniem leków, warto poszukać grupy wsparcia. Kontakt z innymi chorymi lub przeszkolonym doradcą może ci pomóc w zmniejszeniu stresu, zachowaniu pozytywnego myślenia i życiu z toczniem na co dzień.

Dowiedz się więcej:

‘Zmiany w układzie krążenia u pacjentów z toczniem rumieniowatym układowym’https://journals.viamedica.pl/folia_cardiologica/article/view/FC.2016.0017/34017

‘Toczeń rumieniowaty układowy u 39-letniego mężczyzny z objawami niewydolności serca’https://journals.viamedica.pl/forum_reumatologiczne/article/view/44760/34893

‘The role of ultrasound in assessing musculoskeletal symptoms of systemic lupus erythematosus: a systematic literature review’https://academic.oup.com/rheumatology/article/55/3/485/1793231

Kleszczowe zapalenie mózgu – przyczyny, objawy i leczenie kleszczowego zapalenia mózgu

Kleszczowe zapalenie mózgu to choroba odkleszczowa, która występuje w Europie Środkowej i Wschodniej oraz w południowej części Rosji. W Polsce najczęściej notuje się ją na terenach województwa podlaskiego i warmińsko-mazurskiego. Chorują głównie mężczyźni w wieku 35-49 lat. Kleszczowe zapalenie mózgu to choroba zakaźna ośrodkowego układu nerwowego

You might be interested:  Owrzodzenia żylne nóg, podudzi, goleni, kostek – badania, leczenie, operacja

Kleszczowe zapalenie mózgu to zakaźna choroba ośrodkowego układu nerwowego wywoływana przez wirusa Flaviviridae przenoszonego przez kleszcze oraz obecnego w niepasteryzowanym mleku zakażonych kóz, owiec lub krów. Przebieg choroby jest dwufazowy.

Kleszczowe zapalenie mózgu objawy

  • Kleszczowe zapalenie mózgu przebiega w dwóch fazach, a jej początek jest nagły.
  • Kleszczowe zapalenie mózgu pierwsza faza:
  • Pierwsza faza choroby, nazywana zwiastunową, trwa średnio 4 dni, a u większości chorych dochodzi do samoistnego wyleczenia. Podczas tego okresu pojawiają się następujące objawy:
  • Kleszczowe zapalenie mózgu druga faza:
  • Do drugiej fazy, neurologicznej, dochodzi u niektórych chorych. Pojawia się ona średnio po 8 dniach wyraźnej poprawy samopoczucia i objawia się:
  • gorączką do 40⁰C,
  • bólami głowy, mięśni i stawów,
  • nudnościami i wymiotami,
  • objawami oponowymi, czyli np. sztywnością karku, światłowstrętem lub nadwrażliwością na dźwięki.

W fazie tej można wyróżnić trzy postacie:

  • oponową – najłagodniejszą,
  • oponowo-mózgową – cięższa postać, w jej przebiegu może dojść do zaburzeń koordynacji ruchowej, zaburzeń świadomości i porażenia nerwów czaszkowych,
  • oponowo-mózgowo-rdzeniową – najcięższą, dochodzi wtedy do uszkodzenia elementów rdzenia kręgowego i porażenia kończyn.

Kleszczowe zapalenie mózgu przyczyny

Przyczyną kleszczowego zapalenia mózgu jest wirus Flaviviridae. Najczęściej przenoszony on jest przez ukłucie kleszcza, ale zakazić się można również drogą pokarmową, przez niepasteryzowane mleko i przetwory mleczne zakażonych kóz, owiec lub krów. Pasteryzacja mleka całkowicie zabezpiecza przed zakażeniem.

Okres wylęgania choroby wynosi 3-4 dni przy zakażeniu drogą pokarmową i 4-28 dni po ukłuciu przez kleszcza.

Kleszczowe zapalenie mózgu rozpoznanie

Do postawienia diagnozy potrzebne jest stwierdzenie przeciwciał IgM przeciwko wirusowi w surowicy oraz wynik badania płynu mózgowo-rdzeniowego wskazujący na zakażenie wirusowe. Badanie poziomu przeciwciał wykonuje się metodą ELISA i jest to podstawowe badanie w diagnostyce kleszczowego zapalenie mózgu.

Kleszczowe zapalenie mózgu leczenie

Nie ma leczenia przyczynowego, więc stosuje się leki łagodzące objawy – przeciwbólowe, przeciwzapalne i zmniejszające ciśnienie wewnątrzczaszkowe. W wyjątkowych sytuacjach można zastosować kortykosteroidy.

Kleszczowe zapalenie mózgu rokowanie i powikłania

Rokowanie w kleszczowym zapaleniu mózgu

U większości chorych jest dobre, a objawy ustępują całkowicie. U niektórych, chorujących na postać oponowo-mózgowo-rdzeniową, przez wiele miesięcy mogą się utrzymywać: zaburzenia czucia, niedowłady, upośledzenie pamięci i skupienia uwagi. Śmiertelność w Europie wynosi do 5 proc, średnio 2 proc.

Powikłania w kleszczowym zapaleniu mózgu

U nielicznych chorych może dojść do powikłań neurologicznych (m.in. porażenia nerwów czaszkowych, porażenia kończyn, napady padaczki), a nawet śmierci.

Kleszczowe zapalenie mózgu szczepionka

Najskuteczniejszą metodą profilaktyki kleszczowego zapalenia mózgu jest szczepienie. Zalecane jest ono osobom mieszkającym na terenach częstego występowania tej choroby, zwłaszcza leśnikom, stacjonującemu wojsku, funkcjonariuszom straży pożarnej i granicznej, myśliwym, rolnikom oraz turystom i uczestnikom obozów i kolonii.

Szczepienie podstawowe składa się z trzech dawek szczepionki, podawanych w odstępie od miesiąca do trzech miesięcy i trzeciej dawki podawanej po 5-12 miesiącach od dawki drugiej. Dawki przypominające podawane są od 3 do 5 lat, w zależności od wieku osoby szczepionej i rodzaju szczepionki.

Dodatkowo powinno unikać się ukąszenia przez kleszcze: nie siadać bezpośrednio na trawie czy pod krzakami, nie przedzierać się przez zarośla, na spacery do lasu nosić ubrania z długimi nogawkami i rękawami oraz kryte buty, używać środków odstraszających owady.

Zapalenie mózgu – rodzaje, objawy, przyczyny, leczenie, powikłania

Kleszczowe zapalenie mózgu zalecenia

Jak uniknąć kleszczowego zapalenia mózgu

  • Zaszczep się – szczepienie jest najskuteczniejszą formą profilaktyki.
  • Unikaj narażenia na ukąszenia kleszczy – w lesie czy parku nie siadaj pod krzakami lub bezpośrednio na trawie i nie przedzieraj się przez zarośla.
  • Noś odpowiedni ubiór – długie spodnie, kryte buty, koszulę lub bluzę z długim rękawem oraz nakrycie głowy.
  • Stosuj preparaty odstraszające owady bezpośrednio na skórę oraz środki owadobójcze na ubrania czy części namiotów.
  • Po powrocie z lasu lub gęstego parku obejrzyj dokładnie całe ciało (zwróć szczególną uwagę na szyję, pachy, pachwiny, pępek, krocze, pierś, zgięcia stawowe i skórę głowy), uczesz włosy grzebieniem z gęstymi ząbkami i weź prysznic – dzięki temu uda Ci się pozbyć z powierzchni ciała tych kleszczy, które nie zdążyły Cię ukąsić.
  • Dbaj o swojego psa lub kota, ponieważ mogą one zawlec kleszcze do mieszkania – stosuj skuteczne środki odstraszające kleszcze i regularnie kontroluj skórę zwierzęcia, a gdy znajdziesz kleszcza usuń go.
  • Jeżeli znajdziesz kleszcza to jak najszybciej go wyciągnij – jeżeli chcesz dowiedzieć się, jak to zrobić to obejrzyj nasz filmik!

Dowiedz się więcej:

Aspekty epidemiologiczno – kliniczne i profilaktyka kleszczowego zapalenia mózgu

https://journals.viamedica.pl/polski_przeglad_neurologiczny/article/view/20165

Diagnostyka i leczenie chorób przenoszonych przez kleszcze – rekomendacje polskiego towarzystwa epidemiologów i lekarzy chorób zakaźnych

http://www.pteilchz.org.pl/wp-content/uploads/2018/11/kleszcze_2015.pdf

Aspekty epidemiologiczno-kliniczne i profilaktyka kleszczowego zapalenia mózgu

https://journals.viamedica.pl/polski_przeglad_neurologiczny/article/view/20165

Załóż konto aby odkryć pełnię możliwości portalu!

Zapalenie opon mózgowych – wszystko, co musisz wiedzieć. Przyczyny, objawy i leczenie

Zapalenie mózgu – rodzaje, objawy, przyczyny, leczenie, powikłania

Zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych to niebezpieczna choroba zakaźna – cechuje się wysoką śmiertelnością, a niekiedy pozostawia trwały ślad w organizmie. Może wystąpić jako powikłanie pozornie niegroźnych infekcji – zapalenia zatok czy ucha środkowego. Jakie są przyczyny zapalenia opon mózgowych, jakie daje ono objawy i jak przebiega leczenie?

Czym jest zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych?

Zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych jest groźną chorobą zakaźną wywoływaną najczęściej przez wirusy lub bakterie, rzadziej przez pierwotniaki, pasożyty i niektóre leki. Rozwija się w wyniku przeniknięcia drobnoustrojów do płynu mózgowo-rdzeniowego – u osób zdrowych jest on jałowy.

Może do tego dojść za pośrednictwem krwi, na skutek przejścia z obszarów skażonych w przypadku urazu czaszki lub w przebiegu innych chorób. Schorzenie obejmuje przede wszystkim opony – zazwyczaj oponę miękką i podpajęczynówkową – oraz przestrzeń podpajęczynówkową. Czasem stwierdza się także zajęcie mózgu – wówczas mamy do czynienia z zapaleniem opon mózgowo-rdzeniowych i mózgu.

Zapalenie opon mózgowych – rodzaje

Wyróżniamy trzy podstawowe rodzaje zapalenia opon mózgowo-rdzeniowych:

  • bakteryjne zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych (ropne lub nieropne),
  • wirusowe zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych,
  • grzybicze zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych.

Gorsze rokowania oraz zwiększone ryzyko powikłań dotyczą zwłaszcza zapalenia opon mózgowych o podłożu bakteryjnym, szczególnie postaci ropnej. Ten rodzaj choroby występuje jednak bardzo często – zapalenia bakteryjne to nawet połowa wszystkich stwierdzonych przypadków schorzenia, a zakażenia ropne stanowią 90% z nich.

Rodzaj patogenów wywołujących zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych zależy głównie od kondycji układu immunologicznego oraz czynników ryzyka, do których zalicza się m.in. wiek. Chorobę powodują najczęściej:

Bakteryjne zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych Rodzaj patogenów
Ropne
  • ·         meningokoki (Neisseria meningitidis)
  • ·         pneumokoki (Streptococcus pneumoniae)
  • ·         pałeczki Haemophilus influenzae
  • ·         pałeczki Escherichia coli
  • ·         paciorkowce grupy B (Streptococcus agalactiae)
  • ·         gronkowce złociste (Staphylococcus aureus)
Nieropne
  1. ·         prątki gruźlicy (Mycobacterium tuberculosis)
  2. ·         pałeczki Listeria monocytogenes
  3. ·         krętki Borrelia (przenoszone przez kleszcze)

Istnieje szereg czynników, które mogą zwiększać ryzyko zachorowania na bakteryjne zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych. Wśród nich wymienia się:

  • przebywanie w dużych zbiorowiskach ludzi, co sprzyja zakażeniu meningokokami, mogącymi wywoływać również sepsę;
  • ostre lub przewlekłe zapalenie zatok lub zapalenie ucha środkowego;
  • urazy czaszki, a zwłaszcza pęknięcia kości czaszki;
  • leczenie immunosupresyjne;
  • inne choroby: nowotwór, cukrzyca, marskość wątroby;
  • zabiegi neurochirurgiczne.

Zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych często konsekwencją bliskiego kontaktu z osobą zakażoną lub nosicielem danego rodzaju bakterii. Patogeny mogą więc przedostać się do organizmu podczas kichania, pocałunku czy na skutek używania tych samych przedmiotów – szklanki lub sztućców.

Zapalenie opon mózgowych – objawy

Niezależnie od rodzaju bakterii, zapalenie opon mózgowych ma podobny przebieg. Symptomy choroby zazwyczaj występują po upływie 2-5 dni od zarażenia. Charakterystyczne dla tej choroby objawy to:

  • wysoka gorączka, sięgająca nawet 40°C, często z dreszczami,
  • bóle mięśniowo-stawowe,
  • silne bóle głowy i karku,
  • nudności, wymioty,
  • sztywność karku.

W ciężkich przypadkach zapalenia opon mózgowo-rdzeniowych obserwuje się ponadto zaburzenia świadomości, drgawki, senność oraz apatię.

Jakie mogą być powikłania zapalenia opon mózgowych?

Z zachorowaniem na bakteryjne zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych wiąże się ryzyko powikłań neurologicznych, takich jak:

  • padaczka,
  • ropnie mózgu,
  • niedowłady lub porażenia kończyn,
  • głuchota lub słaby słuch,

zaburzenia mowy czy zaburzenia osobowości.

Ten typ choroby obarczony jest też wysoką śmiertelnością, wynoszącą około 20% – największe zagrożenie niesie ze sobą zakażenie gronkowcem złocistym.

You might be interested:  Co to jest eutyreoza? jakie choroby tarczycy przebiegają z eutyreozą?

Zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych jest chorobą, którą bezwzględnie należy leczyć w szpitalu. Diagnoza stawiana jest m.in.

na podstawie obrazu klinicznego, jednak dla przebiegu i skuteczności leczenia kluczowe jest szybkie ustalenie rodzaju patogenu, który spowodował chorobę.

W tym celu najczęściej badany jest płyn mózgowo-rdzeniowy pobrany podczas punkcji lędźwiowej. W rozpoznaniu wykorzystuje się ponadto tomografię komputerową głowy, posiewy krwi i wymazy z gardła.

Leczenie opon mózgowych o podłożu bakteryjnym polega przede wszystkim na podaniu antybiotyku – na ogół dożylnie. Postępowanie terapeutyczne dodatkowo obejmuje stosowanie leków przeciwzapalnych oraz przeciwobrzękowych. Chory powinien także pozostawać w łóżku – co najmniej przez 2 do 3 tygodni.

Zapalenie opon mózgowych – jak uniknąć?

Najlepszą metodą zapobiegania bakteryjnemu zapaleniu opon mózgowo-rdzeniowych są szczepienia ochronne, szczególnie przeciwko głównym patogenom – meningokokom, pneumokokom oraz Haemophilus influenzae typu B. W przypadku kontaktu z osobą zakażoną zastosowana może zostać również chemioprofilaktyka poekspozycyjna, czyli jednorazowe podanie antybiotyku.

Jako że choroba może pojawić się jako powikłanie zapalenia zatok lub ucha środkowego, należy wdrożyć odpowiednie leczenie tych schorzeń.

W zależności od rodzaju i nasilenia objawów mogą to być dostępne w aptekach popularne preparaty na przeziębienie lub grypę bądź leki przepisane przez lekarza.

Ponadto w trakcie opieki nad osobą chorą, trzeba używać maseczek ochronnych na twarz i rękawiczek oraz pamiętać o higienie osobistej – przykładowo przy pomocy kosmetyków do twarzy i ciała.

Zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych jest niebezpieczną chorobą, która wiąże się z ryzykiem powikłań. Dla jej prawidłowego leczenia niezbędna jest więc właściwa diagnostyka oraz szybkie rozpoczęcie terapii – dzięki temu ryzyko ich wystąpienia będzie znacznie mniejsze.

Zapalenie opon mózgowych – przyczyny, objawy i leczenie zapalenia opon mózgowo–rdzeniowych

Zapalenie opon mózgowych jest poważną chorobą, która obejmuje opony mózgowo–rdzeniowe otaczające mózg oraz rdzeń kręgowy. Wywołana jest ona najczęściej przez wirusy i bakterie (rzadziej przez grzyby i pasożyty).

W zależności od podłoża zapalenie opon mózgowo–rdzeniowych może mieć różny przebieg, odmienne będzie także zastosowane leczenie. Objawy zapalenia opon to silny ból głowy, gorączka, sztywność karku oraz światłowstręt.

Zapalenie opon mózgowo–rdzeniowych jest chorobą dotyczącą przestrzeni podpajęczynówkowej, opony miękkiej i przylegających tkanek mózgowia. W zależności od czynnika wywołującego zapalenie możemy wyróżnić kilka ich rodzajów.

Jeżeli chodzi o objawy infekcji układu nerwowego (zarówno zapalenia opon jak i zapalenia mózgu) to pacjenci początkowo są apatyczni, mogą mieć mdłości, bóle głowy, wysoką temperaturę. Leczenie przyczynowe zależy od rodzaju patogenu.

Zawsze natomiast stosowane jest postępowanie objawowe.

Wiele osób zadaje pytanie czy można odwiedzać pacjenta z zapaleniem opon mózgowo–rdzeniowych? Jeżeli tylko stan pacjenta na to pozwala, to oczywiście odwiedziny są możliwe.

Przyczyny zapalenia opon mózgowych

Bakteryjne zapalenie opon mózgowych spowodowane jest w głównej mierze przez bakterie: Streptococcus pneumoniae (50% zakażeń bakteryjnych), Neisseria menigitids, Haemophilus influenzae typ B oraz Listeria monocytogenes. Zakażenia pneumokokowe cechują się największą śmiertelnością. Źródłem bakterii może być jama nosowo–gardłowa lub ogniska zapalne, następnie poprzez krew przedostają się one do płynu mózgowo–rdzeniowego.

Do zarażenia wirusem dochodzi u człowieka najczęściej drogą kropelkową. Wirusowe zapalenia opon mózgowo–rdzeniowych najczęściej mają swoje przyczyny w wirusach z rodziny Picornaviridae, rodzaju Enterovirus: wirus Coxackie i ECHO. Warto wiedzieć, iż wirusy różyczki, świnki czy odry także mogą powodować zapalenie opon.

Objawy infekcji układu nerwowego mogą także pojawić się po grypie. Do zarażenia wirusowym zapaleniem opon mózgowo-rdzeniowych dochodzi najczęściej drogą krwiopochodną lub poprzez przeniesienie z ogniska zakażenia, np. zapalenie ucha środkowego.

 Jeżeli chodzi o grzybicze zapalenie opon, najczęściej powoduje ją grzyby z rodzaju Candida oraz Cryptococcus.

Rodzaje zapalenia opon mózgowych

Zapalenie opon mózgowo–rdzeniowych może być wywołane przez wirusy, bakterie, a także grzyby oraz pasożyty.

Wirusowe zapalenie opon mózgowych

Jest chorobą spowodowaną przez patogenne wirusy, najczęściej winowajcą jest wirus Coxackie. Większość ma przebieg krótkotrwały, rzadko pozostawiają powikłania w układzie nerwowym. Tego typu zapalenia opon mózgowych charakteryzują się dużym spektrum objawów: od zakażeń bezobjawowych, przez przebiegające łagodnie, aż do stanów ciężkich.

Stan ogólny zazwyczaj się dość dobry, ale zdarzają się przypadki ciężkiego przebiegu. W leczeniu wykorzystywane są leki przeciwwirusowe: gancyklowir bądź acyklowir, przez kilka dni podaje się także sterydy oraz mannitol. Stosowane jest także leczenie objawowe: przeciwbólowe, przeciwgorączkowe, przeciwzakrzepowe. Konieczne jest stałe monitorowanie parametrów życiowych.

Rokowanie w większości przypadków jest pomyślne.

Bakteryjne zapalenie opon mózgowych

Jest to ostra choroba dotycząca wszystkich układów regulujących ustrojem, spowodowana wtargnięciem bakterii do opon mózgowo–rdzeniowych, najczęściej występuje u dzieci. Postępowanie w bakteryjnym zapaleniu opon mózgowo-rdzeniowych powinno być szybkie.

W leczeniu stosuje się antybiotykoterapię, na początku szerokowidmową, w wysokich dawkach podawanych dożylnie, uwzględniając najczęstsze patogeny. Czasem wskazane jest także podawanie deksametazonu (glikokortykosteroid). Stosowane jest także leczenie objawowe: przeciwbólowe, przeciwgorączkowe, przeciwdrgawkowe.

Rokowanie jest poważne, 1/5 chorych umiera, a u części pozostają trwałe następstwa.

Zapalenie opon mózgowych o innym podłożu

Do zapaleń opon mózgowo–rdzeniowych o innym podłożu możemy zaliczyć grzybicze zapalenie opon mózgowo–rdzeniowych oraz pasożytnicze zapalenie opon mózgowo–rdzeniowych. Grzybicze infekcje są dość rzadkie, ryzyko zachorowania jest zwiększone u pacjentów w stanach upośledzonej odporności komórkowej.

Charakteryzują się przewlekłym przebiegiem, którego powikłaniem często jest wodogłowie. Stosowane są długotrwałe terapie lekami przeciwgrzybiczymi. Niestety rokowanie jest złe, a śmiertelność duża.

  W krajach słabo rozwiniętych nierzadkie są zapalenia opon wywołane przez prątki gruźlicy – gruźlicze zapalenie opon mózgowo–rdzeniowych należy do najcięższych postaci gruźlicy.

Ostatnio często mówi się o odkleszczowym zapaleniu mózgu. Jest to choroba ośrodkowego układu nerwowego wywoływana przez wirusy przenoszone przez kleszcze. U większości pacjentów objawy ustępują całkowicie, stosowane jest tylko leczenie objawowe.

Objawy zapalenia opon mózgowych

Choroba rozpoczyna się objawami przypominającymi infekcję dróg oddechowych: bólami głowy, gorączką wymiotami, dreszczami, apatią, przeczulicą skóry, następnie dołącza się gorączka. Objawom tym mogą towarzyszyć rozdrażnienie, pobudzenie czy nadmierne odczuwanie zapachów i dźwięków.

Objawy oponowe pojawiają w 2 bądź 3 dobie, zaliczamy do nich sztywność karku, objaw Kerniga, objaw Brudzińskiego, objaw Flataua. Mogą dołączyć także senność, majaczenie, zaburzenia świadomości – objawy te rzadziej towarzyszą wirusowemu zapaleniu opon mózgowo–rdzeniowych. W infekcjach OUN może dojść także do:

  • niedowładu, porażenia mięśni bądź nerwów czaszkowych,
  • upośledzenia pamięci,
  • problemów z artykulacją (niezrozumiała mowa),
  • napadów padaczkowych
  • objawów wegetatywnych (ślinotok, przyspieszony rytm serca, hipo- bądź hipertermia).

Czasem, szczególnie jeśli przyczyną zapalenia opon są bakterie, przebieg jest bardzo burzliwy, występuje ciężka posocznica z wielonarządową niewydolnością. W zakażeniach menigokokowych występuje dodatkowo opryszczka wargi lub skrzydełek nosa oraz pojawiają się wybroczyny i wylewy skórne. Przebieg wirusowego zapalenia opon jest zazwyczaj łagodniejszy niż bakteryjnego.

Diagnostyka zapalenie opon mózgowych

Jak rozpoznać zapalenie opon mózgowo–rdzeniowych? Lekarz rozpocznie od przeprowadzenia badania przedmiotowego i podmiotowego. Zapyta o infekcje w ostatnim czasie, wykona także badanie neurologiczne. W badaniu przedmiotowym charakterystyczne są tak zwane objawy oponowe (np. sztywność karku, objaw Kerniga, objaw Brudzińskiego).

Rozpoznanie stawiane jest na podstawie obrazu klinicznego i badania płynu mózgowo–rdzeniowego. W zależności od stężenia poszczególnych parametrów w płynie mózgowo–rdzeniowym możemy różnicować, jakim typem drobnoustrojów został spowodowany, lecz generalnie we wszystkich zapaleniach opon dochodzi do podwyższenia liczby komórek w płynie mózgowo–rdzeniowym.

W zakażeniach bakteryjnych stężenie glukozy jest obniżone, natomiast w wirusowych stężenie glukozy pozostaje w granicach normy. W zakażeniach bakteryjnych dochodzi do zwiększenia stężenia białka w płynie, natomiast w zakażeniach wirusowych mieści się ono w granicach normy. W każdym przypadku powinno zostać wykonany posiew w celu identyfikacji drobnoustrojów.

Można także wykonać testy immunologiczne.

Zapalenie opon mózgowo–rdzeniowych u dziecka

Bakteryjne zapalenie opon mózgowo–rdzeniowych najczęściej występują u dzieci. U nich początek może być ostry bądź podostry. U dzieci typowe objawy mogą być bardzo często poprzedzone infekcją kataralną, zawsze występuje gorączka.

Mogą pojawić się typowe objawy zapalenia opon mózgowych, jak sztywność karku u dziecka, objaw Kerniga, objaw Brudzińskiego.

Leczenie bakteryjnych zapaleń opon mózgowo–rdzeniowych u dzieci także rozpoczyna się antybiotykoterapią szerokowidmową stosowaną dożylnie w maksymalnych dawkach.

Na rynku dostępne są szczepionki przeciwko pneumokokom, H. Influenzae typu B, są one refundowane ze środków NFZ.

Niestety szczepienia przeciwko meningokokom nie znalazły się jak na razie na liście refundacyjnej, znajdują się one jednak wśród szczepień zalecanych przez Ministerstwo Zdrowia. Warto wiedzieć, iż u dzieci czasem dochodzi do tzw.

You might be interested:  Ból zęba przy nagryzaniu – co to znaczy i jak leczyć ból zęba przy gryzieniu?

aseptycznego zapalenia opon mózgowo–rdzeniowych, nie wykrywa się wtedy czynnika etiologicznego, przyczyną mogą być leki, np. salicylany bądź choroby tkanki łącznej.

Zapalenie opon mózgowych

Zapalenie opon mózgowych – co to jest?

Zapalenie opon mózgowych (zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych) jest poważną infekcją, która obejmuje tkanki otaczające mózg i rdzeń kręgowy, tzw. opony. Można wyróżnić trzy opony mózgowo-rdzeniowe: twardą, pajęczą (pajęczynówka) oraz miękką.

W wyniku zakażenia może dojść do powstania stanu zapalnego opony pajęczynowej i miękkiej, a następnie do rozprzestrzenienia się go za pośrednictwem płynu mózgowo-rdzeniowego. Czasami choroba atakuje też samą tkankę mózgową, powodując zapalenie mózgu.Schorzenie może dotyczyć zarówno osób dorosłych, jak i dzieci.

Zdecydowana większość zapaleń opon wywoływana jest przez wirusy i bakterie, ale niekiedy ma charakter grzybiczy.

Bakteryjne zapalenie opon mózgowych może stanowić bezpośrednie zagrożenie dla życia, a wywołujące je bakterie mogą rozprzestrzeniać się między ludźmi w bliskim kontakcie.

Wirusowe zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych jest schorzeniem o łagodniejszym przebiegu, a większość pacjentów zostaje wyleczonych.

Natomiast zapalenie o podłożu grzybiczym jest rzadką formą i zwykle występuje u osób z osłabionym układem odpornościowym (immunologicznym).

Należy mieć na uwadze, że zapalenie opon mózgowych to bardzo poważna choroba obarczona wysokim ryzykiem śmierci lub trwałych powikłań, szczególnie, gdy nie podejmiemy leczenia, widząc niepokojące objawy.

Zapalenie opon mózgowych – przyczyny

Najczęstszymi przyczynami zapalenia opon mózgowych są infekcje wirusowe i bakteryjne. Istnieje też kilka innych form zapalenia opon mózgowych, np.

spowodowane zakażeniami grzybiczymi ( kryptokoki, aspergillus, candida),nowotworowymi, chorobami tkanki łącznej czy niektórymi lekami, jednak są one mniej powszechne.Wirusy powodują do 85 procent przypadków i są powszechniejsze w okresie letnim i jesiennym. Za zakażenie odpowiadają tzw.

enterowirusy (grupa około 70 drobnoustrojów, m.in. ECHO i Coxackie) oraz inne wirusy: opryszczki pospolitej (HSV), grypy, świnki, ospy wietrznej I półpaśca (VZV), odry, HIV,cytomegalii czy mononukleozy. Wirusowe zapalenie opon mózgowych zwykle ustępuje bez leczenia.

Jednak niektóre przyczyny wymagają kuracji. Niektóre wirusy i bakterie wywołujące  zapalenie opon mózgowych są zaraźliwe. Mogą być przenoszone przez kaszel, kichanie lub bliski kontakt z zarażonym.

Bakteryjne zapalenie opon mózgowych jest spowodowane zakażeniem przez niektóre bakterie.

Najczęściej wywołują je: meningokoki, pneumokoki, pałeczka hemofilna typu b, listeria monocytogenes (bakterie przenoszone przez żywność) rzadziej pałeczki jelitowe, paciorkowce i gronkowce.

Nieleczone bakteryjne zapalenie opon może być śmiertelne lub powodować trwałe uszkodzenia układu nerwowego. Od 5 do 40 procent dzieci i 20 do 50 procent dorosłych z tą chorobą umiera, mimo odpowiedniego procesu leczenia.

Ponadto, zapalenie opon mózgowych może rozwijać się w przebiegu niektórych chorób, gdy ich leczenie nie było rozpoczęte w odpowiednim momencie. Stan zapalny może wystąpić jako następstwo kiły, rzeżączki, włośnicy, białaczek, chłoniaków, AIDS oraz nowotworów złośliwych układu nerwowego.

Inną przyczyną zapalenia opon mózgowych jest kontakt ze zwierzętami. Przykładem może być zapalenie opon mózgowych powodowane prze wirusy wnikające do ludzkiego organizmu po ukąszeniu przez kleszcza.

Niebezpieczne bywają też gołębie odchody, zawierające niekiedy grzyba Cryptococcus neoformans. Dostaje się on do ludzkiego organizmu drogą wziewną i wywołuje kryptokokozę, mogącą przerodzić się w zapalenie opon mózgowych.

Dotyczy to szczególnie osób z obniżoną odpornością.

Zapalenie opon mózgowych – objawy

Wiele zakażeń, w przebiegu których rozwija się zapalenie opon mózgowych, w początkowym okresie wywołuje niespecyficzne objawy podobne do grypy lub zakażenia żołądkowo-jelitowego.  Pacjenci skarżą się na złe samopoczucie, podwyższoną temperaturę, osłabienie organizmu, czasami kaszel, chrypkę i ból gardła, biegunkę.

Najczęstszymi, typowymi objawami zapalenia opon mózgowo-rdzeniowych są:

  • silny ból głowy, czasami pulsujący, rozpierający;
  • gorączka – często powyżej 39 st.C.;
  • sztywność karku (lekarz stwierdza jej wystąpienie, gdy przy przygięciu głowy leżącego pacjenta do klatki piersiowej wyczuwany jest opór);
  • zaburzenia świadomości (nadmierne pobudzenie, senność, przymglenie, zmącenie).

Dodatkowo mogą tez pojawić się:

  • wymioty i nudności;
  • drgawki;
  • światłowstręt i nadwrażliwość na dźwięki;
  • krwistoczerwona wysypka na skórze.

Bardzo rzadko u pacjentów pojawiają się: asymetria twarzy, nieprawidłowa ruchomość gałek ocznych i zaburzenia mowy, niedowłady kończyn. Objawy uzależnione są od wieku chorego.

W przypadku wystąpienia powyższych objawów należy natychmiast skontaktować się z lekarzem. Bakteryjne i wirusowe zapalenie opon mózgowych mogą być śmiertelne.

Nie ma możliwości, aby dowiedzieć się, czy masz bakteryjne lub wirusowe zapalenie opon mózgowych, polegając na ocenie tego, jak się czujesz.

Niezbędne do postawienia diagnozy będą badania zlecone przez lekarza, aby określić, który typ choroby wystąpił.

Zapalenie opon mózgowych – leczenie

Aby postawić odpowiednią diagnozę lekarz zleca diagnostykę w warunkach szpitalnych. Badaniem dającym decydującą odpowiedź dla rozpoznania jest punkcja lędźwiowa z pobraniem płynu mózgowo-rdzeniowego.

To bezpieczny zabieg polegający na nakłuciu i wprowadzeniu igły między kręgi kręgosłupa w odcinku lędźwiowym, gdzie nie występuje rdzeń kręgowy, dzięki czemu nie dojdzie do jego uszkodzenia. Dzięki informacjom uzyskanym po analizie płynu wprowadzane jest adekwatne leczenie. Zakażenia bakteryjne leczy się antybiotykami podawanymi dożylnie lub do kanału kręgowego w szpitalu.

Dodatkowo podawane są leki objawowe, np. przeciwgorączkowe lub przeciwdrgawkowe. W lżejszych przypadkach, szczególnie zakażeń wirusowych, zdarza się, że leczenie odbywa się w domu pacjenta.

Zapalenie opon mózgowych – skutki

Skutki, czyli powikłania, dotyczą pacjentów z bakteryjnym zapaleniem opon mózgowych, a rzadziej tych chorujących na wirusowe zapalenie opon mózgowych.

Choroba czasami skutkuje: uszkodzeniem mózgu w wyniku jego zapalenia, upośledzeniem umysłowym, częściową lub całkowitą utratą słuchu (zniszczenie narządu spiralnego – Cortiego), częściową lub całkowitą utratą wzroku, dolegliwościami psychicznymi, problemami z koncentracją i pamięcią oraz koordynacją ruchową.

Zdarza się, że mogą wystąpić niedowłady i porażenia kończyn lub paraliż całego ciała. Jednocześnie należy pamiętać, że najgroźniejszym powikłaniem zapalenia opon mózgowo-rdzeniowych jest zgon.

Zapalenie opon mózgowych u dzieci

Na zapalenie opon mózgowych są narażone zwłaszcza małe dzieci przed ukończeniem drugiego roku życia ze względu na nie do końca rozwinięty system odpornościowy.

Zaleca się szczepienie profilaktyczne przeciw pałeczce hemofilnej typu b (HiB), pneumokokom i menigokokom Do zakażenia meningokokami dochodzi drogą kropelkową (kaszel, kichanie), bezpośrednią (pocałunki) lub pośrednią (korzystanie ze wspólnych sztućców, naczyń).

Bakterie żyją w wydzielinie jamy nosowo-gardłowej u prawie 20 procent ludzi. U niemowląt istnieje ryzyko wystąpienia porażenia mózgowego i wodogłowia, zapalenia ucha środkowego, stawów czy posocznicy.

U małych dzieci objawami mogącymi sugerować zapalenie opon są gorączka, apatia, senność, rozdrażnienie, brak apetytu i uwypuklenie ciemiączka. Czasami widoczna jest czerwona wysypka na skórze. Wśród powikłań schorzenia u dzieci wymienia się: napady padaczkowe, zaburzenia snu, problemy z opanowaniem złości, wybuchy agresji oraz kłopoty z nauką przez brak koncentracji.

Zapalenie opon mózgowych u dorosłych

Choć zapalenie opon mózgowych częściej dotyka dzieci, warto pamiętać też o osobach dorosłych z obniżoną odpornością. Niezwykle istotne jest dbanie o odpowiednią higienę w celu uniknięcia zakażenia. Dodatkowo wyleczenie wszystkich źródeł zakażenia w organizmie, tj. chorych zębów, zapalenia zatok.

Należy spożywać produkty sprawdzonego pochodzenia i starać się nie dopuścić do ukąszeń przez kleszcze. Naukowcy wyodrębnili grupę czynników ryzyka sprzyjających rozwojowi choroby.

Należą do nich: starszy wiek pacjenta, zaburzenia odporności (wrodzone lub nabyte, stany po przeszczepie narządów), opóźnienie w rozpoczęciu prawidłowego leczenia, wstrząs oraz większa zjadliwość patogenu.

Źródła

1. Zajkowska A., Zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych. Neurologia po Dyplomie 2017; 5.2. Domitrz I., Zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych i mózgu: spojrzenie neurologa na dyżurze w izbie przyjęć lub na oddziale ratunkowym. Neurologia po Dyplomie 2017; 6.3. Przyjałkowski W.

Ostre i przewlekłe zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych, [w:] Cianciara J., Juszczyk J. Choroby zakaźne i pasożytnicze. Wyd. Czelej, Lublin 2012, s. 253-2584. Garlicki A. Zapalenia opon mózgowych i mózgu. [w:] Stępień A., Neurologia. Medical Tribune Polska, Warszawa 2014.

Leave a Comment

Your email address will not be published. Required fields are marked *