Choroba Whipple’a – przyczyny, objawy, badania, diagnoza i leczenie

Choroba Whipple’a – przyczyny, objawy, badania, diagnoza i leczenie

Fot: krisanapong detraphiphat / gettyimages.com

Choroba Whipple’a jest bardzo niebezpieczna ze względu na postępujący zespół złego wchłaniania, który często jest główną przyczyną zgonu wśród chorych na dystrofię jelitową.Konieczne jest leczenie antybiotykami i suplementacyjne.

Choroba Whipple’a określana jest inaczej lipodystrofią jelitową. Jest to choroba o etiologii bakteryjnej, obejmująca wiele układów i narządów.

Odpowiedzialna za nią bakteria to gram-dodatnia laseczka Tropheryma whipplei, atakująca większość układów i narządów ludzkiego organizmu i wywołująca przede wszystkim objawy zaburzeń wchłaniania i niedoborów pokarmowych.

Nie poznano przyczyn choroby. Jest ona rzadka. Odnotowuje się większą zapadalność wśród mężczyzn niż u kobiet.

Choroba Whipple’a – objawy

Nie ma swoistych objawów klinicznych pozwalających na szybkie rozpoznanie choroby Whipple’a. Ponadto ze względu na jej rzadkie występowanie często odpowiednia diagnoza jest dość późno stawiana.

Choroba Whipple’a przede wszystkim rozpoczyna się od dolegliwości ze strony przewodu pokarmowego, które sugerują wiele różnych schorzeń. Towarzyszą im objawy ogólne (jak w większości schorzeń na tle zapalnym), w postaci np. gorączki.

Wśród objawów z przewodu pokarmowego należy wyróżnić: bóle brzucha, biegunkę tłuszczową (często z domieszką krwi), spadek masy ciała, zespół złego wchłaniania.

Zespół złego wchłaniania w przebiegu choroby Whipple’a polega na zaburzeniach przyswajania z przewodu pokarmowego do krwiobiegu substancji odżywczych w postaci nie tylko witamin czy minerałów, ale również białek, cukrów czy tłuszczów koniecznych do prawidłowego funkcjonowania organizmu.

Reszta objawów pojawia się wraz z zajęciem kolejnych układów i narządów. Najczęściej są to stawy i kości oraz wędrujące zapalenie wielostawowe, obejmujące duże stawy, jak biodrowy czy kolanowy. Bakteria atakuje również układ oddechowy (wywołuje zapalenie płuc), a także układ nerwowy.

Diagnostyka choroby Whipple’a

Choroba powinna być jak najszybciej zdiagnozowana i leczona ze względu na towarzyszący jej zespół złego wchłaniania, który z czasem przybiera na sile. Może doprowadzić do utraty kilkudziesięciu kilogramów w bardzo krótkim czasie, dalej do wyniszczenia, a nawet do zgonu w wyniku skrajnego niedożywienia.

Rozpoznanie choroby Whipple’a najczęściej odbywa się poprzez eliminację kolejnych przyczyn. Szczegółową diagnostykę mimo objawów ze strony układu kostno-stawowego czy oddechowego przeprowadza gastrolog.

Właściwa diagnoza może zostać postawiona poprzez badanie histopatologiczne błony śluzowej jelita cienkiego. Materiał najczęściej pobierany jest z dwunastnicy, choć jest to uzależnione od zlokalizowania zmian chorobowych.

Drugą metodą diagnostyczną jest identyfikacja bakterii w materiale tkankowym i płynach.

Leczenie choroby Whipple’a i zaburzeń wchłaniania

Podstawą leczenia jest antybiotykoterapia, której czas i skuteczność uzależnione są od stanu klinicznego chorego. Ze względu na pojawiający się zespół złego wchłaniania i niedożywienie często wdraża się leczenie suplementacyjne witamin, minerałów i składników pokarmowych.

Mimo leczenia nie można wykluczyć wznowy choroby z zajęciem układu nerwowego. Główną przyczyną śmierci chorych jest jednak nie samo zakażenie i zajęcie niektórych narządów i układów, ale skrajne wyniszczenie, będące powikłaniem zespołu złego wchłaniania.


Czy artykuł okazał się pomocny?

Choroby jelit – 12 najczęstszych chorób jelit, objawy, przyczyny i leczenie

Choroba Whipple’a – przyczyny, objawy, badania, diagnoza i leczenie

To jedna z 2 najczęściej występujących postaci nieswoistego zapalenia jelit (ang. inflammatory bowel diseases, IBD), powodująca stan zapalny i owrzodzenie okrężnicy (największej części jelita grubego) oraz odbytnicy.

Jej przyczyny nie zostały do końca poznane – najpewniej składają się na nie czynniki genetyczne, środowiskowe i immunologiczne, a być może również zaburzenia równowagi wolnorodnikowej.

Chorobie mogą towarzyszyć w zasadzie wszystkie dolegliwości typowe dla innych schorzeń układu pokarmowego (stąd w diagnostyce istotne jest wykluczenie chorób zakaźnych i nowotworowych), ale najbardziej charakterystyczne są przewlekłe, nawracające biegunki oraz niedokrwistość1.

Wrzodziejące zapalenie jelit nawet u połowy pacjentów daje również mniej oczywiste objawy pozajelitowe, do których należą obwodowe zapalenie stawów, zesztywniające zapalenie kręgosłupa, rumień guzowaty i zmiany okołoodbytnicze2. Rozpoznanie stwierdza się na podstawie obecności krwi w stolcu oraz kolonoskopii.

Niestety tradycyjne metody leczenia (farmakologia i zabiegi chirurgiczne – usunięcie chorej części jelita) nawet u 40-60% pacjentów okazują się nieskuteczne i nie powodują zmniejszenia objawów3.

To druga postać nieswoistego zapalenia jelit o równie niejasnej etiologii, wiązana jednak bardziej z nieprawidłowościami mikroflory jelitowej i układu immunologicznego oraz obniżeniem szczelności bariery nabłonkowej śluzówki jelita.

Do jej najczęstszych objawów należą ból brzucha, utrata masy ciała (niedowaga) i cechy stanu zapalnego (zwłaszcza gorączka)4. Mogą pojawić się także osłabienie, biegunka i objawy pozajelitowe, tak jak w przypadku WZJG.

Jednak w odróżnieniu od niej choroba Crohna może zaatakować właściwie każdy odcinek układu pokarmowego – od przełyku po odbyt – ale najczęściej lokalizuje się w jelicie krętym.

Charakterystycznym, choć pojawiającym się rzadko objawem jest ból, który narasta podczas oddawania moczu, a mija tuż przed jego końcem.

W diagnostyce należy wykluczyć przede wszystkim WZJG (jeśli zaatakowane zostało jelito grube), przewlekłe zapalenie trzustki, celiakię oraz chorobę Whipple'a5.

Mówiąc najprościej, to “kieszonki” o cienkich ściankach i średnicy ok. 1 cm, powstałe z błony śluzowej i podśluzowej, które uwypuklają się na zewnątrz okrężnicy. Zwykle są efektem błędów żywieniowych, np.

diety ubogoresztkowej – pokarm tego rodzaju słabo wypełnia jelito, zwiększa w nim ciśnienie i powoduje pogrubienie jego ścian. Uchyłki pojawiają się nawet u 50% pacjentów po 60. r.ż.

6, a większość z nich nie odczuwa w związku z tym żadnych dolegliwości.

Problem stanowi jednak pojawienie się stanu zapalnego, któremu towarzyszą bóle brzucha (szczególnie w lewym dole biodrowym) oraz zmiana rytmu wypróżnień lub wyglądu stolca, a czasem nawet krwawe biegunki.

Wówczas rozpoznaje się chorobę uchyłkową okrężnicy. W skrajnych przypadkach mogą pojawić się jej poważne powikłania, takie jak ropień, krwawienie, przetoka, ropne lub kałowe zapalenie otrzewnej, perforacja (pęknięcie), zrostowa niedrożność lub zwężenie jelita7.

Co prawda nawet 80% krwotoków z uchyłków zatrzymuje się samoistnie, jednak u wielu chorych konieczne jest przetoczenie krwi, pilna kolonoskopia lub operacja. By temu zapobiec, niezbędna jest trwała zmiana nawyków żywieniowych.

Choroba zwana również nadwrażliwością jelita to czynnościowe zaburzenie układu pokarmowego, objawiające się zwykle bólami brzucha, zaburzeniami rytmu wypróżnień, nadwrażliwością trzewną, a nawet zaburzeniami układu autonomicznego8. Często towarzyszy mu uczucie wzdęcia lub pełności po posiłku, a przykre dolegliwości wzmagają się w sytuacjach stresowych.

Postawienie diagnozy jest jednak możliwe dopiero wówczas, gdy przez ostatnie 3 miesiące pojawiał się ból lub dyskomfort w jamie brzusznej trwający co najmniej 3 dni w miesiącu i towarzyszyły mu co najmniej 2 z poniższych objawów: zmniejszenie lub ustąpienie dolegliwości po wypróżnieniu, pojawienie się objawów ze zmianą częstości wypróżnień, początek dolegliwości wiążący się ze zmianą wyglądu stolca9.

Choć również w tym przypadku pierwotna przyczyna choroby nie jest znana, prawdopodobnie IBS ma bezpośredni związek z nadmiernym rozrostem flory bakteryjnej w jelicie cienkim (ang. small intestinal bacterial overgrowth syndrom – SIBO). Badacze spierają się jednak, która z tych chorób ma charakter pierwotny, a która wtórny.

To schorzenie, znane również jako lipodystrofia jelitowa, oznacza układową infekcję wywoływaną przez bakterię Tropheryma whipplei. Może zająć układ pokarmowy, krążenia lub ośrodkowy układ nerwowy, a dolegliwości pozajelitowe (najczęściej ze strony stawów) czasem o kilka lat wyprzedzają brzuszne, opóźniając rozpoznanie14.

Występuje bardzo rzadko (na całym świecie ok. 30 nowych zachorowań każdego roku), a jej objawy kliniczne nie różnią się od choroby Leśniowskiego-Crohna.

Dlatego do zdiagnozowania niezbędne jest pobranie wycinka jelita cienkiego (biopsja) i odpowiednie jego wybarwienie, które umożliwia identyfikację bakterii.

O SIBO (ang. small intestinal bacterial overgrowth syndrom) mówimy wówczas, gdy ilość bakterii w jelicie cienkim wzrośnie do 105 na 1 g lub 1 ml treści jelitowej10.

Dochodzi wówczas do zaburzenia wchłaniania tłuszczów i rozpuszczalnych w nich witamin, pojawiają się biegunka, gazy lub wzdęcia. Zdarzają się utrata masy ciała lub objawy skórne, takie jak wysypka i rumień.

Częstsze występowanie SIBO obserwuje się w IBS, celiakii, chorobie Leśniowskiego-Crohna, niealkoholowej stłuszczeniowej chorobie zapalnej i marskości wątroby oraz zaburzeniach neurologicznych, np. neuropatii cukrzycowej11.

Badanie mikrobiologiczne treści jelita cienkiego pozwala określić liczbę bakterii i odróżnić SIBO od IBS. Jest ono jednak dość inwazyjne, dlatego w praktyce częściej wykorzystuje się metody pośrednie, takie jak testy oddechowe z substancjami zawierającymi znakowany węgiel.

Choroba trzewna polega na nadmiernej odpowiedzi układu odpornościowego na gluten – grupę białek zbożowych, zwanych prolaminami, które znajdują się w pszenicy, życie i jęczmieniu, a możliwe, że również w owsie (tu badacze nie są zgodni)12.

Po kontakcie z tymi białkami pojawia się przewlekły stan zapalny błony śluzowej jelita cienkiego, a następnie uszkodzenie i zanik kosmków jelitowych, czyli rozszczelnienie jelit. Upośledza to wchłanianie białek, tłuszczów, węglowodanów, witamin i soli mineralnych.

Klasyczna postać celiakii – biegunki i zaburzenia wzrostu – pojawia się jedynie u dzieci.

U dorosłych choroba trzewna rozwija się bezobjawowo nawet latami, a czasem powoduje niecharakterystyczne dolegliwości, utożsamiane z chronicznym zmęczeniem, anemią, zapaleniem stawów, atopowym zapaleniem skóry czy nawracającym bólem głowy.

Dlatego nawet 95% chorych może nie wiedzieć, że nie toleruje glutenu, a pewną diagnozę dają jedynie badania serologiczne krwi oraz biopsja jelita cienkiego.

Innym pierwotnym zespołem upośledzonego wchłaniania jest psyloza, czyli sprue tropikalna – schorzenie przewodu pokarmowego prowadzące do zaburzeń wchłaniania witaminy B12 i kwasu foliowego, pojawiające się u 1 osoby na milion i charakteryzujące się przewlekłą biegunką13.

W odróżnieniu od nieswoistych zapaleń, te zakaźne wywoływane są przez konkretne, znane nam drobnoustroje15, np. rotawirusy (rotawirusowe zapalenie żołądkowo-jelitowe), bakterie Escherichia coli (tzw. biegunka podróżnych), Salmonella typhi (dur brzuszny, dawniej zwany tyfusem), Shigella (czerwonka bakteryjna) czy Staphylococcus aureus (zapalenie gronkowcowe).

Do chorób zakaźnych zaliczana jest również kandydoza, czyli grzybicze zapalenie jelit spowodowane nadmiernym rozrostem drożdżaków Candida albicans.

Ich niekontrolowane namnażanie się w przewodzie pokarmowym prowadzi do osłabienia układu odpornościowego, problemów ze skórą i paznokciami, chronicznego zmęczenia i bólów mięśni, przewlekłych zaparć lub biegunek oraz innych chorób jelitowych (jak IBS i celiakia).

Przebyte wcześniej zakażenie może nawet zwiększać ryzyko schizofrenii i zaburzeń afektywnych dwubiegunowych16.

Dawniej uważane za chorobę tropikalną, dziś to schorzenie spowodowane inwazją pierwotniaka Giardia lamblia coraz częściej pojawia się w krajach rozwiniętych. U dzieci w wieku przedszkolnym uważana jest nawet za najczęstszą przyczynę przewlekłych bólów brzucha i biegunek.

Leczenie utrudnia fakt, że powodujące ją pasożyty są oporne na stosowane dotąd antybiotyki17. 

Giardioza rozwija się w jelicie cienkim, a do jej głównych objawów należą: biegunka, ból brzucha, wzdęcia, spadek wagi, utrata apetytu i zmęczenie. Zwykle pojawiają się jednak dopiero 1-3 tygodnie po zakażeniu, do którego dochodzi drogą pokarmową lub poprzez kontakt ze zwierzętami – zarówno domowymi, jak i dzikimi.

  • Rozpoznanie stawiane jest na podstawie stwierdzenia obecności cyst Giardia lamblia w kale.
  • Jeśli choroba przejdzie w postać przewlekłą, może prowadzić do upośledzenia wchłaniania składników odżywczych, a u dzieci zahamować wzrost i upośledzić funkcje poznawcze18.
  • To tak naprawdę liczne objawy ze strony całego organizmu, wywołane przez produkty przemiany materii oraz toksyny, które dostały się do krwiobiegu poprzez nieszczelne jelita.

Choroba spowodowana jest zwiększeniem przepuszczalności ścian jelit dla toksyn, bakterii czy niestrawionego jedzenia19.

Część przedstawicieli medycyny konwencjonalnej podważa jej istnienie, niemniej przerwanie ciągłości nabłonka jelitowego może być w istocie bezpośrednią przyczyną namnażania szkodliwych bakterii i rozwoju innych chorób układu pokarmowego.

Co więcej, wzrost jego przepuszczalności podejrzewany jest również o to, że sprzyja pojawieniu się chorób ogólnoustrojowych, takich jak cukrzyca, Hashimoto i choroby autoimmunologiczne20.

Nieszczelność jelita wykazują testy obciążenia dla laktulozy i mannitolu.

Rak jelita grubego to trzeci spośród najczęściej rozpoznawanych w Polsce i najbardziej śmiertelnych nowotworów, który 2 razy częściej zajmuje okrężnicę niż odbytnicę.

Zaledwie w 5-10% przypadków ma podłoże dziedziczne, a do zaburzeń genetycznych o największym znaczeniu należą zespoły polipowatości rodzinnej21. Oznaczają one występowanie licznych polipów (powstających w wyniku uwypuklenia śluzówki do światła jelita) w jelicie grubym, żołądku i dwunastnicy.

Okazuje się, że nawet 25% z nich może rozwinąć się w nowotwór, dlatego oficjalne zalecenia mówią o konieczności profilaktycznego wycinania wszystkich polipów.

Do czynników ryzyka raka jelita grubego należą również przebyte wrzodziejące zapalenie jelita grubego (zwiększa prawdopodobieństwo nowotworu o 5-15%) oraz radioterapia jamy brzusznej przeprowadzona w dzieciństwie22.

Jednak eksperci są zgodni co do tego, że dużo większe znaczenie mają czynniki środowiskowe, predysponujące do raka jelita grubego, które łatwo można modyfikować. Należą do nich np. otyłość, cukrzyca, nadużywanie alkoholu, palenie papierosów czy brak aktywności fizycznej.

Wieloletni rozwój tego rodzaju nowotworu daje szansę na jego wczesne wykrycie w testach na krew utajoną w kale (FOBT) czy standardowej kolonoskopii. Ta ostatnia jest co prawda tzw. “złotym standardem” screeningu, pozostaje jednak badaniem czasochłonnym i trudnym do wykonania.

Warto przy tym pamiętać, że przyjmowanie wysokich dawek witaminy C może skutkować fałszywie negatywnym wynikiem najprostszego i najtańszego laboratoryjnego testu FOBT, dlatego 3 dni wcześniej należy ograniczyć jej przyjmowanie do 250 mg na dobę23. Poza tym bardziej czułe wydają się nowsze, immunochemiczne testy na hemoglobinę w kale, które wiążą się jednak z wyższymi kosztami.

tagi:

Choroba Whipple’a – objawy, leczenie

Choroba Whipple’a – przyczyny, objawy, badania, diagnoza i leczenie

Choroba Whipple’a związana jest głównie z układem pokarmowym, choć jej objawy i infekcją mogą dotknąć także innych układów organizmu. Choroba ta może być niebezpieczna i nieść niepokojące skutki dla ludzkiego zdrowia. W związku z tym warto dowiedzieć się, co ją powoduje, jakie są jej objawy, a także jak ją rozpoznać i leczyć.

Choroba Whipple’a to choroba powodowana przez bakterię Tropheryma whipplei. Ta choroba, nazywana także lipodystrofią jelitową, jest zatem infekcją bakteryjną, która dotyka wielu układów.

Pierwsze wzmianki o niej pojawiły się na początku XX wieku. Bakteria powodująca lipodystrofię jelitową jest podobna do bakterii Shigella flexneri, czyli bakterii powodującej czerwonkę oraz paciorkowców grupy B i D.

Nie ustalono jednoznacznie, jaka jest droga zakażenia bakterią powodującą omawianą chorobę. Zauważono jednak, że duże znaczenie mogą mieć predyspozycje genetyczne. Ustalono to na podstawie obecności u ok. 1/4 chorych antygenu HLA B27.

Niestety mimo wielu badań i analiz nie udało się ustalić, jak dokładnie przebieg mechanizm zakażenia i rozpoczęcie choroby.

Choroba Whipple’a objawy

Choroba Whipple’a może być naprawdę groźna dla pacjenta. Podczas jej przebiegu zostaje zakażonych wiele narządów, a nawet całych układów.

Najczęściej atakowane są układ pokarmowy, krwionośny, nerwowy, oddechowy. Dotknięte chorobą mogą zostać także stawy oraz skóra chorego.

W przypadku zaatakowania chorobą układu pokarmowego pojawiają się następujące objawy:

  • bóle brzucha,
  • biegunka,
  • niewłaściwe wchłanianie,
  • znaczna utrata mas ciała.

W przypadku ośrodkowego układu pokarmowego Choroba Whipple’a daje następujące objawy:

  • depresja i otępienie,
  • zmiany osobowości,
  • bezsenność,
  • zaburzenia pamięci i łaknienia,
  • drgawki kloniczne, czyli występujące w seriach rozdzielone rozluźnieniem.
  • opadanie powieki,
  • chód ataktyczny, czyli nierówny ze skróconym krokiem.

Jeżeli zostanie zaatakowany układ krążenia, wówczas można spodziewać się:

  • zapalenia wsierdzia i osierdzia,
  • zamian w naczyniach wieńcowych,
  • szmerów serca,
  • niewydolności krążenia,
  • zwiększenia ryzyka zawału.

W przypadku układu kostnego pojawia się wędrujące zapalenie wielostawowe, które dotyka ok. 80% chorych i zwykle atakuje duże stawy jak kolanowy, biodrowy, łokciowy.

Zaatakowanie układu oddechowego objawia się zapaleniem płuc i wysiękowym zapaleniem opłucnej. Ponadto wraz z pojawieniem się choroby powiększają się węzły chłonne i pojawia się nadmierne zabarwienie skóry.

Choroba Whipple’a leczenie i diagnostyka

Jeżeli dotyka nas Choroba Whipple’a objawy nie wystarczą do stwierdzenia choroby. Pacjent musi być zbadany przez lekarza, a jego objawy potwierdzone.

Jednym ze sposobów na rozpoznanie choroby jest padanie błony śluzowej jelita cienkiego. Pobiera się ją podczas badania endoskopowego w początkowym odcinku jelita cienkiego, czyli dwunastnicy.

Przydane w diagnozie mogą być także badania obrazowe jak tomografia, USG.

Jeżeli chodzi o leczenie wspomnianej choroby, nie jest ono ani proste, ani przyjemne, dlatego trzeba wybrać doświadczonego specjalistę. Zwykle leczenie opiera się na długotrwałej antybiotykoterapii.

Choć często jest ona skuteczna, to trzeba się liczyć z tym, że nie zawsze pomaga i nie gwarantuje całkowitego leczenia.

Wspomaganie leczenie to odpowiednia suplementacja i dostarczenie składników odżywczych, których niedobory mogą pojawiać się ze względu na problemy ze wchłanianiem substancji odżywczych.

Nawet po wyleczeniu pacjent powinien być regularnie badany, gdyż mogą pojawić się niebezpieczne nawroty choroby. Jednak leczenie jest niezbędne i może często przynosi dobre efekty, dlatego warto w razie podejrzewania u siebie choroby Whipple’a skonsultować się z dobrym specjalistą gastrologiem.

UMÓW SIĘ NA WIZYTĘ

Rak dwunastnicy – objawy, przyczyny, leczenie, dieta i rokowania. Co trzeba wiedzieć o nowotworze dwunastnicy?

Dwunastnica to narząd będący częścią przewodu pokarmowego, który wychodzi z żołądka i stanowi początkowy odcinek jelita cienkiego.

Dwunastnica jest zarówno istotnym elementem układu pokarmowego, jak i ważnym gruczołem trawiennym – następuje w niej absorpcja składników odżywczych z pożywienia, a także mieszanie miazgi pokarmowej z sokiem trzustkowym, żółcią oraz wydzieliną gruczołów dwunastniczych Brunnera i gruczołów jelitowych Lieberkühna. W przypadku wystąpienia raka dwunastnicy lub związanej z nim konieczności usunięcia tego narządu procesy trawienne ulegają poważnemu zaburzeniu.

Wyróżniamy kilka rodzajów nowotworów dwunastnicy:

  • gruczolakoraki – najczęściej diagnozowany typ raka dwunastnicy,
  • chłoniaki,
  • rakowiaki,
  • gastrinoma,
  • guzy stromalne (GIST).

Rak dwunastnicy – objawy. Jak rozpoznać nowotwór dwunastnicy?

Z reguły nowotwory jelita cienkiego rozwijają się niemal bezobjawowo. Z tego powodu często są one rozpoznawane w zaawansowanym stadium, co utrudnia wdrożenie skutecznego leczenia.

Nieco inaczej jest jednak w przypadku raka dwunastnicy – wczesne objawy są bardziej specyficzne niż przy nowotworach zlokalizowanych w innych odcinkach jelita cienkiego.

Do najczęstszych objawów raka dwunastnicy zalicza się:

  • ból w jamie brzusznej,
  • utratę masy ciała,
  • nudności,
  • wymioty,
  • żółtaczkę,
  • ciemną krew w stolcu,
  • wymioty jasną krwią,
  • utratę apetytu,
  • wyczuwalny guza w jamie brzusznej (rzadko).

Jakie są przyczyny raka dwunastnicy?

Choć przyczyny rozwoju nowotworów jelita cienkiego nie zostały dokładnie poznane, istnieje grupa czynników predysponujących do zachorowania na raka dwunastnicy. Są to między innymi:

  • zespoły polipowatości w przebiegu polipowatości rodzinnej,
  • zespół Gardnera,
  • zespół Lynch,
  • celiakia (nietolerancja glutenu),
  • choroba Leśniowskiego-Crohna,
  • niewłaściwa dieta bogata w tłuszcze i uboga w błonnik,
  • przebycie raka jelita grubego,
  • zaawansowany wiek – choroba najczęściej dotyka osoby starsze.

Diagnostyka i leczenie raka dwunastnicy

Obecnie jedną z głównych metod diagnostycznych stosowanych przy podejrzeniu nowotworu jest gastroduodenoskopia, czyli wziernikowanie dwunastnicy. To rodzaj poszerzonej gastroskopii, polegający na wprowadzeniu sondy do dwunastnicy przez jamę ustną, przełyk i żołądek.

W trakcie badania lekarz może ocenić wygląd błony śluzowej narządu, a w razie zidentyfikowania niepokojących zmian pobierana jest próbka do badania histopatologicznego.

Jeśli zostanie rozpoznany nowotwór dwunastnicy, wykonuje się dodatkowo badania obrazowe wątroby i płuc w celu potwierdzenia lub wykluczenia przerzutów odległych.

Ze względu na to, że rak dwunastnicy jest rzadko występującą chorobą, brakuje szerokich badań, które pozwoliłyby porównać skuteczność konkretnych schematów leczenia.

Wiadomo jednak, że szanse na całkowite wyleczenie daje rozległa resekcja chirurgiczna obejmująca również usunięcie okolicznych węzłów chłonnych.

Jako że budowa anatomiczna dwunastnicy jest w znacznym stopniu odmienna od pozostałych części jelita cienkiego, możliwe do wykonania są dwie operacje:

  • pankreatoduodenektomia z limfadenektomią metodą Whipple’a – bardzo złożona i rozległa operacja polegająca na usunięciu głowy trzustki, dwunastnicy, pęcherzyka żółciowego i części odźwiernikowej żołądka oraz preparację węzłów chłonnych;
  • resekcja segmentarna – stosowana zwykle przy guzach zlokalizowanych w dalszej części dwunastnicy. W trakcie operacji usuwa się fragment dwunastnicy z nowotworem oraz okoliczne węzły chłonne, w których mogą znajdować się przerzuty.

Rzadko natomiast wykorzystuje się chemioterapię i radioterapię – niekiedy stosuje się te metody przed lub po wykonaniu operacji w celu oczyszczenia zajętego przez chorobę obszaru z komórek nowotworowych lub usunięcia ich pozostałości niewidocznych gołym okiem.

Rak dwunastnicy – dieta

Zdrowa, odpowiednio zbilansowana dieta jest bardzo ważnym elementem leczenia każdej choroby nowotworowej, w tym raka dwunastnicy. Pacjenci, u których zastosowano leczenie chirurgiczne, przez pierwsze dni po operacji są odżywiani dożylnie, po czym wdraża się dietę płynną. Należy przy tym zadbać, by posiłki zapewniały podaż wszelkich niezbędnych substancji odżywczych.

Pomocne w tym będą doustne suplementy pokarmowe w formie płynów, takie jak Supportan DRINK. Preparat zawiera duże ilości białka, energii i kwasów tłuszczowych omega-3, na które organizm walczący z nowotworem zgłasza szczególne zapotrzebowanie.

W okresie okołooperacyjnym do diety watro też włączyć Fresubin Jucy DRINK, który dostarcza do organizmu łatwo przyswajalną porcję energii. Na kolejnych etapach rekonwalescencji jadłospis można wzbogacić o lekkostrawne pokarmy stałe.

Jeśli chory skarży się na brak apetytu czy zaburzenia smaku – co jest częstym skutkiem ubocznym leczenia – w celu zapewnienia niezbędnych substancji odżywczych, także warto sięgnąć po wspomniane już płynne suplementy pokarmowe.

Rak dwunastnicy – rokowania

Rokowania przy nowotworze dwunastnicy nie są zbyt dobre – kolejnych pięć lat od diagnozy przeżywa średnio nieco mniej niż połowa pacjentów. Szanse na powrót do zdrowia maleją w przypadku stwierdzenia przerzutów do węzłów chłonnych. Najgorsze rokowania dotyczą osób, u których zaobserwowano przerzuty do narządów odległych.

Rak dwunastnicy jest jednym z rodzajów nowotworów jelita cienkiego. Choć występuje bardzo rzadko, z uwagi na pełnione przez ten narząd funkcje oraz jego położenie, stanowi poważne zagrożenie dla zdrowia i życia. Z tego powodu nie należy bagatelizować jakichkolwiek niepokojących objawów, a w razie ich wystąpienia trzeba niezwłocznie skontaktować się z lekarzem.

Diagnostyka zespołu jelita nadwrażliwego

Rozpoznanie zespołu jelita drażliwego jest stosunkowo trudne. Jego objawy można pomylić z symptomami wielu innych chorób. Aby postawić dobrą diagnozę, należy duży nacisk położyć na szczegółowy wywiad, który pozwoli na uniknięcie wielu niepotrzebnych badań, a nawet zbędnych operacji.

Podział ZJD

Ze względu na konieczność różnicowania ZJD z wieloma innymi chorobami przyjmuje się podział na:

  • ZJD w postaci z biegunką ‒ oddawanie luźnego, wodnistego stolca, częściej niż 3 razy na dobę;
  • ZJD w postaci z zaparciem – oddawanie twardego, grudkowatego stolca, rzadziej niż 3 razy w tygodniu;
  • ZJD w postaci mieszanej – gdy biegunki pojawiają się na przemian z zaparciami;
  • ZJD w postaci nieokreślonej – zmiany nie spełniają kryteriów 3 powyższych postaci.

Wywiad w ZJD

W ZJD wywiad jest podstawowym narzędziem diagnostycznym. Należy w nim uwzględnić:

  • Objawy kliniczne, takie jak: biegunka, zaparcie, ból ‒ o różnym nasileniu i lokalizacji, zmiennym charakterze (kolkowy, tępy, skurczowy, ciągnący), z reguły ustępujący po wypróżnieniu bądź oddaniu gazów, występujący najczęściej w ciągu dnia, kilkadziesiąt minut po posiłku;
  • Okres występowania objawów (biegunka – oddanie stolca minimum 3 razy na dobę, zaparcia – wypróżnienie nie częściej niż 3 razy w tygodniu, ból i reszta objawów trwające minimum 12 tygodni);
  • Wpływ przyjmowanych pokarmów, próba ustalenia, które z nich nasilają objawy (często są to: mleko, jego przetwory, sery oraz jaja);
  • Wpływ stresu;
  • Czynniki psychologiczne;
  • Objawy chorób organicznych;
  • Stopniowe nasilenie objawów, często pojawiających się od wielu lat;
  • Rak jelita grubego, a także nieswoiste zapalne choroby jelit wśród członków rodziny.

Kryteria Manninga

W diagnostyce ZJD bardzo przydatne są stosunkowo proste kryteria opracowane przez Manninga:

  1. Ból brzucha i/lub dyskomfort, zmniejszający się po wypróżnieniu bądź oddaniu gazów;
  2. Zmiana częstości wypróżnień (3 dziennie/3 tygodniowo);
  3. Objawy sensoryczne: parcie na stolec, uczucie niepełnego wypróżnienia;
  4. Wzdęcie brzucha;
  5. Śluz w stolcu;
  6. Czas trwania – minimum 12 tygodni.

Kryteria rzymskie

Przed 2006 r. obowiązywały Kryteria Rzymskie II, które następnie zostały zastąpione przez stosowane obecnie Kryteria Rzymskie III.

Według Kryteriów Rzymskich typowymi cechami zespołu jelita drażliwego są:

  • Ból brzucha lub dyskomfort w jamie brzusznej trwający co najmniej 3 dni w miesiącu przez ostatnie 3 miesiące (początek objawów datowany na 6 miesięcy przed rozpoznaniem);
  • Ból brzucha/dyskomfort związany jest z co najmniej dwoma z trzech wymienionych objawów:
    • zmniejsza się po wypróżnieniu;
    • zmniejsza się po wypróżnieniu i związany jest ze zmianą częstotliwości wypróżnień;
    • zmniejsza się po wypróżnieniu i związany jest ze zmianą konsystencji stolca.
  • 9 objawów, które przemawiają za stwierdzeniem ZJD:
    1. Mniej niż 3 wypróżnienia na tydzień;
    2. Więcej niż 3 wypróżnienia na dobę;
    3. Grudkowaty, twardy stolec;
    4. Wodnisty, luźny stolec;
    5. Trudność w oddawaniu stolca;
    6. Nagłe parcie na stolec;
    7. Wrażenie niepełnego wypróżnienia;
    8. Wydalany śluz;
    9. Wzdęcia, wrażenie powiększenia brzucha, uczucie pełności.

Rozpoznanie: zespół jelita drażliwego, postać z biegunką: 1 lub więcej spośród punktów 2, 4 lub 6 oraz jednocześnie nie może występować objaw z punktu 1, 3 lub 5. Stolec jest luźny lub wodnisty w ≥ 25% wypróżnień i twardy bądź grudkowaty w < 25% wypróżnień.

Rozpoznanie: zespół jelita drażliwego, postać z zaparciem: 1 lub więcej spośród punktów 1, 3, 5 oraz jednocześnie nie może występować objaw z punktu 2, 4 lub 6. Stolec jest twardy lub grudkowaty w ≥ 25% wypróżnień i luźny lub wodnisty w < 25% wypróżnień.

Rozpoznanie: zespół jelita drażliwego, postać mieszana: Stolec jest twardy lub grudkowaty w ≥ 25% wypróżnień i luźny lub wodnisty w ≥ 25% wypróżnień. Im więcej występuje objawów spośród 9 wymienionych, a przy tym nie pojawiają się bóle i biegunki w nocy, krew w stolcu, utrata wagi, anemia, gorączka, tym większe prawdopodobieństwo, że rozpoznanie ZJD jest prawidłowe.

Choroby, z którymi należy różnicować ZJD

Zdarza się niestety, że rozpoznanie u chorych ZJD jest błędne. Wynika to stąd, że część chorób organicznych (alergie pokarmowe, choroba trzewna) daje podobne objawy kliniczne jak ZJD. Pierwszym ważnym narzędziem diagnostycznym jest szczegółowy i uważny wywiad. Kolejne kroki to różnicowanie ZJD z innymi chorobami.

  • Postać z biegunkowa powinna być różnicowana z:
  • biegunką infekcyjną, nieswoistymi zapalnymi chorobami jelit, alergią pokarmową, chorobą trzewną, rakiem jelita grubego, nadczynnością tarczycy, chorobą Whipple’a, niedoborem laktazy, amyloidozą, mastocytozą, zespołem ślepej pętli, niedoborami immunologicznymi, niewydolnością zewnątrzwydzielniczą, zespołem Zollingera-Ellisona, rakowiakiem i chłoniakiem jelit, SIBO (small intestinal bacteriae overgrowth) – zespół rozrostu bakteryjnego jelita cienkiego, występujący często jako powikłanie przewlekłej terapii choroby refluksowej przełyku blokerami pompy protonowej, a także po dłuższej antybiotykoterapii.
  • Postać z zaparciem i/lub mieszanapowinna być różnicowana z:
  • rakiem jelita grubego, rakiem żołądka, rakiem trzustki, kamicą żółciową, wrzodem trawiennym, zapaleniem wyrostka robaczkowego lub uchyłków, porfirią, chorobami układu moczowo-płciowego, chorobą wieńcową, endometriozą jelitową, przepukliną, chorobami naczyń krezki i kiłą.

Badania diagnostyczne

Niezależnie od wywiadu konieczne jest wykonanie niezbędnych badań diagnostycznych, żeby wykluczyć inne choroby. U wszystkich chorych należy wykonać:

  • Badanie morfologiczne krwi, OB i inne podstawowe badania biochemiczne krwi. W tym celu wystarczy, że pacjent zgłosi się na pobranie krwi.
  • Test na krew utajoną w stolcu (np. test Hemoccult). Badanie wykonuje się na podstawie próbki kału chorego.
  • Pełną kolonoskopię, czyli badanie dolnego odcinka przewodu pokarmowego poprzez wprowadzenie przez odbyt wziernika z kamerą. Kolonoskopia – w przeciwieństwie do fiberosigmoidoskopii – pozwala na zweryfikowanie całego jelita grubego.

W przypadku ZJD w postaci z biegunką dodatkowo należy wykonać badanie parazytologiczne stolca, by wykluczyć obecność pasożytów i lamblii, a także posiew bakteriologiczny w kierunku zakażenia pałeczkami salmonelli (badanie wykonywane z próbek kału), oraz ustalić poziom TSH we krwi (badanie wykonywane na podstawie pobranej próbki krwi). Lekarz może też zlecić pobranie wycinka błony śluzowej odbytnicy do badania histopatologicznego, czyli pod kątem ewentualnych zmian nowotworowych lub zapalnych w tkance.

W postaci z zaparciem lekarz również zleci badanie poziomu TSH we krwi, aby wykluczyć niedoczynność tarczycy. Pacjenci z bólami i wzdęciami zostaną poddani ultrasonografii jamy brzusznej (badanie aparatem USG), u kobiet zajdzie potrzeba badania ginekologicznego.

Jeśli lekarz wciąż nie ma pewności co do diagnozy bądź pojawiły się objawy alarmujące (niedokrwistość, utrata masy ciała, krew w stolcu, krwawienia z przewodu pokarmowego, wysokie OB), należy wykonać kolejne badania diagnostyczne, takie jak: gastroskopia (badanie górnego odcinka przewodu pokarmowego, poprzez wprowadzenie do niego cienkiego, giętkiego przewodu ze światłem i urządzeniem rejestrującym), wlew doodbytniczy (polega na podaniu kontrastu do jelita grubego i wykonaniu zdjęć rentgenowskich), pasaż jelita cienkiego (badanie polegające na podaniu kontrastu i wykonaniu zdjęć rentgenowskich jelita cienkiego).

Weryfikacja merytoryczna dr n. med. Witold Kamiński

Zespół jelita drażliwego – przyczyny, objawy i formy IBSMetody leczenia IBS

Leave a Comment

Your email address will not be published. Required fields are marked *