Badania, diagnostyka i markery na raka płuc

O metodach diagnozowania niedrobnokomórkowego raka płuca (NDRP), najczęstszych zaburzeniach genetycznych u chorych oraz dostępności i jakości badań molekularnych, oferowanych przez laboratoria rozmawiamy z prof. dr hab. n. med. Joanną Chorostowską-Wynimko z Instytutu Gruźlicy i Chorób Płuc w Warszawie.

  • Ten artykuł czytasz w ramach płatnej subskrypcji. Twoja prenumerata jest aktywna
  • Co jest podstawą diagnozowania niedrobnokomórkowego raka płuca?

Badania, diagnostyka i markery na raka płucProf. dr hab. n. med. Joanna Chorostowska-Wynimko

Podstawową rolę w diagnostyce raka płuca odgrywają oczywiście badania obrazowe.

Zwykle to dzięki badaniu przeglądowemu klatki piersiowej, a zwłaszcza tomografii komputerowej, pojawia się pierwsza sugestia, podejrzenie raka płuca. Ważną rolę odgrywa też szeroko rozumiana bronchoskopia.

Jednak kluczowym badaniem, doprowadzającym de facto do właściwego rozpoznania jest, podobnie jak w przypadku innych nowotworów, badanie patomorfologiczne.

W praktyce oznacza to, że zawsze dążymy do biopsji, czyli pobrania materiału z podejrzanych zmian, pierwotnej lub przerzutowej. To patolog określa typ nowotworu, a więc identyfikuje raka drobno- i niedrobnokomórkowego płuca.

Co więcej, w dobie nowoczesnych terapii, u chorych na zaawansowaną postać raka niedrobnokomórkowego oczekujemy nawet bardziej szczegółowej identyfikacji, a więc próby określenia podtypu raka niedrobnokomórkowego — czy jest to rak płaskonabłonkowy, czy gruczołowy.

Jest to informacja krytyczna dla przyjęcia właściwej strategii leczenia.

W jaki sposób pozyskuje się materiał do badania histopatologicznego?

Jednym z najtrudniejszych elementów diagnostyki raka płuca, w tym raka niedrobnokomórkowego, jest pozyskanie odpowiedniego materiału do badań. Kluczowe znaczenie mają tu procedury inwazyjne, wymagające bardzo specyficznych umiejętności.

To biopsja zmiany cienko- lub gruboigłowa przez ścianę oskrzela lub przez ścianę klatki piersiowej bądź też pobranie materiału ze światła oskrzeli podczas bronchoskopii za pomocą różnych technik, np. kriobiopsji, biopsji szczypczykowej lub szczoteczki. Źródłem materiału może być zmiana pierwotna lub przerzutowa, na przykład chorobowo zmieniony węzeł chłonny.

Istotna jest zarówno objętość, jak i adekwatna jakość pobranego materiału. Dlatego też tego typu procedury wykonywane są zwykle przez specjalistów chorób płuc, pulmonologów lub torakochirurgów.

Materiał jest pobrany, patomorfolog określił już typ i podtyp raka… Co dzieje się dalej? Czy niezbędne jest pogłębienie diagnostyki, np. o badania molekularne? W czym mogą pomóc lekarzowi?

Diagnostyka molekularna jest obecnie immanentną częścią postępowania diagnostycznego u chorych na niedrobnokomórkowego raka płuca, tzw. diagnostyki pogłębionej.

Za jej pomocą dążymy do ustalenia stopnia zaawansowania oraz określenia pewnych charakterystycznych cech nowotworu, w tym jego cech molekularnych.

Ta wiedza jest nam bardzo potrzebna, ponieważ uzyskując szczegółowe informacje na temat zmian w strukturze genów czy też ekspresji pewnych białek, możemy kwalifikować chorych do konkretnych form terapii — leczenia ukierunkowanego molekularnie.

Innymi słowy dopasowujemy lek do profilu molekularnego nowotworu. W pierwszej kolejności poszukujemy obecnie trzech cech molekularnych, trzech biomarkerów: mutacji w genie EGFR, rearanżacji w genie ALK oraz w genie ROS-1. Ich obecność warunkuje stosowanie leków z grupy inhibitorów kinazy EGFR lub kinazy ALK i ROS-1.

Drugim, alternatywnym kierunkiem badań jest identyfikacja pacjentów, u których ekspresja białka PD-L1 obecna jest w co najmniej połowie komórek nowotworowych. Wówczas możemy rozważać zastosowanie immunoterapii już w pierwszej linii leczenia.

Jednak pod warunkiem, że wykluczymy obecność wymienionych wcześniej markerów molekularnych. Pełna, kompleksowa diagnostyka umożliwia leczenie chorego w sposób świadomy i możliwie najbardziej skuteczny. Dopasowujemy terapię do specyfiki choroby.

W którym momencie takie badania powinny być przeprowadzone?

Optymalnie powinny być wykonywane już na etapie diagnostyki pogłębionej. Mówimy tu oczywiście o chorych z zaawansowanym nowotworem, w stopniu IIIB lub IV, którzy nie kwalifikują się do leczenia operacyjnego.

W Polsce jest to około 80-85 proc. wszystkich chorych na niedrobnokomórkowego raka płuca.

Tak więc każdy chory w stopniu zaawansowania IIIB lub IV, u którego potwierdzono postać NDRP inną niż płaskonabłonkowy rak płuca, jest kandydatem do wykonania takiej diagnostyki.

Dokonałam tego rozróżnienia celowo, ponieważ w raku płaskonabłonkowym wystarczy ocena tylko jednego biomarkera — ekspresji białka PD-L1. Biomarkery molekularne nie mają w tym podtypie NDRP istotnego znaczenia klinicznego.

Natomiast w każdej innej sytuacji dążymy bezwzględnie do oceny biomarkerów jeszcze przed włączeniem pierwszej linii leczenia.

Oznacza to, że chory powinien rozpoczynać leczenie z pełnym pakietem informacji na temat profilu molekularnego nowotworu.

Jaka jest dostępność badań molekularnych w Polsce? Czy mogą na nie liczyć wszyscy chorzy, którzy ich wymagają?

Onkologia

Ekspercki newsletter z najważniejszymi informacjami dotyczącymi leczenia pacjentów onkologicznych

ZAPISZ MNIE

To trudne pytanie. Co do zasady diagnostyka molekularna raka płuca jest w Polsce refundowana. Od 2017 r.

mamy możliwość rozliczania jej z Narodowym Funduszem Zdrowia zarówno w ramach leczenia szpitalnego, jak i (od roku) w ramach opieki ambulatoryjnej.

Należy też podkreślić, że refundacja obejmuje wszystkie markery molekularne przypisane do dostępnych aktualnie terapii ukierunkowanych, a więc inhibitorów kinazy EGFR oraz kinazy ALK i ROS-1.

Niestety, nie u wszystkich chorych, którzy powinni mieć wykonaną diagnostykę molekularną, takie badania są przeprowadzane. Składa się na to wiele czynników, a jednym z nich jest skomplikowany proces refundacyjny. Rak płuca nie tylko jest nowotworem trudnym do zdiagnozowania, ale wymyka się wielu innym schematom.

Standard refundacyjny NFZ dla genetyki onkologicznej zapewne sprawdza się w wielu nowotworach, jednak w przypadku raka płuca jest mało praktyczny. NFZ dopuszcza przypisanie do jednego skierowania lekarskiego tylko jednej kategorii badań molekularnych.

Tymczasem wykonując diagnostykę raka płuca zgodnie ze standardem i sztuką medyczną, musimy oznaczyć trzy biomarkery i wykorzystać dwie różne kategorie badań molekularnych. Podczas hospitalizacji możemy wystawić tylko jedno skierowanie, co w oczywisty sposób generuje trudności w diagnostyce i pokryciu kosztów wykonanych badań.

Mamy więc duże problemy z rozliczeniem kompleksowej diagnostyki raka płuca i w wielu szpitalach badania molekularne nie są wykonywane.

Niezwykle dotkliwą bolączką jest również brak refundacji dla biomarkerów białkowych, takich jak ekspresja PD-L1 czy też ALK. Są to badania wykonywane przez patomorfologów i podobnie jak cały katalog innych procedur patomorfologicznych nie podlegają rozliczeniu z NFZ. To jest poważny problem dla całej diagnostyki onkologicznej i nie tylko.

Czy wszystkie laboratoria, które wykonują badania molekularne, robią to na wysokim poziomie?

Z czystym sumieniem mogę powiedzieć, że mamy w Polsce pokaźną liczbę laboratoriów, które wykonują diagnostykę molekularną raka płuca na bardzo wysokim, europejskim poziomie.

Są to laboratoria mające ogromne doświadczenie, nowoczesną aparaturę, gwarantujące kompleksowość diagnostyki.

Są w stanie wykonać wszystkie te skomplikowane procedury szybko i w sposób skoordynowany, tak aby wynik zawierał kompletne informacje konieczne do podjęcia decyzji o leczeniu.

Z dużym zadowoleniem należy odnotować, że od stycznia 2019 r. w programie lekowym dedykowanym chorym na raka płuca wprowadzono wymagania jakościowe dotyczące diagnostyki molekularnej.

Ministerstwo Zdrowia nałożyło obowiązek wykonywania badań wyłącznie w laboratoriach posiadających certyfikat jednego z europejskich programów kontroli jakości.

To bardzo ważne, ponieważ do tej pory nie wszystkie podmioty świadczące usługi diagnostyczne dla szpitali robiły to zgodnie ze standardami, mimo że ustawa o diagnostyce laboratoryjnej nakłada obowiązek stałej kontroli jakości wykonywanych procedur.

Taka regulacja z pewnością nie ograniczy dostępu pacjentów do diagnostyki, gdyż znacząca większość ośrodków takie wymagania spełnia, natomiast zapewni pacjentom i lekarzom rzetelne wyniki badań molekularnych.

O kim mowaProf. dr hab. n. med. Joanna Chorostowska-Wynimko jest kierownikiem Zakładu Genetyki i Immunologii Klinicznej oraz zastępcą dyrektora ds. nauki w Instytucie Gruźlicy i Chorób Płuc w Warszawie. W styczniu 2019 r. została wybrana na stanowisko sekretarza generalnego Europejskiego Towarzystwa Chorób Płuc – obejmie tę funkcję we wrześniu na trzyletnią kadencję.

Źródło: Puls Medycyny

Podpis: Rozmawiała Maja Marklowska-Dzierżak

Diagnostyka raka płuc – wczesne wykrywanie

Niskodawkowa tomografia komputerowa klatki piersiowej (LDCT) stosowana w skriningu raka płuca stanowi wartościowe narzędzie mogące wpłynąć na obniżenie śmiertelność z powodu nowotworów złośliwych płuca – donoszą eksperci Międzynarodowego Stowarzyszenia Badań nad Rakiem Płuca (IASLC). Oświadczenie dotyczące skuteczności niskodawkowej tomografii emisyjnej w badaniach przesiewowych raka płuca oparto na wynikach holendersko-belgijskiego badania NELSON, przedstawionego podczas niedawnej 19 Światowej Konferencji Raka Płuca WCLC w Toronto.

  • W porównaniu do standardowej opieki, wprowadzenie badań przesiewowych z wykorzystaniem niskodawkowej tomografii w populacji wysokiego ryzyka (byli oraz obecni palacze w wieku 50-75, palący więcej niż 10 papierosów dziennie przez ponad 30 lat oraz osoby palące więcej niż 15 papierosów dziennie przez minimum 25 lat) możne zmniejszyć śmiertelność z powodu raka płuca o 26% w przypadku mężczyzn oraz do 61% w przypadku kobiet – wynika z analizy danych badania NELSON.
  • Jest to już drugie – obok danych pochodzących z National Lung Screening Trial (NLST) – dobrze zaprojektowane i randomizowane badanie kliniczne, które wykazało istotną redukcję umieralności wśród populacji o wysokim ryzyku rozwoju raka płuca dzięki badaniom przesiewowym.
  • Opierając się na ich wynikach, eksperci Międzynarodowego Stowarzyszenia Badań nad Rakiem Płuca (IASLC) postulują wdrożenie globalnych programów badań przesiewowych w kierunku raka płuca – tak jak ma to już miejsce w przypadku raka piersi (mammografia) czy raka jelita grubego (kolonoskopia).
You might be interested:  Wyrywanie ósemki (ekstrakcja) – kiedy, czy boli i jak wygląda?

– Niskodawkowa tomografia klatki piersiowej dostarcza nam informacji dotyczących wykrywania raka płuca na wczesnym etapie zaawansowania choroby, ale jej wartość należy podkreślić również w kontekście diagnostyki rozedmy, śródmiąższowych chorób płuc, choroby niedokrwiennej serca, guzów piersi czy raka górnych biegunów nerek – podkreśla prof. dr hab. Mariusz Adamek z Katedry i Kliniki Klatki Piersiowej Śląskiego Uniwersytetu Medycznego w Katowicach.

Program wykrywania raka płuc

Zgodnie z najnowszymi wynikami badań, istotną wartość we wczesnym wykrywaniu raka płuca w grupach populacyjnych cechujących się dużym ryzykiem rozwoju choroby posiada niskodawkowa tomografia komputerowa.

W Polsce, podobnie jak w większości państw na świecie, nie prowadzi się jednak obecnie powszechnych badań przesiewowych w kierunku raka płuca. Bezpłatne badanie z wykorzystaniem niskodawkowej tomografii emisyjnej można wykonać w ramach lokalnych programów, które mają raczej charakter testowy i działają tylko w wybranych obszarach naszego kraju.

Test używany w programach przesiewowych (tomografia komputerowa) można zrealizować również indywidualnie. Badanie nie jest tanie, kosztuje około 300 zł, ale jak podkreślają eksperci – w chwili obecnej daje największą szansę na wczesne wykrycie raka.

Sytuacja dotycząca planów wprowadzenia Programu Wczesnego Wykrywania Raka Płuca w Polsce zmieni się prwdopodobnie w 2019 roku. W ostatnim czasie pojawiła się zapowiedź uruchomienia w naszym kraju programu dotyczącego skriningu raka płuca na dużą skalę.

– Głównym celem Programy Wczesnego Wykrywania Raka Płuca jest poprawa wykrywalności nowotworów płuca w jego wczesnych postaciach, co ma skutkować poprawą przeżywalności i zmniejszeniem śmiertelności wśród osób o zwiększonym ryzyk zachorowania.

Do programu skriningowego raka płuca zostaną włączone osoby w wieku 55–74 lat z konsumpcją tytoniu większą lub równią 20 paczkolat i okresem abstynencji tytoniowej nie dłuższym niż 15 lat oraz osoby w wieku 50–74 lat, które paliły przynajmniej 20 paczkolat i u których stwierdza się czynniki ryzyka np. ekspozycję zawodową na krzemionkę, azbest czy beryl, zachorowanie na raka płuca w wywiadzie u krewnych pierwszego stopnia czy przewlekłą obturacyjną chorobę płuc – tłumaczy prof. dr hab. Tadeusz Orłowski, kierownik Kliniki Chirurgii w Instytucie Gruźlicy i Chorób Płuc w Warszawie.

Z drugiej strony – należy pamiętać, że nawet cyklicznie wykonywane badania nie zrekompensują w pełni zagrożeń niesionych nałogiem. Tomografia komputerowa jest najbardziej skuteczna we wczesnym wykrywaniu raka płuca z dostępnych metod diagnostycznych, jednak nie daje 100-procentowej pewności.

W zasadzie każdy nałogowy palacz w wieku powyżej 50 lat lub wcześniej, jeżeli osiągnie poziom 30 paczkolat, powinien cyklicznie (raz w roku, raz na pół roku) zgłaszać się na badanie tomograficzne.

Cena takiego badania to równowartość 25 paczek, czyli około 500 papierosów.

Wystarczy zatem wypalić 2 papierosy dziennie mniej, aby zaoszczędzić na wykonanie badania wartego 300 zł, które może uratować życie.

Nasze płuca są jak gąbki zbudowane z tysięcy pęcherzyków, przewodzików pęcherzykowych, naczyń włosowatych oraz innych skomplikowanych struktur.

W przeciwieństwie do takich narządów jak jelito grube czy szyjka macicy, które – z uwagi na dostęp – łatwo można zbadać, a co za tym idzie – diagnozować pod kątem zmian nowotworowych, płuca człowieka są niedostępne, a ich specyficzna budowa często utrudnia postawienie jednoznacznej diagnozy.

Diagnostyka raka płuc

Badania diagnostyczne wykonywane w przypadku podejrzenia raka płuca można podzielić na te, które przeprowadza się w celu ustalenia rozpoznania oraz te, które przeprowadza się w celu określenie jakie jest stadium zaawansowania procesu nowotworowego.

W przypadku wstępnego podejrzenia choroby nowotworowej diagnostyka raka płuca rozpoczyna się od pierwszej wizyty u lekarza i składa się z badania podmiotowego obejmującego wywiad w kierunku objawów, czynnego i biernego narażenia na dym tytoniowy, rodzinnego występowania nowotworów oraz narażenia zawodowego. Niezbędnym elementem wstępnej diagnostyki raka płuc jest badanie kliniczne oraz ocena stanu sprawności, którą należy przeprowadzić posługując się skalą Zubroda-WHO lub Karnofsky’ego.

Coraz większą rolę we współczesnej onkologii odgrywają również badania genetyczne w kierunku specyficznych zmian molekularnych odpowiedzialnych za rozwój choroby, np. mutacji w genie EGFR czy rearanżacji w genie ALK. U części pacjentów z rakiem płuca pozwalają one na zastosowanie leczenia celowanego molekularnie.

Badania obrazowe w diagnostyce raka płuc

Podstawowym badaniem diagnostycznym zalecanym w podejrzeniu raka płuca jest badanie rentgenowskie klatki piersiowej RTG. Może ono dostarczyć informacji, która część płuca jest zajęta procesem nowotworowym. Objawy radiograficzne raka płuca mogą być bardzo zróżnicowane.

Szczególne podejrzenie powinno nasuwać stwierdzenie w badaniu RTG klatki piersiowej w projekcjach przednio-tylnie i bocznej: cienia okrągłego, zmiany zarysu wnęki, zaburzeń powietrzności o charakterze rozedmy lub niedodmy, zmiany naciekowej. Prawidłowy wynik konwencjonalnego badania rentgenowskiego klatki piersiowej nie wyklucza nowotworu, który może być umiejscowiony w okolicach o ograniczonej dostępności (szczyt płuca lub śródpiersie).

zobacz: Objawy raka płuca

Z tego powodu u chorych z podejrzanymi objawami należy wykonać badanie tomografem komputerowym z użyciem kontrastu obejmujące jamę brzuszną do poziomu nadnerczy. W szczególnych sytuacjach wykonuje się badanie klatki piersiowej za pomocą rezonansu magnetycznego, które może określić stan okolicznych struktur.

W przypadku obecności pojedynczego guza w miąższu płucnym o nieznanym charakterze diagnostyka raka płuc może być rozszerzona o badanie pozytonowej emisyjnej tomografii PET w połączeniu z tomografią komputerową. Badanie PET-TK ułatwia różnicowanie zmian łagodnych i złośliwych oraz określa wskazania do wykonania innych badań lub do obserwacji.

Uzupełnieniem diagnostyki raka płuc przed planowanym leczeniem powinna być ocena wydolności oddechowej (spirografia z oceną nasilonej objętości wydechowej 1-sekundowej, pojemności życiowej, maksymalnej wentylacji oraz ocena zdolności dyfuzyjnej i gazometrii) oraz wydolności układu krążenia (elektrokardiologia, ewentualnie echokardiologia i elektrokardiografia wysiłkowa).

Skuteczną metodą diagnostyczną w przypadku raka płuca jest niskoemisyjna tomografia komputerowa. Współczesne komputery mogą nie tylko same wykryć zmiany w płucach, ale również zmierzyć dostrzeżone guzki.

Niestety, jak podkreślają eksperci – sytuacja jednak nie jest aż tak prosta. Płuca są ogromnym filtrem, w których osadza się wszystko, co wdychamy. Narażone są zatem na różnego rodzaju zmiany, które nie zawsze wiążą się z nowotworem, nie mówiąc już o przypadkach złośliwych.

Wraz postępem w przemyśle tytoniowym, kiedy zaczęto stosować coraz lepsze filtry, szkodliwe cząsteczki stały się tak drobne, że zaczęły przenikać głębiej. Kiedyś ciała smoliste osadzały się w dużych oskrzelach, powodując raka płaskonabłonkowego.

Gruczolakorak natomiast, który obecnie jest najpopularniejszy, osadza się głęboko w płucach.

Rak płuc – badania laboratoryjne 

W ramach wstępnej diagnostyki raka płuc konieczne jest wykonanie morfologii krwi z rozmazem i oceny układu krzepnięcia, badań biochemicznych (stężenie w surowicy kreatyniny, mocznika, sodu, potasu, wapnia, bilirubiny, transaminaz, fosfatazy zasadowej, LDH i glukozy) oraz badania ogólnego moczu.

Inne badania laboratoryjne przeprowadza się w zależności od indywidualnych wskazań.

Ocena patomorfologiczna raka płuc

– W procesie diagnostycznym przyjmuje się pewien algorytm, który pozwala na obserwację i odpowiednią reakcję w przypadku kwalifikacji. Jeżeli znaleziony guzek ma mniej niż 5 mm, kwalifikowany jest do obserwacji, którą wyznacza się po pół roku, jeżeli jest większy, kolejne badanie zleca się po 3 miesiącach.

Oczywiście bierze się pod uwagę również inne czynniki, takie jak obrys guzka, czy predyspozycje w oparciu o wywiad. Dopiero zebranie wszystkich informacji na przestrzeni kilku miesięcy kwalifikuje pacjenta do operacji – komentuje prof. dr hab. n. med.

Tadeusz Orłowski, kierownik Kliniki Chirurgii Instytutu Gruźlicy i Chorób Płuc w Warszawie koordynujący działania Polskiej Grupy Raka Płuca.

Podstawowe badania w ramach patomorfologicznej diagnostyki raka płuca obejmują ocenę histologiczną wycinka guza pobranego w czasie fiberoskopii lub ocenę cytologiczną wymazu albo popłuczyn z oskrzeli. W przypadku zmian o obwodowej lokalizacji rozpoznanie ustala się najczęściej na podstawie cytologicznej lub histologicznej oceny materiału pobranego drogą biopsji przez ścianę klatki piersiowej lub oskrzela.

Biopsję wykonuje się z reguły przy zastosowaniu tomografu komputerowego, który służy do identyfikacji najlepszego miejsca do pobrania wycinka zlokalizowanego guza. W celu znieczulenia obszaru skóry stosuje się miejscowo środek anestetyczny.

Biopsji może towarzyszyć uczucie pewnego dyskomfortu, a sam moment pobierania wycinka jest odczuwalny jako rodzaj ucisku. Biopsja płuca jest na ogół zabiegiem bezpiecznym.

W rzadkich przypadkach dochodzi do wydostania się z płuca powietrza poprzez otwór wydrążony przez igłę – uchodzi ono do jamy opłucnej. Tworzy się wtedy odma opłucna.

W przypadku braku możliwości uzyskania materiału za pomocą wspomnianych standardowych metod, diagnostyka raka płuc może zostać rozszerzona o metody alternatywne:

  • badanie cytologiczne plwociny;
  • biopsja węzłów chłonnych śródpiersia w czasie ultrasonografii wewnątrzoskrzelowej lub wewnątrzprzełykowej;
  • badanie cytologiczne wysięku opłucnowego;
  • mediastinoskopia – zabieg chirurgiczny wykonywany w celu pobrania próbek węzłów chłonnych centralnej części klatki piersiowej. Ma na celu ocenę, czy doszło do przerzutów raka płuc do tych węzłów. Zabieg przeprowadzany jest w znieczuleniu ogólnym. Chirurg wykonuje 2-3 cm nacięcie u podstaw szyi, wprowadza przez nie krótkie metalowe urządzenie optyczne (mediastinoskop) za pomocą którego dokonuje biopsji węzłów chłonnych znajdujących się w tym rejonie;
  • mediastinotomia;
  • torakotomia – technika endoskopowa stosowana w celu pobrania próbek i postawienia diagnozy. Procedura polega na wykonaniu niewielkiego nacięcia i wprowadzenia do jamy opłucnej krótkiego instrumentu o nazwie torakoskopem
You might be interested:  Leczenie zatok – jak wyleczyć zatoki?

Bronchoskopia

Badanie z użyciem bronchoskopii należy do ważnych badań diagnostycznych raka płuca i polega na wprowadzeniu instrumenty stanowiącego rodzaj cienkiego, giętkiego teleskopu przez jamę nosową lub jamę ustną do tchawicy i dalej – do płuc.

Pozwala ono lekarzowi na obserwację wewnętrznej struktury oskrzelików oraz pobranie próbek w celu poddania ich analizie laboratoryjnej. Bronchoskopia jest zazwyczaj procedurą jednodniową.

Na kilka godzin przed jego wykonaniem nie powinno się jeść ani pić. Przed rozpoczęciem badania, tylna ściana gardła zostanie znieczulona za pomocą specjalnego sprayu, a niewielka ilość żelu o miejscowym działaniu znieczulającym zostanie wprowadzona do jam nosowych.

Większa ilość środka znieczulającego zostanie zaaplikowana w okolicę krtani i tchawicy w celu zminimalizowania odruchu kaszlu.

Gdy bronchoskop znajdzie się już w obszarze płuc, lekarz obejrzy wewnętrzne powierzchnie przewodów oddechowych oraz – w przypadku widocznych nieprawidłowości – pobierze próbki tkanek.

Większość chorych na nowotwory płuc jest późno diagnozowanych. Dlatego podstawowe znaczenie oprócz profilaktyki raka płuc ma szybka diagnostyka i możliwie wczesne wykrycie objawów choroby nowotworowej, co umożliwia przeprowadzanie zabiegu operacyjnego – najskuteczniejszej metody leczenia nowotworów płuca.

Diagnostyka raka płuc – zalecenia ekspertów

Zgodnie z zaleceniami ekspertów – każdy chory na niedrobnokomórkowego raka płuca (85% przypadków) powinien mieć wykonane badanie genetyczne w kierunku specyficznych zmian molekularnych odpowiedzialnych za rozwój choroby, np. mutacji w genie EGFR, czy rearanżacji w genie ALK, które są bardzo istotne w precyzyjnym doborze optymalnego modelu leczenia raka płuca.

Takie badanie powinno być obligatoryjne dla Pacjentów, zwłaszcza, że możliwe jest całkowite finansowanie diagnostyki genetycznej chorób nowotworowych przez Narodowy Fundusz Zdrowia. Niestety, dostępne dane wskazują, że z powodów pozamerytorycznych ten rodzaj diagnostyki jest wykonywany tylko u części chorych.

Diagnostyka genetyczna i testy molekularne stanowią klucz do potencjalnego zastosowania terapii celowanych molekularnie u pacjentów z rakiem płuca.

Oznaczenie mutacji genu EGFR wykonywane jest u chorych z rakiem płuca niedrobnokomórkowym (NDRP) o podtypie innym niż płaskonabłonkowy.

Wykrycie mutacji EGFR pozwala na zastosowanie leków z grupy inhibitorów EGFR, które przeciwdziałają skutkom tej mutacji. Badanie genu ALK wykonuje się u chorych na raka gruczołowego.

Jeśli w komórkach raka płuca u danego pacjenta wykryto rearanżację genu ALK, to choroba może być leczona za pomocą leków należących do grupy inhibitorów ALK.

Wraz z rozwojem immunoterapii z wykorzystaniem przeciwciał anty-PD-1 oraz anty-PD-L1 jako nowej strategii leczenia chorych z zaawansowanym rakiem płuca – znaczenia nabierają również badania poziomu ich ekspresji. Wynik może stanowić ważny czynnik predykcyjny pozwalający przewidzieć u chorego odpowiedź na immunoterapię z wykorzystaniem cząsteczek immunokompetentnych.

Rak płuca – badania, które umożliwią jego wczesne wykrycie na Zdrowegeny.pl

Rak płuca jest nowotworem wywodzącym się z nabłonka dróg oddechowych, u płci męskiej występuje trzy razy częściej niż u płci żeńskiej. Zdecydowaną większość (ok. 96%) przypadków zachorowań na ten rodzaj raka diagnozuje się po 50. roku życia.

Rak płuca charakteryzuje się też wysoką umieralnością, ponieważ stanowi ok. 31% wszystkich nowotworowych zgonów u mężczyzn, u kobiet natomiast niemal 16% (rocznie stwierdza się ok. 23 tysiące zgonów z tego powodu).

Wyróżnia się cztery morfologiczne typy nowotworu złośliwego płuca – raka gruczołowego, płaskonabłonkowego, drobnokomórkowego i wielkokomórkowego.

Głównym czynnikiem predysponującym do zachorowania na raka płuca jest palenie papierosów, ze względu na silne rakotwórcze działanie substancji się w nim znajdujących. Badania wskazują, że wypalanie paczki papierosów dziennie przez 30 lat zwiększa ryzyko zachorowania o ok. 20-60 razy.

Prawdopodobieństwo zachorowania jest również większe w przypadku osób niepalących, ale narażonych na działanie dymu papierosowego.

Do pozostałych czynników ryzyka tego nowotworu zalicza się ekspozycję na azbest, metale ciężkie, promieniowanie jonizujące, dietę ubogą w owoce i warzywa, brak aktywności fizycznej czy predyspozycje genetyczne do rozwoju nowotworu – badania wskazują, że mutacja genu CDKN2A 2-krotnie zwiększa ryzyko zachorowania na raka płuca.

W początkowym stadium rozwoju nowotwór płuc nie powoduje żadnych objawów i często bywa wykrywany przypadkowo podczas badania radiologicznego zaleconego z innych przyczyn.

W miarę rozwoju choroby może pojawiać się duszność, kaszel, chrypka, krwioplucie, ogólne osłabienie i szybkie męczenie się organizmu, brak apetytu, pocenie nocne czy częste zapalenia płuc.

U niektórych chorych pierwsze objawy dają o sobie znać dopiero wtedy, gdy dojdzie do powstania ognisk przerzutowych – powiększają się nadobojczykowe węzły chłonne, pojawiają się objawy neurologiczne na skutek przerzutów do mózgu lub bóle kostne spowodowane obecnością przerzutów w kościach.

Jakie badania na raka płuca – badania, które umożliwiają wykrycie choroby we wczesnym stadium

5-letnie przeżycie jest osiągalne dla 17% kobiet i 12% mężczyzn chorych na raka płuca – związane jest to z częstym wykrywaniem nowotworu dopiero w stadium zaawansowanym.

Aby wykryć proces chorobowy we wczesnym etapie, przydatne są takie badania na raka jak zdjęcie radiologiczne klatki piersiowej, tomografia komputerowa, pozytonowa tomografia emisyjna, badanie poziomu markerów nowotworowych czy badanie genetyczne.

Zdjęcie radiologiczne klatki piersiowej

Zdjęcie radiologiczne (RTG) klatki piersiowej to najczęściej wykonywane badanie obrazowe – pozwala ono na uwidocznienie płuc, dróg oddechowych, serca i kości klatki piersiowej przy pomocy promieniowania jonizującego.

Osoby dorosłe w ramach profilaktyki raka płuc powinny wykonywać RTG klatki piersiowej raz na 2 lata, natomiast osoby palące bądź narażone na działanie szkodliwych substancji – raz do roku. Badanie to jest przydatne w diagnostyce raka płuca, ale także zapalenia płuc czy chorób serca.

Sprzęt do badania rentgenowskiego składa się z aparatu rejestrującego obraz radiologiczny oraz tuby emitującej promieniowanie jonizujące. Badanie RTG trwa około 15 minut i zazwyczaj wykonywane jest w dwóch pozycjach: bocznej oraz przednio-tylnej.

Jest badaniem łatwym i szybkim, jednakże nie zawsze jest możliwe zdiagnozowanie choroby na jego podstawie – może on bowiem nie wykryć bardzo małych zmian nowotworowych. Ponadto, ze względu na wykorzystywanie do badania promieniowania jonizującego, badania RTG nie należy przeprowadzać u kobiet ciężarnych.

Jeżeli chcesz dowiedzieć się o własnym ryzyku zachorowania na raka płuc, wykonaj badanie genetyczne – jest ono jedyną metodą, która pozwala na określenie prawdopodobieństwa wystąpienia nowotworów złośliwych w przyszłości.

Badanie wskaże poziom ryzyka związanego z zachorowaniem na:

raka trzustki

czerniaka

raka płuc

Dowiedz się więcej

Tomografia komputerowa klatki piersiowej

Tomografia komputerowa (CT) klatki piersiowej to stosowane w diagnostyce chorób płuc badanie, które jest bardziej dokładne w porównaniu do RTG i umożliwia morfologiczną ocenę płuc oraz pozostałych narządów klatki piersiowej przy pomocy promieniowania jonizującego.

Najważniejszym elementem tomografu jest obrotowy pierścień, zawierający źródło promieniowania – pierścień obraca się wokół ciała pacjenta, wykonując wiele zdjęć fragmentów danego przekroju ciała.

Dzięki komputerowej obróbce uzyskanych danych możliwe jest otrzymanie bardzo dokładnych obrazów przekrojów tkanek i narządów, dlatego tomografia pozwala na wykrycie guzów w płucach bądź innych strukturach klatki piersiowej.

Dawka promieniowania jonizującego stosowana podczas tomografii jest znacznie większa w porównaniu do dawki stosowanej podczas zdjęcia radiologicznego, dlatego badania tego nie należy wykonywać zbyt często. Jest ono także niewskazane dla kobiet w ciąży i osób uczulonych na środki kontrastowe wykorzystywane podczas tomografii.

Pozytonowa tomografia emisyjna

Pozytonowa tomografia emisyjna (PET-CT) jest nowoczesnym badaniem wykorzystywanym w celu wczesnego wykrywania i monitorowania postępów leczenia różnych chorób, w szczególności chorób nowotworowych.

Badanie to pozwala nie tylko na wczesne wykrycie nowotworu, ale również na ocenę stopnia zaawansowania choroby i dokładne określenie zasięgu guza. Podczas PET-CT pacjentowi podaje się zastrzyk z glukozą znakowaną radioaktywnym fluorem – jest ona następnie metabolizowana przez komórki.

Komórki nowotworowe zużywają więcej glukozy w porównaniu do komórek prawidłowych, przez co na monitorze wyglądają inaczej. Należy jednak zaznaczyć, że niektóre nowotwory nie metabolizują glukozy i w tym przypadku badanie PET-CT nie wykaże żadnych nieprawidłowości.

Przeciwwskazaniem do wykonania pozytonowej tomografii emisyjnej jest ciąża, niewyrównana cukrzyca lub duże stężenie glukozy we krwi.

You might be interested:  Ropień płuca – przyczyny, objawy, leczenie, skutki

Badanie histopatologiczne

Badanie histopatologiczne jest kluczowym i niezastąpionym badaniem w diagnostyce nowotworów.

Polega na pobraniu fragmentów tkanek guza i ich analizie pod mikroskopem – dzięki temu możliwe jest dokładne określenie rodzaju nowotworu i stopnia jego złośliwości, co pozwoli na dobranie odpowiedniego leczenia. Pobranie fragmentów tkanek do badania histopatologicznego jest możliwe np.

podczas bronchoskopii – zabieg ten polega na wprowadzeniu wziernika do oskrzeli chorego, dzięki czemu możliwe jest obejrzenie wnętrza dróg oddechowych i pobranie wycinków.

Inną metodą jest biopsja aspiracyjna cienkoigłowa, podczas której lekarz nakłuwa guza przez oskrzela lub ścianę klatki piersiowej i pobiera jego fragmenty. Zdarza się też, że pobranie wycinków do badania histopatologicznego jest możliwe tylko po chirurgicznym otwarciu śródpiersia lub klatki piersiowej.

Badanie poziomu markerów nowotworowych we krwi

Markery nowotworowe są substancjami chemicznymi wytwarzanymi w wielu tkankach organizmu – ich stężenie jest niewielkie w tkankach prawidłowych, natomiast ich produkcja znacznie wzrasta w przypadku tkanek zmienionych nowotworowo.

Dzięki pomiarowi stężenia takich markerów we krwi można ocenić obecny stan organizmu – są one pomocne nie tylko w przypadku wczesnego wykrywania nowotworu, ale także w monitorowaniu prowadzonej później terapii.

Wadą tej metody jest jednak to, że markery nowotworowe zazwyczaj nie są specyficzne tylko dla jednego nowotworu i mogą zdarzać się wyniki fałszywie pozytywne lub fałszywie negatywne.

W przypadku zachorowania na raka płuca, we krwi może wzrosnąć poziom takich markerów jak SCC-Ag, CYFRA 21-1 i NSE.

Badanie genetyczne

Badanie genetyczne polega na analizie DNA pod kątem istnienia mutacji mogących predysponować do zachorowania na różne choroby, także nowotwory złośliwe.

Badania wskazują, że w przypadku posiadania mutacji A148T w genie CDKN2A, ryzyko zachorowania na raka płuca jest 2-krotnie wyższe w porównaniu do populacji ogólnej.

Gen CDKN2A znajduje się na chromosomie 9 i koduje białko p16, które bierze udział w regulacji cyklu komórkowego i zapobiega nadmiernym podziałom komórek. Poza nowotworem płuca, posiadanie mutacji w tym genie zwiększa prawdopodobieństwo zachorowania na nowotwór trzustki oraz czerniaka.

W przypadku potwierdzenia istnienia nieprawidłowości w genie CDKN2A konieczne jest wprowadzenie odpowiednich działań profilaktycznych (np.

zaprzestania palenia tytoniu, regularnego wykonywania badań kontrolnych), dzięki czemu ryzyko zachorowania zostanie zminimalizowane lub rak zostanie wykryty we wczesnym etapie rozwoju.

Do badania genetycznego na raka konieczne jest wyizolowanie DNA pacjenta z próbki materiału biologicznego od niego pobranego – najczęściej jest to krew żylna lub ślina.

Badanie to wykonywane jest tylko raz w życiu (nasz DNA nigdy się nie zmienia) – raz uzyskany wynik obowiązuje więc już zawsze. Ponadto, test genetyczny jest niezależne od obecnego stanu zdrowia pacjenta, przyjmowanych przez niego leków czy stosowanej diety – nie ma więc żadnych przeciwwskazań do jego przeprowadzenia.

Badanie genetyczne charakteryzuje się również wysoką skutecznością – ich czułość wynosi ponad 99%.

Aktualizacja: 2018-10-27

Diagnostyka

Autor: lek. Mateusz Nawrocki

Nowotwory płuc pozostają jednymi z najczęściej występujących schorzeń tego typu u ludzi – znajdują się w pierwszej trójce najczęstszych przyczyn zgonów z powodów onkologicznych.

Nowe metody diagnostyczne pozwalają wykryć chorobę na coraz wcześniejszym etapie zaawansowania – konieczna jest jednak znajomość charakterystycznych objawów, które mogą świadczyć o rozwijającym się procesie nowotworowym, bowiem obecnie nieprzeprowadzane są badania przesiewowe w kierunku raka płuc.

Nowotwór płuc – objawy

Objawy związane z rozwojem chorób onkologicznych płuc mogą być różne. Oczywiście czynnikiem, który ma największe znaczenie w rozwoju raka płuc jest palenie papierosów – dlatego osoby palące powinny zachować szczególną czujność, a najlepiej rzucić nałóg.

Niestety nowotwór w początkowym etapie rozwoju może nie dawać charakterystycznych objawów, co między innymi jest przyczyną późnego zgłaszania się pacjentów do gabinetów lekarskich. Symptomy mogą być związane z objawami ogólnoustrojowymi, do których zaliczamy niezamierzoną utratę masy ciała, oraz ogólne wyniszczenie chorego ( kacheksja).

Warto jednak wspomnieć, że objawy te najczęściej nie występują w początkowym etapie rozwoju choroby i dotyczą raczej jej postaci zaawansowanych.

Najczęściej pojawiają się objawy związane z miejscowym wzrostem guza nowotworowego, a więc symptomy te będą dotyczyły głównie nieprawidłowości ze strony układu oddechowego. Pacjenci zgłaszają kaszel lub chrypkę oraz uczucie duszności.

Niepokojące mogą być również nawracające zapalenia płuc. Wraz z rozwojem choroby nowotworowej mogą wystąpić również objawy związane z przerzutami do innych narządów, poza układem oddechowym. Często nowotwory płuc mogą dawać przerzuty do ośrodkowego układu nerwowego (OUN) i wątroby.

W przypadku pierwszej lokalizacji u chorych mogą wystąpić bóle głowy oraz niektóre objawy neurologiczne takie jak napady drgawkowe. Osoby, które znajdują się w bezpośrednim otoczeniu pacjenta mogą zauważyć zmiany zachowania oraz zaburzenia osobowości.

Wystąpienie któregokolwiek z powyższych objawów jest wskazaniem do pilnej konsultacji lekarskiej.

Diagnostyka raka płuc

Rozpoznanie raka płuc wymaga wykonania szeregu badań diagnostycznych. Oczywiście podobnie jak w przypadku innych chorób nowotworowych pewna diagnoza ma miejsce po analizie histopatologicznej zmiany pobranej z guza podejrzanego o charakter nowotworowy.

Zanim jednak do tego dojdzie konieczne jest wykonanie szeregu badań diagnostycznych, które określą czy istnieje realne ryzyko występowania choroby nowotworowej u danego pacjenta. W związku z tym lekarz najczęściej kieruje chorego na zdjęcie radiologiczne klatki piersiowej (RTG).

Konieczne jest wykonanie takiego zdjęcia w dwóch projekcjach – tak zwanej PA (czyli tylno – przedniej) oraz bocznej. Warto zaznaczyć, że skierowanie na tego typu badania może wystawić lekarz podstawowej opieki zdrowotnej (lekarz rodzinny). To jedno z podstawowych badań wykonywanych w diagnostyce raka płuc.

Badanie tego typu należy koniecznie wykonać u chorych, u których występuje kaszel, nawracające zakażenia układu oddechowego oraz krwioplucie. Warto jednak zaznaczyć, że prawidłowy obraz zdjęcia radiologicznego nie wyklucza nowotworu płuc.

Między innymi z tego powodu w razie podejrzenia rozwoju choroby nowotworowej (szczególnie na podstawie występujących objawów u chorego) stosuje się kolejne, bardziej zaawansowane metody diagnostyczne, do których zaliczamy między innymi tomografię komputerową (TK), rezonans magnetyczny (MRI) oraz badanie pozytonowej tomografii emisyjnej (PET).

Jak rozpoznać raka płuc?

To pytanie zadaje sobie wiele osób, u których istnieje podejrzenie choroby nowotworowej płuc. Niestety pewne rozpoznanie stawiane jest dopiero w oparciu o analizę histopatologiczną zmiany onkologicznej.

Pobranie materiału do badań może odbyć się w różny sposób – może to być bronchoskopia, biopsja aspiracyjna cienkoigłowa (BAC), a także metody, które zaliczamy do tak zwanej diagnostyki zabiegowej. Są to między innymi wideotorakoskopia oraz mediastinoskopia lub torakotomia.

Pomocniczo, oprócz klasycznych badań do diagnostyki lub monitorowania rozwoju choroby nowotworowej wykonuje się również oznaczenie laboratoryjne tak zwanych markerów nowotworowych. Należą do nich między innymi CEA (antygen rakowo – zarodkowy), swoista enolaza neuronowa (NSE) oraz marker CYFRA 21 -1.

Warto jednak wspomnieć, że użyteczność wspomnianych markerów jest ograniczona, a ich podwyższone stężenie we krwi nie musi oznaczać choroby nowotworowej – z tego względu o konieczności oceny ich stężenia we krwi decyduje lekarz.

Czy to na pewno rak?

Oczywiście rozpoznanie histologiczne przesądza o tym, czy dane schorzenie ma charakter onkologiczny. Nie mniej jednak konieczne jest również różnicowanie raka płuc z innymi chorobami takimi jak gruźlica, sarkoidoza czy też nowotwory układu chłonnego.

Nowotwór płuc przyczyny

Wiodącą przyczyną nowotworów płuc jest palenie tytoniu. Oczywiście, istnieje ryzyko zachorowania na raka płuc u osób, które nigdy nie paliły papierosów.

Z uwagi na brak jakiegokolwiek programu badań przesiewowych w kierunku raka płuc, osoby palące papierosy powinny we własnym zakresie oraz na wniosek lekarza poddawać się badaniom diagnostycznym, wykluczającym choroby onkologiczne płuc.

Pod żadnym pozorem nie należy bagatelizować nawet stosunkowo łagodnych objawów – poważnym problemem, jest fakt, że pacjenci trafiają pod opiekę lekarską w zaawansowanym stadium – co znacznie ogranicza możliwości terapeutyczne.

Medycyna oraz rozwój technik diagnostycznych pozwoliły na opracowanie coraz nowszych metod pozwalających na wykrycie chorób nowotworowych we wczesnym stadium zaawansowania.

Metody te jednak nie przyniosą oczekiwanych efektów, jeśli pacjenci nie będą zgłaszali się „w porę” do lekarza.

Obrazowo przedstawia to ilość nowych zachorowań oraz ilość zgonów – tylko w 2013 roku z powodu raka płuc w Polsce zmarło ponad 22 tysiące osób – statystycznie każdego dnia z powodu raka płuc umiera ponad 60 osób!

„Onkologia podręcznik dla studentów i lekarzy” R. Kordek

„Interna Szczeklika 2015/2016”, Medycyna Praktyczna

Leave a Comment

Your email address will not be published. Required fields are marked *