Zespół browna-séquarda – objawy, przyczyny, leczenie i rehabilitacja

Przyczyna :

  • Urazy
  • W przebiegu chorób : SM, Heinego-Medina
  • Zaburzenia genetyczne i rozwojowe
  • Procesy zapalne i zwyrodnieniowe
  • Procesy toksyczne i zakaźne
  • Nowotwory, guzy
  • Mechanizm urazu :
  • 1) zgięciowy2) wyprostny3) kompresyjny (rzadziej prowadzą do powikłań ze strony rdzenia lub korzeni)
  • 4) rotacyjny
  • uszkodzenie
  • stłuczenie
  • ucisk
  • uszkodzenie naczyniowe
  • zranienie
  • przecięcie

Typ uszkodzenia :

  • Całkowite – zniesienie wszystkich rodzajów czucia od poziomu uszkodzenia rdzenia z porażeniem wszystkich mięśni zaopatrywanych z segmentów rdzenia objętych strefą uszkodzenia oraz poniżej tego poziomu.
  • Częściowe :

I) Zespół Browna-Sėquarda – spowodowany bocznym uszkodzeniem połowy rdzenia kręgowego. Następuje tu porażenie połowicze, zniesienie czucia prioproceptywnego po stronie urazu i zniesienie czucia bólu i temperatury po stronie przeciwnej wynikające z uszkodzenia skrzyżowanych dróg rdzeniowo-wzgórzowych.

II) Zespół Centralny – jest prawdopodobnie wynikiem wyprostnego uszkodzenia rdzenia kręgowego, dochodzi tu do uszkodzenia motoneuronów, efektem tego jest porażenie kończyn górnych, przez pewien okres towarzyszy mu również porażenie kończyn dolnych i zaburzenie funkcji wydalniczych, jednak są one spowodowane pourazowym opuchnięciem dróg piramidowych i szybko ustępują.

III) Zespół tętnicy rdzeniowej przedniej – jest on wynikiem zgniecenia przedniej części rdzenia, wraz z uciśnięciem przedniej tętnicy rdzeniowej. Występuje tu porażenie całkowite z zaburzeniami czucia bólu poniżej uszkodzenia. Częściowo pozostaje czucie ułożenia i wibracji.

IV) Stłuczenie tylnej części rdzenia kręgowego – jest to uszkodzenie o dobrych rokowaniach, pacjent skarży się tu na przeczulice wielosegmentowe, mrowienia w okolicy szyi, zaburzenia czucia, objawy te zazwyczaj są symetryczne i w dużym stopniu odwracalne. V) Zespół wstrząśnienia rdzenia kręgowego – zespół ten jest zespołem najłagodniejszym, jego objawy ustępują szybko i całkowicie.

  1. Okresy uszkodzenia :
  2. 1) ostry (wstrząsu rdzeniowego ) trwa od 3-6 tyg.2) cofania ( regeneracyjno-kompensacyjny ) trwa od 3-4 miesięcy3) utrwalenia ( stabilizacji ) trwa od 6-24 miesięcy
  3. 4) adaptacji trwa do końca życia
  4. Objawy i zaburzenia towarzyszące :
Objaw Miejsce uszkodzenia
spastyczność górnego neuronu powyżej Th
pęcherz automatyczny górnego neuronu powyżej Th
wiotkość
  • dolnego neuronu poniżej L
  • przejście C-Th
  • miejsce wychodzenia nerwów z rdzenia
pęcherz autonomiczny dolnego neuronu poniżej L
  • zaburzenia czucia
  • zaburzenie funkcji uk.pokarmowego i wydalniczego
  • zmiany troficzne skóry
  • zaburzenia oddychania -7 zaleganie , wzmożona produkcja śluzu
  • zaburzenia krążenia -7 obrzęki, zakrzepy, zatory, nadciśnienie tętnicze
  • zahamowanie odruchów -7 ( przy wiotkości )
  • wzmożona reakcja odruchowa -7 ( przy spastyczności )
  • niedowład, paraliż
  • zaburzenie czynności płciowej
  • odleżyny
  • przykurcze

Zespół Browna-Séquarda – objawy, przyczyny, leczenie i rehabilitacja

Niedowład (paresis) – zmniejszenie/ ograniczenie zakresu ruchu lub osłabienie jego siły.Porażenie (paralysis, plegia) – całkowita niemożność wykonywania ruchu (kończyny lub jej części) w wyniku braku dopływu bodźców nerwowych do mięśni.

Zakres osiągalnej adaptacji przy różnych poziomach uszkodzenia rdzenia

Do poziomu C4Szyja, barki, kończyny, tułów.Brak samodzielności ruchowej, możliwość niepełnego przystosowania do wózków inwalidzkich.

Poniżej C5Ramiona, przedramiona, tyłów, kończyny dolne.Brak samodzielności ruchowej, możliwość niepełnego przystosowania do wózków inwalidzkich.

Poniżej C7Ręce, tułów, kończyny dolne.Możliwość częściowej samoobsługi przy użyciu pomocy ortopedycznych i praca ręczna w domu w pozycji siedzącej.

Poniżej Th12Miednica, kończyny dolne.Chód kangurowy lub 2-4 taktowy, chodzenie krokiem naprzemiennym z możliwością pokonania nierówności terenu i niewysokich schodów, prowadzenie samochodu, praca poza domem..

Poniżej L2Podudzia, stopy, częściowo uda i miednica.Chód samodzielny po każdym terenie, korzystanie z komunikacji publicznej

Poniżej L4Podudzia, stopy.Chód samodzielny po każdym terenie, korzystanie z komunikacji publicznej

Zespół Browna-Séquarda – objawy, przyczyny, leczenie i rehabilitacja

Ocena urazu przez fizjoterapeute :

  • Badanie palpacyjne kręgosłupa – Lokalizacja punktów bólowych na kręgosłupie oraz miejsca wyjścia korzeni rdzeniowych
  • Ocena siły mięśniowej kończyn
    • o Skala Lovetta
    • o test MRC (Medical Reasearch Council)
  • Ocena odruchów
    • o odruchy głębokie (ścięgnowe) z m. dwugłowego, trójgłowego, ramienno – promieniowego, odruch kolanowy, ze ścięgna Achillesa. Badamy przy zamkniętych oczach.
    • o odruchy powierzchowne wywołane przez drażnienie skóry, co w odpowiedzi wyzwala skurcz badanych okolic ciała.
  • Ocena zaburzeń czucia
    • o Czucie dotyku (twarz, szyja, kończyny górne, poprzez tułów do kończyn dolnych)
    • o Czucie bólu ( sprawdzamy dotykając delikatnie powierzchni ciała ostrzem szpilki)
    • o Czucie temperatury (próbówki z ciepłą i zimną wodą)
    • o Badanie czucia daje wskazówki o poziomie uszkodzenia
  • ASIA – American spinal injury association
  • Jest to klasyfikacja wymagająca szczegółowego badania zaburzeń czucia, dotyku, bólu oraz siły mięśniowej określonych zespołów dynamicznych.
  1. Czucie dotyku bada się obustronnie w obrębie 28 dermatomów, oceniając je w trzystopniowej skali:0 – brak czucia1 – czucie zaburzone (osłabienie, przeczulica)2 – czucie normalne
  2. Zsumowanie liczby punktów daje maksymalnie 112 punktów dla każdego rodzaju czucia

Zespół Browna-Séquarda – objawy, przyczyny, leczenie i rehabilitacja

Cele fizjoterapii :

W pierwszym okresie (od 3 tyg-kilku miesięcy ) działanie profilaktyczne, zapobieganie zmianą wtórnym

  • płucne
  • odleżyny
  • obrzęki
  • urologiczne
  • przykurczom
  • zaniką mięśniowym

Stosujemy :

  • ćwiczenia oddechowe, sprężynowanie, oklepywanie, pozycje ułatwiające odpływ, inhalacje, nauke efektywnego kaszlu, ćwiczenia oddechowe różnymi torami
  • zmiany pozycji złożeniowych
  • ćwiczenia bierne części porażonych
  • ćwiczenia czynne części wolnych nie porażonych
  • nauke stymulacji zewnętrznej mogącej wywołać odruch wypróżnienia ( kichnięcie, kaszel, uruchomienie tłoczni brzusznej, uciskanie )
  • pionizację możliwie jak najwcześniej zależy od metody leczenia
    • Operacyjna – kilka dni po zabiegu
    • Zachowawcze – po 3 miesiącach
  • masaż limfatyczny
  • solux
  • magnetostymulacja
  • elektrostymulacja FES
  • ćwiczenia izometryczne

W drugim okresie

  • pionizacja
  • lokomocja
  • ćwiczenia ogólnousprawniające
  • ćwiczenia samoobsługi

Przy uszkodzeniu poniżej Th6 możliwa jest całkowita niezależność, gdy nauczymy pacjenta posługiwania się wózkiem. Wysoki balkonik z podpasznikami przy niedowładzie i upośledzeniu funkcji chwytnej rąk.

Teleskopowy aparat stabilizujący „LEKTOR” – aparat stabilizujący stopy i stawy kolanowe Aparat ParaWalker, Walkerbout i nne ortezy typu RGO, ARGO – umożliwiają czynną pionizację oraz naukę chodzenia osób z wysokim uszkodzeniem rdzenia.

Nauka chodzenia krokiem kangurowym – przy uszkodzeniu odcinka lędźwioweg

  • Uraz odcinka szyjnego – wózek z napędem elektrycznym z indywidualnie dopasowanym mechanizmem sterującym.
  • Uraz odcinka szyjno-piersiowego – wózek z dość wysokim podparciem pleców.
  • Uraz odcinka piersiowego – wózek z niskim oparciem

W trzecim okresieCelem jest podtrzymywanie uzyskanych efektów i rozwiązywanie problemów społeczno-zawodowych.

Bibliografia :

Nowotny – Zarys rehabilitacji w dysfunkcjach narządu ruchu Kiwierski – Schorzenia i urazy kręgosłupa Milanowska&Dega – Rehabilitacja medycznaGrochala – Rehabilitacja w chorobach uk.nerwowego http://web.lemoyne.edu/~hevern/psy340/lectures/psy340.05.2.plasticity.html http://www.wingsforlife.com/?LNG=en&id=163&zid=78 http://www.masaze.org.pl/indexx.php?p=./art/urazy_i_uszkodzenia_kregoslopa_bez_porazen. htmlhttp://www.fizjoterapia.pl/artykuly/art001.html – zastosowanie metody PNFhttp://www.umshp.org/hp/resources.htm#sci

Masz ciekawy materiał który mógłby być opublikowny na naszej stronie? Przeslij go do nas!

Widzisz błąd? Prosimy daj nam znać: [email protected]

Podoba Ci się nasz artykuł? Pokaż go znajomym:

Urazy rdzenia – Poważne -Tak, ale damy radę! Rehabiltiacja Katowice

W odniesieniu do schorzeń/dysfunkcji w różnorodnych dyscyplinach ze świata medycyny i sportu proces badania fizjoterapeutycznego/manualno-terapeutycznego w Centrum Nowoczesnej Fizjoterapii opiera się na standardach Międzynarodowej Federacji Terapeutów Manualnych – IFOMPT

Proces ten wyróżnia następujące etapy badania i terapii:

Proces jakim jest Rehabilitacja Katowice / Fizjoterapia Katowice / Masaż Katowice prowadzony jest przez specjalistę –  Dobry Fizjoterapeuta Katowice

1. Anamneza (Wywiad)

– jest to pierwszy i kluczowy etap badania/terapii pozwalający uzyskać szczegółową informację na temat schorzenia/problemu pacjenta/osoby poddawanej badaniu. Terapeuta poprzez informację otrzymywane od pacjenta klasyfikuje strukturę mogącą stanowić źródło problemu/dolegliwości bólowych.

Informacje, które są pozyskiwane, dotyczą aktualnego stanu, historii choroby, schorzeń współistniejących oraz zagadnień dotyczących sfery psycho-socjalnej.

Odpowiednio przeprowadzony wywiad pozwala na szybkie wprowadzenie technik terapeutycznych na pierwszym spotkaniu, a co za tym idzie umożliwia uzyskanie pozytywnych efektów leczniczych.

2. Obserwacja ciała pacjenta

jest kolejnym etapem całościowej oceny pacjenta/osoby poddawanej badaniu. Analizie podlega płaszczyzna czołowa, strzałkowa i poprzeczna ciała (przód/tył, boki, odchylenia w poziomie).

You might be interested:  Refluks żołądkowo-przełykowy – przyczyny, objawy, leczenie, dieta

Terapeuta analizuje ułożenie poszczególnych części ciała względem siebie oraz w przestrzeni. Ocenie podlega również napięcie mięśniowo-powięziowe, skórne oraz kolorystyka ciała.

Informacje uzyskiwane na tym etapie pozwalają znacząco przyśpieszyć dalszy proces badania.

3. Badanie ruchów aktywnych

obejmuje obserwację zakresów ruchu w obrębie kończyn, tułowia oraz głowy, a także wszystkie odejścia od fizjologicznego/prawidłowego ruchu. Terapeuta oceniając ruch pod względem ilościowym (zakres) i jakościowym (płynność i precyzja ruchu) uzyskuje informacje potrzebne na dalszym etapie badania manualnego.

4. Badanie ruchów pasywnych fizjologicznych/ocena oporów końcowych

– na tym etapie badania manualno-terapeutycznego terapeuta wykonuje ruchy za pacjenta (biernie) w obrębie stawów obwodowych, bądź też stawów kręgosłupa. Ruchy te mają za zadanie wyodrębnić – rodzaj ruchu, czy on występuje lub nie występuje, a także pozwalają na ocenę w końcowej fazie ruchu tzw. oporu końcowego (kostny, torebkowo-więzdłowy, mięśniowy, odbijający, pusty).

5. Badanie ruchów translatorycznych/akcesorycznych

jest szczegółową oceną ruchu stawowego i dotyczy korelacji przesunięć powierzchni stawowych względem siebie.

Na tej podstawie terapeuta wyznacza kierunki mobilizacji stawu/stawów oraz inne metody terapeutyczne: terapia przeciwbólowa, terapia stymulująca, terapia stabilizacyjna.

Ruch translatoryczny jest szczególnie istotny w procesie doboru technik leczniczych, gdyż pozwala ocenić pojawianie się oporów stawowych w korelacji do napięcia oraz bólu.

6. Badania struktur neuralnych

– ocenie podlega centralny i obwodowy system nerwowy. Badanie jest przeprowadzane w przypadku, gdy pacjent zgłasza objawy neurologiczne pozytywne powstające z układu nerwowego tj.

ból palący, elektryzujący, strunowy, bądź też objawy negatywne: zaburzenie czucia, osłabienie aktywności mięśniowej, zaburzenie czucia bólu.

Badanie to rozszerzone jest często o testy mechanosensytywne mające na celu wprowadzić struktury neuralne w napięcie mechaniczne i wywołać określone aktualne objawy, które są przedmiotem badania fizjoterapeutycznego.

7. Badanie dodatkowe

wisceralne/naczyniowe – badanie pokazujące sprawność w funkcjonowaniu naczyń żylnych i tętniczych. Terapeuta wykonuje testy, których zadaniem jest ocena czy objawy, które zgłasza pacjent wynikają z naczyń krwionośnych, czy też nie.

Badanie struktur wisceralnych (narządów, organów) odnosi się z kolei do wpływu tych struktur na zgłaszane prze z pacjenta objawy.

Terapeuta wykonując palpacyjne badanie poszczególnych części ciała określa czy zgłaszane objawy korelują z obciążaną (poddawaną terapii strukturą).

8. Wstępna terapia

jest etapem na którym terapeuta wykorzystuje odpowiednie techniki terapeutyczne: przeciwbólowe, odciążające, stabilizujące, mobilizujące oraz stymulujące, aby wywołać pozytywne efekty w strukturach poddawanych terapii. Techniki terapeutyczne dobierane są w większości na podstawie danych z badania pasywnego translatorycznego.

9. Ocena rezultatów terapeutycznych:

Terapeuta wykorzystuje analogiczny do badania wcześniejszego (aktywnego, pasywnego) test mający na celu wykazać zmiany w strukturze poddawanej terapii.

Do zmian tych możemy zaliczyć: zmniejszenie/zwiększenie bólu, poprawa/ograniczenie ruchu, poprawa aktualnych objawów innych niż ból/pogorszenie objawów.

Wszystkie te informacje stanowią bazę do po dalszego planowania procesu terapeutycznego.

10. Opracowanie zadania domowego

terapeuta opracowuje indywidualnie dopasowane zadanie/ćwiczenie do wykonywania w domu, aby utrzymać i przyśpieszyć proces terapeutyczny/leczniczy. Zadanie to celuje często w przyczynowość postępowania terapeutycznego i jest konieczne do trwałego usunięcia dolegliwości/objawów. Od systematycznego wykonywania tego typu dobranego zadania zależy tempo pojawiających się zmian.

11. Planowanie i prognozowanie dalszego etapu fizjoterapii/terapii manualnej

jest ostatnim etapem w którym pacjent jest informowany o problemie/dysfunkcji oraz zaawansowaniu zmian, które spowodowały wystąpienie objawów niepożądanych o różnej postaci i nasileniu. Jednocześnie ustalany jest dalszy harmonogram spotkań oraz ich zasadność. Jeśli takowa jest wymagana.

Podsumowanie procesu jakim jest Rehabilitacja Katowice / Masaż Katowice / Fizjoterapia Katowice prowadzonego przez specjalistę – Dobry Fizjoterapeuta Katowice:

W procesie leczniczo-terapeutycznym nie zawsze istnieje możliwość uwzględnienia wszystkich etapów badania i terapii, które zostały uwzględnione w powyższym opisie. Tak sytuacja może wynikać z faktu, że aktualny stan pacjenta nie pozwala na wykonanie pełnego/całościowego badania i terapii. Decyzja o uwzględnieniu wszystkich, bądź też pojedynczych etapów należy do terapeuty.

Zespół Browna-Séquarda: przyczyny, objawy, leczenie

Zespół Browna-Séquarda (zespół poprzecznego uszkodzenia połowy rdzenia) to jeden z typów uszkodzenia rdzenia kręgowego.

Prowadzić do niego mogą zarówno jednostronne urazy rdzenia kręgowego, jak i nowotwory rozwijające się w kanale kręgowym czy zakażenia (jak np. kiła).

Schorzenie jest dość nietypowe, manifestuje się bowiem jednymi objawami po stronie uszkodzenia i odmiennymi dolegliwościami po stronie przeciwnej do niego.

Zespół Browna-Séquarda to inaczej zespół poprzecznego uszkodzenia połowy rdzenia. Autorem opisu zespołu Browna-Séquarda, który powstał w 1850 roku, był francuz Charles-Édouard Brown-Séquard. Jednostka u kobiet i mężczyzn występuje z podobną częstością.

Zespół poprzecznego uszkodzenia połowy rdzenia nie jest schorzeniem częstym. Ogólnie według statystyk w ciągu jednego roku uraz rdzenia kręgowego występuje u 30-40 na milion osób, wśród wszystkich tych urazów ilość przypadków zespołu Browna-Séquarda sięga od 2 do 4%.

Zespół Browna-Séquarda: przyczyny

Zespół poprzecznego uszkodzenia połowy rdzenia powstaje w wyniku urazów rdzenia kręgowego dotyczących tylko jednej jego połowy. Taka sytuacja może mieć miejsce np.

w przypadku postrzału czy dźgnięcia nożem, odnotowywano również przypadki tego zespołu u osób, które podawały sobie do żył zlokalizowanych w obrębie szyi narkotyki.

Innymi możliwymi przyczynami zespołu poprzecznego uszkodzenia połowy rdzenia mogą być:

Zespół Browna-Séquarda): objawy

Dolegliwości związane z zespołem Browna-Séquarda pojawiają się zarówno po stronie zaistniałego uszkodzenia, jak i po stronie przeciwnej.

Po tej samej stronie co uszkodzenie dochodzi do porażenia mięśni (lub znacznego osłabienia siły mięśniowej) oraz do zniesienia czucia dotyku, czucia wibracji i czucia głębokiego.

Z kolei po stronie przeciwnej do uszkodzenia następuje zniesienie czucia bodźców bólowych oraz termicznych.

Powyższe dolegliwości stanowią te objawy zespołu Browna-Séquarda, które są pierwszymi dolegliwościami występującymi u pacjentów z tą jednostką. Z biegiem czasu (szczególnie przy braku diagnostyki i wdrożonego leczenia) chorzy mogą również doświadczać zaników mięśniowych. U części chorych dodatkową dolegliwością bywa utrata kontroli nad zwieraczami pęcherza moczowego i odbytu.

Zespół poprzecznego uszkodzenia połowy rdzenia: diagnostyka

Rozpoznawanie zespołu Browna-Séquarda bazuje głównie na prezentowanych przez pacjentów dolegliwościach oraz na przeprowadzeniu wywiadu lekarskiego. Jeżeli pacjent doświadczył typowego urazu, który może spowodować tę jednostkę – np. został on ugodzony nożem w szyję – to postawienie diagnozy nie powinno nastręczać lekarzowi większych trudności.

Nieco bardziej skomplikowana sytuacja pojawia się wtedy, kiedy u dotychczas zdrowego pacjenta wystąpią objawy zespołu poprzecznego uszkodzenia połowy rdzenia. Wykonywany w takich przypadkach panel badań zależny jest od podejrzewanej przyczyny schorzenia.

Przykładowo przy podejrzeniu schorzeń infekcyjnych pobierany może być od pacjentów, drogą punkcji lędźwiowej, płyn mózgowo-rdzeniowy.

W razie istnienie podejrzenia, że za wystąpienie zespołu Browna-Séquarda może odpowiadać proces nowotworowy czy istnienia krwiaka w kanale kręgowym, wykonane mogą być z kolei badania obrazowe, takie jak tomografia komputerowa czy rezonans magnetyczny.

Zespół poprzecznego uszkodzenia połowy rdzenia: leczenie

Leczenie zespołu Browna-Séquarda skupia się przede wszystkim na terapii tego schorzenia, które doprowadziło do wystąpienia tej jednostki. Istotne znaczenie u pacjentów z zespołem poprzecznego uszkodzenia połowy rdzenia ma rehabilitacja, dzięki której możliwe jest usprawnienie czynności mięśniowej chorych.

Zespół Browna-Séquarda: rokowanie

Wbrew pozorom rokowanie w zespole Browna-Séquarda wcale nie jest niepomyślne. U większości pacjentów udaje się uzyskać znaczną poprawę czynności ruchowych już w ciągu miesiąca po pojawieniu się schorzenia.

Czy artykuł był przydatny?

Więcej z działu Układ nerwowy

You might be interested:  Wkład koronowo-korzeniowy – wykonanie, przeciwwskazania, trwałość, opinie, cena

(PDF) [Biomaterials engineering strategies for spinal cord regeneration: state of the art]

[138] Rezwan K., Chen Q.Z., Blaker J.J., Boccaccini.: Biodegradable and bioactive porous polymer/inorganic composite scaf-

folds for bone tissue engineering. Biomaterials, (2006), 27, 3413–3431.

[139] Wu L., Ding J.: In vitro degradation of three-dimensional porous poly(D,L – lactide-co-glycolide) scaffolds for tissue en-

gineering. Biomaterials, (2004), 25, 5821–5830.

[140] Kim H.D., Bae E.H., Kwon I.C.: Effect of PEG-PLA diblock copolymer on macroporous PLLA scaffolds by thermally in-

duced phase separation. Biomaterials, 2004, 25, 2319–2329.

[141] Yang F., Qu X., Ciu W., Bei J., Yu F., Lu S., Wang S.: Manufacturing and morphology structure of polylactide-type mi-

croturbules orientation structured scaffolds. Biomaterials (2006), 27, 4923–4933.

[142] Freed L., Marquis J.C., Nohina A., Emmanual J., Kikos A.G., Langer R.: Neocartillage formation in vitro and in vivo us-

ing cells cultured on synthetic biodegradable polymers. J. Biomed Mater Res, (1993), 23, 11–23.

[143] Mikos A.G., Bao Y., Cima L.G.: Preparation of poly(glycolic-acid) bonded fiber structures for cell attachment and trans-

plantation. J. Biomed Mater Res, (1993), 27, 183–189.

[144] Nam Y.S., Park T.G.: Biodegradable polymeric microcellular foams by modified thermally induced phase separation meth-

od. Biomaterials, (1999), 20, 1783–1790.

[145] Shi G.X., Cai Q, Wang C.X.: Fabrication of cell scaffold of poly(L-lactic acid) and poly(L-lactic-co-glycolic acid) and bio-

compatibility. Polymer Advanced Technology, (2002), 13, 227–232.

[146] Yang I, Wan Y.Q., Tu C.F.: Enhancing the cell affinity of macroporous poly(L-lactide) cel scaffold by a convenient surface

modification method. Polym Inter, (2003), 52, 1892–1898.

[147] Kim B.S., Mooney D.J.: Development of biocompatible synthetic extracellular matrices for tissue engineering. Trends Bi-

otechnol, (1998), 16, 224–230.

[148] Vacanti C., Longer R., Schloo B., Vacanti J.P.: Synthetic polymers seeded with chondrocytes provide a template for new

cartilage formation. Plast Reconstr Surg, (1991), 88, 753–759.

[149] Freed L., Grand D., Lingbin Z., Emmanual J., Marquis J.C., Langer R.: Joint resurfacing using allograft chondrocytes and

synthetic biodegradable polymer scaffolds. J. Biomed. Mater. Res. (1994), 28, 891–899.

[150] Tu C.F., Cai Q, Yang I.: The fabrication and characterization of poly(lactic-acid) scaffolds for tissue engineering by im-

proved solid-liquid phase separation.Polymer Advanced Technology, (2003), 29, 565–573.

[151] Ghasemi-Mobarakeh L., Prabhakaran M.P., Morshed M., Nasr-Esfahani M-H, Ramakrishna S.: Electrospun poly(ε-

caprolactone)/gelatin nanofibrous scaffolds for nerve tissue engineering. Biomaterials, (2008), 29, 4532–4539.

[152] Bechara S.L., Judson A., Popat K.C.: Template synthesized poly(ε-caprolactone) nanowire surface for neural tissue engi-

neering. Biomaterials, (2010), 31, 3492–3510.

[153] Runge M. B, Dadsetan M., Baltrusaitis J., Knight A.M., Ruesink T., Lazcano E.A., Windebank A.J., Yaszemski M.J.:

The development of electrically conductive polycaprolactone fumurate – polopyrrole composites materials for nerve regen-

eration. Biomaterials, (2010), 31, 5916–5926.

[154] Moore M.J., Friedman J.A., Lewellyn E.B., Mantila S.M., Krych A.J., Ameenuddin S., Knight M., Lu L., Currier B.L.,

Spinner R.J., Marsh R.W., Windebank A.J., Yaszemski M.J.: Multiple-channel scaffolds to promote spinal cord axon re-

generation. Biomaterials, (2006), 27, 419–429.

[155] Tuinstra H.M., Aviles M.O., Shin S., Holland S.J., Zelivyanskaya M.L., Fast A.G., Ko S.Y., Margul D.J., Bartels A.K.,

Boehler R.M., Cummings B.J., Anderson A.J., Shea L.D.: Multifunctional, multichannel bridges that deliver neurotroph-

in encoding lentivrus for regeneration following spinal cord injury. Biomaterials, (2012), 33, 1618–1626.

[156] Shin S., Tuinstra H.M., Salvay D.M., Shea L.D.: Phoshatidysertine inmmobilization of lentivirus for localized gene trans-

fer. Biomaterials, (2010), 31, 4353–4359.

[157] De Laporte L., Lei Yan A., Shea D.L.: Local gene delivery from ECM-coated poly(lactide-co-glycolide) multiple channel

bridges after spinal cord injury. Biomaterials, (2009), 30, 2361–2368.

[158] Nojehdeihian H., Moztarzadeh F., Baharvand H., Nazarian H., Tahriri M.: Preparation and surface characterization of

poly-L-lysine-coated PLGA microsphere scaffold containing retinoic acid for nerve tissue engineering: In vitro study. Col-

loids and Surface B: Biointefaces, (2009), 73, 23–29.

[159] Lee J.Y., Bashur C.A., Goldstein A.S., Schmidt C.E.: Polypyrrole-coated electrospun PLGA nanofibers for neural tissue

applications. Biomaterials, (2009), 30, 4325–4335.

[160] Patist C.M., Mulder Borgerhoff M., Gautier S.E., Maquet V., Jerome R., Oudega M.: Freeze-dried poly(D.L – lactic ac-

id) macroporous guidance scaffolds impregnated with brain-derived neurotrophic factor in the transected adult rat tho-

racic spinal cord. Biomaterials, (2004), 25, 1569–1582.

[161] Hurtado A., Moon L.D.F., Maquet V., Blits B., Jerome R., Oudega M.: Poly (D,L – lactic acid) macroporous guidance

scaffolds seeded with Schwann cells genetically modified to secrete a bi-functional neurotrophin implanted in the com-

pletely transected adult rat thoracic spinal cord. Biomaterials, (2006), 27, 430–442.

[162] Yang F., Murugan R., Ramakrishna S., Wang X., Ma Y.. H., Wang S.: Fabrication of nano-structured porous PLLA scaf-

fold intended for nerve tissue engineering. Biomaterials, (2004), 25, 1891–1900.

[163] Wang H.B., Mullins M.E., Cregg J.M., McCarthy C.W., Gilbert R.J.: Varying the diameter of aligned electrospun fibers

alters neurite outgrowth and Schwann cell migration. Acta Biomaterials, (2010), 6, 2970–2978.

[164] Hurtado A., Cregg J.M., Wang H.B., Wendell D.F., Oudega M., Gilbert R.J., McDonald J.W.: Robust CNS regeneration af-

ter complete spinal cord transection using aligned poly-L-lactic acid microfibers. Biomaterials, (2011), 32, 6068–6079.

[165] Novikov L.N., Novikova L.N., Mosahebi A., Wiberg M., Terenghi G., Kellerth J.O.: A novel biodegradable implant for

neuronal rescue and regeneration after spinal cord injury. Biomaterials, (2002), 23, 3369–3376.

Postępowanie fizjoterapeutyczne po urazie kręgosłupa szyjnego z uszkodzeniem rdzenia kręgowego

W krajach Unii Europejskiej ponad 130 000 osób rocznie doznaje trwałych obrażeń w obrębie kręgosłupa. W Polsce ponad 1200–1400 przypadków to urazy kręgosłupa z następowym uszkodzeniem rdzenia kręgowego.

Około 10–14% złamań wiąże się z urazem rdzenia (40% w odcinku szyjnym, 10% w odcinku piersiowym, 4% w połączeniu piersiowo-lędźwiowym). Ponad 85% urazów rdzenia kręgowego daje objawy natychmiast, 15% objawia się krótko po urazie. W 70% uszkodzeniom tym ulegają osoby przed 40.

rokiem życia prowadzące aktywny, niezależny tryb życia, 5–6 razy częściej mężczyźni niż kobiety. 

Szyjny odcinek kręgosłupa jest najbardziej narażony na urazy. Ma na to wpływ jego delikatna budowa kostna, słabo rozwinięty gorset mięśniowy oraz stosunkowo duży zakres ruchomości. Gwałtowne siły działające na głowę i szyję podczas wypadku powodują uszkodzenie budowy anatomicznej oraz naruszenie ochrony rdzenia kręgowego. 

Rdzeń kręgowy to część ośrodkowego układu nerwowego (OUN), którego zadaniem jest przewodzenie impulsów pomiędzy mózgowiem a układem obwodowym.

Uszkodzenia w obrębie OUN manifestują się wzmożonym napięciem mięśniowym (spastyczność), zaburzeniem wykonywania i kontroli ruchów dowolnych, zmiennym napięciem mięśniowym (atetoza, dystonia, drżenie spoczynkowe), zaburzeniem koordynacji ruchów i równowagi.

Mechanizmy uszkodzenia rdzenia

Najczęściej dochodzi do urazów rdzenia na poziomie kręgosłupa C5–C6. Przyczyną uszkodzeń są wypadki komunikacyjne, upadki na głowę, np.

You might be interested:  Motylica wątrobowa – jakie są przyczyny, objawy i leczenie pasożyta wątroby?

skok do zbyt płytkiej wody, w których dochodzi do niestabilnych złamań bądź zwichnięć głównie z mechanizmu zgięciowego lub zgięciowo-kompresyjnego.

W wyniku przemieszczeń dochodzi do ucisku elementów kostnych na rdzeń kręgowy, co skutkuje upośledzeniem ukrwienia rdzenia, mechanicznym uszkodzeniem, a nawet przerwanie jego ciągłości. 

Poza uciskiem wyróżnić można jeszcze trzy mechanizmy uszkodzenia rdzenia: 

  1. wstrząśnięcie – zadziałanie sił urazowych bezpośrednio na rdzeń, skutkuje to chwilowym oraz całkowicie odwracalnym porażeniem rdzenia,
  2. stłuczenie – to wynik tępego urazu, gdzie w części środkowej rozwija się krwotok, co powoduje zaburzenia w ukrwieniu rdzenia oraz zmiany martwicze,
  3. uszkodzenia naczyniowe – prowadzą do obkurczenia lub uszkodzenia naczyń zaopatrujących rdzeń i w konsekwencji do jego niedokrwienia i martwicy. 

Uszkodzenia rdzenia dzieli się na: 

  • całkowite – powodujące przerwanie wszystkich dróg czuciowych i ruchowych na poziomie uszkodzenia,
  • częściowe – gdzie niektóre funkcje rdzenia zostają zachowane. 

W przypadku uszkodzeń całkowitych przerwany rdzeń nieodwracalnie traci swe czynności poniżej uszkodzenia, poza czynnością odruchowo-bezwarunkową. Uszkodzenia częściowe stanowią bardzo zróżnicowaną grupę, w której skład wchodzą pacjenci z ciężkimi niedowładami i zachowaną tylko śladową czynnością niektórych mięśni, jak i osoby z niewielkimi ubytkami neurologicznymi. 

W zależności od rozległości zaburzeń neurologicznych uszkodzenia częściowe można podzielić na cztery zespoły: 

  1. zespół Browna-Séquarda – uszkodzenie połowy rdzenia kręgowego charakteryzujące się porażeniem połowicznym oraz ubytkami czucia proprioceptywnego po stronie urazu, a czucia temperatury i bólu po stronie przeciwnej, 
  2. zespół tylnego uszkodzenia rdzenia – zaburzenia czucia zarówno powierzchownego, jak i głębokiego,
  3. zespół środkowego uszkodzenia rdzenia – ciężkie niedowłady lub porażenia kończyn przy zachowanym czuciu głębokim i powierzchownym, 
  4. zespół przedniego uszkodzenia rdzenia – rozległe porażenia ruchowe ze zniesieniem czucia powierzchniowego, zachowane jest tylko czucie głębokie. 

Badanie w uszkodzeniu rdzenia

Uszkodzenie rdzenia kręgowego ocenia się na podstawie dokładnego badania neurologicznego.

W pierwszych kilku godzinach po urazie nie można jeszcze ocenić, czy jest to uszkodzenie całkowite, czy częściowe, ponieważ nadal zachodzą aktywne procesy, w wyniku których obecne objawy mogą postępować bądź też ustąpić.

Objawy, które nie cofają się nawet częściowo w ciągu pierwszych dni, przemawiają za wystąpieniem trwałych zmian anatomicznych i nie rokują poprawy.

Do określenia stanu funkcjonalnego pacjenta stosuje się skalę oceny funkcji ruchowej Frankela, zgodnie z którą chorych dzieli się na pięć grup: 

  1. pacjenci z całkowitym uszkodzeniem rdzenia kręgowego, 
  2. pacjenci z zachowanym czuciem, ale bez jakiejkolwiek czynności ruchowej poniżej poziomu uszkodzenia, 
  3. chorzy z częściowo zachowaną funkcją ruchową, ale w praktyce bezużyteczną, 
  4. pacjenci, u których użyteczna czynność ruchowa jest zachowana pomimo niedowładu,
  5. chorzy bez deficytu neurologicznego. 

Przebycie złamania kręgosłupa znacznie zwiększa zagrożenie kolejnym złamaniem, a nieprawidłowo leczone może skutkować poważnymi powikłaniami, m.in.:

  • zaburzeniami układu kręgosłupa – pochylenie się ciała ku przodowi lub powstanie garbu,
  • zaburzeniami chodu i równowagi na skutek powstałych wad postawy,
  • utrudnieniami w oddychaniu, problemami ze snem i jedzeniem z powodu ucisku na klatkę piersiową,
  • uszkodzeniami rdzenia kręgowego, co powoduje porażenie lub niedowład kończyn górnych lub dolnych w zależności od umiejscowienia uszkodzenia, niedrożność porażenną jelit, zaburzenia oddechowe, zaburzenia kontroli pęcherza moczowego,
  • ograniczeniami ruchomości stawów zlokalizowanych w obrębie kręgosłupa, co powoduje powstawanie przykurczy mięśniowych, skostnień okołostawowych i osłabia siłę mięśniową,
  • przewlekłą niestabilnością kręgosłupa,
  • zmianami zwyrodnieniowymi.

Rehabilitacja w uszkodzeniu rdzenia

Proces rehabilitacji po urazie rdzenia można podzielić na fazy:

  • faza pierwsza – ostra (szok rdzeniowy) – trwa ok. trzech tygodni, charakteryzuje się ciszą neurologiczną, brak odruchów patologicznych i fizjologicznych, przerwanie ciągłości przewodzenia w rdzeniu kręgowym pod wpływem urazu lub zmian pourazowych,
  • faza druga – kompensacyjno-regeneracyjna – trwa ok. trzech miesięcy: pojawiają się odruchy patologiczne, spastyczność, czynność dowolna mm. kkg, wyrównanie zaburzeń naczynioruchowych, automatyzacja pęcherza moczowego,
  • faza trzecia – utrwalających się zaburzeń neuropatologicznych – trwa 6–24 miesiące: nasilenie spastyczności zgięciowej lub wyprostnej, skostnienia okołostawowe, złamania kości długich,
  • faza czwarta – utrwalone uszkodzenia neurologiczne – powyżej dwóch lat po urazie: ograniczenie ruchomości stawów, zaburzenia troficzne skóry, spastyczność o dużym nasileniu,
  • faza piąta – człowiek rdzeniowy – trwa całe życie, rozległe zmiany kostno-stawowe, obniżenie ogólnej wydolności fizycznej, osłabienie mm. nieporażonych. 

W początkowym okresie najważniejsza jest właściwa pielęgnacja chorego:

  • zmiana pozycji ciała co trzy godziny,
  • oklepywanie w celu ułatwienia usuwania wydzieliny z drzewa oskrzelowego,
  • stosowanie materaców przeciwodleżynowych,
  • kontrola szczelności cewnika założonego do pęcherza moczowego,
  • toaleta ogólna i higiena jamy ustnej.

W początkowej fazie to delikatne ćwiczenia w odciążeniu na łóżku pacjenta.

  • Ćwiczenia oddechowe – stosuje się od początku po urazie rdzenia w odcinku szyjnym, może dojść do porażenia mięśni klatki piersiowej oraz do niedowładu przepony. Ćwiczenia oddechowe ułatwiają usuwanie wydzieliny oskrzelowej, wzmacniają mięśnie oddechowe. W celu ułatwienia drenażu wydzieliny stosuje się również oklepywanie i pozycje drenażowe kilka razy dziennie.
  • Ćwiczenia bierne porażonych kończyn – ruch należy wykonywać w pełnym zakresie z dociskiem powierzchni stawowych, daje to stymulację proprioceptywną i zapobiega zwyrodnieniu chrząstki stawowej. Umożliwiają zachowanie pełnego ruchu w stawie i zapobiegają przykurczom.
  • Prawidłowe ułożenie pacjenta w okresie między ćwiczeniami – zapobiega się stopom końskim poprzez ustawienie stopy w pozycji 0, przeprostowi w kolanie poprzez utrzymanie kolana w niewielkim zgięciu. Biodra mają tendencję do przykurczu zgięciowo-przywiedzeniowego. Zapobiega się również przykurczowi zgięciowemu łokcia, nadgarstka i palców.
  • Ćwiczenia według koncepcji neurofizjologicznych (prorioceptive neuromuscular facilitation – PNF, Bobath, metoda Vojty) – należy włączyć od razu po pojawieniu się minimalnej funkcji mięśni. Początkowo ćwiczenia stabilizujące mięśnie kręgosłupa, ćwiczenia rozciągające oraz pobudzające stymulację nerwowo-mięśniową. Stopniowo wprowadza się opór manualny, stymulując siłę mięśniową, poprawiając stabilizację oraz elastyczność tkanek miękkich. Na końcu stosuje się ćwiczenia całego tułowia zwiększające siłę, kontrolujące ruch i pracę mięśni całego kręgosłupa oraz poprawiające dynamikę ruchów kończyn. Należy dążyć do tego, aby wszystkie ruchy kręgosłupa oraz kończyn były wykonane w pełnym zakresie ruchu, nawet po przyłożeniu niewielkiego oporu.
  • Wczesna pionizacja – pionizację bierną rozpoczyna się już w pierwszych dniach od urazu przez podniesienie łóżka do kąta ok. 30°. Kąt należy stopniowo zwiększać. Po osiągnięciu kąta 70–80° przechodzi się do pozycji siedzącej oraz czynnej pionizacji. 
  • Nauka chodzenia – u pacjentów z uszkodzeniem odcinka szyjnego rdzenia często poprawa w kończynach dolnych jest większa niż w górnych, ponieważ ognisko uszkodzenia niszczy rogi przednie na poziomie szyi, a długie szlaki rdzeniowe umiejscowione w części tylno-bocznej często nie ulegają uszkodzeniu.
  • Terapia manualna – może okazać się przydatna po uzyskaniu pełnego zrostu w późniejszych ograniczeniach ruchomości chorego odcinka kręgosłupa. Za pomocą odpowiedniej techniki mobilizacji lub manipulacji można zmniejszyć dolegliwości bólowe oraz poprawić ruchomość. Techniki te powinien wykonać doświadczony terapeuta manualny po szczegółowym badaniu zajętych segmentów kręgosłupa.
  • Kinesiotaping, czyli oklejanie specjalnymi, elastycznymi plastrami, które mają działanie sensoryczne, odciążające oraz stabilizujące, zalecane zwłaszcza w pierwszych dniach po zdjęciu kołnierza bądź gorsetu stabilizującego w celu zmniejszenia ryzyka wystąpienia kontuzji oraz pobudzenia tkanek miękkich do pracy.
  • Fizykoterapia – stosowanie pola magnetycznego oraz innych zabiegów o działaniu regenerującym i pobudzającym zrost kości (laseroterapia), krioterapii w celu zmniejszenia bólu i obrzęku oraz zabiegów rozluźniających, poprawiających ukrwienie i odżywianie tkanek miękkich, takich jak: lampa sollux czy prądy impulsowe małej częstotliwości.
  • Masaż – w celu zmniejszenia występującego w tkankach miękkich okolicy urazu wzmożonego napięcia oraz poprawienia ich ukrwienia i odżywiania po uzyskaniu zrostu złamanego fragmentu kręgosłupa.
  • Neuromobilizacja – w razie uszkodzenia nerwów obwodowych w kończynach stosuje się neuromobilizację, czyli napinanie i rozciąganie tkanek nerwowych w celu poprawy elastyczności, usprawnienia mechanizmów naprawczych i regeneracyjnych. Technika pozwala n…

Co zyskasz, kupując prenumeratę?

  • 11 wydań czasopisma ‘Praktyczna Fizjoterapia i Rehabilitacja’
  • Nielimitowany dostęp do całego archiwum czasopisma
  • …i wiele więcej!

Sprawdź

Leave a Comment

Your email address will not be published. Required fields are marked *