Badania w chorobach trzustki

Badania w chorobach trzustki

Najczęstsze choroby trzustki i dróg żółciowych są schorzeniami, które wiążą się albo z dużymi dolegliwościami bólowymi, albo powolnym i utajonym przebiegiem. Każdy z tych stanów klinicznych wymaga jednak pewnej i dokładniej diagnostyki, która pozwoli na jak najszybsze wyeliminowanie choroby lub uniknięcie rozwoju poważnych powikłań.  

Dokładny wywiad lekarski

Pierwszym (wielu lekarzy twierdzi, że najważniejszym) etapem diagnostyki w ogóle, w tym chorób trzustki i dróg żółciowych, jest zebranie przez lekarza dokładnego wywiadu podmiotowego. Oznacza to, że pacjent w trakcie rozmowy ze specjalistą odpowiada na wszystkie pytania lekarza oraz podaje objawy, które w największym stopniu go niepokoją.

To z kolei pozwala na zebranie informacji, które bardzo często jednoznacznie wskazują na chorobę, w kierunku której należy prowadzić diagnostykę. Mogą to być np. objawy chorej trzustki zwykle opisywane przez pacjentów w taki sam sposób – jako dolegliwości bólowe w nadbrzuszu, nasilające się po spożyciu tłustych pokarmów czy tzw. tłuszczowe stolce.

Duże znaczenie ma również ocena ogólna pacjenta. Choroby trzustki zwykle dotyczą osób po 40. roku życia, częściej mężczyzn, w szczególności nadużywających alkoholu. Z kolei na rozwój chorób dróg żółciowych i pęcherzyka żółciowego w większym stopniu narażone są kobiety w wieku rozrodczym, zwykle po 30. roku życia i z nadwagą lub otyłością.

[1][2]

Badania laboratoryjne

Jednym z podstawowych badań laboratoryjnych w diagnostyce chorób trzustki jest pomiar stężenia enzymów trzustkowych:

 – lipaza we krwi – pomiar tego enzymu trzustkowego cechuje się największą swoistością i czułością w diagnostyce ostrego zapalenia trzustki;

– amylaza we krwi i moczu – podwyższone stężenie amylazy świadczy, podobnie jak lipazy, o toczących się stanach zapalnych trzustki. Aktywność amylazy po upływie 72h często wraca jednak do normy mimo trwania choroby, co skutkuje zmniejszeniem znaczenia tego badania w diagnostyce chorób trzustki.

  • Do innych, mniej swoistych badań laboratoryjnych wykorzystywanych w diagnozowaniu chorób trzustki i dróg żółciowych należą na przykład:
  • – wskaźniki zapalne – mowa tutaj o leukocytozie widocznej w morfologii krwi obwodowej czy podwyższonym stężeniu białka C-reaktywnego (CRP) czy OB,
  • – zwiększone stężenie mocznika w surowicy,
  • – biochemiczne wskaźniki uszkodzenia wątroby – podwyższone poziomy enzymów wątrobowych AlAT i AspAT. [3]

USG jamy brzusznej

Badanie USG jamy brzusznej jest badaniem obrazowym pierwszego wyboru w przypadku pacjentów diagnozowanych w kierunku chorób trzustki.

Potocznie określone jako USG trzustki pozwala na ocenę tego narządu pod kątem zmian anatomicznych.

Należy jednak pamiętać, że ze względu na zaotrzewnowe położenie trzustki często nie udaje się jej uwidocznić (przeszkadzają w tym na przykład nadmiar tkanki tłuszczowej czy gazy jelitowe).

USG pozwala również na uwidocznienie pęcherzyka żółciowego.

W przypadku zaobserwowania kamieni w jego obrębie lub w świetle dróg żółciowych, lekarz jest w stanie postawić rozpoznanie kamicy pęcherzyka żółciowego (lub kamicy dróg żółciowych).

Często USG okazuje się być jedynym badaniem, które nawet przed wynikiem badań laboratoryjnych (OB, CRP) pozwala podjąć decyzję o wdrożeniu leczenia operacyjnego ostrego zapalenia pęcherzyka żółciowego. [3][4]

Inne badania obrazowe

W przypadku, gdy USG trzustki nie jest w stanie zobrazować dokładnie tego narządu, lekarz może podjąć decyzję o konieczności wykonania tomografii komputerowej lub rezonansu magnetycznego jamy brzusznej.

Ze względu na znacznie większą czułość oraz wykonywanie obrazów przekrojów całego ciała z równą dokładnością (w tym przestrzeni zaotrzewnowej), badania te pozwalają na ocenę zakresu zmian w jamie brzusznej oraz rozległości martwicy trzustki.

Szczególne znaczenie w diagnozowaniu ostrego i przewlekłego zapalenia trzustki ma tomografia komputerowa wykonywana z podaniem środka cieniującego. Pozwala ona bowiem uwidocznić również martwicę okołotrzustkowej tkanki tłuszczowej, co pomaga podjąć decyzję o wyborze rodzaju leczenia. [3][4]

Trzustka – bezcenna fabryka enzymów i hormonów. Laboratoryjna diagnostyka schorzeń trzustki

Trzustka to zapracowany organ, podatny na uszkodzenia wywołane przez szkodliwy tryb życia – nadużywanie alkoholu i leków, palenie tytoniu oraz wysokotłuszczową dietę.

Choć waży tylko od 70 do 100 gramów, narząd ten odgrywa kluczową rolę w procesach trawiennych białek, tłuszczów i węglowodanów, pełni funkcję w neutralizacji kwaśnej treści żołądkowej oraz wspomaga utrzymanie prawidłowej gospodarki kwasowo-zasadowej organizmu.

Ponadto wytwarza hormony, które odgrywają ważną rolę w procesie przemiany materii oraz w utrzymaniu prawidłowego poziomu glukozy we krwi.

Jest to organ niezwykle wrażliwy i istotny dla prawidłowego funkcjonowania całego organizmu, a choroby, które go dotykają mogą prowadzić do bardzo groźnych powikłań zagrażających nie tylko naszemu zdrowiu, ale także życiu. Trzustka przez długi czas choruje  dyskretnie i „po cichu”, bardzo długo nie dając żadnych objawów.

Potrafi spełniać swoje funkcje nawet wtedy, gdy jest chora, w związku z tym jej uszkodzenia są zbyt późno wykrywane. Oprócz badań obrazowych i objawów klinicznych bardzo ważną rolę w rozpoznaniu i monitorowaniu chorób trzustki pełnią diagnostyczne badania laboratoryjne. Laboratorium MEDICA posiada w swojej ofercie szeroki wachlarz badań podstawowych i specjalistycznych umożliwiających zarówno wczesne wykrycie schorzeń trzustki, jak i monitorowanie skuteczności terapii.

Badania w chorobach trzustki

Stany zapalne trzustki

Do najczęstszych schorzeń trzustki zalicza się zapalenia tego narządu, które mogą przybrać postać ostrą lub przewlekłą. Każda z tych postaci choroby przebiega nieco inaczej oraz manifestuje się różnymi objawami.

Przyczyną schorzenia może być nadużywanie alkoholu, spożywanie obfitych i zbyt tłustych posiłków, palenie tytoniu, kamienie żółciowe, niedrożność przewodu żółciowego, przebyte infekcje (np.

wirus świnki, cytomegalowirus), urazy lub operacje w obrębie jamy brzusznej, a także uwarunkowania genetyczne.

Ostre zapalenie trzustki Przewlekłe zapalenie trzustki
Ostry stan zapalny gruczołu związany z przedwczesną aktywacją proenzymów trzustkowych oraz uszkodzeniem (w różnym stopniu) sąsiadujących tkanek
i niekiedy odległych narządów. 
  • Przewlekły proces zapalny, powodujący postępujące, nieodwracalne zmiany w miąższu (zanik, włóknienie) oraz stopniowy rozwój niewydolności
  • zewnątrz- i wewnątrzwydzielniczej  trzustki. 
  • Najczęściej objawia się: bólem brzucha, który pojawia się nagle i jest bardzo silny, nudnościami, wymiotami, gorączką, bolesnością w nadbrzuszu, osłabieniem
    lub brakiem perystaltyki, wzmożonym napięciem powłok brzucha.
  • Najczęściej objawia się: nawracającymi bólami brzucha, nietolerancją pożywienia (wzdęcia, uczucie pełności w nadbrzuszu, przewlekła biegunka), zaburzeniami trawienia i wchłaniania tłuszczów oraz węglowodanów.

Podstawowe badania laboratoryjne w schorzeniach trzustki

Do podstawowych badań laboratoryjnych służących do diagnostyki schorzeń trzustki  zaliczamy oznaczenie aktywności amylazy i lipazy w surowicy krwi oraz amylazy w moczu. Badania te pozwalają na ocenę funkcji gruczołu trzustkowego oraz wykrycie stanów zapalnych trzustki.

Amylaza (dawniej diastaza) jest enzymem hydrolitycznym wydzielanym głównie przez trzustkę i ślinianki. Bierze udział w trawieniu wielocukrów (przede wszystkim skrobi, glikogenu, amylopektyn) do cukrów prostych. Na całkowitą aktywność enzymatyczną składają się: amylaza śliniankowa (S) oraz amylaza trzustkowa (P).

W ostrym zapaleniu trzustki wzrost aktywności amylazy może być nawet 4-6-krotny w porównaniu do wartości referencyjnych. Wzrost ten następuje w ciągu 12-72 od początku objawów i wraca do normy w ciągu 3–5 dni.

Wzrost aktywności amylazy w surowicy, towarzyszący objawom klinicznym zapalenia trzustki, umożliwia rozpoznanie ostrego zapalenia trzustki z czułością bliską 90%. Zwykle podwyższonej aktywności amylazy w surowicy zwykle towarzyszy podwyższona aktywność lipazy.

Przy podejrzeniu ostrego zapalenia trzustki rekomenduje się równoczesne oznaczenie obu tych enzymów. W pacjentów z ostrym zapaleniem trzustki wywołanym hipertriglicerydemią można nie zaobserwować wzrostu aktywności amylazy.

W przewlekłym zapaleniu trzustki wzrost aktywności amylazy jest umiarkowany i często ulega obniżeniu wraz z uszkodzeniem komórek trzustki produkujących ten enzym.

Lipaza trzustkowa jest enzymem hydrolitycznym produkowanym w trzustce, skąd pod wpływem bodźców jest wydzielana do dwunastnicy.

Pod wpływem soli kwasów żółciowych, fosfolipidów i  kolipazy bierze udział w trawieniu tłuszczów pokarmowych w jelicie cienkim – rozkłada trójglicerydy na glicerydy i wolne kwasy tłuszczowe.

Odgrywa również ważną rolę w utrzymaniu przepuszczalności błony komórkowej, umożliwiając komórkom wchłanianie składników pokarmowych oraz usuwanie zbędnych produktów przemiany materii.

Lipaza trzustkowa jest markerem ostrego zapalenia trzustki. W porównaniu do amylazy charakteryzuje się lepszą specyficznością i czułością w stosunku do trzustki.

W ostrym zapaleniu trzustki aktywność lipazy jest bardzo wysoka i zwykle przekracza wartości referencyjne 5-10-krotnie.

Gwałtowny wzrost aktywności tego enzymu w surowicy krwi pojawia się w ciągu 24-48 godzin od wystąpienia ostrych objawów i spada po około 5-7 dniach. W porównaniu do amylazy, aktywność lipazy w surowicy wzrasta wolniej i dłużej się utrzymuje.

W przewlekłym zapaleniu trzustki wzrost aktywności lipazy jest umiarkowany i często ulega obniżeniu wraz z uszkodzeniem komórek trzustki produkujących ten enzym.

Aktywność amylazy w moczu ulega podwyższeniu równolegle do zwiększonej aktywności tego enzymu w surowicy krwi. Wzrost aktywności amylazy w surowicy i w moczu, towarzyszący objawom klinicznym zapalenia trzustki, umożliwia rozpoznanie ostrego zapalenia trzustki z czułością bliską 90%.

Zwykle podwyższonej aktywności amylazy w surowicy i w moczu zwykle towarzyszy podwyższona aktywność lipazy. Przy podejrzeniu ostrego zapalenia trzustki rekomenduje się równoczesne oznaczenie obu tych enzymów.

You might be interested:  Szybkie męczenie się – przyczyny nadmiernego zmęczenia

Równoległego wzrostu aktywności amylazy w moczu i w surowicy krwi nie obserwuje się w przypadku niewydolności nerek i w przypadku makroamylazemii.

Badania laboratoryjne uzupełniające diagnostykę schorzeń trzustki

W diagnostyce stanów zapalnych trzustki rekomenduje się wykonanie badań umożliwiających rozpoznanie stanu zapalnego takich jak: morfologia krwi z obrazem 6 DIFF WBC, OB po 1h, stężenie CRP.

U pacjentów z ostrym zapaleniem trzustki (OZT) stężenie CRP odgrywa istotne znaczenie jako czynnik prognostyczny przebiegu choroby – wysokie wartości stężeń tego białka w surowicy krwi wskazują z wysoką czułością i swoistością na martwiczą postać OZT.

W przypadku podejrzenia przewlekłego zapalenia trzustki dodatkowo zaleca się oznaczenie wapnia całkowitego oraz fosforanów w surowicy krwi.

Dla oceny stanu ogólnego pacjenta oraz próby ustalenia podłoża stanów zapalnych trzustki zaleca się wykonanie następujących badań: aktywność aminotransferaz (AST, ALT), fosfatazy alkalicznej (ALP) i dehydrogenazy mleczanowej (LDH), koagulogram (INR, APTT) oraz jonogram (Sód, Potas, Chlorki)

Najnowsze doniesienia naukowe wskazują, że wysoka wartość trójglicerydów jest nie tylko jednym z objawów zapalenia trzustki, lecz może być czynnikiem predysponującym do rozwoju tego schorzenia. W związku z tym rekomenduje się okresową kontrolę stężenia trójglicerydów w surowicy krwi.

U pacjentów cierpiących na schorzenia trzustki bardzo często dochodzi do rozwoju zaburzenia tolerancji glukozy i cukrzycy, w związku z tym u tych pacjentów rekomenduje się okresową kontrolę stężenia glukozy, insuliny i C-peptydu w surowicy krwi.

Autoimmunologiczne zapalenie trzustki

Autoimmunologiczne zapalenie trzustki (autoimmune pancreatitis – AIP) jest tajemniczym i stosunkowo rzadkim schorzeniem o podłożu autoimmunologicznym z obecnością charakterystycznych zmian biochemicznych, histologicznych i morfologicznych. Obecnie uważa się, że jest ono częścią ogólnoustrojowej choroby autoimmunologicznej.

Objawy choroby są przeważnie łagodne i zazwyczaj są to bóle brzucha. Ataki ostrego zapalenia trzustki są rzadkie. Ponadto może wystąpić utrata masy ciała i cukrzyca, a także objawy innych schorzeń autoimmunologicznych, tzn.

zespołu Sjögrena, reumatoidalnego zapalenia stawów, wrzodziejącego zapalenia jelita grubego, autoimmunologicznego zapalenia tarczycy czy cewkowo-śródmiąższowego zapalenia nerek. 

Za marker specyficzny dla autoimmunologicznego zapalenia trzustki, zwłaszcza w krajach zachodnich, uważa się podwyższony poziom immunoglobuliny G4 (IgG4) w surowicy krwi pacjenta.

Ponadto obecne są typowe zmiany histologiczne oraz charakterystyczny wygląd trzustki w badaniach obrazowych.

Rozpoznanie zapalenia trzustki może potwierdzić korzystna odpowiedź na leczenie kortykosteroidami występująca w ciągu 2-4 tygodni leczenia.

Choroby nowotworowe trzustki

Choroby nowotworowe trzustki to jedne z najpoważniejszych i najgorzej rokujących nowotworów.

Często rozwijają się niezauważone przez dłuższy czas i są rozpoznawane zbyt późno, najczęściej w zaawansowanym stadium oraz w momencie przerzutów do innych narządów.

Diagnostyka chorób nowotworowych trzustki składa się z zebrania szczegółowego wywiadu lekarskiego od pacjenta, badania lekarskiego, wykonania badań laboratoryjnych krwi, badań obrazowych, a także biopsji i badania histopatologicznego.

Wśród specyficznych dla nowotworów markerów oznacza się stężenie antygenu rakowo-płodowego (CEA) oraz markera CA 19-9. Nie są to jednak typowe biomarkery dla raka trzustki.

Podwyższone wartości tych markerów są obserwowane w innych nowotworach oraz w chorobach zapalnych wątroby, dróg żółciowych i trzustki, niezłośliwych chorobach żołądkowo-jelitowych, marskości wątroby oraz w niewydolności nerek.

Ponadto ich stężenie może pozostać prawidłowe pomimo obecności nowotworu, zwłaszcza w przypadkach małych guzów. Przy podejrzeniu guza neuroendokrynnego oznacza się dodatkowo poziom chromograniny A oraz hormonów, które mogą być produkowane przez guz (np.

insuliny, C-peptydu, gastryny, glukagonu, somatostatyny, hormonu adrenokortykotropowego (ACTH), wazoaktywnego peptydu jelitowego)

Mimo ogromnemu postępowi jaki dokonał się w diagnostyce i leczeniu chorób trzustki, schorzenia te nadal stwarzają niezwykłe wyzwanie dla wielu naukowców i lekarzy praktyków. Ich częste występowanie w populacji związane jest ze stylem życia oraz sposobem odżywiania.

Objawy chorób trzustki są mało charakterystyczne i mogą występować w wielu innych schorzeniach, dlatego też bardzo często pozostają one długo nierozpoznane. Warto pamiętać, że o kondycji trzustki możemy się wiele dowiedzieć badając poziom amylazy, lipazy, trójglicerydów, glukozy oraz leukocytów we krwi.

Badania te umożliwiają wczesne wykrycie wszelkich nieprawidłowości, rozszerzenie diagnostyki o badania obrazowe oraz wdrożenie leczenia. Laboratorium MEDICA dysponuje nowoczesnym sprzętem oraz testami wysokiej jakości służącymi do oceny stanu i funkcji trzustki oraz diagnostyki jej schorzeń.

Pełna oferta dostępna jest w siedzibie laboratorium oraz na stronie internetowej: www.medica.radom.pl

 mgr anal. med. Natalia Bilska

Laboratorium MEDICA

Badania i Diagnostyka Trzustki – Najczęstsze Choroby Trzustki

Trzustka zbudowana jest z kilku rodzajów komórek. Komórki, które wytwarzają hormony, zgromadzone są w skupiskach – tzw. wyspach Langerhansa.

Wśród komórek tych wyróżnia się komórki beta produkujące insulinę (która obniża poziom glukozy we krwi), komórki alfa wytwarzające glukagon (który podnosi poziom glukozy we krwi) oraz komórki delta produkujące somatostatynę (która hamuje wydzielanie insuliny).

Część zewnątrzwydzielnicza trzustki wytwarza natomiast sok trzustkowy, który zawiera enzymy – m.in. trypsynogen, chymotrypsynogen (trawią białka), rybonukleazę i deoksyrybonukleazę (trawią kwasy nukleinowe), lipazę trzustkową (trawi tłuszcze) czy amylazę trzustkową (rozkłada cukry).

Trzustka jest gruczołem bardzo ważnym dla prawidłowego funkcjonowania organizmu, dlatego jej uszkodzenie jest bardzo niebezpieczne. Do uszkodzenia trzustki może dojść na skutek między innymi:

  • nadużywania alkoholu,
  • nadużywania leków,
  • palenia tytoniu,
  • nieprawidłowej (wysokotłuszczowej) diety,
  • przebytych infekcji,
  • przebytych urazów,
  • uwarunkowań genetycznych (sprawdź badania genetyczne).

Do najczęściej diagnozowanych schorzeń trzustki należy: stan zapalny trzustki, kamica trzustkowa czy rak trzustki.

Jak przebiega zapalenie trzustki?

Wyróżnia się dwie postacie zapalenia trzustki – zapalenie ostre oraz zapalenie przewlekłe. Zapalenie ostre objawia się uporczywym, nagłym bólem całej jamy brzusznej (ból oznacza trawienie własnego białka i tłuszczu przez enzymy trzustkowe).

Ponadto spada ciśnienie tętnicze krwi, a akcja serca zostaje przyspieszona – w niektórych przypadkach może dojść nawet do zapaści krążeniowej. Ostre zapalenie trzustki może stanowić zagrożenie dla życia chorego, dlatego objawy koniecznie należy skonsultować z lekarzem.

Pacjentowi podaje się silne leki przeciwbólowe i leki zmniejszające wydzielanie soku trzustkowego, który zawiera enzymy niszczące komórki narządu.

Przebycie ostrego zapalenia trzustki zwiększa ryzyko zachorowania na jego przewlekłą postać. Wystąpienie przewlekłego zapalenia trzustki może być także związane z predyspozycjami genetycznymi – mutacjami w genach PRSS1 i SPINK1.

Do objawów przewlekłego zapalenia trzustki należy przede wszystkim problem z trawieniem niektórych pokarmów (zwłaszcza tłustych), a także wzdęcia, zaparcia, biegunki i tępy ból brzucha. Częstym objawem jest również podwyższenie temperatury ciała, osłabienie i utrata wagi.

Leczenie polega natomiast na wprowadzeniu odpowiedniej (nieobciążającej trzustki) diety i przyjmowaniu środków farmakologicznych.

Na czym polega kamica trzustkowa?

Kolejną z dość często występujących chorób trzustki jest kamica trzustkowa. W jej przebiegu dochodzi do powstawania kamieni w przewodzie trzustkowym, co znacznie utrudnia dostęp soku trzustkowego do przewodu pokarmowego.

W wyniku tego u chorego pojawia się ból w górnej części jamy brzusznej, który promieniuje do lewej strony ciała. Po spożytym posiłku dolegliwości bólowe zazwyczaj się nasilają – zwłaszcza, gdy posiłek zawierał tłuste produkty.

W niektórych przypadkach bólowi towarzyszy podwyższona temperatura ciała, żółtaczka oraz wymioty. Kamicę trzustkową leczy się poprzez przeprowadzenie zabiegu – endoskopowej cholangiopankreatografii wstecznej (ECPW) – dzięki któremu możliwe jest usunięcie kamieni z organizmu.

Czasem zdarza się, że kamienie są zbyt duże aby usunąć je endoskopowo – w tych przypadkach konieczne jest wykonanie zabiegu chirurgicznego.

Markery nowotworowe to związki, stężenie których we krwi zwiększa się znacznie u chorych na nowotwory złośliwe. Jeżeli chcesz skontrolować swój stan zdrowia, wykonaj badanie w tym kierunku. Im wcześniej wykryty nowotwór, tym większa jest szansa na wyleczenie.

Dostępne badania markerów nowotworowych to:

Markery nowotworowe u kobiet

Markery nowotworowe u mężczyzn

Dowiedz się więcej

Co to jest rak trzustki?

Rak trzustki to to jeden z najbardziej niebezpiecznych i agresywnych nowotworów – stanowi on ok. 3% wszystkich nowotworów złośliwych. Choroba ta przez długi okres nie daje żadnych objawów, a te, które się pojawią są niespecyficzne (np.

ból brzucha, utrata masy ciała, wzdęcia, biegunki, nocne poty, zmiany skórne, osłabienie organizmu) – dlatego rak trzustki jest bardzo trudny do zdiagnozowania. Ponadto, rak trzustki słabo reaguje na leczenie i stosowane leki przedłużają życie pacjentom tylko o kilka miesięcy.

Nowotwory złośliwe trzustki dotyczą w około 95% przypadków części zewnątrzwydzielniczej trzustki (są to gruczolakoraki najczęściej umiejscowione w głowie trzustki). W 5% przypadków raki natomiast wywodzą się z części wewnątrzwydzielniczej trzustki (są to guzy neuroendokrynne trzustki).

You might be interested:  Torbiel skórzasta jajnika (dermoidalna) – jakie są objawy i jak leczyć?

Nadal nie są jednak znane konkretne przyczyny zachorowania na raka trzustki – badania wskazują, że ryzyko pojawienia się tej choroby wzrasta wraz z wiekiem, a także zwiększa je stan zapalny trzustki, choroba wrzodowa czy cukrzyca.

U ok. 10% chorych rak trzustki rozwija się na skutek uwarunkowań genetycznych – w tym przypadku choroba może pojawić się w młodszym wieku. Ze zwiększonym ryzykiem rozwoju raka trzustki związane są mp.

mutacje w genu LKB1 (prowadzą do zespołu Peutza-Jeghersa – sprzyjają zachorowaniu na raka trzustki, piersi, jelita cienkiego, grubego żołądka, płuc jajnika i macicy).

Ponadto, mutacje obecne w genach BRCA1 i BRCA2 mogą predysponować oprócz raka piersi i jajnika do raka trzustki, jelita grubego czy raka prostaty. W dziedzicznym raku jelita grubego wzrasta ryzyko zachorowania na raka trzustki za sprawą mutacji w genach MLH1 i MSH2.

Mutacje w genie CDKN2A są natomiast przyczyną rodzinnego zespołu czerniak – rak trzustki (zespół FAMMM), ich posiadanie znacznie zwiększa ryzyko zachorowania na raka trzustki.

Jeżeli chcesz dowiedzieć się o własnym ryzyku zachorowania na raka trzustki, wykonaj badanie genetyczne – jest ono jedyną metodą, która pozwala na określenie prawdopodobieństwa wystąpienia nowotworów złośliwych w przyszłości.

Badanie wskaże poziom ryzyka związanego z zachorowaniem na:

raka trzustki

czerniaka

raka płuc

Dowiedz się więcej

Do raka trzustki predysponuje również rodzinna polipowatość gruczolakowa (mutacje w genach APC, DCP4, ATM) oraz przewlekłe zapalenie trzustki (mutacje w genach PRSS1, SPINK1).

Badania stosowane w diagnostyce chorób trzustki

Do podstawowych badań diagnostycznych w chorobach trzustki należy pomiar stężenia enzymów trzustkowych we krwi i moczu. Jeżeli ich poziom jest obniżony lub podwyższony, trzustka nie funkcjonuje prawidłowo.

Jednym z najważniejszych enzymów jest amylaza trzustkowa, która odpowiada za rozkładanie wielocukrów do cukrów prostych. Podwyższony poziom amylazy może świadczyć o ostrym lub przewlekłym zapaleniu trzustki, zapaleniu pęcherzyka żółciowego, nadużywaniu przez pacjenta alkoholu, a także chorobach wątroby i nerek.

Obniżony poziom natomiast może wskazywać na zaawansowany etap przewlekłego zapalenia trzustki czy ciężkie uszkodzenie wątroby.

Innym, bardzo ważnym enzymem trzustkowym jest lipaza trzustkowa (enzym rozkładający tłuszcze) – jej aktywność można ocenić tylko poprzez badanie krwi, ponieważ nie przechodzi ona do moczu.

Lipaza, którą produkuje trzustka, jest nieaktywna – aktywacji ulega w dwunastnicy pod wpływem kwasów żółciowych, białka kolipazy i fosfolipidów.

Stężenie lipazy trzustkowej może być podwyższone w przebiegu ostrego zapalenia trzustki, zapalenia otrzewnej, perforacji wrzodu dwunastnicy, a także nowotworu złośliwego trzustki.

Kolejną metodą diagnostyczną w chorobach trzustki jest badanie ultrasonograficzne (USG) jamy brzusznej. Dzięki jego przeprowadzeniu możliwa jest ocena poszczególnych narządów jamy brzusznej – wątroby, nerek, pęcherza, gruczołu krokowego czy trzustki.

USG pozwala na wykrycie nieprawidłowości i zmiany w budowie tych narządów. Wskazaniem do wykonania USG jamy brzusznej są wszelkie dolegliwości bólowe w jej obrębie.

W przypadku trzustki jednakże wynik USG może być nieprecyzyjny, ze względu na trudną do dokładnego zbadania lokalizację tego organu.

Badaniem, dzięki któremu uzyskamy bardziej precyzyjne informacje na temat trzustki, jest tomografia komputerowa jamy brzusznej.

Tomografia komputerowa jest nowoczesną metodą diagnostyczną, która pozwala na otrzymanie wyraźnych i bardzo dokładnych obrazów przekrojów poszczególnych tkanek i narządów przy pomocy obróbki komputerowej uzyskanych obrazów radiologicznych.

Przeprowadzenie tego badania jest więc bardzo użyteczne w diagnostyce chorób trzustki, zwłaszcza w przypadku nowotworów.

Przydatną metodą jest również pozytronowa tomografia emisyjna (PET), podczas której wykorzystywana jest 18F-fluorodeoksyglukoza gromadząca się wybiórczo w komórkach nowotworowych – dzięki temu badaniu możliwa jest dokładniejsza diagnostyka różnicowa zmian nowotworowych ze zmianami zapalnymi.

Inną metodą wykorzystywaną w badaniu trzustki jest rezonans magnetyczny (MRI) – który umożliwia uwidocznienie anatomicznych struktur w dowolnej płaszczyźnie.

Obrazy uzyskane podczas takiego badania cechuje wysoka rozdzielczość przestrzenna i kontrastowa, co pozwala na rozpoznanie wielu różnych, nieuchwytnych w innych badaniach chorób.

Rezonans magnetyczny trzustki stosowany jest w diagnostyce procesów nowotworowych trzustki, w diagnostyce niejednoznacznych procesów zapalnych trzustki i ich powikłań czy w celu oceny przewodu trzustkowego.

W celu diagnostyki nowotworu złośliwego trzustki zalecany są także badania markerów nowotworowych we krwi. Markery nowotworowe to substancje chemiczne o zróżnicowanej budowie, które są wytwarzane w wielu tkankach organizmu.

W tkankach prawidłowych ich stężenie jest jednak niewielkie, podczas rozwoju nowotworu produkcja tych związków znacznie wzrasta. W przypadku raka trzustki zalecane jest zbadanie poziomu CA 19-9, który jest często podwyższony w przebiegu tego nowotworu. U ok.

10% chorych na raka trzustki marker ten nie jest jednak wytwarzany, ze względu na niedobór enzymów biorących udział w jego syntezie.

Innym badaniem związanym z chorobami trzustki jest endoskopowa cholangiopankreatografia wsteczna, która jest wykorzystywana w celu oceny dróg żółciowych i przewodu trzustkowego – jej czułość w przypadku raka trzustki jest jednak niska (ok. 45%), zwłaszcza jeżeli guzy są małe.

W ocenie ryzyka zachorowania na choroby trzustki (nowotwory, przewlekłe zapalenie trzustki) bardzo pomocne są badania genetyczne na raka, które polegają na sprawdzeniu, czy w naszym DNA (pozyskiwanym z krwi lub śliny) obecna jest mutacja predysponująca do rozwoju tych chorób. Dlatego osoby, u których rak trzustki występował rodzinnie bądź w przypadku podejrzenia wystąpienia któregokolwiek z zespołów genetycznych związanych z zachorowaniem na ten nowotwór, powinny wykonać testy genetyczne. Badania te są bardzo czułe, a wystarczy wykonać je tylko raz w ciągu całego życia – ich wynik pozostaje już zawsze aktualny, ponieważ nasz DNA nigdy się nie zmienia. Ponadto, nie są one zależne od aktualnego stanu zdrowia osoby badanej i nie ma żadnych przeciwwskazań do ich wykonania.

Wczesne określenie ryzyka zachorowania przy pomocy testu genetycznego pozwoli na wprowadzenie odpowiedniej profilaktyki (zmiany stylu życia, częstego wykonywania badań kontrolnych), co zminimalizuje ryzyko zachorowania lub zwiększy szanse chorego na przeżycie, jeżeli rak zostanie wykryty we wczesnym etapie rozwoju.

Aktualizacja: 2018-10-08

Bibliografia

  • Drewa G., Ferenc T., Genetyka medyczna, Wrocław, Elsevier Urban & Partner, 2011, ISBN 978-83-7609-295-9
  • Vincent A., Herman J., Schulick R., Pancreatic cancer, Lancet 2011, 378(9791):607-620
  • Trzustka, Krajowy Rejestr Nowotworów, [http://onkologia.org.pl/nowotwory-zlosliwe-ogolem/]

Choroby trzustki – objawy, diagnoza

Choroby trzustki objawiają się silnym bólem w podbrzuszu. Często towarzyszy im żółtaczka. Im wcześniej zostaną zdiagnozowane, tym większa szansa na ich szybkie wyleczenie. Jakie badania wykonać, by wykryć choroby trzustki?

Trzustka to podłużny narząd, o długości około 12-20 cm, położony w jamie brzusznej tuż za żołądkiem. W większości składa z gruczołów produkujących substancje służące do trawienia składników pokarmowych (tłuszczów, białek i węglowodanów), w mniejszym stopniu – z komórek wydzielających do krwi hormony odpowiedzialne głównie za regulację poziomu glukozy w organizmie, jak insulina i glukagon).

Objawy chorób trzustki są różne, ale ich wspólnym mianownikiem jest silny ból podbrzusza oraz żółtaczka. Czynnikiem zwiększającym ryzyko rozwoju chorób trzustki jest niezdrowy styl życia: otyłość, palenie papierosów, nadużywanie alkoholu.

Ostre zapalenie trzustki

Jedną z najbardziej bolesnych i najniebezpieczniejszych chorób jest ostre zapalenie trzustki. (OZT). Wiąże się ono z poważnymi zaburzeniami w produkcji enzymów wewnątrz tego organu.

Trzustka zaczyna trawić się sama, doprowadzając do nieodwracalnych zniszczeń i ostrego stanu zapalnego, niejednokrotnie również ogólnego. Podstawowym objawem choroby jest silny, uporczywy ból w nadbrzuszu, promieniujący do kręgosłupa.

Mogą mu towarzyszyć bardzo silne nudności, wymioty, gorączka, wzdęcia, a w niektórych przypadkach także żółtaczka.

Rak trzustki

Ból brzucha, nudności, utrata apetytu i nagła utrata masy ciała mogą być także objawami raka trzustki. Często pierwszym symptomem nowotworu jest także żółtaczka. Z Krajowego Rejestru Nowotworów wynika, że ponad 80 proc.

przypadków raka trzustki dotyczy osób po 55. roku życia. Niestety, większość nowotworów trzustki jest złośliwa, rozrasta się w miejscu powstania i daje przerzuty.

Tylko niektóre z nich mogą być łagodne, ale i tak z czasem mogą ulegać zezłośliwieniu.

Badania na trzustkę

Choroby trzustki mogą być bardzo niebezpieczne, dlatego z każdym bólem brzucha, który nie ustępuje po kilku dniach, należy zgłosić się do lekarza. W diagnostyce i różnicowaniu chorób trzustki poleca się wykonać badania krwi na lipazę i amylazę.

Oba enzymy są markerem ostrego zapalenia trzustki, przy czym lipaza wykazuje lepszą od amylazy specyficzność i czułość w stosunku do trzustki. Lipaza jest jednak mniej skuteczna w przypadku diagnostyki przewlekłego zapalenia trzustki i niedrożności dróg żółciowych. W porównaniu do amylazy, aktywność lipazy w surowicy wzrasta wolniej i dłużej się utrzymuje.

Dlatego w przypadku diagnostyki chorób trzustki konieczne jest wykonanie obu badań. Dobrze wykonać również badanie CA 19-9. To oznaczany w surowicy marker raka trzustki, dróg wątrobowo-żółciowych oraz jelita  grubego i odbytnicy. Wynik pomiaru Ca 19-9 układa się w całość z wynikami amylazy i lipazy trzustkowej.

Dlatego warto wykonywać te trzy badania jednocześnie. Pomocne mogą być w tym pakiety badań trzustkowych. Kompleksowe badanie można wykonać w sieci Laboratoriów DIAGNOSTYKA.

You might be interested:  Ropa w dziąśle – przyczyny, objawy – co robić, jak leczyć, czy jest potrzebny antybiotyk?

Zapalenie trzustki

Trzustka to wąski, płaski narząd umiejscowiony głęboko w jamie brzusznej, za żołądkiem, poniżej wątroby.

Składa się z tkanek zewnątrzwydzielniczych, które wytwarzają enzymy wspomagające trawienie tłuszczów, białek i węglowodanów w jelicie cienkim oraz wodorowęglany, które biorą udział w neutralizacji kwasu żołądkowego.

W skład trzustki wchodzą również wysepki zbudowane z komórek wewnątrzwydzielniczych, wytwarzającej insulinę i glukagon, niezbędne w dostarczaniu glukozy do komórek w organizmie.

W prawidłowych warunkach enzymy trawienne wytworzone w trzustce transportowane są w formie nieaktywnej do dwunastnicy (pierwszy odcinek jelita cienkiego). Uważa się, że podczas ataku zapalenia trzustki enzymy te nie docierają do dwunastnicy, lecz stają się aktywne się one jeszcze w trzustce, gdzie rozpoczynają niszczący ją proces trawienny.

Wyróżnia się ostre i przewlekłe zapalenie trzustki. Ostremu zapaleniu towarzyszy zazwyczaj silny ból brzucha, który promieniuje od nadbrzusza w stronę pleców.

Skutki takiego zapalenia mogą być różne – od niewielkiego obrzęku trzustki po zagrażającą życiu niewydolność narządu.

Przewlekłe zapalenie trzustki to choroba postępująca, która może objawiać się serią ostrych ataków i powodować przerywany lub stały ból, stopniowo uszkadzając trzustkę.

Wprawdzie dokładny mechanizm zapalenia trzustki nie został do końca zbadany, jednak wiadomo, że występuje częściej u mężczyzn i może być związane i nasilane przez alkoholizm oraz kamicę pęcherzyka żółciowego (kamienie żółciowe blokujące przewód żółciowy, który biegnie przez głowę trzustki, w pobliżu ujścia do dwunastnicy). Te dwa stany chorobowe są przyczyną około 80% przypadków ostrego zapalenia trzustki oraz odgrywają znaczącą rolę w zapaleniu przewlekłym. W 10% przyczyna pozostaje nieznana, a pozostałe 10% powodowana jest:

Ostre zapalenie trzustki

Około 75% ataków ostrego zapalenia trzustki uważa się za łagodne, mimo że powodują silny ból brzucha, mdłości, wymioty, osłabienie i żółtaczkę. Ataki te powodują miejscowy stan zapalny, obrzęk i krwawienia, które zazwyczaj ustępują w wyniku odpowiedniego leczenia i nie uszkadzają trzustki, lub uszkodzenie to jest niewielkie.

W około 25% przypadków występują powikłania, takie jak martwica tkanki, zakażenie, niskie ciśnienie krwi, trudności z oddychaniem, udar, niewydolność nerek lub wątroby.

W przypadku objawów wskazujących na zapalenie trzustki należy niezwłocznie zgłosić się do lekarza, ponieważ ich nasilenie nie zawsze odzwierciedla rozległość uszkodzeń, a i inne schorzenia (wymagające innego sposobu leczenia) mogą objawiać się w podobny sposób.

Przewlekłe zapalenie trzustki

U pacjentów z przewlekłym zapaleniem trzustki mogą występować nawracające ataki o objawach podobnych jak w przypadku ostrego zapalenia trzustki. Częstotliwość ataków zwiększa się w miarę postępu choroby.

Z czasem miąższ trzustki bliznowacieje, a komórki wytwarzające enzymy trawienne ulegają zniszczeniu, co powoduje niewydolność trzustki (niemożność wytwarzania enzymów trawiących tłuszcze i białka), utratę wagi, niedożywienie, puchlinę brzuszną, pseudotorbiele trzustki (zbiorniki płynu i uszkodzone tkanki, które mogą zostać zakażone) oraz stolce tłuszczowe. W wyniku niszczenia komórek wytwarzających insulinę i glukagon, pacjent może zachorować na cukrzycę.

W przewlekłym zapaleniu trzustki ból może być silny i ciągły lub okresowy. Może nasilać się po jedzeniu, piciu i spożywaniu alkoholu

BADANIA LABORATOTYJNE

  • Amylaza(enzym trzustkowy odpowiedzialny za trawienie węglowodanów) to najczęściej wykonywane badanie w ostrym zapaleniu trzustki. Jej aktywność wzrasta 2 do 12 godzin po wystąpieniu objawów i jest największa po 12 – 72 godzinach. Stężenie prawidłowe może zostać przekroczone 5 – 10-krotnie i zazwyczaj wraca do normy w ciągu tygodnia. Aktywność amylazy można również monitorować w przewlekłym zapaleniu trzustki – jest ona często umiarkowanie podwyższona do czasu zniszczenia wytwarzających ją komórek. Należy pamiętać, że amylaza jest enzymem, który posiada różne formy zwane izoenzymami: P-amylaza wytwarzana jest w trzustce a S-amylaza w śliniankach. Zazwyczaj oznacza się amylazę całkowitą, chociaż czasami w celu rozróżnienia trzustkowych i pozatrzustkowych przyczyn podwyższonej aktywności amylazy oznacza się izoenzymy.
  • Lipaza(enzym, który, wraz z żółcią z wątroby, trawi tłuszcze) we krwi wzrasta w ciągu 4 – 8 godzin od wystąpienia ostrego ataku, a maksymalną aktywność osiąga w 24. Godzinie. Lipaza jest bardziej czuła i swoista niż amylaza w procesie rozpoznania ostrego zapalenia trzustki. Jednak w przewodzie pokarmowym obecne są inne źródła lipazy. W niektórych badaniach wykrywających lipazę pochodzenia pozatrzustkowego, w chorobach niezwiązanych z trzustką może wystąpić nieznaczne podwyższenie aktywności lipazy.   Stężenie lipazy może wzrosnąć kilkanaście razy i pozostaje podwyższone dłużej niż w przypadku amylazy. W miarę postępu przewlekłego zapalenia trzustki, zniszczeniu ulegają komórki trzustki, wytwarzanie lipazy spada do 10% normy, a u pacjenta pojawia się biegunka tłuszczowa (tłuszczowe, cuchnące stolce).W miarę postępu przewlekłego zapalenia trzustki, aktywność amylazy i lipazy może być prawidłowa lub obniżona nawet podczas ostrych ataków choroby.
  • Trypsyna(odpowiedzialna za trawienie białek) uważana jest za najbardziej czułe badanie krwi w kierunku ostrego zapalenia trzustki, jednak oznaczenie to nie jest powszechnie dostępne ani wykonywane rutynowo. Badania trypsyny w kale wykonywane są w celu wykrycia niewydolności trzustki i mogą stanowić element panelu badań wykonywanych w przewlekłym zapaleniu trzustki, w tym spowodowanego mukowiscydozą.
  • Trypsynogen(trypsyna immunoreaktywna) to badanie krwi, które można wykonać w celu sprawdzenia niewydolności trzustki u pacjentów z przewlekłym zapaleniem.

Inne badania, które wykonać można w celu oceny powikłań spowodowanych ostrym zapaleniem trzustki, to:

Badania, które można wykonać w celu rozpoznania przewlekłego zapalenia trzustki:

  • tłuszcz w kale
  • trypsyna
  • trypsynogen (trypsyna immunoreaktywna)

BADANIA POZA LABORATORIUM:

  • badanie ultrasonograficzne jamy brzusznej
  • endoskopowa cholangiopankreatografia wsteczna (ECPW), obejrzenie i czasem usunięcie kamieni żółciowych przy pomocy giętkiego endoskopu
  • tomografia komputerowa (CT)
  • badania przy zastosowaniu sekretyny (o ograniczonej dostępności). W dwunastnicy umieszcza się sondę, przy pomocy której pobiera się wydzielinę trzustki po stymulacji sekretyną podaną dożylnie
  • rezonans magnetyczny (MRI)

Ostre zapalenie trzustki

Zazwyczaj nie ma możliwości zapobiegania pojedynczym atakom ostrego zapalenia trzustki ani ich wczesnego wykrycia.

Jeżeli zapalenie spowodowane jest alkoholizmem (stan taki może wystąpić po kilku latach spożywania średnich lub dużych ilości alkoholu), atak zazwyczaj wywołany jest spożyciem nadmiernej ilości alkoholu w krótkim czasie.

Wprawdzie nie można zapobiec ostremu atakowi (jeżeli pacjent nadal pije), lecz w wielu przypadkach poprzedzają go objawy, które można złagodzić dzięki interwencji lekarskiej. Jeżeli przyczyną ostrego zapalenia trzustki są m.in. kamienie żółciowe, ataku zazwyczaj nie poprzedzają objawy ostrzegawcze.

Leczenie polega na zmniejszaniu bólu, pozostawaniu na czczo i “odciążeniu” trzustki na okres od kilkunastu dni do kilkunastu tygodni, do czasu ustąpienia objawów.

W tym okresie zachodzi konieczność hospitalizacji pacjenta oraz podawania płynów i substancji odżywczych dożylnie. Powikłania monitoruje się i leczy w miarę ich występowania.

Jeżeli przyczyną ostrego zapalenia trzustki są kamienie żółciowe, konieczne może okazać się usunięcie pęcherzyka żółciowego.

Przewlekłe zapalenie trzustki

Terapia polega na zapobieganiu kolejnym atakom, minimalizacji powstających uszkodzeń trzustki i leczeniu uszkodzeń już istniejących. Niezmiernie istotne dla przebiegu kuracji jest powstrzymanie się pacjenta od spożywania alkoholu. Zalecana jest również dieta niskotłuszczowa, pozwalająca odciążyć trzustkę.

W przebiegu leczenia można podać również enzymy trzustkowe, w celu zmniejszenia niedoborów i łagodzenia zaburzeń wchłaniania. Pacjent może również wymagać suplementacji wapnia oraz witamin rozpuszczalnych w tłuszczach.

Często monitoruje się stężenie glukozy we krwi, a pacjentom, u których w wprzebiegu choroby rozpoznano cukrzycę podaje się zastrzyki insuliny (leczenie doustne nie zawsze jest w tym przypadku skuteczna).Ważnym elementem terapii jest uśmierzanie bólu, którego pacjent może stale doświadczać w stopniu średnim do ciężkiego.

Z tego powodu podaje się środki narkotyczne i przeciwdepresyjne. Stosuje się również wstrzykiwanie alkoholu do nerwów, co zapobiega przewodzeniu bólu, a w niektórych przypadkach dokonuje się chirurgicznego zabiegu przecięcia połączeń nerwowych. W miarę postępu choroby i zmniejszania się czynności trzustki, poziom bólu może się zmniejszać.

U niektórych pacjentów niezbędne jest chirurgiczne usunięcie trzustki lub jej części i/lub usunięcie czy też obejście zwężeń. Należy pamiętać, że operacje trzustki są niezmiernie trudne i musi je wykonywać specjalista z doświadczeniem w tej dziedzinie.

U pacjentów z przewlekłym zapaleniem występuje podwyższone ryzyko rozwoju raka trzustki. Dlatego też oprócz monitorowania przebiegu choroby, lekarz prowadzący sprawdza objawy nowotworu.

Leave a Comment

Your email address will not be published. Required fields are marked *