Dyslalia – co to jest, rodzaje, ćwiczenia

  • Dyslalia – co to jest, rodzaje, ćwiczeniaDYSLALIĄ nazywamy zaburzenia wymowy, polegające na nieprawidłowej artykulacji jednej (dyslalia jednoraka) lub większej ilości głosek (dyslalia wieloraka).
  • Wady wymowy zaliczane do dyslalii:
  • a) sygmatyzm (seplenienie) – zaburzona realizacja głosek s, z, c, dz; ś, ź, ć, dź; sz, ż, cz, dż

Sygmatyzm właściwy oznacza, że dziecko deformuje głoskę, np. realizuje ją międzyzębowo, bocznie, itd. – tworzy nieistniejący w polskim systemie fonetycznym dźwięk.

  1. Najczęściej spotykane rodzaje sygmatyzmu właściwego:
  2. – sygmatyzm międzyzębowy (seplenienie międzyzębowe) – dziecko realizuje wyżej wymienione głoski wsuwając język między zęby
  3. – sygmatyzm boczny – w czasie artykulacji dziecko niesymetrycznie układa cały język, co powoduje, że szczelina nie tworzy się w linii środkowej lecz z boku

UWAGA! Jeśli otrzymali Państwo od logopedy szkolnego/przedszkolnego karteczkę z zapisanym na niej magicznym słowem parasygmatyzm, oznacza to tzw. seplenienie proste, czyli zastępowanie trudnych do wymówienia głosek innymi, istniejącymi w polskim systemie fonetycznym (np.sz, ż, cz, dż jako s, z, c, dz; sz, ż, cz, dż, s, z, c, dz, jako ś, ź, ć, dź).

b) rotacyzm (zwany też reraniem) – nieprawidłowa realizacja głoski r (np. r gardłowe-tzw. francuskie lub zero fonetyczne)

  • c) kappacyzm– niewłaściwa artykulacja głoski k,
  • d) gammacyzm– zaburzona realizacja głoski g,
  • e) lambdacyzm– nieprawidłowa realizacja głoski l,
  • f) betacyzm– nieprawidłowe realizowanie głoski b,

g) mowa bezdźwięczna– artykułowanie głosek dźwięcznych, jako bezdźwięczne (np. Basia = Pasia, balon = palon, góra = kura, itd.)

  1. h) rynolalia – polega na mówieniu z nieprawidłowym rezonansem nosowym (w języku potocznym: mówienie przez nos, nosowanie)
  2. i) inne odchylenia od normy.
  3. Wyjaśnienie przedrostków:

Przedrostek mogi- (mogisygmatyzm, mogikappacyzm, mogibetacyzm itd.) oznacza, że dziecko opuszcza dany dźwięk, tzn. w ogóle go nie realizuje, np. banan – anan.

Przedrostek para- (parasygmatyzm, pararotacyzm itd.) oznacza, że dziecko realizuje daną głoskę jako inną (istniejącą w polskim systemie fonetycznym), którą łatwiej mu wypowiedzieć

Czym jest dyslalia i jak sobie z nią poradzić?

  • dyslalia jednoraka – wadliwa realizacja jednej głoski,
  • dyslalia wieloraka – wadliwa realizacja więcej niż jednej głoski (dwóch i więcej),
  • dyslalia prosta – jedna z cech dystynktywnych głoski jest zaburzona (cechy dystynktywne to te, dzięki którym rozróżniamy konkretny dźwięk, np. jeśli w wyrazie domek użyjemy bezdźwięczności, wyjdzie nam Tomek),
  • dyslalia złożona – więcej niż jedna cecha dystynktywna jest zmieniona.

Dyslalia, poprzez swoje szerokie znaczenie, obejmuje takie wady wymowy jak:

  • seplenienie (sygmatyzm),
  • reranie (rotacyzm, inaczej nieprawidłowa wymowa głoski r),
  • kappacyzm (nieprawidłowa wymowa głoski k),
  • gammacyzm (nieprawidłowa wymowa głoski g),
  • lambdacyzm (nieprawidłowa wymowa głoski l),
  • betacyzm (nieprawidłowa wymowa głosek p, b),
  • mowę bezdźwięczną, polegająca na zastępowaniu głosek dźwięcznych, takich jak b, d, g, z, dz bezdźwięcznymi odpowiednikami, czyli p, t, k, s, c.

Dyslalia – co to jest, rodzaje, ćwiczenia

Jak dziecko z dyslalią może realizować dźwięki?

Dziecko zmagające się z dyslalią próbuje się komunikować na tyle, na ile potrafi. Stworzono więc charakterystyczny podział wskazujący realizację dźwięków:

  • opuszczanie dźwięku (dziecko nie wymawia danej głoski – takie zjawisko nazywane jest elizją),
  • zastępowanie dźwięku innym (paralalia, substytucja) – polega na zastępowaniu dźwięku innym, prawidłowo wymawianym, np. zamiast sz dziecko wymawia s;
  • zniekształcanie dźwięku (deformacja) – polega na tym, że dziecko realizuje głoskę, ale w sposób wadliwy np. międzyzębowo lub bocznie;

Skoro już wiadomo, jak mogą być realizowane dźwięki, należy zaznaczyć, że każda z wyżej wymienionych wad wymowy, tj. seplenienie, rotacyzm itd. również ma różne postacie.

Zaczynając od powszechnienie znanego seplenienia, na karcie diagnostycznej dziecka, rodzic może znaleźć: seplenienie międzyzębowe, przyzębowe, wargowo-zębowe, boczne, krtaniowe, świszczące, podniebienne i wiele innych.

Rodzice oczywiście nie muszą znać tych wszystkich pojęć, ale dobrze by mieli świadomość, że seplenienie seplenieniu nierówne. To samo dotyczy rotacyzmu, kappacyzmu i tak dalej.

Jakie są przyczyny dyslalii?

Jak wiele wad wymowy, tak wiele może być ich przyczyn. Wśród polskich badaczy są dwa stanowiska na temat przyczyn dyslalii. Pierwsze z nich zakłada, że wady wymowy są efektem różnych zaburzeń strukturalnych lub ich dysfunkcji, znacznie zawężając przy tym ilość przyczyn wad wymowy. Drugie stanowisko zakłada zupełnie odwrotnie do poprzedniego, wielorakie przyczyny dyslalii:

  1. zmiany anatomiczne w budowie narządów mowy – nieprawidłowa budowa języka, wady zgryzu, zbyt krótkie wędzidełko podjęzykowe, nieprawidłowa budowa podniebienia np. wysokie podniebienie gotyckie, nieprawidłowości w budowie zębów (diastemy, zbyt mocne wychylenie zębów do przodu (protruzja) lub do tyłu (retruzja)), krzywa przegroda nosowa, a także przerost trzeciego migdałka;
  2. sprawność narządów mowy – niska sprawność warg, języka, brak pionizacji języka, połykanie niemowlęce (podczas połykania język wsuwany jest między zęby), zaburzona praca mięśni, nieprawidłowe funkcjonowanie pierścienia zwierającego gardło;
  3. wady słuchu lub nieprawidłowa budowa narządu słuchu – niedosłuch, głuchota, zaburzenia słuchu fonematycznego, zaburzona analiza i synteza słuchowa, a także wybiórcze upośledzenie słuchu (np. niektóre częstotliwości);
  4. uszkodzenia ośrodkowego układu nerwowego.

Należy zauważyć, że dyslalia może być nie tylko wynikiem nieprawidłowości ujawniających się u dziecka.

Może być też spowodowana czynnikami społecznymi, do których zalicza się brak stymulacji do mówienia, niepoprawne wzorce mowy, a także środowisko, w którym dziecko żyje i się wychowuje.

Inną przyczyną dyslalii mogą okazać się zaburzenia o podłożu psychicznym, przez które dziecko nie jest zainteresowane mówieniem lub się tego wstydzi.

W gabinecie logopedycznym

Postawienie prawidłowej diagnozy logopedycznej wymaga czasu, dlatego każdy rodzic powinien uzbroić się w cierpliwość. Logopeda na podstawie zebranego przez siebie materiału będzie mógł trafnie określić problem dziecka. Może też zalecić badania specjalistyczne u neurologa, psychologa czy laryngologa, którzy swoją oceną ułatwią stawianie prawidłowej diagnozy.

Po rozpoznaniu logopeda ustali z rodzicami częstotliwość i czas trwania spotkań oraz zaleci ćwiczenia, które rodzic ma wykonywać z dzieckiem w domu. Drogi rodzicu, pamiętaj, że wizyta u logopedy raz w tygodniu pozwoli Ci zobaczyć, jak wygląda terapia Twojego dziecka. Będziesz mógł też zadać nurtujące Cię pytania.

Pamiętaj jednak, że to od Ciebie w dużej mierze zależy sukces Twojego dziecka i powodzenie terapii.

Mowa dziecka kształtuje się w pierwszych latach jego życia, a całkowite zakończenie rozwoju mowy ma miejsce około 7. roku życia. Wtedy to dziecko ma opanowane wszystkie dźwięki mowy i realizuje je (a przynajmniej powinno) prawidłowo. Każdy, kto jest rodzicem, wie, że mowa dziecka rozwija się stopniowo.

Początkowo pojawiają się w języku dziecka te dźwięki, które są najłatwiejsze do realizacji, a dopiero później dźwięki bardziej złożone, takie jak sz, cz, dź, ż, r. Stąd też warto pamiętać o dyslalii rozwojowej, czyli fizjologicznej, występującej naturalnie.

Jest ona związana z nieukończonym jeszcze rozwojem mowy. To właśnie dlatego dzieci najpierw zastępują sz, cz, dż, ż, r łatwiejszymi głoskami s, z, c, l i nie jest to nic nieprawidłowego.

Jeśli jednak Twoje dziecko miało już siódme urodziny, a mowa nie jest taka jak być powinna, warto skonsultować to z logopedą.

Źródła:

  • Zaburzenia artykulacji. teoria i praktyka. Anna Sołtys Chmielowicz, wyd. Impuls, Kraków 2008,
  • Z logopedią na ty. Podręczny słownik logopedyczny. wyd. Impuls, Kraków 2005,
  • Logopedia Irena Styczek, PWN 1981,
  • Logopedia – pytania i odpowiedzi, podręcznik akademicki, t. 2, Opole 2003.

Odpowiedzi na pytania naszych czytelników

www.szkolnictwo.pl

Terapia zaburzeń mowy to całość celowych, o etapowym charakterze czynnosci, zmierzających do usunięcia bądź złagodzenia tych zaburzeń u dzieci lub osób dorosłych, u których umiejętności komunikacji językowej są utrudnione, zakłócone itp. Metody terapeutyczne winny uwzględniać wiek, rodzaj i stopień zaburzenia, ale przede wszystkim nastawienie emocjonalne pacjęta.

Terapia zaburzeń mowy I. Zaburzenia mowy – przyczyny, klasyfikacja Przyczyny zaburzeń mowy dzieli się na:

  1. zaburzenia zewnątrzpochodne (egzogenne, środowiskowe)
  2. zaburzenia wewnątrzpochodne (endogenne)

ad 1) Przy zaburzeniach mowy środowiskowych nie stwierdza się defektów anatomicznych czy psychoneurologicznych, które by uznać za przyczynę, nie są to więc typowe wady wymowy lecz zaburzenia.

Do przyczyn zaburzeń mowy pochodzenia środowiskowego zalicza się:

  • środowisko społeczne, dostarczające mało podniet do mówienia, co przyczynia się do opóźnienia mowy.
  • niechęć do mówienia jako reakcja obronna na nadmiar bodźców słownych
  • naśladowanie i przyswajanie wadliwych wzorców wypowiadanych głosek, wyrazów, form gramatycznych, akcentowania, intonacji i rytmu mowy
  • niewłaściwe reakcje otoczenia na pierwsze wypowiedzi dziecka, co tłumi chęć mówienia i w rezultacie opóźnia rozwój mowy (chodzi tu zarówno o brak zainteresowania, jak i nadmierny entuzjazm pierwszymi wypowiedziami dziecka)

ad 2) Główne rodzaje zaburzeń mowy wewnątrzpochodnych, czyli wad mowy są następujące: Dysglosja – zniekształcanie dźwięków mowy lub niemożność ich wytwarzania, na skutek nieprawidłowej budowy narządów mowy lub obniżenia słyszalności. Dysartria (anartria) – zniekształcanie dźwięków mowy lub niemożność ich wytwarzania, na skutek uszkodzenia ośrodków i dróg unerwiających narządy mowne (artykulacyjne, fonacyjne i oddechowe). Dyslalia (alalia) – opóźnienie w przyswajaniu sobie języka, na skutek opóźnionego wykształcenia się funkcji pewnych struktur mózgowych; jest to najczęściej występująca wada wymowy, polegająca na niewłaściwej realizacji fonemów (zaburzenia artykulacyjne). Ze względu na przyczyny wyróżnia się:

  • dyslalię organiczną, uwarunkowaną wrodzonymi lub nabytymi uszkodzeniami obwodowych narządów mowy, np. wad zgryzu, warg i języka, podniebienia, a także spowodowaną uszkodzeniami ośrodków i dróg nerwowych;
  • dyslalię funkcjonalną, nie związaną bezpośrednio z uszkodzeniami jakiegoś narządu mowy, ale wynikającą z jego nieprawidłowego funkcjonowania;

Ze względu na symptomy wyróżnia się:

  • dyslalię jednoraką, kiedy tylko jedna głoska jest wymawiana nieprawidłowo lub jest zastępowana inną głoską;
  • dyslalię wieloraką, kiedy kilka lub kilkanaście głosek jest źle wymawianych lub zastępowanych przez inne;
  • dyslalie całkowitą, kiedy wszystkie lub niemal wszystkie głoski nie są w ogóle wymawiane. Wypowiedź jest zatarta, mało zrozumiała lub zupełnie niezrozumiała.

Ponadto wyróżnia się również podział dyslalii na:

  • dyslalię głoskową, dziecko nie potrafi wypowiedzieć niektórych głosek, np. „sz”, „cz”, „r”, zamiast „szkoła” mówi – „skoła” itp.
  • dyslalię sylabową, dziecko opuszcza lub wstawia sylaby i zamiast „mamusia” mówi – „musia” itp.
  • dyslalię wyrazową, dziecko nie wymawia prawidłowego określonego wyrazu, mimo że wymawia wszystkie dźwięki w nim występujące
  • dyslalię zdaniową, dziecko nie potrafi ze znanych mu wyrazów zbudować zdania.
You might be interested:  Erytroplazja queyrata – przyczyny, objawy, leczenie

Afazja – utrata częściowa lub całkowita znajomości języka na skutek uszkodzenia pewnych struktur mózgowych. Jąkanie – zaburzenia płynności mowy (rytmu i tempa); przyczyny nie są znane; zaliczane do nerwic. – zaburzenia płynności mowy (rytmu i tempa); przyczyny nie są znane; zaliczane do nerwic. Nerwice mowy (logoneurozy) – mutyzm, afonia, jąkanie, zaburzenia tempa mowy, modulacji siły i wysokości głosu u osób cierpiących na nerwice. Oligofazja – niedokształcenie mowy spowodowane upośledzeniem umysłowym. Schizofazja – zniekształcenie mowy osób z zaburzeniami myślenia, spowodowanymi chorobami psychicznymi.

Do najczęściej spotykanych wad mowy zalicza się:

     

  • seplenienie, wadliwe wymawianie głosek: „sz”, „cz”, „ż”, „dż” 
  • szeplenienie, wadliwe wymawianie głosek: „s”, „c”, „z”, „dz” 
  • reranie, dziecko nie wymawia (lub wadliwie wymawia) „r”, np. zamiast ryba – iba, yba, liba itp. 
  • lelanie, wadliwe wymawianie głoski „l” 
  • łełanie, wadliwe wymawianie głoski „ł”, zastępowanie jej głoskami „u”, „j” 
  • geganie, wadliwe wymawianie głoski „g”; g = t, g = d 
  • kekanie, wadliwe wymawianie głoski „k”; k = t

  Klasyfikacja zaburzeń mowy oparta na objawach:

  1. zakłócenia znajomości języka (zaburzenia języka), polegają na opóźnionym przyswajaniu go sobie lub na utracie (całkowitej lub częściowej) i występują w zakresie systemu leksykalnego, gramatycznego oraz fonologicznego;
  2. zakłócenia w realizacji głosek i cech prozodycznych mowy występujące przy prawidłowej znajomości języka;
  3. zakłócenia treści wypowiedzi;
  4. zakłócenia mieszane

II. Terapia zaburzeń mowy – cele, etapy i metody      Terapia zaburzeń mowy jest to całość czynności mających na celu usunięcie zaburzeń mowy, a ściślej złagodzenie tych zaburzeń u dzieci czy też osób dorosłych, których komunikacja językowa jest zakłócona i utrudniona czy wręcz uniemożliwia zarówno nadawanie, jak i odbiór komunikatów językowych.      Trzeba zaznaczyć, że w przypadku wad wymowy uwarunkowanych organicznie pierwszoplanowa będzie terapia medyczna, w przypadku zaburzeń pochodzenia ośrodkowego obok postępowania logopedycznego najważniejsza będzie psychoterapia. Natomiast w przypadkach, w których konieczna jest stymulacja i korekcja nierozwiniętych, opóźnionych, utraconych lub błędnych funkcji językowych, ważne będzie podejście pedagogiczne, obejmujące także rozwijanie osobowości we wszystkich aspektach tego rozwoju.      Zaburzenia mowy nie są izolowanymi deficytami, lecz wskazują zawsze na bardzo złożone przyczyny organiczne i psychiczne, które nie zawsze łatwo jest od razu ustalić. Wymaga to zwykle kompleksowej oceny sformułowanej na podstawie wyników badań medycznych, psychologicznych, pedagogicznych i logopedycznych.

     Prócz celu ogólnego terapii, jakim jest usunięcie lub złagodzenie zaburzeń mowy, można wyróżnić cele cząstkowe:

  1. Zapewnienie możliwie najlepszych warunków sprzyjających pełnemu rozwojowi funkcji językowej. Terapię można podjąć tylko wtedy, gdy pacjent jest zdrowy w sensie fizycznym. Jeśli tak nie jest, trzeba najpierw koniecznie zapewnić pacjentowi leczenie i opiekę medyczną.
  2. Ogromne znaczenie ma zdrowie psychiczne pacjenta, które warunkuje gotowość do uczenia się i współpracy z terapeutą. Ten cel cząstkowy można realizować przez wychowanie, samowychowanie i psychoterapię zmierzającą do przebudowy osobowości i zmiany postawy życiowej w ogóle.
  3. Wypracowanie właściwego stosunku otoczenia do osoby z zaburzoną mową w dużej mierze zapewnia sukces terapii i jej trwałość. Ten cel również osiąga się za pomocą metod pedagogicznych psychoterapeutycznych. 
  4. Ostatnim celem cząstkowym, który można uznać za uściślenie celu ogólnego, jest wypracowanie odpowiedniej do: wieku, poziomu rozwoju, osobowości i środowiska sprawności językowej pacjenta z zaburzoną mową i to w odpowiednim zakresie. Ten cel osiąga się korzystając ze środków pedagogicznych i lingwodydaktycznych.

     Terapię zaburzeń mowy można zamiennie nazwać reedukacją ( reedukacja – działalność polegająca na przekształceniu uprzednio wytworzonych i utrwalonych wiadomości, sprawności, motywów i zainteresowań ). Reedukację wymowy należy rozpocząć od głosek najłatwiejszych artykulacyjnie, gdyż można je uzyskać stosunkowo szybko, a przez to poprawić ogólną zrozumiałość wymowy. Zasadniczo reedukacja wymowy przebiega w dwóch etapach. Pierwszy etap reedukacji: uzyskiwanie prawidłowej wymowy głoski     W pracy nad wymową, której zniekształce3nia wynikają z nie ukończonego względnie przedłużonego nieco rozwoju mowy stosuje się metodę słuchową. Dostarcza się możliwości osłuchania z prawidłową wymową danej głoski i dąży do uwrażliwienia słuchu dziecka na różnice między wytwarzanymi przez nie dźwiękami a dźwiękami prawidłowymi. Jeśli metoda słuchowa nie daje wyników, można zwrócić uwagę dziecka na układ języka, warg i szczęk w czasie wymawiania danej głoski, stosując metodę wzrokową w połączeniu z metodą słuchową. Obserwując w lustrze demonstrowany prawidłowy układ narządów mowy, dziecko stara się go odtworzyć. Do ćwiczenia głosek, przy których układ języka nie jest widoczny, stosuje się metodę polegającą na przekształcaniu jednej głoski w drugą.      W tym celu należy wybrać głoskę prawidłowo wymawiana przez dziecko i najbardziej podobną pod względem artykulacyjnym do tej, jaką chcemy uzyskać. W niektórych wypadkach przy uzyskaniu prawidłowej wymowy wykorzystuje się wrażenia dotykowe i czucie skórne. Zewnętrzną powierzchnią palców przyłożonych do krtani dziecko może wyczuć drgania wiązadeł głosowych przy głoskach dźwięcznych, palcem położonym na skrzydełku nosa – drgania jego chrząstek przy głoskach nosowych, zaś wierzchem dłoni umieszczonej nad ustami wyczuwa różnice siły wydychanego powietrza przy głoskach wybuchowych (b, p, t, d). Odczucia te uświadamiają dziecku pewne właściwości głosek i są dodatkową kontrolą przy przyswajaniu sobie nowych dźwięków.      Ćwiczenia mowy na tym etapie powinny trwać krótko 5 – 10 min., ale zaleca się powtarzanie ich w ciągu dnia. Ćwiczenia powinny się odbywać codziennie, gdyż ich systematyczność jest bardzo ważna.

Drugi etap reedukacji: utrwalanie prawidłowej metody

     Utrwalanie nowych ruchów artykulacyjnych następuje powoli, gdyż przeszkadzają w tym procesie dawne, wadliwe stereotypy artykulacyjne i ich powiązania z prawidłowymi wzorcami słuchowymi tych głosek.      Po uzyskaniu artykulacji głoski izolowanej należy przejść do ćwiczenia jej w sylabach. Sylaby powtarza się aż do momentu, gdy dziecko będzie je wymawiało zupełnie swobodnie. Początkowo dziecko powinno powtarzać każdą sylabę za kimś parokrotnie, następnie je odczytywać samo lub mówić z pamięci. Następnym elementem jest wymawianie wyrazów. Po ćwiczeniach głoski w wyrazach można zacząć ją utrwalać w wierszach i opowiadaniach. Dzieci nie umiejące czytać powtarzają je po kimś. W tym okresie ćwiczenia można przedłużyć do ok. 15 minut, wskazane jest, aby były prowadzone dwa razy dziennie i zawsze pod kierownictwem osoby, która powinna dziecku sygnalizować jego pomyłki w wymowie, mogące występować jeszcze przez długi czas.      Trudniejszym etapem ćwiczeń jest wdrożenie dziecka do stosowania nowo wytworzonej artykulacji w wypowiedziach samodzielnych.   Metody terapeutyczne

     Ze względu na sam sposób wywoływania lub korygowania dźwięku wyróżnia się : metody fonetyczne, mechaniczne oraz fonetyczno – mechaniczne. Ze względu na różne sposoby odejścia do terapii dziecka z zaburzona wymową wyróżnia się:

     

  1. metody audiopedagogiczne; stosuje się je w pracy z dziećmi, które charakteryzują się słabą uwagą i pamięcią audytywną. Najpierw przeprowadza się ćwiczenia słuchu niewerbalnego, a następnie intensywną stymulację słuchową, która pozwoli dziecku świadomie rozpoznawać właściwości dźwięku prawidłowego dzięki przedłużaniu tego dźwięku przez specjalistę w izolacji, sylabach, wyrazach i zdaniach, wypowiadanych w różnych warunkach komunikacji. Kiedy dziecko nauczy się identyfikować prawidłową głoskę, przechodzi się do odróżniania jej od innych. Po opanowaniu zdolności identyfikowania i różnicowania izolowanych dźwięków prowadzi się stymulację za pomocą sylab i wyrazów zawierających ten dźwięk. Warto zaznaczyć, że najłatwiejsze jest jego spostrzeganie w nagłosie wyrazu.  
  2. metody logopedyczne; podstawą metod logopedycznych, w znaczeniu klasycznej terapii artykulacji, są ćwiczenia motoryki mówienia i produkowania dźwięków. Te metody są odpowiednie dla dzieci mających świadomość swego błędu i dysponujących prawidłowym wzorem brzmieniowym głoski, ale nie mogących jej poprawić z powodu upośledzenia funkcji motoryczno – kinestetycznej. Celem terapii w tych przypadkach będzie zastąpienie utrwalonych, błędnych wzorów ruchów i pozycji narządów artykulacyjnych nowymi, prawidłowymi. W tej grupie metod można wyróżnić:
    1. metody pasywne; wywodzą się one z terapii medycznej, ich istotą jest stosowanie narzędzi i sond logopedycznych, za pomocą których powoduje się właściwe ułożenie narządów mowy. Przy tzw. metodach motokinestetycznych miejsce narzędzi zajmuje manipulacja manulna.
    2. metody odczytywania mowy z ust (wzrokowe); dziecko siedząc przed lustrem obok terapeuty obserwuje demonstrowane przez niego ułożenia i ruchy narządów mowy i próbuje je naśladować.
    3. metody aktywne, które polegają na przekształceniu tzw. dźwięku pomocniczego w dźwięk docelowy, tj. ten, którego dziecko ma się nauczyć ( metody modyfikacji, przekształcania lub wyprowadzania dźwięku docelowego z dźwięku pomocniczego zwane też metodami substytucyjnymi ). Te metody wybiera się pod warunkiem, że dziecko rozpoznaje słuchem i identyfikuje dźwięki mowy, co osiąga się droga treningu audytywnego oraz jego narządy mowy są sprawne bądź usprawnione przez ćwiczenia.
    4. metody wywoływania dźwięku drogą usprawniania narządów artykulacyjnych; są to całościowe metody wywoływania dźwięków przez naśladowanie naturalnych szmerów, co ostatecznie prowadzi do właściwej produkcji dźwiękowej.
    5. metoda stopniowego przybliżania się, zwana też procedurą „wskazywania szlaku”; polega ona na tym, że najpierw terapeuta popełnia ten sam błąd co dziecko, a następnie demonstruje całą serię dźwięków „przejściowych”, z których każdy jest trochę lepszy od poprzedniego. Dziecko próbuje również tworzyć dźwięk coraz lepszy. W czasie tego procesu terapeuta stale określa stopień błędu i nagradza dziecko za kolejne, coraz lepsze realizacje dźwięku.
    6. metoda tzw. słów kluczowych; terapeuta ustala zestaw wyrazów dziecka, w których wadliwie zazwyczaj tworzona głoska brzmi prawidłowo, są to tzw. słowa kluczowe. Następnie terapeuta przeprowadza postępowanie, którego celem jest uwypuklenie zarówno słuchowych, jak i motorycznych cech dźwięku, który jest zwykle wymawiany nieprawidłowo.

  III. Przykłady terapii wybranych zaburzeń mowy Terapia osób jąkających się      Terapia osoby jąkającej się jest procesem długofalowym. Podstawowym celem postępowania terapeutycznego jest kształtowanie umiejętności i nawyków poprawnego mówienia. W procesie terapii należy wykorzystywać: kanał wzrokowy (patrz jak mówię), kanał słuchowy (słuchaj jak mówię), kanał czuciowy.     Aby naśladować poprawny ruch języka, warg, oddychania osoba z tą wado wymowy musi wykonać jego analizę, syntezę, zrozumieć polecenie i mieć odpowiednią motywację do ćwiczeń. Zasadnicze miejsce w terapii przypisuje się mówieniu chóralnemu. – takie ćwiczenia wytwarzają w pamięci osoby jąkającej się wzór poprawnego mówienia

Terapia osób z dyslalią całkowitą

     Terapię dzieci z dysllią całkowitą należy rozpocząć od wyszukania jakiegoś prawidłowego dźwięku. Jeśli znajdziemy np. samogłoskę „a” to stosując system głosek pomocniczych możemy stopniowo wyprowadzać pozostałe dźwięki. Terapię z reguły rozpoczyna się od wywołania i korygowania samogłosek, czasem wystarcza do tego metoda wzrokowa. Dziecko siedząc przed lustrem, obserwuje i naśladuje terapeutę.      W przypadku terapii dzieci z mową bezdźwięczną istotne jest ćwiczenie słuchu fonematycznego oraz kolejność utrwalania spółgłosek dźwięcznych.

You might be interested:  Dyzartria – (niewyraźna mowa) przyczyny, rodzaje, objawy, ćwiczenia, terapia

Literatura:

  1. Antos D., Demel G., Styczek I. „Jak usuwać seplenienie i inne wady wymowy“; WSiP Warszaw 1980
  2. Bolejko A. „Jak pokonać trudności w mówieniu i pisaniu”; Białystok 1999
  3. Czelakowska D. „Twórczość a kształcenie języka dzieci w wieku wczesnoszkolnym”
  4. Rodak H. „Terapia dziecka z wadą wymowy” Wyd. UW Warszawa 1997

Dyslalia

Z Encyklopedia Dzieciństwa

Od początku tworzenia się teorii i praktyki logopedii, której przedmiotem badań jest profilaktyka, diagnoza i terapia mowy, zmieniało się podejście do osoby z zaburzeniami komunikacji, które wraz z rozwojem dyscyplin naukowych przyczyniło się do interdyscyplinarnej deskrypcji, eksplikacji i aplikacji zakłóceń w percepcji lub budowaniu wypowiedzi słownych.

Dyslalia należy do tych zaburzeń komunikacji, które w polskiej literaturze logopedycznej są dwojako rozumiane. W opracowaniach I Styczek (1979, s.

287) dyslalia jest określana jako częściowa lub mniej nasilona postać alalii, czyli zaburzeń mowy polegających na trudnościach lub braku umiejętności rozumienia i mówienia powstałe na skutek uszkodzeń struktur korowych w okresie do 4-5 roku życia.

W literaturze specjalistycznej najczęściej przyjmujemy założenie, które prezentuje L. Kaczmarek (1982, s. 273) – twórca podstaw polskiej logopedii.

Zalicza on dyslalię do zaburzeń mowy o charakterze zniekształceń substancji w płaszczyźnie segmentalnej, czyli do wad wymowy o charakterze nieprawidłowej „realizację fonemów, odbiegającej od ustalonej przez zwyczaj społeczny normy”. Również w opracowaniach S. Grabiasa (2000) dyslalia jest określona jako zaburzenie mowy o charakterze niewykształconej sprawności, którą rozpoznajemy po wadliwej realizacji wypowiedzi.

Należy więc przyjąć, że dyslalia jest wadą wymowy, dla której charakterystyczna jest realizacja „fonemów niezgodnie z normą ortofoniczną” (A. Sołtys-Chmielowicz 1993, s. 39).

Ortofonia jako „nauka poprawnego wymawiania (…) wyznacza zasady poprawnej wymowy ustalone w danym języku” (M. Szymczak 1984, s. 544). Podejście kognitywne do normatywnych i nienormatywnych realizacji fonemów języka polskiego prezentuje D. Pluta-Wojciechowska (2013).

Autorka w swoich rozważaniach przyjmuje, że „każda nienormatywna realizacja fonemów jest naruszeniem normy języka ogólnopolskiego, a innymi słowy jej zniekształceniem, deformacją” (tamże, s. 201).

Przyjmując perspektywę cytowanej autorki dyslalia jest rozumiana jako „zakłócenia dźwięków mowy, a dokładnie jako zaburzenia realizacji fonemów spowodowane czynnikami patogennymi” (tamże, s. 209).

Przegląd ustaleń definicyjnych na temat dyslalii wyznacza dalsze poszukiwania modelu norm ortofonicznych tak istotnych dla profilaktyki logopedycznej, która może zapobiegać zaburzeniom mowy/wymowy w okresie dzieciństwa. Dla praktyki logopedy, ale także dla nauczyciela przedszkola i rodziców dzieci ważna jest wiedza nie tylko na temat różnych ujęć terminu „dyslalia”, ale również świadomość jej etiologii.

Do przyczyn wadliwej realizacji fonemów zalicza się czynniki egzogenne – środowiskowe jak i endogenne – wewnątrzpochodne, wśród których można wymienić (L. Kaczmarek 1982, I. Styczek 1979, E. M. Minczakiewicz, 1996):

  • Nieprawidłowe wzorce wymowy w przestrzeni społecznej dziecka lub niedostateczny kontakt językowy albo brak podniet do mówienia (dyslalia środowiskowa/funkcjonalna);
  • Uszkodzenia struktur obwodowych lub nieprawidłowa budowa narządów mowy (dyslalia mechaniczna/motoryczna, dysglozja);
  • Uszkodzenia w obrębie struktur korowych (dyslalia centralna – anartria i dysartria);
  • Zaburzeniami słuchu (dyslalia audiogenna);
  • Niechęć do mówienia (dyslalia asocjalna);
  • Złożone przyczyny (dyslalia sprzężona – zespoły wad).

Wymienione przyczyny nieprawidłowej realizacji fonemów dotyczą zarówno procesów percepcyjnych jak i realizacyjnych (D. Wojciechowska-Pluta 2013).

W okresie dzieciństwa istotne dla terapii logopedycznej jest ustalenie ilości zniekształcanych głosek. W zależności od kryterium ilościowego L. Kaczmarek (1982) wymienia:

  • dyslalię jednoraką (jeden fonem jest nieprawidłowo realizowany);
  • dyslalię wieloraką (dwa lub więcej fonemów jest wadliwie realizowana);
  • dyslalię całkowitą, określaną jako alalia motoryczną (wszystkie fonemy są nieprawidłowo realizowane).

Uwzględniając kryterium objawowe wymieniamy trzy rodzaje dyslalii (por. L. Kaczmarek 1982, J.T. Kania 1982):

  • właściwą, czyli deformację – polega ona na na wymawianiu fonemu niezgodnie z normą ortofoniczną, np. r języczkowe lub s międzyzębowe;
  • paralalię, czyli zastępowanie jednej głoski inną – najczęstszym substytutem fonemu r jest l lub j;
  • mogilalię, zwaną elizją, czyli opuszczanie głoski (jeżeli dziecko opuszcza tylko jeden fonem to jego wypowiedź może być nie rozumiana, np. brak realizacji sz w wyrazie szyszka („yka”).

Ważne jest, by oceniając ilość i objawy nieprawidłowej artykulacji głosek u dzieci przed ukończeniem 5-6 roku życia i odróżnić ją od dyslalii fizjologicznej (V. Lechta 2011).

Zgodnie z normatywnymi etapami rozwoju, w wieku przedszkolnym, czyli w okresie swoistej mowy „dziecko zdobywa umiejętność wymawiania pełnego zasobu głoskowego języka polskiego (…) w wieku trzech, czterech lat utrwalają się spółgłoski przedniojęzykowe zębowe s, z, c, dz (…) pod koniec czwartego roku życia zostaje opanowana spółgłoska przedniojęzykowa dziąsłowa r, a między czwartym a piątym rokiem życia ustalają się (…)spółgłoski przedniojęzykowe dziąsłowe szczelinowe sz, ż oraz zwartoszczelinowe cz, dż” (L. Kaczmarek1982, s. 104). Dziecko 5-6-letnie powinno prawidłowo wykonywać czynności związane z ruchami obwodowych narządów mowy, które stanowią integralną część realizacji w komunikacie słownym. Biorąc pod uwagę normy ortofoniczne języka polskiego wadliwa realizacja głosek dotyczy najczęściej tych, które są opanowane najpóźniej. Przykładem jest nieprawidłowa artykulacja głoski „r” (określana jako reranie) lub głosek dentalizowanych (seplenienie), albo k-g (kappacyzm-gammacyzm). Wadliwą realizację głosek należy obserwować podczas dłuższych wypowiedzi dziecka w naturalnych sytuacjach komunikacyjnych oraz w sytuacjach powtarzania. W standardach postepowania logopedycznego ważna jest również diagnoza różnicowa, podczas której odróżniamy dyslalię od błędów wymowy, niedokształcenia mowy, giełkotu (A. Sołtys-Chmielowicz 2014).

Terapia dziecka z dyslalią nie może być wyizolowanym postepowaniem logopedycznym, które obejmuje wywoływanie głosek lub ich korygowanie, a następnie etap automatyzacji i utrwalania w celu kształtowania nawyku poprawnej wymowy.

Kolejne etapy terapii muszą stanowić integralną część kształtowania systemu językowego.

Wspomaganie rozwoju mowy dziecka musi być całościowe, czyli uwzględniać ćwiczenia oddechowe, fonacyjne, usprawniające motorykę narządów artykulacyjnych oraz ćwiczenia przygotowujące narządy mowne do poprawnych czynności prymarnych, w tym czynności połykania i oddychania fizjologicznego.

Logopeda musi więc współpracować z innymi specjalistami, np. ortodontą, laryngologiem, foniatrą, gdyż najczęstszą przyczyną błędnej artykulacji dziecka są nieprawidłowe wzorce otoczenia lub jest to „wynik progresji różnych ścieżek rozwojowych”, np. dysfunkcji połykania lub oddychania (D. Pluta-Wociechowska 2013, s. 303).

Kieszonka:

Nasza wiedza na temat dyslalii, jej przyczyn, objawów może przełożyć się na poprawę jakości życia dziecka gotowego do podjęcia nauki w szkole i realizacji zamierzenia komunikacyjnego w różnych przestrzeniach społecznych. W odniesieniu do diagnozy i terapii logopedycznej ważne jest zapobieganie wadom wymowy. Doniosłą rolę w realizacji profilaktyki logopedycznej pełnią rodzice, nauczyciele. Jak powinni postępować rodzice i nauczyciele, którzy pełnią doniosłą rolę w realizacji profilaktyki logopedycznej? L. Kaczmarek (1982, s. 107) odwołując się do słów J. Śniadeckiego z początku XIX wieku, przypomina podstawową zasadę: „Dzieci wymawiają słowa tak jak ich wychowawcy, bowiem wymowa wychowawców jest wzorem-ideałem, do którego dzieci stale w swej praktyce językowej przybliżają się”. Twierdzenie to jest nadal aktualne w XXI wieku, dlatego dbanie o kulturę żywego słowa – potocznego, mówionego i pisanego jest zaleceniem dla rodziców i pedagogów.

Literatura:

  1. Grabias S. Mowa i jej zaburzenia. „Logopedia” tom 28,2000, s. 7-36
  2. Kaczmarek L. Nasze dziecko uczy się mowy. WL, Lublin 1982.
  3. Kania J. T. Szkice logopedyczne. WSiP, Warszawa, 1982.
  4. Lechta V. Podstawy teoretyczne logopedii [w:] Gunia G., Lechta V. Wprowadzenie do logopedii. Impuls, Kraków, 2011.
  5. Minczakiewicz E. Komunikacja – mowa – język w diagnozie i terapii zaburzeń rozwoju u dzieci i młodzieży niepełnosprawnej. WN AP, Kraków, 1996.
  6. Pluta-Wojciechowska D. Zaburzenia czynności prymarnych i artykulacji. Podstawy postępowania logopedycznego. Wydawnictwo Ergo-Sum, Bytom 2013
  7. Sołtys–Chmielowicz A. Standard postępowania logopedycznego w przypadku dyslalii: Logopedia, tom 37, 2008.
  8. Sołtys-Chmielowicz A. Klasyfikacja zaburzeń mowy [w:] Seria: Komunikacja językowa i jej zaburzenia nr 6: usprawnianie mowy u dzieci specjalnej troski /red./ A. Sołtys-Chmielowicz, G. Tkaczyk, Wydawnictwo UMCS, Lublin, 1993.
  9. Sołtys–Chmielowicz A. Zaburzenia artykulacji. Teoria i praktyka. Oficyna Wydawnicza „Impuls”, Kraków, 2014.
  10. Styczek I. Logopedia. PWN, Warszawa, 1979.
  11. Szymczak M. (red.) Słownik języka polskiego, tom 2. PWN, Warszawa, 1984.

Autorka hasła:

dr hab. Grażyna Gunia prof. UP, Uniwersytet Pedagogiczny w Krakowie

poradnik-logopedyczny.plinterdyscyplinarny serwis logopedyczny

Metody i programy » Terapia logopedyczna » Metodyka postępowania logopedycznego w dyslalii

W terapii zaburzeń artykulacji nie ma znaczenia, czydziecko zamienia, opuszcza czydeformuje dźwięk, bo wkażdym przypadku wywołuje się nową głoskę.

Azatem, jeśli głoski są deformowane albozamieniane, toterapii nie zaczyna się od głosek zaburzonych (nie poprawia się ich), alewich miejsce tworzy się zupełnie nowe dla dziecka dźwięki mowy.

Powodzenie wusuwaniu wady wymowy zależy od wielu czynników, m.in. od:

  • stopnia złożoności wady wymowy,
  • indywidualnych irozwojowych właściwości dziecka,
  • od czasu rozpoczęcia postępowania logopedycznego,
  • regularności zajęć,
  • doboru metod postępowania,
  • współpracy rodziców dziecka zlogopedą,
  • współpracy dziecka zterapeutą.

W przypadku dyslalii prostej postępowanie logopedyczne trwa zwykle od 1 do 3 miesięcy, azłożonej od 3 do 6 miesięcy (niekiedy dłużej). Ponadto, wprzypadku dzieci przedszkolnych wadliwą wymowę koryguje się znacznie łatwiej iszybciej aniżeli udzieci wwieku szkolnym. Wszystkie rodzaje dyslalii prognozują pozytywne wyniki terapii logopedycznej.

Po rozpoznaniu dyslalii logopeda przystępuje do kształcenia poprawnej artykulacji ipoprawnej wymowy – tocel postępowania logopedycznego. Wprzypadku każdego dziecka zdyslalią logopeda wybiera dostosowaną do niego najbardziej właściwą metodę, tj.

ekonomiczną iefektywną drogę niwelowania wadliwej jego wymowy.

Wtym celu ustala ogólne zasady postępowania terapeutycznego orazdobiera odpowiednie środki dydaktyczne, służące do wywołania głosek (w przypadku ich braku), do korygowania głosek zdeformowanych iróżnicowania głosek mylonych zinnymi.

Wpostępowaniu logopedycznym konieczne jest stosowanie ogólnych zasad dydaktycznych, zktórych zasada, żeim wcześniej się rozpocznie, tym lepiej, wysuwa się tu na plan pierwszy. Obowiązuje przy tym zindywidualizowane podejście do dziecka.

Jest toszczególnie ważne, gdy zajęcia odbywają się wzespołach. Zajęcia należy prowadzić regularnie – przynajmniej trzy razy wtygodniu.

Dobrze poinstruowani przez logopedę rodzice powinni kontynuować zalecane ćwiczenia wdomu systematycznie icodziennie, najlepiej wpostaci krótkotrwałych ćwiczeń 5-15-minutowych (2-3 razy wciągu dnia) według Grinszpuna, 2-3-minutowych (20-30 razy wciągu dnia) według Seemana.

Zogólnych zasad dydaktycznych wymienia się także zasadę stopniowania trudności, zasadę utrwalania zdobytych umiejętności orazzasadę świadomego iaktywnego uczestniczenia dziecka wprocesie terapeutycznym.

Przed przystąpieniem do pracy nad korektą wadliwej wymowy dziecka należy poznać szczegółową metodykę terapii logopedycznej, gdyż każda metoda oprócz walorów ma także swoiste ograniczenia.

Logopeda powinien być twórczy ielastyczny wdziałaniach, co oznacza, żewwielu przypadkach musi modyfikować znane metody lubwręcz na bieżąco wymyślać nowe sposoby pracy wzależności od konkretnych potrzeb.

You might be interested:  Drenaż opłucnej – wskazania i powikłania odbarczenia opłucnej

Postępowanie logopedyczne wprzypadku dyslalii ma określony przebieg, zgodnie zktórym krok po kroku niweluje się wadliwe artykulacje na rzecz poprawnej wymowy.

Tryb postępowania logopedycznego wdyslalii obejmuje:

  • usprawnianie narządów artykulacyjnych;
  • kształtowanie słuchu fonemowego iuwagi słuchowej;
  • artykułowanie głosek wizolacji (wywołanie/korygowanie);
  • artykułowanie głoski wpołączeniu zzapisem literowym;
  • automatyzowanie artykulemu;
  • wymowę głoski wsylabie (otwartej);
  • wymowę głoski wwyrazach;
  • wymowę głoski wwyrażeniach ikrótkich wypowiedziach;
  • poprawną wymowę głoski wmowie spontanicznej.

POSTĘPOWANIE LOGOPEDYCZNE WDYSLALII

W literaturze przedmiotu podaje się różną liczbę etapów postępowania, tj.od dwu do pięciu, jednakże najbardziej praktyczny wydaje się trzy-etapowy tryb postępowania, obejmujący: etap przygotowawczy, etap kształtowania umiejętności inawyków poprawnego artykułowania, orazetap kształtowania poprawnej wymowy.

I ETAP – WSTĘPNY – PRZYGOTOWAWCZY

Podstawowym celem tego etapu jest szybkie nawiązanie kontaktu zdzieckiem iwłączenie go do aktywnego udziału wniwelowaniu (usuwaniu) wadliwej wymowy. Niezbędne staje się tu rozwiązanie szeregu zadań pedagogicznych, jak ispecjalnych logopedycznych.

Do ważniejszych ogólnopedagogicznych zadań należy zaliczyć kształtowanie udziecka właściwej postawy do zajęć. Wtym celu logopeda powinien wsposób partnerski pracować zdzieckiem, pozyskać jego zaufanie izaadaptować do warunków gabinetu logopedycznego, rozbudzić wnim zainteresowanie do zajęć ichęć aktywnego włączenia się do nich.

Kontakt zdzieckiem powinien opierać się na układzie partnerskim, eliminującym postawę oficjalną, apodyktyczną inazbyt dyrektywną. Ważne na tym etapie staje się zadanie kształcenia spontanicznej aktywności iświadomego stosunku dziecka do zajęć.

Dziecko powinno stopniowo poznać iopanować reguły zachowań podczas zajęć, nauczyć się wykonywać polecenia iinstrukcje logopedy, by aktywnie włączać się do komunikacji językowej.

Do zadań etapu przygotowawczego należy także rozwijanie mimowolnej uwagi, bezpośredniej pamięci słownej, rozwijanie procesów myślowych, szczególnie analitycznych, porównawczych iwnioskowania.

Natomiast do specjalnych logopedycznych zadań zalicza się nabycie umiejętności wyodrębniania irozróżniania fonemów orazkształtowanie umiejętności inawyków artykulacyjnych. Wzależności od rodzaju dyslalii zadania te mogą być rozwiązywane równolegle lubstopniowo iodrębnie.

Wprzypadku zniekształceń artykulacyjnych (fonematycznych lubfonetycznych), kiedy nie występuje zaburzenie percepcji, można postępować równolegle. Kształtowanie umiejętności recepcyjnych może być sprowadzone do rozwijania świadomej analizy dźwiękowej ikontroli własnej wymowy. Wprzypadku dyslalii akustyczno-fonematycznej główne zadanie sprowadza się do tego, aby nauczyć dzieci rozróżniać iwyodrębniać fonemy na podstawie funkcji zachowawczych. Bez tej umiejętności nie można znimi realizować poprawnej wymowy głosek.

Uzyskanie poprawnej artykulacji głoski zależy od zdolności jej usłyszenia, ponieważ regulatorem standardowego jej używania jest słuch fonemowy. Wprzypadku zaś dyslalii złożonych, zwielorakimi objawami, pracę nad kształceniem zdolności recepcyjnych należy rozpoczynać od kształtowania bazy artykulacyjnej.

Jednak wprzypadku zaawansowanego zaburzenia fonemowej percepcji należy ją niwelować również wtrakcie nabywania umiejętności artykulacyjnych. Kształtowanie percepcji fonemowej uzależnione jest od rodzaju wady.

Wjednym przypadku wymagana jest praca nastawiona na kształtowanie percepcji fonemowej idoskonalenie samokontroli słuchowej, winnym zaś, na kształtowanie percepcji fonemowej ioperacji analizy dźwiękowej, jeszcze winnym ograniczy się tylko do kształtowania słuchowej kontroli jako świadomego działania.

Należy przy tym uwzględniać następujące założenie: nabycie umiejętności wyodrębniania irozróżniania głosek jako elementów znanych wymaga od dziecka zmiany nastawienia do własnej wymowy, stąd potrzeba zwrócenia jego uwagi na zewnętrzną stronę głosową, czego wcześniej nie robiło.

Wyjściowymi jednostkami mówienia powinny być wyrazy, ponieważ fonemy (głoski) istnieją tylko jako element wyrazu, zktórego są wydzielane wtrakcie analizy. Dopiero po ich opanowaniu można nimi operować jako samodzielnymi jednostkami, wskładach sylabowych orazwwymowie izolowanej.

Operacje analizy dźwiękowej, na bazie których kształtuje się umiejętność inawyki świadomego rozpoznawania irozróżniania fonemów, należy prowadzić najpierw wwyrazach zprawidłowo wymawianymi przez dziecko głoskami.

Gdy dziecko nauczy się rozpoznawać głoskę wwyrazie, określać jej miejsce wśród innych głosek, odróżniać ją od innych; można przechodzić do kolejnych rodzajów operacji utrwalających prawidłowe jej wymawianie.

Kojarzenie wymowy dziecka zwymową zgodną znormą językową można rozpoczynać na następnych zajęciach.

Kształtowanie zbioru artykulemów wprzypadku dyslalii funkcjonalnej odbywa się szybciej aniżeli przy dyslalii mechanicznej. Udziecka zdyslalią najczęściej nie ukształtowały się niektóre specyficzne dla mowy mimowolne ruchy narządów artykulacyjnych.

Proces nabywania sprawności artykulacyjnych powinien być realizowany jako nieprzymusowy iuświadomiony, dziecko uczy się wnim odtwarzać ikontrolować poprawność wykonywanych ruchów. Najłatwiej można torealizować przed lustrem.

Logopeda pokazuje dziecku przed lustrem prawidłową artykulację głoski, objaśnia, jakie ruchy należy wykonać, po czym je zachęca do naśladowania. Wrezultacie kilku prób dziecko powinno uzyskać pożądany efekt.

Wprzypadku trudności logopeda pomaga dziecku wułożeniu narządów mowy za pomocą szpatułki lubsondy. Na kolejnych zajęciach można zaproponować dziecku wykonanie ruchów na ustne polecenie (bez lustra).

Artykulację można uznać za opanowaną, jeżeli jest wykonywana bezbłędnie ikiedy nie wymaga wzrokowej kontroli. Kształcenie zróżnicowanych ruchów narządów artykulacyjnych należy rozpoczynać od pierwszych spotkań zdzieckiem zuwagi na to, żena pierwsze efekty trzeba niekiedy czekać 3-6 tygodni, anieraz idłużej. Poinstruowani rodzice powinni codziennie kontynuować ćwiczenia wdomu.

II ETAP – KSZTAŁTOWANIE UMIEJĘTNOŚCI INAWYKÓW POPRAWNEGO ARTYKUŁOWANIA

Celem tego etapu jest ukształtowanie udziecka początkowych umiejętności prawidłowej wymowy głoski na specjalnie dobranym materiale językowym Od momentu pojawienia się głoski udziecka, tj.pierwszego poprawnego jej wypowiedzenia, do momentu włączenia jej do mowy spontanicznej upływa sporo czasu (30-45 dni).

Początkowo nowa głoska bywa używana równolegle zpoprzednią realizacją (jej brakiem, deformowaniem, substytuowaniem), przy tym poprzednia realizacja występuje częściej aniżeli nowo nabyta. Następnie nowa głoska zaczyna być używana częściej niż poprzednia realizacja; apo jakimś czasie wypiera ją zupełnie. Dopiero wtedy zaczyna się proces rozgraniczania nowej głoski od poprzedniej realizacji.

Wywołanie głoski lubdochodzenie do prawidłowego jej artykułowania osiąga się przez zastosowanie różnych sposobów technicznych, szczegółowo opisanych wspecjalistycznej literaturze, m.in.: Antos iIn., Chwatcew, Demelowa, Głogowski, Kaczmarek, Kania, Minczakiewicz, Sachajska, Seeman, iinni. Autorzy omawiają sposoby wywoływania głosek przez:

  • naśladowanie (sposób imitatywny),
  • z użyciem wspomagania mechanicznego,
  • integrujący oba wymienione sposoby.

Naśladowanie – opiera się na świadomych próbach dziecka dojścia do artykulacji pozwalającej wypowiedzieć głoskę identycznie brzmiącą zusłyszaną od logopedy. Ćwiczenia rozpoczyna się od onomatopeicznych wypowiedzi iprzechodzi stopniowo do powtarzania całych kompleksów dźwiękonaśladowczych. Obok wrażeń akustycznych wykorzystuje się tu wzmocnienia wzrokowe, dotykowe iczucie mięśniowe.

Mechaniczne zadziałanie na narządy artykulacji – tosposób wywoływania głoski przez logopedę przy użyciu specjalnych sond logopedycznych lubszpatułek.

Logopeda prosi dziecko owypowiedzenie głoski, powtórzenie jej kilka razy, awczasie powtarzania – posługując się sondami – kilkakrotnie zmienia układ artykulacyjny danej głoski. Wrezultacie takich działań uzyskuje odmienne brzmienie głoski, np.

wczasie wymawiania przez dziecko sylaby – logopeda za pomocą szpatułki lubsondy nieznacznie podnosi czubek języka do górnych dziąseł, wówczas słychać głoskę szumiącą, anie syczącą.

Dziecko nie poszukuje samodzielnie najodpowiedniejszego ułożenia narządów artykulacyjnych, lecz podporządkowuje się oddziaływaniu logopedy. Po dłuższym treningu powinno już bez pomocy mechanicznej uzyskiwać niezbędne ułożenie narządów artykulacyjnych iprawidłowe brzmienie głoski.

Naśladowanie zmechanicznym oddziaływaniem, tosposób dochodzenia do prawidłowej artykulacji łączący naśladowanie ioddziaływania mechaniczne, przy czym pomoc mechaniczną logopeda stosuje jako uzupełnienie wspomagające, azasadniczą rolę odgrywa tu naśladowanie iobjaśnianie.

Po objaśnieniu dziecku, co należy zrobić, aby wypowiedzieć potrzebną głoskę, prosimy dziecko ojej realizację. Gdy zauważymy, żedziecko nie potrafi skierować końca języka do górnych dziąseł, abrak tego ruchu zniekształca głoskę, wówczas pomagamy dziecku, podpierając jego język.

Wten sposób uczestniczy ono aktywnie wprocesie terapii, lepiej rejestruje iodtwarza głoski. Ćwiczenia kończymy próbami artykulacyjnymi bez mechanicznej pomocy.

Automatyzowanie, podobnie jak utrwalanie nabytej umiejętności, prowadzimy według ogólnych zasad utrwalania nowego wzorca głoski. Proces automatyzacji wymowy głoski polega na treningu mówienia na specjalnie wybranych wyrazach (prostych pod względem budowy fonetycznej inie zawierających zniekształcanych głosek).

Do treningu należy dobierać wyrazy, wktórych głoska znajduje się wnagłosie, śródgłosie iwygłosie. Najpierw należy utrwalić głoskę wnagłosie, następnie wwygłosie (jeśli głoska jest bezdźwięczna), ana końcu wśródgłosie (pozycja najtrudniejsza).

Po utrwaleniu głoski wwyrazie oprostej sylabowej strukturze należy przechodzić do wymawiania głoski wwyrazach zawierających zestaw utrwalanej głoski ze spółgłoskami, które powinny być wcześniej ukształtowane iutrwalone wmowie dziecka.

Celem zautomatyzowania artykulacji głoski stosuje się metody: powtarzania odtwórczego isamodzielnego nazywania przedmiotów na obrazkach. Wskazane są zadania naprowadzające dziecko na poszukiwanie wyrazów zawierających utrwalaną głoskę.

Wielce pomocna okazuje się tu praca nad analizą isyntezą dźwiękową. Do pracy nad automatyzacją zwykle włącza się jedną głoskę, awprzypadku dyslalii złożonej mogą być włączane dwie głoski, alepod jednym warunkiem, żesą artykulacyjnie odrębne (opozycyjne).

Kiedy udziecka występuje zaburzenie opozycji głosek dźwięcznych ibezdźwięcznych, wtedy do procesu automatyzacji mogą być włączone jednocześnie wszystkie głoski dźwięczne.

Alegdy dziecko napotyka trudności, towpierwszej kolejności należy utrwalać głoski dźwięczne frykatywne, anastępnie głoski bezdźwięczne.

III – ETAP KSZTAŁTOWANIE UMIEJĘTNOŚCI INAWYKÓW POPRAWNEJ WYMOWY

Celem tego etapu jest kształtowanie udzieci umiejętności inawyków bezbłędnego używania głosek we wszystkich sytuacjach językowego porozumiewania się.

Wczasie zajęć należy przechodzić od wyrazów do tekstów, stosować różne formy irodzaje ćwiczeń słownych, wykorzystywać ćwiczenia twórcze, dobierać materiał bogaty wutrwalane głoski lubgłosek.

Wpracy zdziećmi szkolnymi należy wykorzystywać ich umiejętność pisania iczytania.

  • Przypadki złożonych ipowikłanych dyslalii funkcjonalnych imechanicznych wymagają: dokładnego planowania zajęć, przemyślanego dozowania materiału do potrzeb imożliwości dziecka, określenia stopniowania trudności wopanowaniu głosek, atakże wyobrażenia otym, jakie głoski mogą być włączone do pracy jednocześnie, ajakie powinny być wprowadzane stopniowo.
  • Zasady organizacji pracy korekcyjnej orazszczegółowe techniki korekcji są omówione wwielu publikacjach logopedycznych.
  • Marzena Mieszkowicz – neurologopeda

Leave a Comment

Your email address will not be published. Required fields are marked *